౯. అరణవిభఙ్గసుత్తం
౩౨౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘అరణవిభఙ్గం వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –
‘‘న కామసుఖమనుయుఞ్జేయ్య హీనం గమ్మం పోథుజ్జనికం అనరియం అనత్థసంహితం, న చ అత్తకిలమథానుయోగమనుయుఞ్జేయ్య దుక్ఖం అనరియం అనత్థసంహితం. ఏతే ఖో, భిక్ఖవే [ఏతే ఖో (సీ.), ఏతే తే (స్యా. కం. పీ.)], ఉభో అన్తే అనుపగమ్మ మజ్ఝిమా పటిపదా తథాగతేన అభిసమ్బుద్ధా, చక్ఖుకరణీ ఞాణకరణీ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి. ఉస్సాదనఞ్చ జఞ్ఞా, అపసాదనఞ్చ జఞ్ఞా; ఉస్సాదనఞ్చ ఞత్వా అపసాదనఞ్చ ఞత్వా నేవుస్సాదేయ్య, న అపసాదేయ్య [నాపసాదేయ్య (సీ.)], ధమ్మమేవ దేసేయ్య. సుఖవినిచ్ఛయం జఞ్ఞా; సుఖవినిచ్ఛయం ఞత్వా అజ్ఝత్తం సుఖమనుయుఞ్జేయ్య. రహోవాదం న భాసేయ్య, సమ్ముఖా న ఖీణం [నాతిఖీణం (స్యా. కం. క.)] భణే. అతరమానోవ భాసేయ్య, నో తరమానో. జనపదనిరుత్తిం నాభినివేసేయ్య, సమఞ్ఞం నాతిధావేయ్యాతి – అయముద్దేసో అరణవిభఙ్గస్స.
౩౨౪. ‘‘‘న కామసుఖమనుయుఞ్జేయ్య హీనం గమ్మం పోథుజ్జనికం అనరియం అనత్థసంహితం, న చ అత్తకిలమథానుయోగమనుయుఞ్జేయ్య దుక్ఖం అనరియం అనత్థసంహిత’న్తి – ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం; కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? యో కామపటిసన్ధిసుఖినో సోమనస్సానుయోగో హీనో గమ్మో పోథుజ్జనికో అనరియో అనత్థసంహితో, సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో సఉపఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో; మిచ్ఛాపటిపదా. యో కామపటిసన్ధిసుఖినో సోమనస్సానుయోగం అననుయోగో హీనం గమ్మం పోథుజ్జనికం అనరియం అనత్థసంహితం, అదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో అనుపఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో; సమ్మాపటిపదా. యో అత్తకిలమథానుయోగో దుక్ఖో అనరియో అనత్థసంహితో, సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో సఉపఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో; మిచ్ఛాపటిపదా. యో అత్తకిలమథానుయోగం అననుయోగో దుక్ఖం అనరియం అనత్థసంహితం, అదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో అనుపఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో; సమ్మాపటిపదా. ‘న కామసుఖమనుయుఞ్జేయ్య హీనం గమ్మం పోథుజ్జనికం అనరియం అనత్థసంహితం, న చ అత్తకిలమథానుయోగం అనుయుఞ్జేయ్య దుక్ఖం అనరియం అనత్థసంహిత’న్తి – ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.
౩౨౫. ‘‘‘ఏతే ఖో ఉభో అన్తే అనుపగమ్మ మజ్ఝిమా పటిపదా తథాగతేన అభిసమ్బుద్ధా, చక్ఖుకరణీ ఞాణకరణీ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతీ’తి – ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి, సమ్మాసఙ్కప్పో, సమ్మావాచా, సమ్మాకమ్మన్తో, సమ్మాఆజీవో, సమ్మావాయామో, సమ్మాసతి, సమ్మాసమాధి. ‘ఏతే ఖో ఉభో అన్తే అనుపగమ్మ మజ్ఝిమా పటిపదా తథాగతేన అభిసమ్బుద్ధా, చక్ఖుకరణీ ఞాణకరణీ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతీ’తి – ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.
