౧౦. సఙ్గారవసుత్తం

౪౭౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు చారికం చరతి మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం. తేన ఖో పన సమయేన ధనఞ్జానీ [ధానఞ్జానీ (సీ. పీ.)] నామ బ్రాహ్మణీ చఞ్చలికప్పే [మణ్డలకప్పే (సీ.), పచ్చలకప్పే (స్యా. కం.), చణ్డలకప్పే (పీ.)] పటివసతి అభిప్పసన్నా బుద్ధే చ ధమ్మే చ సఙ్ఘే చ. అథ ఖో ధనఞ్జానీ బ్రాహ్మణీ ఉపక్ఖలిత్వా తిక్ఖత్తుం ఉదానం ఉదానేసి – ‘‘నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన సఙ్గారవో నామ మాణవో చఞ్చలికప్పే పటివసతి తిణ్ణం వేదానం పారగూ సనిఘణ్డుకేటుభానం సాక్ఖరప్పభేదానం ఇతిహాసపఞ్చమానం, పదకో, వేయ్యాకరణో, లోకాయతమహాపురిసలక్ఖణేసు అనవయో. అస్సోసి ఖో సఙ్గారవో మాణవో ధనఞ్జానియా బ్రాహ్మణియా ఏవం వాచం భాసమానాయ. సుత్వా ధనఞ్జానిం బ్రాహ్మణిం ఏతదవోచ – ‘‘అవభూతావ అయం [అవభూతా చయం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ధనఞ్జానీ బ్రాహ్మణీ, పరభూతావ అయం [పరాభూతా చయం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ధనఞ్జానీ బ్రాహ్మణీ, విజ్జమానానం (తేవిజ్జానం) [( ) సీ. స్యా. కం. పీ. పోత్థకేసు నత్థి] బ్రాహ్మణానం, అథ చ పన తస్స ముణ్డకస్స సమణకస్స వణ్ణం భాసిస్సతీ’’తి [భాసతీతి (సీ. స్యా. కం. పీ)]. ‘‘న హి పన త్వం, తాత భద్రముఖ, తస్స భగవతో సీలపఞ్ఞాణం జానాసి. సచే త్వం, తాత భద్రముఖ, తస్స భగవతో సీలపఞ్ఞాణం జానేయ్యాసి, న త్వం, తాత భద్రముఖ, తం భగవన్తం అక్కోసితబ్బం పరిభాసితబ్బం మఞ్ఞేయ్యాసీ’’తి. ‘‘తేన హి, భోతి, యదా సమణో గోతమో చఞ్చలికప్పం అనుప్పత్తో హోతి అథ మే ఆరోచేయ్యాసీ’’తి. ‘‘ఏవం, భద్రముఖా’’తి ఖో ధనఞ్జానీ బ్రాహ్మణీ సఙ్గారవస్స మాణవస్స పచ్చస్సోసి.

అథ ఖో భగవా కోసలేసు అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన చఞ్చలికప్పం తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా చఞ్చలికప్పే విహరతి తోదేయ్యానం బ్రాహ్మణానం అమ్బవనే. అస్సోసి ఖో ధనఞ్జానీ బ్రాహ్మణీ – ‘‘భగవా కిర చఞ్చలికప్పం అనుప్పత్తో, చఞ్చలికప్పే విహరతి తోదేయ్యానం బ్రాహ్మణానం అమ్బవనే’’తి. అథ ఖో ధనఞ్జానీ బ్రాహ్మణీ యేన సఙ్గారవో మాణవో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా సఙ్గారవం మాణవం ఏతదవోచ – ‘‘అయం, తాత భద్రముఖ, సో భగవా చఞ్చలికప్పం అనుప్పత్తో, చఞ్చలికప్పే విహరతి తోదేయ్యానం బ్రాహ్మణానం అమ్బవనే. యస్సదాని, తాత భద్రముఖ, కాలం మఞ్ఞసీ’’తి.

౪౭౪. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో సఙ్గారవో మాణవో ధనఞ్జానియా బ్రాహ్మణియా పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సఙ్గారవో మాణవో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సన్తి ఖో, భో గోతమ, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా దిట్ఠధమ్మాభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా, ఆదిబ్రహ్మచరియం పటిజానన్తి. తత్ర, భో గోతమ, యే తే సమణబ్రాహ్మణా దిట్ఠధమ్మాభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా, ఆదిబ్రహ్మచరియం పటిజానన్తి, తేసం భవం గోతమో కతమో’’తి? ‘‘దిట్ఠధమ్మాభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తానం, ఆదిబ్రహ్మచరియం పటిజానన్తానమ్పి ఖో అహం, భారద్వాజ, వేమత్తం వదామి. సన్తి, భారద్వాజ, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అనుస్సవికా. తే అనుస్సవేన దిట్ఠధమ్మాభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా, ఆదిబ్రహ్మచరియం పటిజానన్తి; సేయ్యథాపి బ్రాహ్మణా తేవిజ్జా. సన్తి పన, భారద్వాజ, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కేవలం సద్ధామత్తకేన దిట్ఠధమ్మాభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా, ఆదిబ్రహ్మచరియం పటిజానన్తి; సేయ్యథాపి తక్కీ వీమంసీ. సన్తి, భారద్వాజ, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు సామంయేవ ధమ్మం అభిఞ్ఞాయ దిట్ఠధమ్మాభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా, ఆదిబ్రహ్మచరియం పటిజానన్తి. తత్ర, భారద్వాజ, యే తే సమణబ్రాహ్మణా పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు సామంయేవ ధమ్మం అభిఞ్ఞాయ దిట్ఠధమ్మాభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా, ఆదిబ్రహ్మచరియం పటిజానన్తి, తేసాహమస్మి. తదమినాపేతం, భారద్వాజ, పరియాయేన వేదితబ్బం, యథా యే తే సమణబ్రాహ్మణా పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు సామంయేవ ధమ్మం అభిఞ్ఞాయ దిట్ఠధమ్మాభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా, ఆదిబ్రహ్మచరియం పటిజానన్తి, తేసాహమస్మి.

