౨. పఞ్చత్తయసుత్తం [పఞ్చాయతనసుత్త (క.)]

౨౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అపరన్తకప్పికా అపరన్తానుదిట్ఠినో అపరన్తం ఆరబ్భ అనేకవిహితాని అధివుత్తిపదాని [అధిముత్తిపదాని (స్యా. కం. క.)] అభివదన్తి. ‘సఞ్ఞీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి; ‘అసఞ్ఞీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి; ‘నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి; సతో వా పన సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి [పఞ్ఞాపేన్తి (సీ. స్యా. కం. పీ.)], దిట్ఠధమ్మనిబ్బానం వా పనేకే అభివదన్తి. ఇతి సన్తం వా అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం [పరం మరణా. ఇతి ఇమాని (క.)] పరం మరణా, సతో వా పన సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి, దిట్ఠధమ్మనిబ్బానం వా పనేకే అభివదన్తి. ఇతి ఇమాని పఞ్చ [పరం మరణా. ఇతి ఇమాని (క.)] హుత్వా తీణి హోన్తి, తీణి హుత్వా పఞ్చ హోన్తి – అయముద్దేసో పఞ్చత్తయస్స.

౨౨. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యే తే సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, రూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, అరూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, రూపిఞ్చ అరూపిఞ్చ వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, నేవరూపిం నారూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, ఏకత్తసఞ్ఞిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, నానత్తసఞ్ఞిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, పరిత్తసఞ్ఞిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, అప్పమాణసఞ్ఞిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, ఏతం [ఏవం (క.)] వా పనేకేసం [పనేతేసం (స్యా. కం.)] ఉపాతివత్తతం విఞ్ఞాణకసిణమేకే అభివదన్తి అప్పమాణం ఆనేఞ్జం. తయిదం, భిక్ఖవే, తథాగతో అభిజానాతి [పజానాతి (సీ. స్యా. కం. పీ.) అట్ఠకథా ఓలోకేతబ్బా]. యే ఖో తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, రూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, అరూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, రూపిఞ్చ అరూపిఞ్చ వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, నేవరూపిం నారూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, ఏకత్తసఞ్ఞిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, నానత్తసఞ్ఞిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, పరిత్తసఞ్ఞిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, అప్పమాణసఞ్ఞిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా [మరణాతి (క.)], యా వా పనేతాసం సఞ్ఞానం పరిసుద్ధా పరమా అగ్గా అనుత్తరియా అక్ఖాయతి – యది రూపసఞ్ఞానం యది అరూపసఞ్ఞానం యది ఏకత్తసఞ్ఞానం యది నానత్తసఞ్ఞానం. ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనమేకే అభివదన్తి అప్పమాణం ఆనేఞ్జం. ‘తయిదం సఙ్ఖతం ఓళారికం అత్థి ఖో పన సఙ్ఖారానం నిరోధో అత్థేత’న్తి – ఇతి విదిత్వా తస్స నిస్సరణదస్సావీ తథాగతో తదుపాతివత్తో.

౨౩. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యే తే సమణబ్రాహ్మణా అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, రూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, అరూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, రూపిఞ్చ అరూపిఞ్చ వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, నేవరూపిం నారూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా. తత్ర, భిక్ఖవే, యే తే సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా తేసమేతే పటిక్కోసన్తి. తం కిస్స హేతు? సఞ్ఞా రోగో సఞ్ఞా గణ్డో సఞ్ఞా సల్లం, ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం – ‘అసఞ్ఞ’న్తి. తయిదం, భిక్ఖవే, తథాగతో అభిజానాతి యే ఖో తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, రూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, అరూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, రూపిఞ్చ అరూపిఞ్చ వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, నేవరూపిం నారూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా. యో హి కోచి, భిక్ఖవే, సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఏవం వదేయ్య – ‘అహమఞ్ఞత్ర రూపా, అఞ్ఞత్ర వేదనాయ, అఞ్ఞత్ర సఞ్ఞాయ, అఞ్ఞత్ర సఙ్ఖారేహి, విఞ్ఞాణస్స [అఞ్ఞత్ర విఞ్ఞాణా (స్యా. కం.), అఞ్ఞత్ర విఞ్ఞాణేన (క.)] ఆగతిం వా గతిం వా చుతిం వా ఉపపత్తిం వా వుద్ధిం వా విరూళ్హిం వా వేపుల్లం వా పఞ్ఞపేస్సామీ’తి – నేతం ఠానం విజ్జతి. ‘తయిదం సఙ్ఖతం ఓళారికం అత్థి ఖో పన సఙ్ఖారానం నిరోధో అత్థేత’న్తి – ఇతి విదిత్వా తస్స నిస్సరణదస్సావీ తథాగతో తదుపాతివత్తో.

