౭. వత్థసుత్తం

౭౦. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, వత్థం సంకిలిట్ఠం మలగ్గహితం; తమేనం రజకో యస్మిం యస్మిం రఙ్గజాతే ఉపసంహరేయ్య – యది నీలకాయ యది పీతకాయ యది లోహితకాయ యది మఞ్జిట్ఠకాయ [మఞ్జేట్ఠకాయ (సీ. పీ.), మఞ్జేట్ఠికాయ (స్యా.)] దురత్తవణ్ణమేవస్స అపరిసుద్ధవణ్ణమేవస్స. తం కిస్స హేతు? అపరిసుద్ధత్తా, భిక్ఖవే, వత్థస్స. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, చిత్తే సంకిలిట్ఠే, దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, వత్థం పరిసుద్ధం పరియోదాతం; తమేనం రజకో యస్మిం యస్మిం రఙ్గజాతే ఉపసంహరేయ్య – యది నీలకాయ యది పీతకాయ యది లోహితకాయ యది మఞ్జిట్ఠకాయ – సురత్తవణ్ణమేవస్స పరిసుద్ధవణ్ణమేవస్స. తం కిస్స హేతు? పరిసుద్ధత్తా, భిక్ఖవే, వత్థస్స. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, చిత్తే అసంకిలిట్ఠే, సుగతి పాటికఙ్ఖా.

౭౧. ‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా? అభిజ్ఝావిసమలోభో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, బ్యాపాదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, కోధో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, ఉపనాహో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, మక్ఖో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, పళాసో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, ఇస్సా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, మచ్ఛరియం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, మాయా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, సాఠేయ్యం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, థమ్భో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, సారమ్భో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, మానో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, అతిమానో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, మదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో, పమాదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో.

౭౨. ‘‘స ఖో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘అభిజ్ఝావిసమలోభో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా అభిజ్ఝావిసమలోభం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘బ్యాపాదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా బ్యాపాదం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘కోధో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా కోధం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘ఉపనాహో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా ఉపనాహం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘మక్ఖో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా మక్ఖం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘పళాసో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా పళాసం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘ఇస్సా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా ఇస్సం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘మచ్ఛరియం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా మచ్ఛరియం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘మాయా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా మాయం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘సాఠేయ్యం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా సాఠేయ్యం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘థమ్భో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా థమ్భం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘సారమ్భో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా సారమ్భం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘మానో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా మానం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘అతిమానో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా అతిమానం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘మదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా మదం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి; ‘పమాదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా పమాదం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసం పజహతి.

౭౩. ‘‘యతో ఖో [యతో చ ఖో (సీ. స్యా.)], భిక్ఖవే, భిక్ఖునో ‘అభిజ్ఝావిసమలోభో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా అభిజ్ఝావిసమలోభో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి, ‘బ్యాపాదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా బ్యాపాదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి; ‘కోధో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా కోధో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి; ‘ఉపనాహో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా ఉపనాహో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి; ‘మక్ఖో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా మక్ఖో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి; ‘పళాసో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా పళాసో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి; ‘ఇస్సా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా ఇస్సా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి; ‘మచ్ఛరియం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా మచ్ఛరియం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి; ‘మాయా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా మాయా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి; ‘సాఠేయ్యం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా సాఠేయ్యం చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి; ‘థమ్భో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా థమ్భో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి; ‘సారమ్భో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా సారమ్భో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి; ‘మానో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా మానో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి; ‘అతిమానో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా అతిమానో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి; ‘మదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా మదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి; ‘పమాదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో’తి – ఇతి విదిత్వా పమాదో చిత్తస్స ఉపక్కిలేసో పహీనో హోతి.

౭౪. ‘‘సో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి; ధమ్మే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’తి; సఙ్ఘే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, ఉజుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, ఞాయప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, సామీచిప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, యదిదం చత్తారి పురిసయుగాని, అట్ఠ పురిసపుగ్గలా. ఏస భగవతో సావకసఙ్ఘో ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో, అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’తి.