౪౭౫. ‘‘ఇధ మే, భారద్వాజ, పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో ఏతదహోసి – ‘సమ్బాధో ఘరావాసో రజాపథో, అబ్భోకాసో పబ్బజ్జా. నయిదం సుకరం అగారం అజ్ఝావసతా ఏకన్తపరిపుణ్ణం ఏకన్తపరిసుద్ధం సఙ్ఖలిఖితం బ్రహ్మచరియం చరితుం. యంనూనాహం కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజేయ్య’న్తి. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, అపరేన సమయేన దహరోవ సమానో సుసుకాళకేసో భద్రేన యోబ్బనేన సమన్నాగతో పఠమేన వయసా అకామకానం మాతాపితూనం అస్సుముఖానం రుదన్తానం కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిం. సో ఏవం పబ్బజితో సమానో కింకుసలగవేసీ అనుత్తరం సన్తివరపదం పరియేసమానో యేన ఆళారో కాలామో తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆళారం కాలామం ఏతదవోచం – ‘ఇచ్ఛామహం, ఆవుసో కాలామ, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే బ్రహ్మచరియం చరితు’న్తి. ఏవం వుత్తే, భారద్వాజ, ఆళారో కాలామో మం ఏతదవోచ – ‘విహరతాయస్మా. తాదిసో అయం ధమ్మో యత్థ విఞ్ఞూ పురిసో నచిరస్సేవ సకం ఆచరియకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్యా’తి. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, నచిరస్సేవ ఖిప్పమేవ తం ధమ్మం పరియాపుణిం. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, తావతకేనేవ ఓట్ఠపహతమత్తేన లపితలాపనమత్తేన ‘ఞాణవాదఞ్చ వదామి, థేరవాదఞ్చ జానామి, పస్సామీ’తి చ పటిజానామి, అహఞ్చేవ అఞ్ఞే చ. తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘న ఖో ఆళారో కాలామో ఇమం ధమ్మం కేవలం సద్ధామత్తకేన సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరామీతి పవేదేతి; అద్ధా ఆళారో కాలామో ఇమం ధమ్మం జానం పస్సం విహరతీ’తి.

‘‘అథ ఖ్వాహం, భారద్వాజ, యేన ఆళారో కాలామో తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆళారం కాలామం ఏతదవోచం – ‘కిత్తావతా నో, ఆవుసో కాలామ, ఇమం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరామీతి పవేదేసీ’తి? ఏవం వుత్తే, భారద్వాజ, ఆళారో కాలామో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం పవేదేసి. తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘న ఖో ఆళారస్సేవ కాలామస్స అత్థి సద్ధా, మయ్హంపత్థి సద్ధా; న ఖో ఆళారస్సేవ కాలామస్స అత్థి వీరియం…పే… సతి… సమాధి… పఞ్ఞా, మయ్హంపత్థి పఞ్ఞా. యంనూనాహం యం ధమ్మం ఆళారో కాలామో సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరామీతి పవేదేతి తస్స ధమ్మస్స సచ్ఛికిరియాయ పదహేయ్య’న్తి. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, నచిరస్సేవ ఖిప్పమేవ తం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం. అథ ఖ్వాహం, భారద్వాజ, యేన ఆళారో కాలామో తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆళారం కాలామం ఏతదవోచం – ‘ఏత్తావతా నో, ఆవుసో కాలామ, ఇమం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ పవేదేసీ’తి? ‘ఏత్తావతా ఖో అహం, ఆవుసో, ఇమం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ పవేదేమీ’తి. ‘అహమ్పి ఖో, ఆవుసో, ఏత్తావతా ఇమం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరామీ’తి. ‘లాభా నో, ఆవుసో, సులద్ధం నో, ఆవుసో, యే మయం ఆయస్మన్తం తాదిసం సబ్రహ్మచారిం పస్సామ. ఇతి యాహం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ పవేదేమి తం త్వం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరసి; యం త్వం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరసి తమహం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ పవేదేమి. ఇతి యాహం ధమ్మం జానామి తం త్వం ధమ్మం జానాసి, యం త్వం ధమ్మం జానాసి తమహం ధమ్మం జానామి. ఇతి యాదిసో అహం తాదిసో తువం, యాదిసో తువం తాదిసో అహం. ఏహి దాని, ఆవుసో, ఉభోవ సన్తా ఇమం గణం పరిహరామా’తి. ఇతి ఖో, భారద్వాజ, ఆళారో కాలామో ఆచరియో మే సమానో అత్తనో అన్తేవాసిం మం సమానం అత్తనా సమసమం ఠపేసి, ఉళారాయ చ మం పూజాయ పూజేసి. తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘నాయం ధమ్మో నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి, యావదేవ ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనూపపత్తియా’తి. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, తం ధమ్మం అనలఙ్కరిత్వా తస్మా ధమ్మా నిబ్బిజ్జ అపక్కమిం.

