౬. మహాకమ్మవిభఙ్గసుత్తం

౨౯౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా సమిద్ధి అరఞ్ఞకుటికాయం విహరతి. అథ ఖో పోతలిపుత్తో పరిబ్బాజకో జఙ్ఘావిహారం అనుచఙ్కమమానో అనువిచరమానో యేనాయస్మా సమిద్ధి తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సమిద్ధినా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో పోతలిపుత్తో పరిబ్బాజకో ఆయస్మన్తం సమిద్ధిం ఏతదవోచ – ‘‘సమ్ముఖా మేతం, ఆవుసో సమిద్ధి, సమణస్స గోతమస్స సుతం, సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘మోఘం కాయకమ్మం మోఘం వచీకమ్మం, మనోకమ్మమేవ సచ్చ’న్తి. అత్థి చ సా [అత్థి చేసా (సీ. క.)] సమాపత్తి యం సమాపత్తిం సమాపన్నో న కిఞ్చి వేదియతీ’’తి? ‘‘మా హేవం, ఆవుసో పోతలిపుత్త, అవచ; (మా హేవం, ఆవుసో పోతలిపుత్త, అవచ;) [( ) స్యా. కం. పోత్థకేసు నత్థి] మా భగవన్తం అబ్భాచిక్ఖి. న హి సాధు భగవతో అబ్భక్ఖానం. న హి భగవా ఏవం వదేయ్య – ‘మోఘం కాయకమ్మం మోఘం వచీకమ్మం, మనోకమ్మమేవ సచ్చ’న్తి. అత్థి చ ఖో [అత్థి చేవ ఖో (సీ. క.)] సా, ఆవుసో, సమాపత్తి యం సమాపత్తిం సమాపన్నో న కిఞ్చి వేదియతీ’’తి. ‘‘కీవచిరం పబ్బజితోసి, ఆవుసో సమిద్ధీ’’తి? ‘‘న చిరం, ఆవుసో! తీణి వస్సానీ’’తి. ‘‘ఏత్థ దాని మయం థేరే భిక్ఖూ కిం వక్ఖామ, యత్ర హి నామ ఏవంనవో భిక్ఖు [నవకేన భిక్ఖునా (క.)] సత్థారం పరిరక్ఖితబ్బం మఞ్ఞిస్సతి. సఞ్చేతనికం, ఆవుసో సమిద్ధి, కమ్మం కత్వా కాయేన వాచాయ మనసా కిం సో వేదియతీ’’తి? ‘‘సఞ్చేతనికం, ఆవుసో పోతలిపుత్త, కమ్మం కత్వా కాయేన వాచాయ మనసా దుక్ఖం సో వేదియతీ’’తి. అథ ఖో పోతలిపుత్తో పరిబ్బాజకో ఆయస్మతో సమిద్ధిస్స భాసితం నేవ అభినన్ది నప్పటిక్కోసి; అనభినన్దిత్వా అప్పటిక్కోసిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.

౨౯౯. అథ ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి అచిరపక్కన్తే పోతలిపుత్తే పరిబ్బాజకే యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి యావతకో అహోసి పోతలిపుత్తేన పరిబ్బాజకేన సద్ధిం కథాసల్లాపో తం సబ్బం ఆయస్మతో ఆనన్దస్స ఆరోచేసి.

ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో ఆయస్మన్తం సమిద్ధిం ఏతదవోచ – ‘‘అత్థి ఖో ఇదం, ఆవుసో సమిద్ధి, కథాపాభతం భగవన్తం దస్సనాయ. ఆయామావుసో సమిద్ధి, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమిస్సామ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం భగవతో ఆరోచేస్సామ. యథా నో భగవా బ్యాకరిస్సతి తథా నం ధారేస్సామా’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పచ్చస్సోసి.

అథ ఖో ఆయస్మా చ ఆనన్దో ఆయస్మా చ సమిద్ధి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యావతకో అహోసి ఆయస్మతో సమిద్ధిస్స పోతలిపుత్తేన పరిబ్బాజకేన సద్ధిం కథాసల్లాపో తం సబ్బం భగవతో ఆరోచేసి. ఏవం వుత్తే, భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘దస్సనమ్పి ఖో అహం, ఆనన్ద, పోతలిపుత్తస్స పరిబ్బాజకస్స నాభిజానామి, కుతో పనేవరూపం కథాసల్లాపం? ఇమినా చ, ఆనన్ద, సమిద్ధినా మోఘపురిసేన పోతలిపుత్తస్స పరిబ్బాజకస్స విభజ్జబ్యాకరణీయో పఞ్హో ఏకంసేన బ్యాకతో’’తి. ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా ఉదాయీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సచే పన [కిం పన (క.)], భన్తే, ఆయస్మతా సమిద్ధినా ఇదం సన్ధాయ భాసితం – యం కిఞ్చి వేదయితం తం దుక్ఖస్మి’’న్తి.

