౫. చూళకమ్మవిభఙ్గసుత్తం [సుభసుత్తన్తిపి వుచ్చతి]

౨౮౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే, అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో సుభో మాణవో తోదేయ్యపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సుభో మాణవో తోదేయ్యపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘కో ను ఖో, భో గోతమ, హేతు కో పచ్చయో యేన మనుస్సానంయేవ సతం మనుస్సభూతానం దిస్సన్తి హీనప్పణీతతా? దిస్సన్తి హి, భో గోతమ, మనుస్సా అప్పాయుకా, దిస్సన్తి దీఘాయుకా; దిస్సన్తి బవ్హాబాధా [బహ్వాబాధా (స్యా. కం. క.)], దిస్సన్తి అప్పాబాధా; దిస్సన్తి దుబ్బణ్ణా, దిస్సన్తి వణ్ణవన్తో; దిస్సన్తి అప్పేసక్ఖా, దిస్సన్తి మహేసక్ఖా; దిస్సన్తి అప్పభోగా, దిస్సన్తి మహాభోగా; దిస్సన్తి నీచకులీనా, దిస్సన్తి ఉచ్చాకులీనా; దిస్సన్తి దుప్పఞ్ఞా, దిస్సన్తి పఞ్ఞవన్తో [పఞ్ఞావన్తో (సీ. పీ.)]. కో ను ఖో, భో గోతమ, హేతు కో పచ్చయో యేన మనుస్సానంయేవ సతం మనుస్సభూతానం దిస్సన్తి హీనప్పణీతతా’’తి?

‘‘కమ్మస్సకా, మాణవ, సత్తా కమ్మదాయాదా కమ్మయోనీ కమ్మబన్ధూ [కమ్మయోని కమ్మబన్ధు (సీ.)] కమ్మప్పటిసరణా. కమ్మం సత్తే విభజతి యదిదం – హీనప్పణీతతాయాతి. న ఖో అహం ఇమస్స భోతో గోతమస్స సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానామి. సాధు మే భవం గోతమో తథా ధమ్మం దేసేతు యథా అహం ఇమస్స భోతో గోతమస్స సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానేయ్య’’న్తి.

౨౯౦. ‘‘తేన హి, మాణవ, సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో సుభో మాణవో తోదేయ్యపుత్తో భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘ఇధ, మాణవ, ఏకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా పాణాతిపాతీ హోతి లుద్దో లోహితపాణి హతపహతే నివిట్ఠో అదయాపన్నో పాణభూతేసు [సబ్బపాణభూతేసు (సీ. క.)]. సో తేన కమ్మేన ఏవం సమత్తేన ఏవం సమాదిన్నేన [సమాదిణ్ణేన (పీ. క.)] కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. నో చే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి, సచే మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి యత్థ యత్థ పచ్చాజాయతి అప్పాయుకో హోతి. అప్పాయుకసంవత్తనికా ఏసా, మాణవ, పటిపదా యదిదం – పాణాతిపాతీ హోతి లుద్దో లోహితపాణి హతపహతే నివిట్ఠో అదయాపన్నో పాణభూతేసు.

‘‘ఇధ పన, మాణవ, ఏకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి నిహితదణ్డో నిహితసత్థో, లజ్జీ దయాపన్నో సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరతి. సో తేన కమ్మేన ఏవం సమత్తేన ఏవం సమాదిన్నేన కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. నో చే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి, సచే మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి యత్థ యత్థ పచ్చాజాయతి దీఘాయుకో హోతి. దీఘాయుకసంవత్తనికా ఏసా, మాణవ, పటిపదా యదిదం – పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి నిహితదణ్డో నిహితసత్థో, లజ్జీ దయాపన్నో సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరతి.

౨౯౧. ‘‘ఇధ, మాణవ, ఏకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా సత్తానం విహేఠకజాతికో హోతి, పాణినా వా లేడ్డునా వా దణ్డేన వా సత్థేన వా. సో తేన కమ్మేన ఏవం సమత్తేన ఏవం సమాదిన్నేన కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. నో చే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి, సచే మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి యత్థ యత్థ పచ్చాజాయతి బవ్హాబాధో హోతి. బవ్హాబాధసంవత్తనికా ఏసా, మాణవ, పటిపదా యదిదం – సత్తానం విహేఠకజాతికో హోతి పాణినా వా లేడ్డునా వా దణ్డేన వా సత్థేన వా.