౪౭౬. ‘‘సో ఖో అహం, భారద్వాజ, కింకుసలగవేసీ అనుత్తరం సన్తివరపదం పరియేసమానో యేన ఉదకో రామపుత్తో తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా ఉదకం రామపుత్తం ఏతదవోచం – ‘ఇచ్ఛామహం, ఆవుసో [పస్స మ. ని. ౧.౨౭౮ పాసరాసిసుత్తే], ఇమస్మిం ధమ్మవినయే బ్రహ్మచరియం చరితు’న్తి. ఏవం వుత్తే, భారద్వాజ, ఉదకో రామపుత్తో మం ఏతదవోచ – ‘విహరతాయస్మా. తాదిసో అయం ధమ్మో యత్థ విఞ్ఞూ పురిసో నచిరస్సేవ సకం ఆచరియకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్యా’తి. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, నచిరస్సేవ ఖిప్పమేవ తం ధమ్మం పరియాపుణిం. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, తావతకేనేవ ఓట్ఠపహతమత్తేన లపితలాపనమత్తేన ‘ఞాణవాదఞ్చ వదామి, థేరవాదఞ్చ జానామి, పస్సామీ’తి చ పటిజానామి, అహఞ్చేవ అఞ్ఞే చ. తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘న ఖో రామో ఇమం ధమ్మం కేవలం సద్ధామత్తకేన సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరామీతి పవేదేసి; అద్ధా రామో ఇమం ధమ్మం జానం పస్సం విహాసీ’తి. అథ ఖ్వాహం, భారద్వాజ, యేన ఉదకో రామపుత్తో తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా ఉదకం రామపుత్తం ఏతదవోచం – ‘కిత్తావతా నో, ఆవుసో, రామో ఇమం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరామీతి పవేదేసీ’తి? ఏవం వుత్తే, భారద్వాజ, ఉదకో రామపుత్తో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం పవేదేసి. తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘న ఖో రామస్సేవ అహోసి సద్ధా, మయ్హంపత్థి సద్ధా; న ఖో రామస్సేవ అహోసి వీరియం…పే… సతి… సమాధి… పఞ్ఞా, మయ్హంపత్థి పఞ్ఞా. యంనూనాహం యం ధమ్మం రామో సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరామీతి పవేదేసి తస్స ధమ్మస్స సచ్ఛికిరియాయ పదహేయ్య’న్తి. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, నచిరస్సేవ ఖిప్పమేవ తం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం.

‘‘అథ ఖ్వాహం, భారద్వాజ, యేన ఉదకో రామపుత్తో తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా ఉదకం రామపుత్తం ఏతదవోచం – ‘ఏత్తావతా నో, ఆవుసో, రామో ఇమం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ పవేదేసీ’తి? ‘ఏత్తావతా ఖో, ఆవుసో, రామో ఇమం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ పవేదేసీ’తి. ‘అహమ్పి ఖో, ఆవుసో, ఏత్తావతా ఇమం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరామీ’తి. ‘లాభా నో, ఆవుసో, సులద్ధం నో, ఆవుసో, యే మయం ఆయస్మన్తం తాదిసం సబ్రహ్మచారిం పస్సామ. ఇతి యం ధమ్మం రామో సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ పవేదేసి తం త్వం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరసి; యం త్వం ధమ్మం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరసి తం ధమ్మం రామో సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ పవేదేసి. ఇతి యం ధమ్మం రామో అభిఞ్ఞాసి తం త్వం ధమ్మం జానాసి, యం త్వం ధమ్మం జానాసి తం ధమ్మం రామో అభిఞ్ఞాసి. ఇతి యాదిసో రామో అహోసి తాదిసో తువం, యాదిసో తువం తాదిసో రామో అహోసి. ఏహి దాని, ఆవుసో, తువం ఇమం గణం పరిహరా’తి. ఇతి ఖో, భారద్వాజ, ఉదకో రామపుత్తో సబ్రహ్మచారీ మే సమానో ఆచరియట్ఠానే మం ఠపేసి, ఉళారాయ చ మం పూజాయ పూజేసి. తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘నాయం ధమ్మో నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి, యావదేవ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనూపపత్తియా’తి. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, తం ధమ్మం అనలఙ్కరిత్వా తస్మా ధమ్మా నిబ్బిజ్జ అపక్కమిం.