౩౨౬. ‘‘‘ఉస్సాదనఞ్చ జఞ్ఞా, అపసాదనఞ్చ జఞ్ఞా; ఉస్సాదనఞ్చ ఞత్వా అపసాదనఞ్చ ఞత్వా నేవుస్సాదేయ్య, న అపసాదేయ్య, ధమ్మమేవ దేసేయ్యా’తి – ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? కథఞ్చ, భిక్ఖవే, ఉస్సాదనా చ హోతి అపసాదనా చ, నో చ ధమ్మదేసనా? ‘యే కామపటిసన్ధిసుఖినో సోమనస్సానుయోగం అనుయుత్తా హీనం గమ్మం పోథుజ్జనికం అనరియం అనత్థసంహితం, సబ్బే తే సదుక్ఖా సఉపఘాతా సఉపాయాసా సపరిళాహా మిచ్ఛాపటిపన్నా’తి – ఇతి వదం [ఇతి పరం (క.)] ఇత్థేకే అపసాదేతి.
‘‘‘యే కామపటిసన్ధిసుఖినో సోమనస్సానుయోగం అననుయుత్తా హీనం గమ్మం పోథుజ్జనికం అనరియం అనత్థసంహితం, సబ్బే తే అదుక్ఖా అనుపఘాతా అనుపాయాసా అపరిళాహా సమ్మాపటిపన్నా’తి – ఇతి వదం ఇత్థేకే ఉస్సాదేతి.
‘‘‘యే అత్తకిలమథానుయోగం అనుయుత్తా దుక్ఖం అనరియం అనత్థసంహితం, సబ్బే తే సదుక్ఖా సఉపఘాతా సఉపాయాసా సపరిళాహా మిచ్ఛాపటిపన్నా’తి – ఇతి వదం ఇత్థేకే అపసాదేతి.
‘‘‘యే అత్తకిలమథానుయోగం అననుయుత్తా దుక్ఖం అనరియం అనత్థసంహితం, సబ్బే తే అదుక్ఖా అనుపఘాతా అనుపాయాసా అపరిళాహా సమ్మాపటిపన్నా’తి – ఇతి వదం ఇత్థేకే ఉస్సాదేతి.
‘‘‘యేసం కేసఞ్చి భవసంయోజనం అప్పహీనం, సబ్బే తే సదుక్ఖా సఉపఘాతా సఉపాయాసా సపరిళాహా మిచ్ఛాపటిపన్నా’తి – ఇతి వదం ఇత్థేకే అపసాదేతి.
‘‘‘యేసం కేసఞ్చి భవసంయోజనం పహీనం, సబ్బే తే అదుక్ఖా అనుపఘాతా అనుపాయాసా అపరిళాహా సమ్మాపటిపన్నా’తి – ఇతి వదం ఇత్థేకే ఉస్సాదేతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, ఉస్సాదనా చ హోతి అపసాదనా చ, నో చ ధమ్మదేసనా.
౩౨౭. ‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, నేవుస్సాదనా హోతి న అపసాదనా, ధమ్మదేసనా చ [ధమ్మదేసనావ (స్యా. కం.)]? ‘యే కామపటిసన్ధిసుఖినో సోమనస్సానుయోగం అనుయుత్తా హీనం గమ్మం పోథుజ్జనికం అనరియం అనత్థసంహితం, సబ్బే తే సదుక్ఖా సఉపఘాతా సఉపాయాసా సపరిళాహా మిచ్ఛాపటిపన్నా’తి – న ఏవమాహ. ‘అనుయోగో చ ఖో, సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో సఉపఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో; మిచ్ఛాపటిపదా’తి – ఇతి వదం ధమ్మమేవ దేసేతి.
‘‘‘యే కామపటిసన్ధిసుఖినో సోమనస్సానుయోగం అననుయుత్తా హీనం గమ్మం పోథుజ్జనికం అనరియం అనత్థసంహితం, సబ్బే తే అదుక్ఖా అనుపఘాతా అనుపాయాసా అపరిళాహా సమ్మాపటిపన్నా’తి – న ఏవమాహ. ‘అననుయోగో చ ఖో, అదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో అనుపఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో; సమ్మాపటిపదా’తి – ఇతి వదం ధమ్మమేవ దేసేతి.
‘‘‘యే అత్తకిలమథానుయోగం అనుయుత్తా దుక్ఖం అనరియం అనత్థసంహితం, సబ్బే తే సదుక్ఖా సఉపఘాతా సఉపాయాసా సపరిళాహా మిచ్ఛాపటిపన్నా’తి – న ఏవమాహ. ‘అనుయోగో చ ఖో, సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో సఉపఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో; మిచ్ఛాపటిపదా’తి – ఇతి వదం ధమ్మమేవ దేసేతి.