‘‘ఇధ పన, మాణవ, ఏకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా సత్తానం అవిహేఠకజాతికో హోతి పాణినా వా లేడ్డునా వా దణ్డేన వా సత్థేన వా. సో తేన కమ్మేన ఏవం సమత్తేన ఏవం సమాదిన్నేన కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. నో చే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి, సచే మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి యత్థ యత్థ పచ్చాజాయతి అప్పాబాధో హోతి. అప్పాబాధసంవత్తనికా ఏసా, మాణవ, పటిపదా యదిదం – సత్తానం అవిహేఠకజాతికో హోతి పాణినా వా లేడ్డునా వా దణ్డేన వా సత్థేన వా.

౨౯౨. ‘‘ఇధ, మాణవ, ఏకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా కోధనో హోతి ఉపాయాసబహులో. అప్పమ్పి వుత్తో సమానో అభిసజ్జతి కుప్పతి బ్యాపజ్జతి పతిట్ఠీయతి కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి. సో తేన కమ్మేన ఏవం సమత్తేన ఏవం సమాదిన్నేన కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. నో చే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి, సచే మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి యత్థ యత్థ పచ్చాజాయతి దుబ్బణ్ణో హోతి. దుబ్బణ్ణసంవత్తనికా ఏసా, మాణవ, పటిపదా యదిదం – కోధనో హోతి ఉపాయాసబహులో; అప్పమ్పి వుత్తో సమానో అభిసజ్జతి కుప్పతి బ్యాపజ్జతి పతిట్ఠీయతి కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి.

‘‘ఇధ పన, మాణవ, ఏకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అక్కోధనో హోతి అనుపాయాసబహులో; బహుమ్పి వుత్తో సమానో నాభిసజ్జతి న కుప్పతి న బ్యాపజ్జతి న పతిట్ఠీయతి న కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి. సో తేన కమ్మేన ఏవం సమత్తేన ఏవం సమాదిన్నేన కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. నో చే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి, సచే మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి యత్థ యత్థ పచ్చాజాయతి పాసాదికో హోతి. పాసాదికసంవత్తనికా ఏసా, మాణవ, పటిపదా యదిదం – అక్కోధనో హోతి అనుపాయాసబహులో; బహుమ్పి వుత్తో సమానో నాభిసజ్జతి న కుప్పతి న బ్యాపజ్జతి న పతిట్ఠీయతి న కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి.

౨౯౩. ‘‘ఇధ, మాణవ, ఏకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా ఇస్సామనకో హోతి; పరలాభసక్కారగరుకారమాననవన్దనపూజనాసు ఇస్సతి ఉపదుస్సతి ఇస్సం బన్ధతి. సో తేన కమ్మేన ఏవం సమత్తేన ఏవం సమాదిన్నేన కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. నో చే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి, సచే మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి యత్థ యత్థ పచ్చాజాయతి అప్పేసక్ఖో హోతి. అప్పేసక్ఖసంవత్తనికా ఏసా, మాణవ, పటిపదా యదిదం – ఇస్సామనకో హోతి; పరలాభసక్కారగరుకారమాననవన్దనపూజనాసు ఇస్సతి ఉపదుస్సతి ఇస్సం బన్ధతి.

‘‘ఇధ పన, మాణవ, ఏకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అనిస్సామనకో హోతి; పరలాభసక్కారగరుకారమాననవన్దనపూజనాసు న ఇస్సతి న ఉపదుస్సతి న ఇస్సం బన్ధతి. సో తేన కమ్మేన ఏవం సమత్తేన ఏవం సమాదిన్నేన కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. నో చే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి, సచే మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి యత్థ యత్థ పచ్చాజాయతి మహేసక్ఖో హోతి. మహేసక్ఖసంవత్తనికా ఏసా, మాణవ, పటిపదా యదిదం – అనిస్సామనకో హోతి; పరలాభసక్కారగరుకారమాననవన్దనపూజనాసు న ఇస్సతి న ఉపదుస్సతి న ఇస్సం బన్ధతి.

