౫. సునక్ఖత్తసుత్తం

౫౫. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి భగవతో సన్తికే అఞ్ఞా బ్యాకతా హోతి – ‘‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామా’’తి. అస్సోసి ఖో సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో – ‘‘సమ్బహులేహి కిర భిక్ఖూహి భగవతో సన్తికే అఞ్ఞా బ్యాకతా హోతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామా’’తి. అథ ఖో సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సుతం మేతం, భన్తే – ‘సమ్బహులేహి కిర భిక్ఖూహి భగవతో సన్తికే అఞ్ఞా బ్యాకతా – ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామా’’తి. ‘‘యే తే, భన్తే, భిక్ఖూ భగవతో సన్తికే అఞ్ఞం బ్యాకంసు – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామా’’తి, కచ్చి తే, భన్తే, భిక్ఖూ సమ్మదేవ అఞ్ఞం బ్యాకంసు ఉదాహు సన్తేత్థేకచ్చే భిక్ఖూ అధిమానేన అఞ్ఞం బ్యాకంసూతి?

౫౬. ‘‘యే తే, సునక్ఖత్త, భిక్ఖూ మమ సన్తికే అఞ్ఞం బ్యాకంసు – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానామా’’తి. ‘‘సన్తేత్థేకచ్చే భిక్ఖూ సమ్మదేవ అఞ్ఞం బ్యాకంసు, సన్తి పనిధేకచ్చే భిక్ఖూ అధిమానేనపి [అధిమానేన (?)] అఞ్ఞం బ్యాకంసు. తత్ర, సునక్ఖత్త, యే తే భిక్ఖూ సమ్మదేవ అఞ్ఞం బ్యాకంసు తేసం తం తథేవ హోతి; యే పన తే భిక్ఖూ అధిమానేన అఞ్ఞం బ్యాకంసు తత్ర, సునక్ఖత్త, తథాగతస్స ఏవం హోతి – ‘ధమ్మం నేసం దేసేస్స’న్తి [దేసేయ్యన్తి (పీ. క.)]. ఏవఞ్చేత్థ, సునక్ఖత్త, తథాగతస్స హోతి – ‘ధమ్మం నేసం దేసేస్స’న్తి. అథ చ పనిధేకచ్చే మోఘపురిసా పఞ్హం అభిసఙ్ఖరిత్వా అభిసఙ్ఖరిత్వా తథాగతం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛన్తి. తత్ర, సునక్ఖత్త, యమ్పి తథాగతస్స ఏవం హోతి – ‘ధమ్మం నేసం దేసేస్స’న్తి తస్సపి హోతి అఞ్ఞథత్త’’న్తి. ‘‘ఏతస్స భగవా కాలో, ఏతస్స సుగత కాలో, యం భగవా ధమ్మం దేసేయ్య. భగవతో సుత్వా భిక్ఖూ ధారేస్సన్తీ’’తి. ‘‘తేన హి, సునక్ఖత్త సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

౫౭. ‘‘పఞ్చ ఖో ఇమే, సునక్ఖత్త, కామగుణా. కతమే పఞ్చ? చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా, సోతవిఞ్ఞేయ్యా సద్దా…పే… ఘానవిఞ్ఞేయ్యా గన్ధా… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా… కాయవిఞ్ఞేయ్యా ఫోట్ఠబ్బా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా – ఇమే ఖో, సునక్ఖత్త, పఞ్చ కామగుణా.