౪౭౭. ‘‘సో ఖో అహం, భారద్వాజ, కింకుసలగవేసీ అనుత్తరం సన్తివరపదం పరియేసమానో మగధేసు అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన ఉరువేళా సేనానిగమో తదవసరిం. తత్థద్దసం రమణీయం భూమిభాగం, పాసాదికఞ్చ వనసణ్డం, నదిఞ్చ సన్దన్తిం సేతకం సుపతిత్థం రమణీయం, సమన్తా చ గోచరగామం. తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘రమణీయో వత, భో, భూమిభాగో, పాసాదికో చ వనసణ్డో, నదీ చ సన్దతి సేతకా సుపతిత్థా రమణీయా, సమన్తా చ గోచరగామో. అలం వతిదం కులపుత్తస్స పధానత్థికస్స పధానాయా’తి. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, తత్థేవ నిసీదిం – ‘అలమిదం పధానాయా’తి. అపిస్సు మం, భారద్వాజ, తిస్సో ఉపమా పటిభంసు అనచ్ఛరియా పుబ్బే అస్సుతపుబ్బా.

‘‘సేయ్యథాపి, భారద్వాజ, అల్లం కట్ఠం సస్నేహం ఉదకే నిక్ఖిత్తం. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య ఉత్తరారణిం ఆదాయ – ‘అగ్గిం అభినిబ్బత్తేస్సామి, తేజో పాతుకరిస్సామీ’తి. తం కిం మఞ్ఞసి, భారద్వాజ, అపి ను సో పురిసో అముం అల్లం కట్ఠం సస్నేహం ఉదకే నిక్ఖిత్తం ఉత్తరారణిం ఆదాయ అభిమన్థేన్తో అగ్గిం అభినిబ్బత్తేయ్య, తేజో పాతుకరేయ్యా’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ. తం కిస్స హేతు? అదుఞ్హి, భో గోతమ, అల్లం కట్ఠం సస్నేహం, తఞ్చ పన ఉదకే నిక్ఖిత్తం; యావదేవ చ పన సో పురిసో కిలమథస్స విఘాతస్స భాగీ అస్సా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భారద్వాజ, యే హి కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా కాయేన చేవ చిత్తేన చ కామేహి అవూపకట్ఠా విహరన్తి, యో చ నేసం కామేసు కామచ్ఛన్దో కామస్నేహో కామముచ్ఛా కామపిపాసా కామపరిళాహో సో చ అజ్ఝత్తం న సుప్పహీనో హోతి న సుప్పటిప్పస్సద్ధో, ఓపక్కమికా చేపి తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా దుక్ఖా తిబ్బా ఖరా కటుకా వేదనా వేదయన్తి, అభబ్బావ తే ఞాణాయ దస్సనాయ అనుత్తరాయ సమ్బోధాయ. నో చపి తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా ఓపక్కమికా దుక్ఖా తిబ్బా ఖరా కటుకా వేదనా వేదయన్తి అభబ్బావ తే ఞాణాయ దస్సనాయ అనుత్తరాయ సమ్బోధాయ. అయం ఖో మం, భారద్వాజ, పఠమా ఉపమా పటిభాసి అనచ్ఛరియా పుబ్బే అస్సుతపుబ్బా.

౪౭౮. ‘‘అపరాపి ఖో మం, భారద్వాజ, దుతియా ఉపమా పటిభాసి అనచ్ఛరియా పుబ్బే అస్సుతపుబ్బా. సేయ్యథాపి, భారద్వాజ, అల్లం కట్ఠం సస్నేహం ఆరకా ఉదకా థలే నిక్ఖిత్తం. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య ఉత్తరారణిం ఆదాయ – ‘అగ్గిం అభినిబ్బత్తేస్సామి, తేజో పాతుకరిస్సామీ’తి. తం కిం మఞ్ఞసి, భారద్వాజ, అపి ను సో పురిసో అముం అల్లం కట్ఠం సస్నేహం ఆరకా ఉదకా థలే నిక్ఖిత్తం ఉత్తరారణిం ఆదాయ అభిమన్థేన్తో అగ్గిం అభినిబ్బత్తేయ్య తేజో పాతుకరేయ్యా’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ. తం కిస్స హేతు? అదుఞ్హి, భో గోతమ, అల్లం కట్ఠం సస్నేహం, కిఞ్చాపి ఆరకా ఉదకా థలే నిక్ఖిత్తం; యావదేవ చ పన సో పురిసో కిలమథస్స విఘాతస్స భాగీ అస్సా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భారద్వాజ, యే హి కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా కాయేన చేవ చిత్తేన చ కామేహి వూపకట్ఠా విహరన్తి, యో చ నేసం కామేసు కామచ్ఛన్దో కామస్నేహో కామముచ్ఛా కామపిపాసా కామపరిళాహో సో చ అజ్ఝత్తం న సుప్పహీనో హోతి న సుప్పటిప్పస్సద్ధో, ఓపక్కమికా చేపి తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా దుక్ఖా తిబ్బా ఖరా కటుకా వేదనా వేదయన్తి, అభబ్బావ తే ఞాణాయ దస్సనాయ అనుత్తరాయ సమ్బోధాయ. నో చేపి తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా ఓపక్కమికా దుక్ఖా తిబ్బా ఖరా కటుకా వేదనా వేదయన్తి, అభబ్బావ తే ఞాణాయ దస్సనాయ అనుత్తరాయ సమ్బోధాయ. అయం ఖో మం, భారద్వాజ, దుతియా ఉపమా పటిభాసి అనచ్ఛరియా పుబ్బే అస్సుతపుబ్బా.