౨౯౪. ‘‘ఇధ, మాణవ, ఏకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా న దాతా హోతి సమణస్స వా బ్రాహ్మణస్స వా అన్నం పానం వత్థం యానం మాలాగన్ధవిలేపనం సేయ్యావసథపదీపేయ్యం. సో తేన కమ్మేన ఏవం సమత్తేన ఏవం సమాదిన్నేన కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. నో చే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి, సచే మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి యత్థ యత్థ పచ్చాజాయతి అప్పభోగో హోతి. అప్పభోగసంవత్తనికా ఏసా, మాణవ, పటిపదా యదిదం – న దాతా హోతి సమణస్స వా బ్రాహ్మణస్స వా అన్నం పానం వత్థం యానం మాలాగన్ధవిలేపనం సేయ్యావసథపదీపేయ్యం.

‘‘ఇధ పన, మాణవ, ఏకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా దాతా హోతి సమణస్స వా బ్రాహ్మణస్స వా అన్నం పానం వత్థం యానం మాలాగన్ధవిలేపనం సేయ్యావసథపదీపేయ్యం. సో తేన కమ్మేన ఏవం సమత్తేన ఏవం సమాదిన్నేన కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. నో చే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి, సచే మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి యత్థ యత్థ పచ్చాజాయతి మహాభోగో హోతి. మహాభోగసంవత్తనికా ఏసా, మాణవ, పటిపదా యదిదం – దాతా హోతి సమణస్స వా బ్రాహ్మణస్స వా అన్నం పానం వత్థం యానం మాలాగన్ధవిలేపనం సేయ్యావసథపదీపేయ్యం.

౨౯౫. ‘‘ఇధ, మాణవ, ఏకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా థద్ధో హోతి అతిమానీ – అభివాదేతబ్బం న అభివాదేతి, పచ్చుట్ఠాతబ్బం న పచ్చుట్ఠేతి, ఆసనారహస్స న ఆసనం దేతి, మగ్గారహస్స న మగ్గం దేతి, సక్కాతబ్బం న సక్కరోతి, గరుకాతబ్బం న గరుకరోతి, మానేతబ్బం న మానేతి, పూజేతబ్బం న పూజేతి. సో తేన కమ్మేన ఏవం సమత్తేన ఏవం సమాదిన్నేన కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. నో చే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి, సచే మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి యత్థ యత్థ పచ్చాజాయతి నీచకులీనో హోతి. నీచకులీనసంవత్తనికా ఏసా, మాణవ, పటిపదా యదిదం – థద్ధో హోతి అతిమానీ; అభివాదేతబ్బం న అభివాదేతి, పచ్చుట్ఠాతబ్బం న పచ్చుట్ఠేతి, ఆసనారహస్స న ఆసనం దేతి, మగ్గారహస్స న మగ్గం దేతి, సక్కాతబ్బం న సక్కరోతి, గరుకాతబ్బం న గరుకరోతి, మానేతబ్బం న మానేతి, పూజేతబ్బం న పూజేతి.

‘‘ఇధ పన, మాణవ, ఏకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా అత్థద్ధో హోతి అనతిమానీ; అభివాదేతబ్బం అభివాదేతి, పచ్చుట్ఠాతబ్బం పచ్చుట్ఠేతి, ఆసనారహస్స ఆసనం దేతి, మగ్గారహస్స మగ్గం దేతి, సక్కాతబ్బం సక్కరోతి, గరుకాతబ్బం గరుకరోతి, మానేతబ్బం మానేతి, పూజేతబ్బం పూజేతి. సో తేన కమ్మేన ఏవం సమత్తేన ఏవం సమాదిన్నేన కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. నో చే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి, సచే మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి యత్థ యత్థ పచ్చాజాయతి ఉచ్చాకులీనో హోతి. ఉచ్చాకులీనసంవత్తనికా ఏసా, మాణవ, పటిపదా యదిదం – అత్థద్ధో హోతి అనతిమానీ; అభివాదేతబ్బం అభివాదేతి, పచ్చుట్ఠాతబ్బం పచ్చుట్ఠేతి, ఆసనారహస్స ఆసనం దేతి, మగ్గారహస్స మగ్గం దేతి, సక్కాతబ్బం సక్కరోతి, గరుకాతబ్బం గరుకరోతి, మానేతబ్బం మానేతి, పూజేతబ్బం పూజేతి.