౫౮. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, సునక్ఖత్త, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో పురిసపుగ్గలో లోకామిసాధిముత్తో అస్స. లోకామిసాధిముత్తస్స ఖో, సునక్ఖత్త, పురిసపుగ్గలస్స తప్పతిరూపీ చేవ కథా సణ్ఠాతి, తదనుధమ్మఞ్చ అనువితక్కేతి, అనువిచారేతి, తఞ్చ పురిసం భజతి, తేన చ విత్తిం ఆపజ్జతి; ఆనేఞ్జపటిసంయుత్తాయ చ పన కథాయ కచ్ఛమానాయ న సుస్సూసతి, న సోతం ఓదహతి, న అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠాపేతి [ఉపట్ఠపేతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)], న చ తం పురిసం భజతి, న చ తేన విత్తిం ఆపజ్జతి. సేయ్యథాపి, సునక్ఖత్త, పురిసో సకమ్హా గామా వా నిగమా వా చిరవిప్పవుత్థో అస్స. సో అఞ్ఞతరం పురిసం పస్సేయ్య తమ్హా గామా వా నిగమా వా అచిరపక్కన్తం. సో తం పురిసం తస్స గామస్స వా నిగమస్స వా ఖేమతఞ్చ సుభిక్ఖతఞ్చ అప్పాబాధతఞ్చ పుచ్ఛేయ్య; తస్స సో పురిసో తస్స గామస్స వా నిగమస్స వా ఖేమతఞ్చ సుభిక్ఖతఞ్చ అప్పాబాధతఞ్చ సంసేయ్య. తం కిం మఞ్ఞసి, సునక్ఖత్త, అపి ను సో పురిసో తస్స పురిసస్స సుస్సూసేయ్య, సోతం ఓదహేయ్య, అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠాపేయ్య, తఞ్చ పురిసం భజేయ్య, తేన చ విత్తిం ఆపజ్జేయ్యా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఏవమేవ ఖో, సునక్ఖత్త, ఠానమేతం విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో పురిసపుగ్గలో లోకామిసాధిముత్తో అస్స. లోకామిసాధిముత్తస్స ఖో, సునక్ఖత్త, పురిసపుగ్గలస్స తప్పతిరూపీ చేవ కథా సణ్ఠాతి, తదనుధమ్మఞ్చ అనువితక్కేతి, అనువిచారేతి, తఞ్చ పురిసం భజతి, తేన చ విత్తిం ఆపజ్జతి; ఆనేఞ్జపటిసంయుత్తాయ చ పన కథాయ కచ్ఛమానాయ న సుస్సూసతి, న సోతం ఓదహతి, న అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠాపేతి, న చ తం పురిసం భజతి, న చ తేన విత్తిం ఆపజ్జతి. సో ఏవమస్స వేదితబ్బో – ‘ఆనేఞ్జసంయోజనేన హి ఖో విసంయుత్తో [ఆనేఞ్జసంయోజనేన హి ఖో విసంయుత్తో-ఇతి పాఠో సీ. స్యా. కం. పీ. పోత్థకేసు నత్థి, అట్ఠకథాసు పన తబ్బణ్ణనా దిస్సతియేవ] లోకామిసాధిముత్తో పురిసపుగ్గలో’’’తి.

౫౯. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, సునక్ఖత్త, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో పురిసపుగ్గలో ఆనేఞ్జాధిముత్తో అస్స. ఆనేఞ్జాధిముత్తస్స ఖో, సునక్ఖత్త, పురిసపుగ్గలస్స తప్పతిరూపీ చేవ కథా సణ్ఠాతి, తదనుధమ్మఞ్చ అనువితక్కేతి, అనువిచారేతి, తఞ్చ పురిసం భజతి, తేన చ విత్తిం ఆపజ్జతి; లోకామిసపటిసంయుత్తాయ చ పన కథాయ కచ్ఛమానాయ న సుస్సూసతి, న సోతం ఓదహతి, న అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠాపేతి, న చ తం పురిసం భజతి, న చ తేన విత్తిం ఆపజ్జతి. సేయ్యథాపి, సునక్ఖత్త, పణ్డుపలాసో బన్ధనా పవుత్తో అభబ్బో హరితత్తాయ; ఏవమేవ ఖో, సునక్ఖత్త, ఆనేఞ్జాధిముత్తస్స పురిసపుగ్గలస్స యే లోకామిససంయోజనే సే పవుత్తే. సో ఏవమస్స వేదితబ్బో – ‘లోకామిససంయోజనేన హి ఖో విసంయుత్తో ఆనేఞ్జాధిముత్తో పురిసపుగ్గలో’’’తి.