‘‘‘యే అత్తకిలమథానుయోగం అననుయుత్తా దుక్ఖం అనరియం అనత్థసంహితం, సబ్బే తే అదుక్ఖా అనుపఘాతా అనుపాయాసా అపరిళాహా సమ్మాపటిపన్నా’తి – న ఏవమాహ. ‘అననుయోగో చ ఖో, అదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో అనుపఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో; సమ్మాపటిపదా’తి – ఇతి వదం ధమ్మమేవ దేసేతి.
‘‘‘యేసం కేసఞ్చి భవసంయోజనం అప్పహీనం, సబ్బే తే సదుక్ఖా సఉపఘాతా సఉపాయాసా సపరిళాహా మిచ్ఛాపటిపన్నా’తి – న ఏవమాహ. ‘భవసంయోజనే చ ఖో అప్పహీనే భవోపి అప్పహీనో హోతీ’తి – ఇతి వదం ధమ్మమేవ దేసేతి.
‘‘‘యేసం కేసఞ్చి భవసంయోజనం పహీనం, సబ్బే తే అదుక్ఖా అనుపఘాతా అనుపాయాసా అపరిళాహా సమ్మాపటిపన్నా’తి – న ఏవమాహ. ‘భవసంయోజనే చ ఖో పహీనే భవోపి పహీనో హోతీ’తి – ఇతి వదం ధమ్మమేవ దేసేతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, నేవుస్సాదనా హోతి న అపసాదనా, ధమ్మదేసనా చ. ‘ఉస్సాదనఞ్చ జఞ్ఞా, అపసాదనఞ్చ జఞ్ఞా; ఉస్సాదనఞ్చ ఞత్వా అపసాదనఞ్చ ఞత్వా నేవుస్సాదేయ్య, న అపసాదేయ్య, ధమ్మమేవ దేసేయ్యా’తి – ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.
౩౨౮. ‘‘‘సుఖవినిచ్ఛయం జఞ్ఞా; సుఖవినిచ్ఛయం ఞత్వా అజ్ఝత్తం సుఖమనుయుఞ్జేయ్యా’తి – ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, కామగుణా. కతమే పఞ్చ? చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా, సోతవిఞ్ఞేయ్యా సద్దా… ఘానవిఞ్ఞేయ్యా గన్ధా… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా… కాయవిఞ్ఞేయ్యా ఫోట్ఠబ్బా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ కామగుణా. యం ఖో, భిక్ఖవే, ఇమే పఞ్చ కామగుణే పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం ఇదం వుచ్చతి కామసుఖం మీళ్హసుఖం పుథుజ్జనసుఖం అనరియసుఖం. ‘న ఆసేవితబ్బం, న భావేతబ్బం, న బహులీకాతబ్బం, భాయితబ్బం ఏతస్స సుఖస్సా’తి – వదామి. ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరతి…పే… తతియం ఝానం… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇదం వుచ్చతి నేక్ఖమ్మసుఖం పవివేకసుఖం ఉపసమసుఖం సమ్బోధిసుఖం. ‘ఆసేవితబ్బం, భావేతబ్బం, బహులీకాతబ్బం, న భాయితబ్బం ఏతస్స సుఖస్సా’తి – వదామి. ‘సుఖవినిచ్ఛయం జఞ్ఞా; సుఖవినిచ్ఛయం ఞత్వా అజ్ఝత్తం సుఖమనుయుఞ్జేయ్యా’తి – ఇతి యం తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.
౩౨౯. ‘‘‘రహోవాదం న భాసేయ్య, సమ్ముఖా న ఖీణం భణే’తి – ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? తత్ర, భిక్ఖవే, యం జఞ్ఞా రహోవాదం అభూతం అతచ్ఛం అనత్థసంహితం ససక్కం [సమ్పత్తం (క.)] తం రహోవాదం న భాసేయ్య. యమ్పి జఞ్ఞా రహోవాదం భూతం తచ్ఛం అనత్థసంహితం తస్సపి సిక్ఖేయ్య అవచనాయ. యఞ్చ ఖో జఞ్ఞా రహోవాదం భూతం తచ్ఛం అత్థసంహితం తత్ర కాలఞ్ఞూ అస్స తస్స రహోవాదస్స వచనాయ. తత్ర, భిక్ఖవే, యం జఞ్ఞా సమ్ముఖా ఖీణవాదం అభూతం అతచ్ఛం అనత్థసంహితం ససక్కం తం సమ్ముఖా ఖీణవాదం న భాసేయ్య. యమ్పి జఞ్ఞా సమ్ముఖా ఖీణవాదం భూతం తచ్ఛం అనత్థసంహితం తస్సపి సిక్ఖేయ్య అవచనాయ. యఞ్చ ఖో జఞ్ఞా సమ్ముఖా ఖీణవాదం భూతం తచ్ఛం అత్థసంహితం తత్ర కాలఞ్ఞూ అస్స తస్స సమ్ముఖా ఖీణవాదస్స వచనాయ. ‘రహోవాదం న భాసేయ్య, సమ్ముఖా న ఖీణం భణే’తి – ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.