౪౭౯. ‘‘అపరాపి ఖో మం, భారద్వాజ, తతియా ఉపమా పటిభాసి అనచ్ఛరియా పుబ్బే అస్సుతపుబ్బా. సేయ్యథాపి, భారద్వాజ, సుక్ఖం కట్ఠం కోళాపం ఆరకా ఉదకా థలే నిక్ఖిత్తం. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య ఉత్తరారణిం ఆదాయ – ‘అగ్గిం అభినిబ్బత్తేస్సామి, తేజో పాతుకరిస్సామీ’తి. తం కిం మఞ్ఞసి, భారద్వాజ, అపి ను సో పురిసో అముం సుక్ఖం కట్ఠం కోళాపం ఆరకా ఉదకా థలే నిక్ఖిత్తం ఉత్తరారణిం ఆదాయ అభిమన్థేన్తో అగ్గిం అభినిబ్బత్తేయ్య, తేజో పాతుకరేయ్యా’’తి? ‘‘ఏవం భో గోతమ. తం కిస్స హేతు? అదుఞ్హి, భో గోతమ, సుక్ఖం కట్ఠం కోళాపం, తఞ్చ పన ఆరకా ఉదకా థలే నిక్ఖిత్త’’న్తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భారద్వాజ, యే హి కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా కాయేన చేవ చిత్తేన చ కామేహి వూపకట్ఠా విహరన్తి, యో చ నేసం కామేసు కామచ్ఛన్దో కామస్నేహో కామముచ్ఛా కామపిపాసా కామపరిళాహో సో చ అజ్ఝత్తం సుప్పహీనో హోతి సుప్పటిప్పస్సద్ధో, ఓపక్కమికా చేపి తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా దుక్ఖా తిబ్బా ఖరా కటుకా వేదనా వేదయన్తి, భబ్బావ తే ఞాణాయ దస్సనాయ అనుత్తరాయ సమ్బోధాయ. నో చేపి తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా ఓపక్కమికా దుక్ఖా తిబ్బా ఖరా కటుకా వేదనా వేదయన్తి, భబ్బావ తే ఞాణాయ దస్సనాయ అనుత్తరాయ సమ్బోధాయ. అయం ఖో మం, భారద్వాజ, తతియా ఉపమా పటిభాసి అనచ్ఛరియా పుబ్బే అస్సుతపుబ్బా. ఇమా ఖో మం, భారద్వాజ, తిస్సో ఉపమా పటిభంసు అనచ్ఛరియా పుబ్బే అస్సుతపుబ్బా.

౪౮౦. ‘‘తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం దన్తేభిదన్తమాధాయ, జివ్హాయ తాలుం ఆహచ్చ, చేతసా చిత్తం అభినిగ్గణ్హేయ్యం అభినిప్పీళేయ్యం అభిసన్తాపేయ్య’న్తి. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, దన్తేభిదన్తమాధాయ, జివ్హాయ తాలుం ఆహచ్చ, చేతసా చిత్తం అభినిగ్గణ్హామి అభినిప్పీళేమి అభిసన్తాపేమి. తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, దన్తేభిదన్తమాధాయ, జివ్హాయ తాలుం ఆహచ్చ, చేతసా చిత్తం అభినిగ్గణ్హతో అభినిప్పీళయతో అభిసన్తాపయతో కచ్ఛేహి సేదా ముచ్చన్తి. సేయ్యథాపి, భారద్వాజ, బలవా పురిసో దుబ్బలతరం పురిసం సీసే వా గహేత్వా ఖన్ధే వా గహేత్వా అభినిగ్గణ్హేయ్య అభినిప్పీళేయ్య అభిసన్తాపేయ్య, ఏవమేవ ఖో మే, భారద్వాజ, దన్తేభిదన్తమాధాయ, జివ్హాయ తాలుం ఆహచ్చ, చేతసా చిత్తం అభినిగ్గణ్హతో అభినిప్పీళయతో అభిసన్తాపయతో కచ్ఛేహి సేదా ముచ్చన్తి. ఆరద్ధం ఖో పన మే, భారద్వాజ, వీరియం హోతి అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా; సారద్ధో చ పన మే కాయో హోతి అప్పటిప్పస్సద్ధో, తేనేవ దుక్ఖప్పధానేన పధానాభితున్నస్స సతో.