౬౦. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, సునక్ఖత్త, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో పురిసపుగ్గలో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనాధిముత్తో అస్స. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనాధిముత్తస్స ఖో, సునక్ఖత్త, పురిసపుగ్గలస్స తప్పతిరూపీ చేవ కథా సణ్ఠాతి, తదనుధమ్మఞ్చ అనువితక్కేతి, అనువిచారేతి, తఞ్చ పురిసం భజతి, తేన చ విత్తిం ఆపజ్జతి; ఆనేఞ్జపటిసంయుత్తాయ చ పన కథాయ కచ్ఛమానాయ న సుస్సూసతి, న సోతం ఓదహతి, న అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠాపేతి, న చ తం పురిసం భజతి, న చ తేన విత్తిం ఆపజ్జతి. సేయ్యథాపి, సునక్ఖత్త, పుథుసిలా ద్వేధాభిన్నా అప్పటిసన్ధికా హోతి; ఏవమేవ ఖో, సునక్ఖత్త, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనాధిముత్తస్స పురిసపుగ్గలస్స యే ఆనేఞ్జసంయోజనే సే భిన్నే. సో ఏవమస్స వేదితబ్బో – ‘ఆనేఞ్జసంయోజనేన హి ఖో విసంయుత్తో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనాధిముత్తో పురిసపుగ్గలో’’’తి.

౬౧. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, సునక్ఖత్త, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో పురిసపుగ్గలో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనాధిముత్తో అస్స. నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనాధిముత్తస్స ఖో, సునక్ఖత్త, పురిసపుగ్గలస్స తప్పతిరూపీ చేవ కథా సణ్ఠాతి, తదనుధమ్మఞ్చ అనువితక్కేతి, అనువిచారేతి, తఞ్చ పురిసం భజతి, తేన చ విత్తిం ఆపజ్జతి; ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనపటిసంయుత్తాయ చ పన కథాయ కచ్ఛమానాయ న సుస్సూసతి, న సోతం ఓదహతి, న అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠాపేతి, న చ తం పురిసం భజతి, న చ తేన విత్తిం ఆపజ్జతి. సేయ్యథాపి, సునక్ఖత్త, పురిసో మనుఞ్ఞభోజనం భుత్తావీ ఛడ్డేయ్య [ఛద్దేయ్య (?)]. తం కిం మఞ్ఞసి, సునక్ఖత్త, అపి ను తస్స పురిసస్స తస్మిం భత్తే [వన్తే (క. సీ.), భుత్తే (క. సీ. క.)] పున భోత్తుకమ్యతా అస్సా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘అదుఞ్హి, భన్తే, భత్తం [వన్తం (సీ.)] పటికూలసమ్మత’’న్తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, సునక్ఖత్త, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనాధిముత్తస్స పురిసపుగ్గలస్స యే ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసంయోజనే సే వన్తే. సో ఏవమస్స వేదితబ్బో – ‘ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసంయోజనేన హి ఖో విసంయుత్తో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనాధిముత్తో పురిసపుగ్గలో’తి.

౬౨. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, సునక్ఖత్త, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో పురిసపుగ్గలో సమ్మా నిబ్బానాధిముత్తో అస్స. సమ్మా నిబ్బానాధిముత్తస్స ఖో, సునక్ఖత్త, పురిసపుగ్గలస్స తప్పతిరూపీ చేవ కథా సణ్ఠాతి, తదనుధమ్మఞ్చ అనువితక్కేతి, అనువిచారేతి, తఞ్చ పురిసం భజతి, తేన చ విత్తిం ఆపజ్జతి; నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనపటిసంయుత్తాయ చ పన కథాయ కచ్ఛమానాయ న సుస్సూసతి, న సోతం ఓదహతి, న అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠాపేతి, న చ తం పురిసం భజతి, న చ తేన విత్తిం ఆపజ్జతి. సేయ్యథాపి, సునక్ఖత్త, తాలో మత్థకచ్ఛిన్నో అభబ్బో పున విరుళ్హియా; ఏవమేవ ఖో, సునక్ఖత్త, సమ్మా నిబ్బానాధిముత్తస్స పురిసపుగ్గలస్స యే నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసంయోజనే సే ఉచ్ఛిన్నమూలే తాలావత్థుకతే అనభావంకతే [అనభావకతే (సీ. పీ.), అనభావఙ్గతే (స్యా. కం.)] ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మే. సో ఏవమస్స వేదితబ్బో – ‘నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసంయోజనేన హి ఖో విసంయుత్తో సమ్మా నిబ్బానాధిముత్తో పురిసపుగ్గలో’’’తి.