౩౩౦. ‘‘‘అతరమానోవ భాసేయ్య నో తరమానో’తి – ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? తత్ర, భిక్ఖవే, తరమానస్స భాసతో కాయోపి కిలమతి, చిత్తమ్పి ఉపహఞ్ఞతి [ఊహఞ్ఞతి (సీ.)], సరోపి ఉపహఞ్ఞతి [ఊహఞ్ఞతి (సీ.)], కణ్ఠోపి ఆతురీయతి, అవిసట్ఠమ్పి హోతి అవిఞ్ఞేయ్యం తరమానస్స భాసితం. తత్ర, భిక్ఖవే, అతరమానస్స భాసతో కాయోపి న కిలమతి, చిత్తమ్పి న ఉపహఞ్ఞతి, సరోపి న ఉపహఞ్ఞతి, కణ్ఠోపి న ఆతురీయతి, విసట్ఠమ్పి హోతి విఞ్ఞేయ్యం అతరమానస్స భాసితం. ‘అతరమానోవ భాసేయ్య, నో తరమానో’తి – ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.
౩౩౧. ‘‘‘జనపదనిరుత్తిం నాభినివేసేయ్య, సమఞ్ఞం నాతిధావేయ్యా’తి – ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం. కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? కథఞ్చ, భిక్ఖవే, జనపదనిరుత్తియా చ అభినివేసో హోతి సమఞ్ఞాయ చ అతిసారో? ఇధ, భిక్ఖవే, తదేవేకచ్చేసు జనపదేసు ‘పాతీ’తి సఞ్జానన్తి, ‘పత్త’న్తి సఞ్జానన్తి, ‘విత్త’న్తి [విట్ఠన్తి (స్యా. కం.)] సఞ్జానన్తి, ‘సరావ’న్తి సఞ్జానన్తి ‘ధారోప’న్తి [హరోసన్తి (స్యా. కం.)] సఞ్జానన్తి, ‘పోణ’న్తి సఞ్జానన్తి, ‘పిసీలవ’న్తి [పిసీలన్తి (సీ. పీ.), పిపిలన్తి (స్యా. కం.)] సఞ్జానన్తి. ఇతి యథా యథా నం తేసు తేసు జనపదేసు సఞ్జానన్తి తథా తథా థామసా పరామాసా [పరామస్స (సీ.)] అభినివిస్స వోహరతి – ‘ఇదమేవ సచ్చం, మోఘమఞ్ఞ’న్తి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, జనపదనిరుత్తియా చ అభినివేసో హోతి సమఞ్ఞాయ చ అతిసారో.
౩౩౨. ‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, జనపదనిరుత్తియా చ అనభినివేసో హోతి సమఞ్ఞాయ చ అనతిసారో? ఇధ, భిక్ఖవే, తదేవేకచ్చేసు జనపదేసు ‘పాతీ’తి సఞ్జానన్తి, ‘పత్త’న్తి సఞ్జానన్తి, ‘విత్త’న్తి సఞ్జానన్తి, ‘సరావ’న్తి సఞ్జానన్తి, ‘ధారోప’న్తి సఞ్జానన్తి, ‘పోణ’న్తి సఞ్జానన్తి, ‘పిసీలవ’న్తి సఞ్జానన్తి. ఇతి యథా యథా నం తేసు తేసు జనపదేసు సఞ్జానన్తి ‘ఇదం కిర మే [ఇదం కిర తే చ (క.)] ఆయస్మన్తో సన్ధాయ వోహరన్తీ’తి తథా తథా వోహరతి అపరామసం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, జనపదనిరుత్తియా చ అనభినివేసో హోతి, సమఞ్ఞాయ చ అనతిసారో. ‘జనపదనిరుత్తిం నాభినివేసేయ్య సమఞ్ఞం నాతిధావేయ్యా’తి – ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.
౩౩౩. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యో కామపటిసన్ధిసుఖినో సోమనస్సానుయోగో హీనో గమ్మో పోథుజ్జనికో అనరియో అనత్థసంహితో, సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో సఉపఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో; మిచ్ఛాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో సరణో. తత్ర, భిక్ఖవే, యో కామపటిసన్ధిసుఖినో సోమనస్సానుయోగం అననుయోగో హీనం గమ్మం పోథుజ్జనికం అనరియం అనత్థసంహితం, అదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో అనుపఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో; సమ్మాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో అరణో.