౨౪. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యే తే సమణబ్రాహ్మణా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, రూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, అరూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, రూపిఞ్చ అరూపిఞ్చ వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, నేవరూపిం నారూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా. తత్ర, భిక్ఖవే, యే తే సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా తేసమేతే పటిక్కోసన్తి, యేపి తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా తేసమేతే పటిక్కోసన్తి. తం కిస్స హేతు? సఞ్ఞా రోగో సఞ్ఞా గణ్డో సఞ్ఞా సల్లం, అసఞ్ఞా సమ్మోహో, ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం – ‘నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞ’న్తి. [నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాతి (స్యా. కం. పీ. క.) ఏతన్తిపదం మనసికాతబ్బం] తయిదం, భిక్ఖవే, తథాగతో అభిజానాతి. యే ఖో తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, రూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, అరూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, రూపిఞ్చ అరూపిఞ్చ వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా, నేవరూపిం నారూపిం వా తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా [సమణబ్రాహ్మణా (సీ. పీ.)] దిట్ఠసుతముతవిఞ్ఞాతబ్బసఙ్ఖారమత్తేన ఏతస్స ఆయతనస్స ఉపసమ్పదం పఞ్ఞపేన్తి, బ్యసనఞ్హేతం, భిక్ఖవే, అక్ఖాయతి [ఆయతనమక్ఖాయతి (క.)] ఏతస్స ఆయతనస్స ఉపసమ్పదాయ. న హేతం, భిక్ఖవే, ఆయతనం సఙ్ఖారసమాపత్తిపత్తబ్బమక్ఖాయతి; సఙ్ఖారావసేససమాపత్తిపత్తబ్బమేతం, భిక్ఖవే, ఆయతనమక్ఖాయతి. ‘తయిదం సఙ్ఖతం ఓళారికం అత్థి ఖో పన సఙ్ఖారానం నిరోధో అత్థేత’న్తి – ఇతి విదిత్వా తస్స నిస్సరణదస్సావీ తథాగతో తదుపాతివత్తో.

౨౫. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యే తే సమణబ్రాహ్మణా సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి, తత్ర, భిక్ఖవే, యే తే సమణబ్రాహ్మణా సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా తేసమేతే పటిక్కోసన్తి, యేపి తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా తేసమేతే పటిక్కోసన్తి, యేపి తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అరోగం పరం మరణా తేసమేతే పటిక్కోసన్తి. తం కిస్స హేతు? సబ్బేపిమే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా ఉద్ధం సరం [ఉద్ధంసరా (సీ. పీ.), ఉద్ధం పరామసన్తి (స్యా. కం.)] ఆసత్తింయేవ అభివదన్తి – ‘ఇతి పేచ్చ భవిస్సామ, ఇతి పేచ్చ భవిస్సామా’తి. సేయ్యథాపి నామ వాణిజస్స వాణిజ్జాయ గచ్ఛతో ఏవం హోతి – ‘ఇతో మే ఇదం భవిస్సతి, ఇమినా ఇదం లచ్ఛామీ’తి, ఏవమేవిమే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా వాణిజూపమా మఞ్ఞే పటిభన్తి – ‘ఇతి పేచ్చ భవిస్సామ, ఇతి పేచ్చ భవిస్సామా’తి. తయిదం, భిక్ఖవే, తథాగతో అభిజానాతి. యే ఖో తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి తే సక్కాయభయా సక్కాయపరిజేగుచ్ఛా సక్కాయఞ్ఞేవ అనుపరిధావన్తి అనుపరివత్తన్తి. సేయ్యథాపి నామ సా గద్దులబద్ధో దళ్హే థమ్భే వా ఖిలే [ఖీలే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వా ఉపనిబద్ధో, తమేవ థమ్భం వా ఖిలం వా అనుపరిధావతి అనుపరివత్తతి; ఏవమేవిమే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సక్కాయభయా సక్కాయపరిజేగుచ్ఛా సక్కాయఞ్ఞేవ అనుపరిధావన్తి అనుపరివత్తన్తి. ‘తయిదం సఙ్ఖతం ఓళారికం అత్థి ఖో పన సఙ్ఖారానం నిరోధో అత్థేత’న్తి – ఇతి విదిత్వా తస్స నిస్సరణదస్సావీ తథాగతో తదుపాతివత్తో.