౬౩. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, సునక్ఖత్త, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవమస్స – ‘తణ్హా ఖో సల్లం సమణేన వుత్తం, అవిజ్జావిసదోసో, ఛన్దరాగబ్యాపాదేన రుప్పతి. తం మే తణ్హాసల్లం పహీనం, అపనీతో అవిజ్జావిసదోసో, సమ్మా నిబ్బానాధిముత్తోహమస్మీ’తి. ఏవంమాని [ఏవంమానీ (సీ. పీ. క.), ఏవమాది (స్యా. కం.)] అస్స అతథం సమానం [అత్థం సమానం (స్యా. కం. పీ.), అత్థసమానం (సీ.)]. సో యాని సమ్మా నిబ్బానాధిముత్తస్స అసప్పాయాని తాని అనుయుఞ్జేయ్య; అసప్పాయం చక్ఖునా రూపదస్సనం అనుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం సోతేన సద్దం అనుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం ఘానేన గన్ధం అనుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం జివ్హాయ రసం అనుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం కాయేన ఫోట్ఠబ్బం అనుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం మనసా ధమ్మం అనుయుఞ్జేయ్య. తస్స అసప్పాయం చక్ఖునా రూపదస్సనం అనుయుత్తస్స, అసప్పాయం సోతేన సద్దం అనుయుత్తస్స, అసప్పాయం ఘానేన గన్ధం అనుయుత్తస్స, అసప్పాయం జివ్హాయ రసం అనుయుత్తస్స, అసప్పాయం కాయేన ఫోట్ఠబ్బం అనుయుత్తస్స, అసప్పాయం మనసా ధమ్మం అనుయుత్తస్స రాగో చిత్తం అనుద్ధంసేయ్య. సో రాగానుద్ధంసితేన చిత్తేన మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖం.

‘‘సేయ్యథాపి, సునక్ఖత్త, పురిసో సల్లేన విద్ధో అస్స సవిసేన గాళ్హూపలేపనేన. తస్స మిత్తామచ్చా ఞాతిసాలోహితా భిసక్కం సల్లకత్తం ఉపట్ఠాపేయ్యుం. తస్స సో భిసక్కో సల్లకత్తో సత్థేన వణముఖం పరికన్తేయ్య. సత్థేన వణముఖం పరికన్తిత్వా ఏసనియా సల్లం ఏసేయ్య. ఏసనియా సల్లం ఏసిత్వా సల్లం అబ్బుహేయ్య, అపనేయ్య విసదోసం సఉపాదిసేసం. సఉపాదిసేసోతి [అనుపాదిసేసోతి (సబ్బత్థ) అయం హి తథాగతస్స విసయో] జానమానో సో ఏవం వదేయ్య – ‘అమ్భో పురిస, ఉబ్భతం ఖో తే సల్లం, అపనీతో విసదోసో సఉపాదిసేసో [అనుపాదిసేసో (సబ్బత్థ) అయమ్పి తథాగతస్స విసయో]. అనలఞ్చ తే అన్తరాయాయ. సప్పాయాని చేవ భోజనాని భుఞ్జేయ్యాసి, మా తే అసప్పాయాని భోజనాని భుఞ్జతో వణో అస్సావీ అస్స. కాలేన కాలఞ్చ వణం ధోవేయ్యాసి, కాలేన కాలం వణముఖం ఆలిమ్పేయ్యాసి, మా తే న కాలేన కాలం వణం ధోవతో న కాలేన కాలం వణముఖం ఆలిమ్పతో పుబ్బలోహితం వణముఖం పరియోనన్ధి. మా చ వాతాతపే చారిత్తం అనుయుఞ్జి, మా తే వాతాతపే చారిత్తం అనుయుత్తస్స రజోసూకం వణముఖం అనుద్ధంసేసి. వణానురక్ఖీ చ, అమ్భో పురిస, విహరేయ్యాసి వణసారోపీ’తి [వణస్సారోపీతి (క.) వణ + సం + రోపీ = వణసారోపీ-ఇతి పదవిభాగో]. తస్స ఏవమస్స – ‘ఉబ్భతం ఖో మే సల్లం, అపనీతో విసదోసో అనుపాదిసేసో. అనలఞ్చ మే అన్తరాయాయా’తి. సో అసప్పాయాని చేవ భోజనాని భుఞ్జేయ్య. తస్స అసప్పాయాని భోజనాని భుఞ్జతో వణో అస్సావీ అస్స. న చ కాలేన కాలం వణం ధోవేయ్య, న చ కాలేన కాలం వణముఖం ఆలిమ్పేయ్య. తస్స న కాలేన కాలం వణం ధోవతో, న కాలేన కాలం వణముఖం ఆలిమ్పతో పుబ్బలోహితం వణముఖం పరియోనన్ధేయ్య. వాతాతపే చ చారిత్తం అనుయుఞ్జేయ్య. తస్స వాతాతపే చారిత్తం అనుయుత్తస్స రజోసూకం వణముఖం అనుద్ధంసేయ్య. న చ వణానురక్ఖీ విహరేయ్య న వణసారోపీ. తస్స ఇమిస్సా చ అసప్పాయకిరియాయ, అసుచి విసదోసో అపనీతో సఉపాదిసేసో తదుభయేన వణో పుథుత్తం గచ్ఛేయ్య. సో పుథుత్తం గతేన వణేన మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖం.