౪౮౧. ‘‘తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం అప్పాణకంయేవ ఝానం ఝాయేయ్య’న్తి. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, ముఖతో చ నాసతో చ అస్సాసపస్సాసే ఉపరున్ధిం. తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ముఖతో చ నాసతో చ అస్సాసపస్సాసేసు ఉపరుద్ధేసు కణ్ణసోతేహి వాతానం నిక్ఖమన్తానం అధిమత్తో సద్దో హోతి. సేయ్యథాపి నామ కమ్మారగగ్గరియా ధమమానాయ అధిమత్తో సద్దో హోతి, ఏవమేవ ఖో మే, భారద్వాజ, ముఖతో చ నాసతో చ అస్సాసపస్సాసేసు ఉపరుద్ధేసు కణ్ణసోతేహి వాతానం నిక్ఖమన్తానం అధిమత్తో సద్దో హోతి. ఆరద్ధం ఖో పన మే, భారద్వాజ, వీరియం హోతి అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా; సారద్ధో చ పన మే కాయో హోతి అప్పటిప్పస్సద్ధో, తేనేవ దుక్ఖప్పధానేన పధానాభితున్నస్స సతో.

‘‘తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం అప్పాణకంయేవ ఝానం ఝాయేయ్య’న్తి. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, ముఖతో చ నాసతో చ కణ్ణతో చ అస్సాసపస్సాసే ఉపరున్ధిం. తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ముఖతో చ నాసతో చ కణ్ణతో చ అస్సాసపస్సాసేసు ఉపరుద్ధేసు అధిమత్తో కాయస్మిం డాహో హోతి. సేయ్యథాపి, భారద్వాజ, ద్వే బలవన్తో పురిసా దుబ్బలతరం పురిసం నానాబాహాసు గహేత్వా అఙ్గారకాసుయా సన్తాపేయ్యుం సమ్పరితాపేయ్యుం, ఏవమేవ ఖో మే, భారద్వాజ, ముఖతో చ నాసతో చ కణ్ణతో చ అస్సాసపస్సాసేసు ఉపరుద్ధేసు అధిమత్తో కాయస్మిం డాహో హోతి. ఆరద్ధం ఖో పన మే, భారద్వాజ, వీరియం హోతి అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా, సారద్ధో చ పన మే కాయో హోతి అప్పటిప్పస్సద్ధో, తేనేవ దుక్ఖప్పధానేన పధానాభితున్నస్స సతో. అపిస్సు మం, భారద్వాజ, దేవతా దిస్వా ఏవమాహంసు – ‘కాలఙ్కతో సమణో గోతమో’తి. ఏకచ్చా దేవతా ఏవమాహంసు – ‘న కాలఙ్కతో సమణో గోతమో, అపి చ కాలఙ్కరోతీ’తి. ఏకచ్చా దేవతా ఏవమాహంసు – ‘న కాలఙ్కతో సమణో గోతమో, నాపి కాలఙ్కరోతి; అరహం సమణో గోతమో, విహారోత్వేవ సో అరహతో ఏవరూపో హోతీ’తి.

‘‘తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం సబ్బసో ఆహారుపచ్ఛేదాయ పటిపజ్జేయ్య’న్తి. అథ ఖో మం, భారద్వాజ, దేవతా ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతదవోచుం – ‘మా ఖో త్వం, మారిస, సబ్బసో ఆహారుపచ్ఛేదాయ పటిపజ్జి. సచే ఖో త్వం, మారిస, సబ్బసో ఆహారుపచ్ఛేదాయ పటిపజ్జిస్ససి, తస్స తే మయం దిబ్బం ఓజం లోమకూపేహి అజ్ఝోహారేస్సామ. తాయ త్వం యాపేస్ససీ’తి. తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘అహఞ్చేవ ఖో పన సబ్బసో అజజ్జితం పటిజానేయ్యం, ఇమా చ మే దేవతా దిబ్బం ఓజం లోమకూపేహి అజ్ఝోహారేయ్యుం, తాయ చాహం యాపేయ్యం. తం మమస్స ముసా’తి. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, తా దేవతా పచ్చాచిక్ఖామి, ‘హల’న్తి వదామి.