౨౬. ‘‘యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అపరన్తకప్పికా అపరన్తానుదిట్ఠినో అపరన్తం ఆరబ్భ అనేకవిహితాని అధివుత్తిపదాని అభివదన్తి, సబ్బే తే ఇమానేవ పఞ్చాయతనాని అభివదన్తి ఏతేసం వా అఞ్ఞతరం.

౨౭. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా పుబ్బన్తకప్పికా పుబ్బన్తానుదిట్ఠినో పుబ్బన్తం ఆరబ్భ అనేకవిహితాని అధివుత్తిపదాని అభివదన్తి. ‘సస్సతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘అసస్సతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘సస్సతో చ అసస్సతో చ అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘నేవసస్సతో నాసస్సతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘అన్తవా అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘అనన్తవా అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘అన్తవా చ అనన్తవా చ అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘నేవన్తవా నానన్తవా అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘ఏకత్తసఞ్ఞీ అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘నానత్తసఞ్ఞీ అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘పరిత్తసఞ్ఞీ అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘అప్పమాణసఞ్ఞీ అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘ఏకన్తసుఖీ అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘ఏకన్తదుక్ఖీ అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘సుఖదుక్ఖీ అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి, ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి – ఇత్థేకే అభివదన్తి.

౨౮. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యే తే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘సస్సతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి, తేసం వత అఞ్ఞత్రేవ సద్ధాయ అఞ్ఞత్ర రుచియా అఞ్ఞత్ర అనుస్సవా అఞ్ఞత్ర ఆకారపరివితక్కా అఞ్ఞత్ర దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా పచ్చత్తంయేవ ఞాణం భవిస్సతి పరిసుద్ధం పరియోదాతన్తి – నేతం ఠానం విజ్జతి. పచ్చత్తం ఖో పన, భిక్ఖవే, ఞాణే అసతి పరిసుద్ధే పరియోదాతే యదపి [యదిపి (క.)] తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా తత్థ ఞాణభాగమత్తమేవ పరియోదపేన్తి తదపి తేసం భవతం సమణబ్రాహ్మణానం ఉపాదానమక్ఖాయతి. ‘తయిదం సఙ్ఖతం ఓళారికం అత్థి ఖో పన సఙ్ఖారానం నిరోధో అత్థేత’న్తి – ఇతి విదిత్వా తస్స నిస్సరణదస్సావీ తథాగతో తదుపాతివత్తో.

౨౯. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యే తే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘అసస్సతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి…పే… [యథా సస్సతవారే, తథా విత్థారేతబ్బం] సస్సతో చ అసస్సతో చ అత్తా చ లోకో చ… నేవసస్సతో నాసస్సతో అత్తా చ లోకో చ… అన్తవా అత్తా చ లోకో చ… అనన్తవా అత్తా చ లోకో చ… అన్తవా చ అనన్తవా చ అత్తా చ లోకో చ… నేవన్తవా నానన్తవా అత్తా చ లోకో చ… ఏకత్తసఞ్ఞీ అత్తా చ లోకో చ… నానత్తసఞ్ఞీ అత్తా చ లోకో చ… పరిత్తసఞ్ఞీ అత్తా చ లోకో చ… అప్పమాణసఞ్ఞీ అత్తా చ లోకో చ… ఏకన్తసుఖీ అత్తా చ లోకో చ… ఏకన్తదుక్ఖీ అత్తా చ లోకో చ… సుఖదుక్ఖీ అత్తా చ లోకో చ… అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి, తేసం వత అఞ్ఞత్రేవ సద్ధాయ అఞ్ఞత్ర రుచియా అఞ్ఞత్ర అనుస్సవా అఞ్ఞత్ర ఆకారపరివితక్కా అఞ్ఞత్ర దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా పచ్చత్తంయేవ ఞాణం భవిస్సతి పరిసుద్ధం పరియోదాతన్తి – నేతం ఠానం విజ్జతి. పచ్చత్తం ఖో పన, భిక్ఖవే, ఞాణే అసతి పరిసుద్ధే పరియోదాతే యదపి తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా తత్థ ఞాణభాగమత్తమేవ పరియోదపేన్తి తదపి తేసం భవతం సమణబ్రాహ్మణానం ఉపాదానమక్ఖాయతి. ‘తయిదం సఙ్ఖతం ఓళారికం అత్థి ఖో పన సఙ్ఖారానం నిరోధో అత్థేత’న్తి – ఇతి విదిత్వా తస్స నిస్సరణదస్సావీ తథాగతో తదుపాతివత్తో.