౩౦౦. అథ ఖో [ఏవం వుత్తే (స్యా. కం.)] భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘పస్ససి నో త్వం, ఆనన్ద, ఇమస్స ఉదాయిస్స మోఘపురిసస్స ఉమ్మఙ్గం [ఉమ్మగ్గం (సీ. స్యా. కం. పీ.), ఉమఙ్గం (క.)]? అఞ్ఞాసిం ఖో అహం, ఆనన్ద – ‘ఇదానేవాయం ఉదాయీ మోఘపురిసో ఉమ్ముజ్జమానో అయోనిసో ఉమ్ముజ్జిస్సతీ’తి. ఆదింయేవ [ఆదిసోవ (సీ. పీ.), ఆదియేవ (క.)], ఆనన్ద, పోతలిపుత్తేన పరిబ్బాజకేన తిస్సో వేదనా పుచ్ఛితా. సచాయం, ఆనన్ద, సమిద్ధి మోఘపురిసో పోతలిపుత్తస్స పరిబ్బాజకస్స ఏవం పుట్ఠో ఏవం బ్యాకరేయ్య – ‘సఞ్చేతనికం, ఆవుసో పోతలిపుత్త, కమ్మం కత్వా కాయేన వాచాయ మనసా సుఖవేదనీయం సుఖం సో వేదయతి; సఞ్చేతనికం, ఆవుసో పోతలిపుత్త, కమ్మం కత్వా కాయేన వాచాయ మనసా దుక్ఖవేదనీయం దుక్ఖం సో వేదయతి; సఞ్చేతనికం, ఆవుసో పోతలిపుత్త, కమ్మం కత్వా కాయేన వాచాయ మనసా అదుక్ఖమసుఖవేదనీయం అదుక్ఖమసుఖం సో వేదయతీ’తి. ఏవం బ్యాకరమానో ఖో, ఆనన్ద, సమిద్ధి మోఘపురిసో పోతలిపుత్తస్స పరిబ్బాజకస్స సమ్మా (బ్యాకరమానో) [( ) నత్థి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] బ్యాకరేయ్య. అపి చ, ఆనన్ద, కే చ [కేచి (క.)] అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా బాలా అబ్యత్తా కే చ తథాగతస్స మహాకమ్మవిభఙ్గం జానిస్సన్తి? సచే తుమ్హే, ఆనన్ద, సుణేయ్యాథ తథాగతస్స మహాకమ్మవిభఙ్గం విభజన్తస్సా’’తి.

‘‘ఏతస్స, భగవా, కాలో, ఏతస్స, సుగత, కాలో యం భగవా మహాకమ్మవిభఙ్గం విభజేయ్య. భగవతో సుత్వా భిక్ఖూ ధారేస్సన్తీ’’తి. ‘‘తేన హానన్ద, సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘చత్తారోమే, ఆనన్ద, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? ఇధానన్ద, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఇధ పాణాతిపాతీ హోతి, అదిన్నాదాయీ హోతి, కామేసుమిచ్ఛాచారీ హోతి, ముసావాదీ హోతి, పిసుణవాచో హోతి, ఫరుసవాచో హోతి, సమ్ఫప్పలాపీ హోతి, అభిజ్ఝాలు హోతి, బ్యాపన్నచిత్తో హోతి, మిచ్ఛాదిట్ఠి హోతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి.

‘‘ఇధ పనానన్ద, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఇధ పాణాతిపాతీ హోతి, అదిన్నాదాయీ హోతి, కామేసుమిచ్ఛాచారీ హోతి, ముసావాదీ హోతి, పిసుణవాచో హోతి, ఫరుసవాచో హోతి, సమ్ఫప్పలాపీ హోతి, అభిజ్ఝాలు హోతి, బ్యాపన్నచిత్తో హోతి, మిచ్ఛాదిట్ఠి హోతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి.