‘‘ఏవమేవ ఖో, సునక్ఖత్త, ఠానమేతం విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవమస్స – ‘తణ్హా ఖో సల్లం సమణేన వుత్తం, అవిజ్జావిసదోసో ఛన్దరాగబ్యాపాదేన రుప్పతి. తం మే తణ్హాసల్లం పహీనం, అపనీతో అవిజ్జావిసదోసో, సమ్మా నిబ్బానాధిముత్తోహమస్మీ’తి. ఏవంమాని అస్స అతథం సమానం. సో యాని సమ్మా నిబ్బానాధిముత్తస్స అసప్పాయాని తాని అనుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం చక్ఖునా రూపదస్సనం అనుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం సోతేన సద్దం అనుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం ఘానేన గన్ధం అనుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం జివ్హాయ రసం అనుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం కాయేన ఫోట్ఠబ్బం అనుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం మనసా ధమ్మం అనుయుఞ్జేయ్య. తస్స అసప్పాయం చక్ఖునా రూపదస్సనం అనుయుత్తస్స, అసప్పాయం సోతేన సద్దం అనుయుత్తస్స, అసప్పాయం ఘానేన గన్ధం అనుయుత్తస్స, అసప్పాయం జివ్హాయ రసం అనుయుత్తస్స, అసప్పాయం కాయేన ఫోట్ఠబ్బం అనుయుత్తస్స, అసప్పాయం మనసా ధమ్మం అనుయుత్తస్స రాగో చిత్తం అనుద్ధంసేయ్య. సో రాగానుద్ధంసితేన చిత్తేన మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖం. మరణఞ్హేతం, సునక్ఖత్త, అరియస్స వినయే యో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తతి; మరణమత్తఞ్హేతం, సునక్ఖత్త, దుక్ఖం యం అఞ్ఞతరం సంకిలిట్ఠం ఆపత్తిం ఆపజ్జతి.

౬౪. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, సునక్ఖత్త, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవమస్స – ‘తణ్హా ఖో సల్లం సమణేన వుత్తం, అవిజ్జావిసదోసో ఛన్దరాగబ్యాపాదేన రుప్పతి. తం మే తణ్హాసల్లం పహీనం, అపనీతో అవిజ్జావిసదోసో, సమ్మా నిబ్బానాధిముత్తోహమస్మీ’తి. సమ్మా నిబ్బానాధిముత్తస్సేవ సతో సో యాని సమ్మా నిబ్బానాధిముత్తస్స అసప్పాయాని తాని నానుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం చక్ఖునా రూపదస్సనం నానుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం సోతేన సద్దం నానుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం ఘానేన గన్ధం నానుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం జివ్హాయ రసం నానుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం కాయేన ఫోట్ఠబ్బం నానుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం మనసా ధమ్మం నానుయుఞ్జేయ్య. తస్స అసప్పాయం చక్ఖునా రూపదస్సనం నానుయుత్తస్స, అసప్పాయం సోతేన సద్దం నానుయుత్తస్స, అసప్పాయం ఘానేన గన్ధం నానుయుత్తస్స, అసప్పాయం జివ్హాయ రసం నానుయుత్తస్స, అసప్పాయం కాయేన ఫోట్ఠబ్బం నానుయుత్తస్స, అసప్పాయం మనసా ధమ్మం నానుయుత్తస్స రాగో చిత్తం నానుద్ధంసేయ్య. సో న రాగానుద్ధంసితేన చిత్తేన నేవ మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య న మరణమత్తం వా దుక్ఖం.