౩౩౪. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యో అత్తకిలమథానుయోగో దుక్ఖో అనరియో అనత్థసంహితో, సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో సఉపఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో; మిచ్ఛాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో సరణో. తత్ర, భిక్ఖవే, యో అత్తకిలమథానుయోగం అననుయోగో దుక్ఖం అనరియం అనత్థసంహితం, అదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో అనుపఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో; సమ్మాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో అరణో.
౩౩౫. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యాయం మజ్ఝిమా పటిపదా తథాగతేన అభిసమ్బుద్ధా, చక్ఖుకరణీ ఞాణకరణీ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి, అదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో అనుపఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో; సమ్మాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో అరణో.
౩౩౬. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యాయం ఉస్సాదనా చ అపసాదనా చ నో చ ధమ్మదేసనా, సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో సఉపఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో; మిచ్ఛాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో సరణో. తత్ర, భిక్ఖవే, యాయం నేవుస్సాదనా చ న అపసాదనా చ ధమ్మదేసనా చ, అదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో అనుపఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో; సమ్మాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో అరణో.
౩౩౭. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యమిదం కామసుఖం మీళ్హసుఖం పోథుజ్జనసుఖం అనరియసుఖం, సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో సఉపఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో; మిచ్ఛాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో సరణో. తత్ర, భిక్ఖవే, యమిదం నేక్ఖమ్మసుఖం పవివేకసుఖం ఉపసమసుఖం సమ్బోధిసుఖం, అదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో అనుపఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో; సమ్మాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో అరణో.
౩౩౮. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, య్వాయం రహోవాదో అభూతో అతచ్ఛో అనత్థసంహితో, సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో సఉపఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో; మిచ్ఛాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో సరణో. తత్ర, భిక్ఖవే, య్వాయం రహోవాదో భూతో తచ్ఛో అనత్థసంహితో, సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో సఉపఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో; మిచ్ఛాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో సరణో. తత్ర, భిక్ఖవే, య్వాయం రహోవాదో భూతో తచ్ఛో అత్థసంహితో, అదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో అనుపఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో; సమ్మాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో అరణో.
౩౩౯. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, య్వాయం సమ్ముఖా ఖీణవాదో అభూతో అతచ్ఛో అనత్థసంహితో, సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో సఉపఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో; మిచ్ఛాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో సరణో. తత్ర, భిక్ఖవే, య్వాయం సమ్ముఖా ఖీణవాదో భూతో తచ్ఛో అనత్థసంహితో, సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో సఉపఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో; మిచ్ఛాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో సరణో. తత్ర, భిక్ఖవే, య్వాయం సమ్ముఖా ఖీణవాదో భూతో తచ్ఛో అత్థసంహితో, అదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో అనుపఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో; సమ్మాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో అరణో.
౩౪౦. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యమిదం తరమానస్స భాసితం, సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో సఉపఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో; మిచ్ఛాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో సరణో. తత్ర, భిక్ఖవే, యమిదం అతరమానస్స భాసితం, అదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో అనుపఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో; సమ్మాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో అరణో.
౩౪౧. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, య్వాయం జనపదనిరుత్తియా చ అభినివేసో సమఞ్ఞాయ చ అతిసారో, సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో సఉపఘాతో సఉపాయాసో సపరిళాహో; మిచ్ఛాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో సరణో. తత్ర భిక్ఖవే, య్వాయం జనపదనిరుత్తియా చ అనభినివేసో సమఞ్ఞాయ చ అనతిసారో, అదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో అనుపఘాతో అనుపాయాసో అపరిళాహో; సమ్మాపటిపదా. తస్మా ఏసో ధమ్మో అరణో.
‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘సరణఞ్చ ధమ్మం జానిస్సామ, అరణఞ్చ ధమ్మం జానిస్సామ; సరణఞ్చ ధమ్మం ఞత్వా అరణఞ్చ ధమ్మం ఞత్వా అరణపటిపదం పటిపజ్జిస్సామా’తి ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బం. సుభూతి చ పన, భిక్ఖవే, కులపుత్తో అరణపటిపదం పటిపన్నో’’తి.
ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.
అరణవిభఙ్గసుత్తం నిట్ఠితం నవమం.