‘‘ఇధానన్ద, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఇధ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి, అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి, కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి, ముసావాదా పటివిరతో హోతి, పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి, ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి, సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో హోతి, అనభిజ్ఝాలు హోతి, అబ్యాపన్నచిత్తో హోతి, సమ్మాదిట్ఠి హోతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి.

‘‘ఇధ పనానన్ద, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఇధ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి, అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి, కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి, ముసావాదా పటివిరతో హోతి, పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి, ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి, సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో హోతి, అనభిజ్ఝాలు హోతి, అబ్యాపన్నచిత్తో హోతి, సమ్మాదిట్ఠి హోతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి.

౩౦౧. ‘‘ఇధానన్ద, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి యథాసమాహితే చిత్తే దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన అముం పుగ్గలం పస్సతి – ఇధ పాణాతిపాతిం అదిన్నాదాయిం కామేసుమిచ్ఛాచారిం ముసావాదిం పిసుణవాచం ఫరుసవాచం సమ్ఫప్పలాపిం అభిజ్ఝాలుం బ్యాపన్నచిత్తం మిచ్ఛాదిట్ఠిం కాయస్స భేదా పరం మరణా పస్సతి అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నం. సో ఏవమాహ – ‘అత్థి కిర, భో, పాపకాని కమ్మాని, అత్థి దుచ్చరితస్స విపాకో. అమాహం [అపాహం (సీ. పీ. క.) అముం + అహం = అమాహం-ఇతి పదవిభాగో] పుగ్గలం అద్దసం ఇధ పాణాతిపాతిం అదిన్నాదాయిం…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠిం కాయస్స భేదా పరం మరణా పస్సామి అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్న’న్తి. సో ఏవమాహ – ‘యో కిర, భో, పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠి, సబ్బో సో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. యే ఏవం జానన్తి, తే సమ్మా జానన్తి; యే అఞ్ఞథా జానన్తి, మిచ్ఛా తేసం ఞాణ’న్తి [మిచ్ఛా తే సఞ్జానన్తి (క.)]. ఇతి సో యదేవ తస్స సామం ఞాతం సామం దిట్ఠం సామం విదితం తదేవ తత్థ థామసా పరామాసా [పరామస్స (సీ. పీ.)] అభినివిస్స వోహరతి – ‘ఇదమేవ సచ్చం, మోఘమఞ్ఞ’’’న్తి.

‘‘ఇధ పనానన్ద, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి యథాసమాహితే చిత్తే దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన అముం పుగ్గలం పస్సతి – ఇధ పాణాతిపాతిం అదిన్నాదాయిం…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠిం, కాయస్స భేదా పరం మరణా పస్సతి సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నం. సో ఏవమాహ – ‘నత్థి కిర, భో, పాపకాని కమ్మాని, నత్థి దుచ్చరితస్స విపాకో. అమాహం పుగ్గలం అద్దసం – ఇధ పాణాతిపాతిం అదిన్నాదాయిం…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠిం, కాయస్స భేదా పరం మరణా పస్సామి సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్న’న్తి. సో ఏవమాహ – ‘యో కిర, భో, పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠి, సబ్బో సో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. యే ఏవం జానన్తి తే సమ్మా జానన్తి; యే అఞ్ఞథా జానన్తి, మిచ్ఛా తేసం ఞాణ’న్తి. ఇతి సో యదేవ తస్స సామం ఞాతం సామం దిట్ఠం సామం విదితం తదేవ తత్థ థామసా పరామాసా అభినివిస్స వోహరతి – ‘ఇదమేవ సచ్చం, మోఘమఞ్ఞ’’’న్తి.