౨౯౬. ‘‘ఇధ, మాణవ, ఏకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా సమణం వా బ్రాహ్మణం వా ఉపసఙ్కమిత్వా న పరిపుచ్ఛితా హోతి – ‘కిం, భన్తే, కుసలం, కిం అకుసలం; కిం సావజ్జం, కిం అనవజ్జం; కిం సేవితబ్బం, కిం న సేవితబ్బం; కిం మే కరీయమానం దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ హోతి, కిం వా పన మే కరీయమానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ హోతీ’తి? సో తేన కమ్మేన ఏవం సమత్తేన ఏవం సమాదిన్నేన కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. నో చే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి, సచే మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి యత్థ యత్థ పచ్చాజాయతి దుప్పఞ్ఞో హోతి. దుప్పఞ్ఞసంవత్తనికా ఏసా, మాణవ, పటిపదా యదిదం – సమణం వా బ్రాహ్మణం వా ఉపసఙ్కమిత్వా న పరిపుచ్ఛితా హోతి – ‘కిం, భన్తే, కుసలం, కిం అకుసలం; కిం సావజ్జం, కిం అనవజ్జం; కిం సేవితబ్బం, కిం న సేవితబ్బం; కిం మే కరీయమానం దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ హోతి, కిం వా పన మే కరీయమానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ హోతీ’’’తి?

‘‘ఇధ పన, మాణవ, ఏకచ్చో ఇత్థీ వా పురిసో వా సమణం వా బ్రాహ్మణం వా ఉపసఙ్కమిత్వా పరిపుచ్ఛితా హోతి – ‘కిం, భన్తే, కుసలం, కిం అకుసలం; కిం సావజ్జం, కిం అనవజ్జం; కిం సేవితబ్బం, కిం న సేవితబ్బం; కిం మే కరీయమానం దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ హోతి, కిం వా పన మే కరీయమానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ హోతీ’తి? సో తేన కమ్మేన ఏవం సమత్తేన ఏవం సమాదిన్నేన కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. నో చే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి, సచే మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి యత్థ యత్థ పచ్చాజాయతి మహాపఞ్ఞో హోతి. మహాపఞ్ఞసంవత్తనికా ఏసా, మాణవ, పటిపదా యదిదం – సమణం వా బ్రాహ్మణం వా ఉపసఙ్కమిత్వా పరిపుచ్ఛితా హోతి – ‘కిం, భన్తే, కుసలం, కిం అకుసలం; కిం సావజ్జం, కిం అనవజ్జం; కిం సేవితబ్బం, కిం న సేవితబ్బం; కిం మే కరీయమానం దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ హోతి, కిం వా పన మే కరీయమానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ హోతీ’’’తి?

౨౯౭. ‘‘ఇతి ఖో, మాణవ, అప్పాయుకసంవత్తనికా పటిపదా అప్పాయుకత్తం ఉపనేతి, దీఘాయుకసంవత్తనికా పటిపదా దీఘాయుకత్తం ఉపనేతి; బవ్హాబాధసంవత్తనికా పటిపదా బవ్హాబాధత్తం ఉపనేతి, అప్పాబాధసంవత్తనికా పటిపదా అప్పాబాధత్తం ఉపనేతి; దుబ్బణ్ణసంవత్తనికా పటిపదా దుబ్బణ్ణత్తం ఉపనేతి, పాసాదికసంవత్తనికా పటిపదా పాసాదికత్తం ఉపనేతి; అప్పేసక్ఖసంవత్తనికా పటిపదా అప్పేసక్ఖత్తం ఉపనేతి, మహేసక్ఖసంవత్తనికా పటిపదా మహేసక్ఖత్తం ఉపనేతి; అప్పభోగసంవత్తనికా పటిపదా అప్పభోగత్తం ఉపనేతి, మహాభోగసంవత్తనికా పటిపదా మహాభోగత్తం ఉపనేతి; నీచకులీనసంవత్తనికా పటిపదా నీచకులీనత్తం ఉపనేతి, ఉచ్చాకులీనసంవత్తనికా పటిపదా ఉచ్చాకులీనత్తం ఉపనేతి; దుప్పఞ్ఞసంవత్తనికా పటిపదా దుప్పఞ్ఞత్తం ఉపనేతి, మహాపఞ్ఞసంవత్తనికా పటిపదా మహాపఞ్ఞత్తం ఉపనేతి. కమ్మస్సకా, మాణవ, సత్తా కమ్మదాయాదా కమ్మయోనీ కమ్మబన్ధూ కమ్మప్పటిసరణా. కమ్మం సత్తే విభజతి యదిదం – హీనప్పణీతతాయా’’తి.

ఏవం వుత్తే, సుభో మాణవో తోదేయ్యపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – ‘చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీ’తి; ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

చూళకమ్మవిభఙ్గసుత్తం నిట్ఠితం పఞ్చమం.