‘‘తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం థోకం థోకం ఆహారం ఆహారేయ్యం పసతం పసతం, యది వా ముగ్గయూసం, యది వా కులత్థయూసం, యది వా కళాయయూసం, యది వా హరేణుకయూస’న్తి. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, థోకం థోకం ఆహారం ఆహారేసిం పసతం పసతం, యది వా ముగ్గయూసం, యది వా కులత్థయూసం, యది వా కళాయయూసం, యది వా హరేణుకయూసం. తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, థోకం థోకం ఆహారం ఆహారయతో పసతం పసతం, యది వా ముగ్గయూసం, యది వా కులత్థయూసం, యది వా కళాయయూసం, యది వా హరేణుకయూసం, అధిమత్తకసిమానం పత్తో కాయో హోతి. సేయ్యథాపి నామ ఆసీతికపబ్బాని వా కాళపబ్బాని వా, ఏవమేవస్సు మే అఙ్గపచ్చఙ్గాని భవన్తి తాయేవప్పాహారతాయ; సేయ్యథాపి నామ ఓట్ఠపదం, ఏవమేవస్సు మే ఆనిసదం హోతి తాయేవప్పాహారతాయ; సేయ్యథాపి నామ వట్టనావళీ, ఏవమేవస్సు మే పిట్ఠికణ్టకో ఉణ్ణతావనతో హోతి తాయేవప్పాహారతాయ; సేయ్యథాపి నామ జరసాలాయ గోపానసియో ఓలుగ్గవిలుగ్గా భవన్తి, ఏవమేవస్సు మే ఫాసుళియో ఓలుగ్గవిలుగ్గా భవన్తి తాయేవప్పాహారతాయ; సేయ్యథాపి నామ గమ్భీరే ఉదపానే ఉదకతారకా గమ్భీరగతా ఓక్ఖాయికా దిస్సన్తి, ఏవమేవస్సు మే అక్ఖికూపేసు అక్ఖితారకా గమ్భీరగతా ఓక్ఖాయికా దిస్సన్తి తాయేవప్పాహారతాయ; సేయ్యథాపి నామ తిత్తకాలాబు ఆమకచ్ఛిన్నో వాతాతపేన సంఫుటితో హోతి సమ్మిలాతో, ఏవమేవస్సు మే సీసచ్ఛవి సంఫుటితా హోతి సమ్మిలాతా తాయేవప్పాహారతాయ. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, ‘ఉదరచ్ఛవిం పరిమసిస్సామీ’తి పిట్ఠికణ్టకంయేవ పరిగ్గణ్హామి, ‘పిట్ఠికణ్టకం పరిమసిస్సామీ’తి ఉదరచ్ఛవింయేవ పరిగ్గణ్హామి; యావస్సు మే, భారద్వాజ, ఉదరచ్ఛవి పిట్ఠికణ్టకం అల్లీనా హోతి తాయేవప్పాహారతాయ. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, ‘వచ్చం వా ముత్తం వా కరిస్సామీ’తి తత్థేవ అవకుజ్జో పపతామి తాయేవప్పాహారతాయ. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, ఇమమేవ కాయం అస్సాసేన్తో పాణినా గత్తాని అనుమజ్జామి. తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, పాణినా గత్తాని అనుమజ్జతో పూతిమూలాని లోమాని కాయస్మా పపతన్తి తాయేవప్పాహారతాయ. అపిస్సు మం, భారద్వాజ, మనుస్సా దిస్వా ఏవమాహంసు – ‘కాళో సమణో గోతమో’తి. ఏకచ్చే మనుస్సా ఏవమాహంసు – ‘న కాళో సమణో గోతమో, సామో సమణో గోతమో’తి. ఏకచ్చే మనుస్సా ఏవమాహంసు – ‘న కాళో సమణో గోతమో నపి సామో, మఙ్గురచ్ఛవి సమణో గోతమో’తి; యావస్సు మే, భారద్వాజ, తావ పరిసుద్ధో ఛవివణ్ణో పరియోదాతో ఉపహతో హోతి తాయేవప్పాహారతాయ.

౪౮౨. ‘‘తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి అతీతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఓపక్కమికా దుక్ఖా తిబ్బా ఖరా కటుకా వేదనా వేదయింసు, ఏతావపరమం, నయితో భియ్యో; యేపి హి కేచి అనాగతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఓపక్కమికా దుక్ఖా తిబ్బా ఖరా కటుకా వేదనా వేదయిస్సన్తి, ఏతావపరమం, నయితో భియ్యో; యేపి హి కేచి ఏతరహి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఓపక్కమికా దుక్ఖా తిబ్బా ఖరా కటుకా వేదనా వేదయన్తి, ఏతావపరమం, నయితో భియ్యో. న ఖో పనాహం ఇమాయ కటుకాయ దుక్కరకారికాయ అధిగచ్ఛామి ఉత్తరి మనుస్సధమ్మా అలమరియఞాణదస్సనవిసేసం. సియా ను ఖో అఞ్ఞో మగ్గో బోధాయా’తి? తస్స మయ్హం భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘అభిజానామి ఖో పనాహం పితు సక్కస్స కమ్మన్తే సీతాయ జమ్బుచ్ఛాయాయ నిసిన్నో వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరితా. సియా ను ఖో ఏసో మగ్గో బోధాయా’తి? తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, సతానుసారి విఞ్ఞాణం అహోసి – ‘ఏసేవ మగ్గో బోధాయా’తి. తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘కిం ను ఖో అహం తస్స సుఖస్స భాయామి యం తం సుఖం అఞ్ఞత్రేవ కామేహి అఞ్ఞత్ర అకుసలేహి ధమ్మేహీ’తి? తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘న ఖో అహం తస్స సుఖస్స భాయామి యం తం సుఖం అఞ్ఞత్రేవ కామేహి అఞ్ఞత్ర అకుసలేహి ధమ్మేహీ’తి.