‘‘ఇధానన్ద, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి యథాసమాహితే చిత్తే దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన అముం పుగ్గలం పస్సతి – ఇధ పాణాతిపాతా పటివిరతం అదిన్నాదానా పటివిరతం కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతం ముసావాదా పటివిరతం పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతం ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతం సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతం అనభిజ్ఝాలుం అబ్యాపన్నచిత్తం సమ్మాదిట్ఠిం, కాయస్స భేదా పరం మరణా పస్సతి సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నం. సో ఏవమాహ – ‘అత్థి కిర, భో, కల్యాణాని కమ్మాని, అత్థి సుచరితస్స విపాకో. అమాహం పుగ్గలం అద్దసం – ఇధ పాణాతిపాతా పటివిరతం అదిన్నాదానా పటివిరతం…పే… సమ్మాదిట్ఠిం, కాయస్స భేదా పరం మరణా పస్సామి సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్న’న్తి. సో ఏవమాహ – ‘యో కిర, భో, పాణాతిపాతా పటివిరతో అదిన్నాదానా పటివిరతో…పే… సమ్మాదిట్ఠి సబ్బో సో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. యే ఏవం జానన్తి తే సమ్మా జానన్తి; యే అఞ్ఞథా జానన్తి, మిచ్ఛా తేసం ఞాణ’న్తి. ఇతి సో యదేవ తస్స సామం ఞాతం సామం దిట్ఠం సామం విదితం తదేవ తత్థ థామసా పరామాసా అభినివిస్స వోహరతి – ‘ఇదమేవ సచ్చం, మోఘమఞ్ఞ’’’న్తి.

‘‘ఇధ పనానన్ద, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి యథాసమాహితే చిత్తే దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన అముం పుగ్గలం పస్సతి – ఇధ పాణాతిపాతా పటివిరతం…పే… సమ్మాదిట్ఠిం, కాయస్స భేదా పరం మరణా పస్సతి అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నం. సో ఏవమాహ – ‘నత్థి కిర, భో కల్యాణాని కమ్మాని, నత్థి సుచరితస్స విపాకో. అమాహం పుగ్గలం అద్దసం – ఇధ పాణాతిపాతా పటివిరతం అదిన్నాదానా పటివిరతం…పే… సమ్మాదిట్ఠిం, కాయస్స భేదా పరం మరణా పస్సామి అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్న’న్తి. సో ఏవమాహ – ‘యో కిర, భో, పాణాతిపాతా పటివిరతో అదిన్నాదానా పటివిరతో…పే… సమ్మాదిట్ఠి, సబ్బో సో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. యే ఏవం జానన్తి తే సమ్మా జానన్తి; యే అఞ్ఞథా జానన్తి, మిచ్ఛా తేసం ఞాణ’న్తి. ఇతి సో యదేవ తస్స సామం ఞాతం సామం దిట్ఠం సామం విదితం తదేవ తత్థ థామసా పరామాసా అభినివిస్స వోహరతి – ‘ఇదమేవ సచ్చం, మోఘమఞ్ఞ’’’న్తి.

౩౦౨. ‘‘తత్రానన్ద, య్వాయం సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఏవమాహ – ‘అత్థి కిర, భో, పాపకాని కమ్మాని, అత్థి దుచ్చరితస్స విపాకో’తి ఇదమస్స అనుజానామి; యమ్పి సో ఏవమాహ – ‘అమాహం పుగ్గలం అద్దసం – ఇధ పాణాతిపాతిం అదిన్నాదాయిం…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠిం, కాయస్స భేదా పరం మరణా పస్సామి అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్న’న్తి ఇదమ్పిస్స అనుజానామి; యఞ్చ ఖో సో ఏవమాహ – ‘యో కిర, భో, పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠి, సబ్బో సో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతీ’తి ఇదమస్స నానుజానామి; యమ్పి సో ఏవమాహ – ‘యే ఏవం జానన్తి తే సమ్మా జానన్తి; యే అఞ్ఞథా జానన్తి, మిచ్ఛా తేసం ఞాణ’న్తి ఇదమ్పిస్స నానుజానామి; యమ్పి సో యదేవ తస్స సామం ఞాతం సామం దిట్ఠం సామం విదితం తదేవ తత్థ థామసా పరామాసా అభినివిస్స వోహరతి – ‘ఇదమేవ సచ్చం, మోఘమఞ్ఞ’న్తి ఇదమ్పిస్స నానుజానామి. తం కిస్స హేతు? అఞ్ఞథా హి, ఆనన్ద, తథాగతస్స మహాకమ్మవిభఙ్గే ఞాణం హోతి.