౩౦. ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా పుబ్బన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, అపరన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, సబ్బసో కామసంయోజనానం అనధిట్ఠానా, పవివేకం పీతిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – ‘ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం పవివేకం పీతిం ఉపసమ్పజ్జ విహరామీ’తి. తస్స సా పవివేకా పీతి నిరుజ్ఝతి. పవివేకాయ పీతియా నిరోధా ఉప్పజ్జతి దోమనస్సం, దోమనస్సస్స నిరోధా ఉప్పజ్జతి పవివేకా పీతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యం ఛాయా జహతి తం ఆతపో ఫరతి, యం ఆతపో జహతి తం ఛాయా ఫరతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, పవివేకాయ పీతియా నిరోధా ఉప్పజ్జతి దోమనస్సం, దోమనస్సస్స నిరోధా ఉప్పజ్జతి పవివేకా పీతి. తయిదం, భిక్ఖవే, తథాగతో అభిజానాతి. అయం ఖో భవం సమణో వా బ్రాహ్మణో వా పుబ్బన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, అపరన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, సబ్బసో కామసంయోజనానం అనధిట్ఠానా, పవివేకం పీతిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – ‘ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం పవివేకం పీతిం ఉపసమ్పజ్జ విహరామీ’తి. తస్స సా పవివేకా పీతి నిరుజ్ఝతి. పవివేకాయ పీతియా నిరోధా ఉప్పజ్జతి దోమనస్సం, దోమనస్సస్స నిరోధా ఉప్పజ్జతి పవివేకా పీతి. ‘తయిదం సఙ్ఖతం ఓళారికం అత్థి ఖో పన సఙ్ఖారానం నిరోధో అత్థేత’న్తి – ఇతి విదిత్వా తస్స నిస్సరణదస్సావీ తథాగతో తదుపాతివత్తో.

౩౧. ‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా పుబ్బన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, అపరన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, సబ్బసో కామసంయోజనానం అనధిట్ఠానా, పవివేకాయ పీతియా సమతిక్కమా నిరామిసం సుఖం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – ‘ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం నిరామిసం సుఖం ఉపసమ్పజ్జ విహరామీ’తి. తస్స తం నిరామిసం సుఖం నిరుజ్ఝతి. నిరామిసస్స సుఖస్స నిరోధా ఉప్పజ్జతి పవివేకా పీతి, పవివేకాయ పీతియా నిరోధా ఉప్పజ్జతి నిరామిసం సుఖం. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యం ఛాయా జహతి తం ఆతపో ఫరతి, యం ఆతపో జహతి తం ఛాయా ఫరతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, నిరామిసస్స సుఖస్స నిరోధా ఉప్పజ్జతి పవివేకా పీతి, పవివేకాయ పీతియా నిరోధా ఉప్పజ్జతి నిరామిసం సుఖం. తయిదం, భిక్ఖవే, తథాగతో అభిజానాతి. అయం ఖో భవం సమణో వా బ్రాహ్మణో వా పుబ్బన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, అపరన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, సబ్బసో కామసంయోజనానం అనధిట్ఠానా, పవివేకాయ పీతియా సమతిక్కమా, నిరామిసం సుఖం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – ‘ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం నిరామిసం సుఖం ఉపసమ్పజ్జ విహరామీ’తి. తస్స తం నిరామిసం సుఖం నిరుజ్ఝతి. నిరామిసస్స సుఖస్స నిరోధా ఉప్పజ్జతి పవివేకా పీతి, పవివేకాయ పీతియా నిరోధా ఉప్పజ్జతి నిరామిసం సుఖం. ‘తయిదం సఙ్ఖతం ఓళారికం అత్థి ఖో పన సఙ్ఖారానం నిరోధో అత్థేత’న్తి – ఇతి విదిత్వా తస్స నిస్సరణదస్సావీ తథాగతో తదుపాతివత్తో.