౪౮౩. ‘‘తస్స మయ్హం, భారద్వాజ, ఏతదహోసి – ‘న ఖో తం సుకరం సుఖం అధిగన్తుం ఏవం అధిమత్తకసిమానం పత్తకాయేన. యంనూనాహం ఓళారికం ఆహారం ఆహారేయ్యం ఓదనకుమ్మాస’న్తి. సో ఖో అహం, భారద్వాజ, ఓళారికం ఆహారం ఆహారేసిం ఓదనకుమ్మాసం. తేన ఖో పన మం, భారద్వాజ, సమయేన పఞ్చవగ్గియా భిక్ఖూ పచ్చుపట్ఠితా హోన్తి – ‘యం ఖో సమణో గోతమో ధమ్మం అధిగమిస్సతి తం నో ఆరోచేస్సతీ’తి. యతో ఖో అహం, భారద్వాజ, ఓళారికం ఆహారం ఆహారేసిం ఓదనకుమ్మాసం, అథ మే తే పఞ్చవగ్గియా భిక్ఖూ నిబ్బిజ్జ పక్కమింసు – ‘బాహుల్లికో సమణో గోతమో పధానవిబ్భన్తో ఆవత్తో బాహుల్లాయా’తి.

‘‘సో ఖో అహం, భారద్వాజ, ఓళారికం ఆహారం ఆహారేత్వా బలం గహేత్వా వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం. వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం… తతియం ఝానం… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం.

‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి. అయం ఖో మే, భారద్వాజ, రత్తియా పఠమే యామే పఠమా విజ్జా అధిగతా, అవిజ్జా విహతా, విజ్జా ఉప్పన్నా; తమో విహతో, ఆలోకో ఉప్పన్నో; యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో.

౪౮౪. ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే సత్తానం చుతూపపాతఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానామి…పే… అయం ఖో మే, భారద్వాజ, రత్తియా మజ్ఝిమే యామే దుతియా విజ్జా అధిగతా, అవిజ్జా విహతా, విజ్జా ఉప్పన్నా; తమో విహతో, ఆలోకో ఉప్పన్నో; యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో.

‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే ఆసవానం ఖయఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం; ‘ఇమే ఆసవా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవసముదయో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవనిరోధో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం. తస్స మే ఏవం జానతో ఏవం పస్సతో కామాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ, భవాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ, అవిజ్జాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం అహోసి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి అబ్భఞ్ఞాసిం. అయం ఖో మే, భారద్వాజ, రత్తియా పచ్ఛిమే యామే తతియా విజ్జా అధిగతా, అవిజ్జా విహతా, విజ్జా ఉప్పన్నా; తమో విహతో, ఆలోకో ఉప్పన్నో; యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో’’తి.

౪౮౫. ఏవం వుత్తే, సఙ్గారవో మాణవో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అట్ఠితవతం [అట్ఠిత వత (సీ. స్యా. కం. పీ.)] భోతో గోతమస్స పధానం అహోసి, సప్పురిసవతం [సప్పురిస వత (సీ. స్యా. కం. పీ.)] భోతో గోతమస్స పధానం అహోసి; యథా తం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. కిం ను ఖో, భో గోతమ, అత్థి దేవా’’తి [అధిదేవాతి (క.) ఏవం సబ్బేసు ‘అత్థి దేవా’తిపదేసు]? ‘‘ఠానసో మేతం [ఖో పనేతం (స్యా. కం. క.)], భారద్వాజ, విదితం యదిదం – అధిదేవా’’తి [అత్థి దేవాతి (సీ. స్యా. కం. పీ.), అతిదేవాతి (?) ఏవం సబ్బేసు ‘అధిదేవా’తిపదేసు]. ‘‘కిం ను ఖో, భో గోతమ, ‘అత్థి దేవా’తి పుట్ఠో సమానో ‘ఠానసో మేతం, భారద్వాజ, విదితం యదిదం అధిదేవా’తి వదేసి. నను, భో గోతమ, ఏవం సన్తే తుచ్ఛా ముసా హోతీ’’తి? ‘‘‘అత్థి దేవా’తి, భారద్వాజ, పుట్ఠో సమానో ‘అత్థి దేవా’తి యో వదేయ్య, ‘ఠానసో మే విదితా’తి [ఠానసో విదితా మే విదితాతి (సీ. స్యా. కం. పీ.), ఠానసో మే విదితా అతిదేవాతి (?)] యో వదేయ్య; అథ ఖ్వేత్థ విఞ్ఞునా పురిసేన ఏకంసేన నిట్ఠం గన్తబ్బం [గన్తుం (క.), గన్తుం వా (స్యా. కం.)] యదిదం – ‘అత్థి దేవా’’’తి. ‘‘కిస్స పన మే భవం గోతమో ఆదికేనేవ న బ్యాకాసీ’’తి [గోతమో ఆదికేనేవ బ్యాకాసీతి (క.), గోతమో అత్థి దేవాతి న బ్యాకాసీతి (?)]? ‘‘ఉచ్చేన సమ్మతం ఖో ఏతం, భారద్వాజ, లోకస్మిం యదిదం – ‘అత్థి దేవా’’’తి.

౪౮౬. ఏవం వుత్తే, సఙ్గారవో మాణవో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి – ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

సఙ్గారవసుత్తం నిట్ఠితం దసమం.

బ్రాహ్మణవగ్గో నిట్ఠితో పఞ్చమో.