‘‘సేయ్యథాపి, సునక్ఖత్త, పురిసో సల్లేన విద్ధో అస్స సవిసేన గాళ్హూపలేపనేన. తస్స మిత్తామచ్చా ఞాతిసాలోహితా భిసక్కం సల్లకత్తం ఉపట్ఠాపేయ్యుం. తస్స సో భిసక్కో సల్లకత్తో సత్థేన వణముఖం పరికన్తేయ్య. సత్థేన వణముఖం పరికన్తిత్వా ఏసనియా సల్లం ఏసేయ్య. ఏసనియా సల్లం ఏసిత్వా సల్లం అబ్బుహేయ్య, అపనేయ్య విసదోసం అనుపాదిసేసం. అనుపాదిసేసోతి జానమానో సో ఏవం వదేయ్య – ‘అమ్భో పురిస, ఉబ్భతం ఖో తే సల్లం, అపనీతో విసదోసో అనుపాదిసేసో. అనలఞ్చ తే అన్తరాయాయ. సప్పాయాని చేవ భోజనాని భుఞ్జేయ్యాసి, మా తే అసప్పాయాని భోజనాని భుఞ్జతో వణో అస్సావీ అస్స. కాలేన కాలఞ్చ వణం ధోవేయ్యాసి, కాలేన కాలం వణముఖం ఆలిమ్పేయ్యాసి. మా తే న కాలేన కాలం వణం ధోవతో న కాలేన కాలం వణముఖం ఆలిమ్పతో పుబ్బలోహితం వణముఖం పరియోనన్ధి. మా చ వాతాతపే చారిత్తం అనుయుఞ్జి, మా తే వాతాతపే చారిత్తం అనుయుత్తస్స రజోసూకం వణముఖం అనుద్ధంసేసి. వణానురక్ఖీ చ, అమ్భో పురిస, విహరేయ్యాసి వణసారోపీ’తి. తస్స ఏవమస్స – ‘ఉబ్భతం ఖో మే సల్లం, అపనీతో విసదోసో అనుపాదిసేసో. అనలఞ్చ మే అన్తరాయాయా’తి. సో సప్పాయాని చేవ భోజనాని భుఞ్జేయ్య. తస్స సప్పాయాని భోజనాని భుఞ్జతో వణో న అస్సావీ అస్స. కాలేన కాలఞ్చ వణం ధోవేయ్య, కాలేన కాలం వణముఖం ఆలిమ్పేయ్య. తస్స కాలేన కాలం వణం ధోవతో కాలేన కాలం వణముఖం ఆలిమ్పతో న పుబ్బలోహితం వణముఖం పరియోనన్ధేయ్య. న చ వాతాతపే చారిత్తం అనుయుఞ్జేయ్య. తస్స వాతాతపే చారిత్తం అననుయుత్తస్స రజోసూకం వణముఖం నానుద్ధంసేయ్య. వణానురక్ఖీ చ విహరేయ్య వణసారోపీ. తస్స ఇమిస్సా చ సప్పాయకిరియాయ అసు చ [అసుచి (సబ్బత్థ) సోచాతి తబ్బణ్ణనా మనసికాతబ్బా] విసదోసో అపనీతో అనుపాదిసేసో తదుభయేన వణో విరుహేయ్య. సో రుళ్హేన వణేన సఞ్ఛవినా నేవ మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య న మరణమత్తం వా దుక్ఖం.

‘‘ఏవమేవ ఖో, సునక్ఖత్త, ఠానమేతం విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవమస్స – ‘తణ్హా ఖో సల్లం సమణేన వుత్తం, అవిజ్జావిసదోసో ఛన్దరాగబ్యాపాదేన రుప్పతి. తం మే తణ్హాసల్లం పహీనం, అపనీతో అవిజ్జావిసదోసో, సమ్మా నిబ్బానాధిముత్తోహమస్మీ’తి. సమ్మా నిబ్బానాధిముత్తస్సేవ సతో సో యాని సమ్మా నిబ్బానాధిముత్తస్స అసప్పాయాని తాని నానుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం చక్ఖునా రూపదస్సనం నానుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం సోతేన సద్దం నానుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం ఘానేన గన్ధం నానుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం జివ్హాయ రసం నానుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం కాయేన ఫోట్ఠబ్బం నానుయుఞ్జేయ్య, అసప్పాయం మనసా ధమ్మం నానుయుఞ్జేయ్య. తస్స అసప్పాయం చక్ఖునా రూపదస్సనం నానుయుత్తస్స, అసప్పాయం సోతేన సద్దం నానుయుత్తస్స, అసప్పాయం ఘానేన గన్ధం నానుయుత్తస్స, అసప్పాయం జివ్హాయ రసం నానుయుత్తస్స, అసప్పాయం కాయేన ఫోట్ఠబ్బం నానుయుత్తస్స, అసప్పాయం మనసా ధమ్మం నానుయుత్తస్స, రాగో చిత్తం నానుద్ధంసేయ్య. సో న రాగానుద్ధంసితేన చిత్తేన నేవ మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య న మరణమత్తం వా దుక్ఖం.