౩౨. ‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా పుబ్బన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, అపరన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, సబ్బసో కామసంయోజనానం అనధిట్ఠానా, పవివేకాయ పీతియా సమతిక్కమా, నిరామిసస్స సుఖస్స సమతిక్కమా, అదుక్ఖమసుఖం వేదనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – ‘ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం అదుక్ఖమసుఖం వేదనం ఉపసమ్పజ్జ విహరామీ’తి. తస్స సా అదుక్ఖమసుఖా వేదనా నిరుజ్ఝతి. అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ నిరోధా ఉప్పజ్జతి నిరామిసం సుఖం, నిరామిసస్స సుఖస్స నిరోధా ఉప్పజ్జతి అదుక్ఖమసుఖా వేదనా. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యం ఛాయా జహతి తం ఆతపో ఫరతి, యం ఆతపో జహతి తం ఛాయా ఫరతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ నిరోధా ఉప్పజ్జతి నిరామిసం సుఖం, నిరామిసస్స సుఖస్స నిరోధా ఉప్పజ్జతి అదుక్ఖమసుఖా వేదనా. తయిదం, భిక్ఖవే, తథాగతో అభిజానాతి. అయం ఖో భవం సమణో వా బ్రాహ్మణో వా పుబ్బన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, అపరన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, సబ్బసో కామసంయోజనానం అనధిట్ఠానా, పవివేకాయ పీతియా సమతిక్కమా, నిరామిసస్స సుఖస్స సమతిక్కమా, అదుక్ఖమసుఖం వేదనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – ‘ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం అదుక్ఖమసుఖం వేదనం ఉపసమ్పజ్జ విహరామీ’తి. తస్స సా అదుక్ఖమసుఖా వేదనా నిరుజ్ఝతి. అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ నిరోధా ఉప్పజ్జతి నిరామిసం సుఖం, నిరామిసస్స సుఖస్స నిరోధా ఉప్పజ్జతి అదుక్ఖమసుఖా వేదనా. ‘తయిదం సఙ్ఖతం ఓళారికం అత్థి ఖో పన సఙ్ఖారానం నిరోధో అత్థేత’న్తి – ఇతి విదిత్వా తస్స నిస్సరణదస్సావీ తథాగతో తదుపాతివత్తో.

౩౩. ‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా పుబ్బన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, అపరన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, సబ్బసో కామసంయోజనానం అనధిట్ఠానా, పవివేకాయ పీతియా సమతిక్కమా, నిరామిసస్స సుఖస్స సమతిక్కమా, అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమతిక్కమా – ‘సన్తోహమస్మి, నిబ్బుతోహమస్మి, అనుపాదానోహమస్మీ’తి సమనుపస్సతి. తయిదం, భిక్ఖవే, తథాగతో అభిజానాతి. అయం ఖో భవం సమణో వా బ్రాహ్మణో వా పుబ్బన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, అపరన్తానుదిట్ఠీనఞ్చ పటినిస్సగ్గా, సబ్బసో కామసంయోజనానం అనధిట్ఠానా, పవివేకాయ పీతియా సమతిక్కమా, నిరామిసస్స సుఖస్స సమతిక్కమా, అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమతిక్కమా – ‘సన్తోహమస్మి, నిబ్బుతోహమస్మి, అనుపాదానోహమస్మీ’తి సమనుపస్సతి; అద్ధా అయమాయస్మా నిబ్బానసప్పాయంయేవ పటిపదం అభివదతి. అథ చ పనాయం భవం సమణో వా బ్రాహ్మణో వా పుబ్బన్తానుదిట్ఠిం వా ఉపాదియమానో ఉపాదియతి, అపరన్తానుదిట్ఠిం వా ఉపాదియమానో ఉపాదియతి, కామసంయోజనం వా ఉపాదియమానో ఉపాదియతి, పవివేకం వా పీతిం ఉపాదియమానో ఉపాదియతి, నిరామిసం వా సుఖం ఉపాదియమానో ఉపాదియతి, అదుక్ఖమసుఖం వా వేదనం ఉపాదియమానో ఉపాదియతి. యఞ్చ ఖో అయమాయస్మా – ‘సన్తోహమస్మి, నిబ్బుతోహమస్మి, అనుపాదానోహమస్మీ’తి సమనుపస్సతి తదపి ఇమస్స భోతో సమణస్స బ్రాహ్మణస్స ఉపాదానమక్ఖాయతి. ‘తయిదం సఙ్ఖతం ఓళారికం అత్థి ఖో పన సఙ్ఖారానం నిరోధో అత్థేత’న్తి – ఇతి విదిత్వా తస్స నిస్సరణదస్సావీ తథాగతో తదుపాతివత్తో.

‘‘ఇదం ఖో పన, భిక్ఖవే, తథాగతేన అనుత్తరం సన్తివరపదం అభిసమ్బుద్ధం యదిదం – ఛన్నం ఫస్సాయతనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా [అనుపాదావిమోక్ఖో. తయిదం భిక్ఖవే తథాగతేన అనుత్తరం సన్తివరపదం అభిసమ్బుద్ధం, యదిదం ఛన్నం ఫస్సాయతనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా అనుపాదావిమోక్ఖోతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అనుపాదావిమోక్ఖో’’తి [అనుపాదావిమోక్ఖో. తయిదం భిక్ఖవే తథాగతేన అనుత్తరం సన్తివరపదం అభిసమ్బుద్ధం, యదిదం ఛన్నం ఫస్సాయతనం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ అదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా అనుపాదావిమోక్ఖోతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)].

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.

పఞ్చత్తయసుత్తం నిట్ఠితం దుతియం.