‘‘తత్రానన్ద, య్వాయం సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఏవమాహ – ‘నత్థి కిర, భో, పాపకాని కమ్మాని, నత్థి దుచ్చరితస్స విపాకో’తి ఇదమస్స నానుజానామి; యఞ్చ ఖో సో ఏవమాహ – ‘అమాహం పుగ్గలం అద్దసం – ఇధ పాణాతిపాతిం అదిన్నాదాయిం…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠిం కాయస్స భేదా పరం మరణా పస్సామి సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్న’న్తి ఇదమస్స అనుజానామి; యఞ్చ ఖో సో ఏవమాహ – ‘యో కిర, భో, పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠి, సబ్బో సో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతీ’తి ఇదమస్స నానుజానామి; యమ్పి సో ఏవమాహ – ‘యే ఏవం జానన్తి తే సమ్మా జానన్తి; యే అఞ్ఞథా జానన్తి, మిచ్ఛా తేసం ఞాణ’న్తి ఇదమ్పిస్స నానుజానామి; యమ్పి సో యదేవ తస్స సామం ఞాతం సామం దిట్ఠం సామం విదితం తదేవ తత్థ థామసా పరామాసా అభినివిస్స వోహరతి – ‘ఇదమేవ సచ్చం, మోఘమఞ్ఞ’న్తి ఇదమ్పిస్స నానుజానామి. తం కిస్స హేతు? అఞ్ఞథా హి, ఆనన్ద, తథాగతస్స మహాకమ్మవిభఙ్గే ఞాణం హోతి.

‘‘తత్రానన్ద, య్వాయం సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఏవమాహ – ‘అత్థి కిర, భో, కల్యాణాని కమ్మాని, అత్థి సుచరితస్స విపాకో’తి ఇదమస్స అనుజానామి; యమ్పి సో ఏవమాహ – ‘అమాహం పుగ్గలం అద్దసం – ఇధ పాణాతిపాతా పటివిరతం అదిన్నాదానా పటివిరతం…పే… సమ్మాదిట్ఠిం, కాయస్స భేదా పరం మరణా పస్సామి సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్న’న్తి ఇదమ్పిస్స అనుజానామి; యఞ్చ ఖో సో ఏవమాహ – ‘యో కిర, భో, పాణాతిపాతా పటివిరతో అదిన్నాదానా పటివిరతో…పే… సమ్మాదిట్ఠి, సబ్బో సో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతీ’తి ఇదమస్స నానుజానామి; యమ్పి సో ఏవమాహ – ‘యే ఏవం జానన్తి తే సమ్మా జానన్తి; యే అఞ్ఞథా జానన్తి, మిచ్ఛా తేసం ఞాణ’న్తి ఇదమ్పిస్స నానుజానామి; యమ్పి సో యదేవ తస్స సామం ఞాతం సామం దిట్ఠం సామం విదితం తదేవ తత్థ థామసా పరామాసా అభినివిస్స వోహరతి – ‘ఇదమేవ సచ్చం, మోఘమఞ్ఞ’న్తి ఇదమ్పిస్స నానుజానామి. తం కిస్స హేతు? అఞ్ఞథా హి, ఆనన్ద, తథాగతస్స మహాకమ్మవిభఙ్గే ఞాణం హోతి.

‘‘తత్రానన్ద, య్వాయం సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఏవమాహ – ‘నత్థి కిర, భో, కల్యాణాని కమ్మాని, నత్థి సుచరితస్స విపాకో’తి ఇదమస్స నానుజానామి; యఞ్చ ఖో సో ఏవమాహ – ‘అమాహం పుగ్గలం అద్దసం – ఇధ పాణాతిపాతా పటివిరతం అదిన్నాదానా పటివిరతం…పే… సమ్మాదిట్ఠిం, కాయస్స భేదా పరం మరణా పస్సామి అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్న’న్తి ఇదమస్స అనుజానామి; యఞ్చ ఖో సో ఏవమాహ – ‘యో కిర, భో, పాణాతిపాతా పటివిరతో అదిన్నాదానా పటివిరతో…పే… సమ్మాదిట్ఠి, సబ్బో సో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతీ’తి ఇదమస్స నానుజానామి; యఞ్చ ఖో సో ఏవమాహ – ‘యే ఏవం జానన్తి తే సమ్మా జానన్తి; యే అఞ్ఞథా జానన్తి, మిచ్ఛా తేసం ఞాణ’న్తి ఇదమ్పిస్స నానుజానామి; యమ్పి సో యదేవ తస్స సామం ఞాతం సామం దిట్ఠం సామం విదితం తదేవ తత్థ థామసా పరామాసా అభినివిస్స వోహరతి – ‘ఇదమేవ సచ్చం, మోఘమఞ్ఞ’న్తి ఇదమ్పిస్స నానుజానామి. తం కిస్స హేతు? అఞ్ఞథా హి, ఆనన్ద, తథాగతస్స మహాకమ్మవిభఙ్గే ఞాణం హోతి.