౬౫. ‘‘ఉపమా ఖో మే అయం, సునక్ఖత్త, కతా అత్థస్స విఞ్ఞాపనాయ. అయంయేవేత్థ అత్థో – వణోతి ఖో, సునక్ఖత్త, ఛన్నేతం అజ్ఝత్తికానం ఆయతనానం అధివచనం; విసదోసోతి ఖో, సునక్ఖత్త, అవిజ్జాయేతం అధివచనం; సల్లన్తి ఖో, సునక్ఖత్త, తణ్హాయేతం అధివచనం; ఏసనీతి ఖో, సునక్ఖత్త, సతియాయేతం అధివచనం; సత్థన్తి ఖో, సునక్ఖత్త, అరియాయేతం పఞ్ఞాయ అధివచనం; భిసక్కో సల్లకత్తోతి ఖో, సునక్ఖత్త, తథాగతస్సేతం అధివచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స.

‘‘సో వత, సునక్ఖత్త, భిక్ఖు ఛసు ఫస్సాయతనేసు సంవుతకారీ ‘ఉపధి దుక్ఖస్స మూల’న్తి – ఇతి విదిత్వా నిరుపధి ఉపధిసఙ్ఖయే విముత్తో ఉపధిస్మిం వా కాయం ఉపసంహరిస్సతి చిత్తం వా ఉప్పాదేస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి. సేయ్యథాపి, సునక్ఖత్త, ఆపానీయకంసో వణ్ణసమ్పన్నో గన్ధసమ్పన్నో రససమ్పన్నో; సో చ ఖో విసేన సంసట్ఠో. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య జీవితుకామో అమరితుకామో సుఖకామో దుక్ఖపటికూలో. తం కిం మఞ్ఞసి, సునక్ఖత్త, అపి ను సో పురిసో అముం ఆపానీయకంసం పివేయ్య యం జఞ్ఞా – ‘ఇమాహం పివిత్వా మరణం వా నిగచ్ఛామి మరణమత్తం వా దుక్ఖ’’’న్తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఏవమేవ ఖో, సునక్ఖత్త, సో వత భిక్ఖు ఛసు ఫస్సాయతనేసు సంవుతకారీ ‘ఉపధి దుక్ఖస్స మూల’న్తి – ఇతి విదిత్వా నిరుపధి ఉపధిసఙ్ఖయే విముత్తో ఉపధిస్మిం వా కాయం ఉపసంహరిస్సతి చిత్తం వా ఉప్పాదేస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి. సేయ్యథాపి, సునక్ఖత్త, ఆసీవిసో [ఆసివిసో (క.)] ఘోరవిసో. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య జీవితుకామో అమరితుకామో సుఖకామో దుక్ఖపటికూలో. తం కిం మఞ్ఞసి, సునక్ఖత్త, అపి ను సో పురిసో అముస్స ఆసీవిసస్స ఘోరవిసస్స హత్థం వా అఙ్గుట్ఠం వా దజ్జా [యుఞ్జేయ్య (క.)] యం జఞ్ఞా – ‘ఇమినాహం దట్ఠో మరణం వా నిగచ్ఛామి మరణమత్తం వా దుక్ఖ’’’న్తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఏవమేవ ఖో, సునక్ఖత్త, సో వత భిక్ఖు ఛసు ఫస్సాయతనేసు సంవుతకారీ ‘ఉపధి దుక్ఖస్స మూల’న్తి – ఇతి విదిత్వా నిరుపధి ఉపధిసఙ్ఖయే విముత్తో ఉపధిస్మిం వా కాయం ఉపసంహరిస్సతి చిత్తం వా ఉప్పాదేస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.

సునక్ఖత్తసుత్తం నిట్ఠితం పఞ్చమం.