౩౦౩. ‘‘తత్రానన్ద, య్వాయం పుగ్గలో ఇధ పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠి, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి, పుబ్బే వాస్స తం కతం హోతి పాపకమ్మం దుక్ఖవేదనీయం, పచ్ఛా వాస్స తం కతం హోతి పాపకమ్మం దుక్ఖవేదనీయం, మరణకాలే వాస్స హోతి మిచ్ఛాదిట్ఠి సమత్తా సమాదిన్నా. తేన సో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. యఞ్చ ఖో సో ఇధ పాణాతిపాతీ హోతి అదిన్నాదాయీ హోతి…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠి హోతి తస్స దిట్ఠేవ ధమ్మే విపాకం పటిసంవేదేతి ఉపపజ్జ వా [ఉపపజ్జం వా (సీ. పీ.), ఉపపజ్జ వా (స్యా. కం. క.) ఉపపజ్జిత్వాతి సంవణ్ణనాయ సంసన్దేతబ్బా] అపరే వా పరియాయే.

‘‘తత్రానన్ద, య్వాయం పుగ్గలో ఇధ పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠి కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి, పుబ్బే వాస్స తం కతం హోతి కల్యాణకమ్మం సుఖవేదనీయం, పచ్ఛా వాస్స తం కతం హోతి కల్యాణకమ్మం సుఖవేదనీయం, మరణకాలే వాస్స హోతి సమ్మాదిట్ఠి సమత్తా సమాదిన్నా. తేన సో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. యఞ్చ ఖో సో ఇధ పాణాతిపాతీ హోతి అదిన్నాదాయీ హోతి…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠి హోతి తస్స దిట్ఠేవ ధమ్మే విపాకం పటిసంవేదేతి ఉపపజ్జ వా అపరే వా పరియాయే.

‘‘తత్రానన్ద, య్వాయం పుగ్గలో ఇధ పాణాతిపాతా పటివిరతో అదిన్నాదానా పటివిరతో…పే… సమ్మాదిట్ఠి, కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి, పుబ్బే వాస్స తం కతం హోతి కల్యాణకమ్మం సుఖవేదనీయం, పచ్ఛా వాస్స తం కతం హోతి కల్యాణకమ్మం సుఖవేదనీయం, మరణకాలే వాస్స హోతి సమ్మాదిట్ఠి సమత్తా సమాదిన్నా. తేన సో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. యఞ్చ ఖో సో ఇధ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి…పే… సమ్మాదిట్ఠి హోతి, తస్స దిట్ఠేవ ధమ్మే విపాకం పటిసంవేదేతి ఉపపజ్జ వా అపరే వా పరియాయే.

‘‘తత్రానన్ద, య్వాయం పుగ్గలో ఇధ పాణాతిపాతా పటివిరతో అదిన్నాదానా పటివిరతో…పే… సమ్మాదిట్ఠి, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి, పుబ్బే వాస్స తం కతం హోతి పాపకమ్మం దుక్ఖవేదనీయం, పచ్ఛా వాస్స తం కతం హోతి పాపకమ్మం దుక్ఖవేదనీయం, మరణకాలే వాస్స హోతి మిచ్ఛాదిట్ఠి సమత్తా సమాదిన్నా. తేన సో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. యఞ్చ ఖో సో ఇధ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి, అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి…పే… సమ్మాదిట్ఠి హోతి, తస్స దిట్ఠేవ ధమ్మే విపాకం పటిసంవేదేతి ఉపపజ్జ వా అపరే వా పరియాయే.

‘‘ఇతి ఖో, ఆనన్ద, అత్థి కమ్మం అభబ్బం అభబ్బాభాసం, అత్థి కమ్మం అభబ్బం భబ్బాభాసం, అత్థి కమ్మం భబ్బఞ్చేవ భబ్బాభాసఞ్చ, అత్థి కమ్మం భబ్బం అభబ్బాభాస’’న్తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.

మహాకమ్మవిభఙ్గసుత్తం నిట్ఠితం ఛట్ఠం.