౭౫. ‘‘యథోధి [యతోధి (అట్ఠకథాయం పాఠన్తరం)] ఖో పనస్స చత్తం హోతి వన్తం ముత్తం పహీనం పటినిస్సట్ఠం, సో ‘బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతోమ్హీ’తి లభతి అత్థవేదం, లభతి ధమ్మవేదం, లభతి ధమ్మూపసంహితం పామోజ్జం. పముదితస్స పీతి జాయతి, పీతిమనస్స కాయో పస్సమ్భతి, పస్సద్ధకాయో సుఖం వేదేతి, సుఖినో చిత్తం సమాధియతి; ‘ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతోమ్హీ’తి లభతి అత్థవేదం, లభతి ధమ్మవేదం, లభతి ధమ్మూపసంహితం పామోజ్జం; పముదితస్స పీతి జాయతి, పీతిమనస్స కాయో పస్సమ్భతి, పస్సద్ధకాయో సుఖం వేదేతి, సుఖినో చిత్తం సమాధియతి. ‘యథోధి ఖో పన మే చత్తం వన్తం ముత్తం పహీనం పటినిస్సట్ఠ’న్తి లభతి అత్థవేదం, లభతి ధమ్మవేదం, లభతి ధమ్మూపసంహితం పామోజ్జం; పముదితస్స పీతి జాయతి, పీతిమనస్స కాయో పస్సమ్భతి, పస్సద్ధకాయో సుఖం వేదేతి, సుఖినో చిత్తం సమాధియతి.

౭౬. ‘‘స ఖో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవంసీలో ఏవంధమ్మో ఏవంపఞ్ఞో సాలీనం చేపి పిణ్డపాతం భుఞ్జతి విచితకాళకం అనేకసూపం అనేకబ్యఞ్జనం, నేవస్స తం హోతి అన్తరాయాయ. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, వత్థం సంకిలిట్ఠం మలగ్గహితం అచ్ఛోదకం ఆగమ్మ పరిసుద్ధం హోతి పరియోదాతం, ఉక్కాముఖం వా పనాగమ్మ జాతరూపం పరిసుద్ధం హోతి పరియోదాతం, ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవంసీలో ఏవంధమ్మో ఏవంపఞ్ఞో సాలీనం చేపి పిణ్డపాతం భుఞ్జతి విచితకాళకం అనేకసూపం అనేకబ్యఞ్జనం, నేవస్స తం హోతి అన్తరాయాయ.

౭౭. ‘‘సో మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం [చతుత్థిం (సీ. పీ.)]. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి; కరుణాసహగతేన చేతసా…పే… ముదితాసహగతేన చేతసా…పే… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి.

౭౮. ‘‘సో ‘అత్థి ఇదం, అత్థి హీనం, అత్థి పణీతం, అత్థి ఇమస్స సఞ్ఞాగతస్స ఉత్తరిం నిస్సరణ’న్తి పజానాతి. తస్స ఏవం జానతో ఏవం పస్సతో కామాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి, భవాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి, అవిజ్జాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే – ‘భిక్ఖు సినాతో అన్తరేన సినానేనా’’’తి.

౭౯. తేన ఖో పన సమయేన సున్దరికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవతో అవిదూరే నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో సున్దరికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘గచ్ఛతి పన భవం గోతమో బాహుకం నదిం సినాయితు’’న్తి? ‘‘కిం, బ్రాహ్మణ, బాహుకాయ నదియా? కిం బాహుకా నదీ కరిస్సతీ’’తి? ‘‘లోక్ఖసమ్మతా [లోఖ్యసమ్మతా (సీ.), మోక్ఖసమ్మతా (పీ.)] హి, భో గోతమ, బాహుకా నదీ బహుజనస్స, పుఞ్ఞసమ్మతా హి, భో గోతమ, బాహుకా నదీ బహుజనస్స, బాహుకాయ పన నదియా బహుజనో పాపకమ్మం కతం పవాహేతీ’’తి. అథ ఖో భగవా సున్దరికభారద్వాజం బ్రాహ్మణం గాథాహి అజ్ఝభాసి –

‘‘బాహుకం అధికక్కఞ్చ, గయం సున్దరికం మపి [సున్దరికామపి (సీ. స్యా. పీ.), సున్దరికం మహిం (ఇతిపి)];

సరస్సతిం పయాగఞ్చ, అథో బాహుమతిం నదిం;

నిచ్చమ్పి బాలో పక్ఖన్దో [పక్ఖన్నో (సీ. స్యా. పీ.)], కణ్హకమ్మో న సుజ్ఝతి.

‘‘కిం సున్దరికా కరిస్సతి, కిం పయాగా [పయాగో (సీ. స్యా. పీ.)] కిం బాహుకా నదీ;

వేరిం కతకిబ్బిసం నరం, న హి నం సోధయే పాపకమ్మినం.

‘‘సుద్ధస్స వే సదా ఫగ్గు, సుద్ధస్సుపోసథో సదా;

సుద్ధస్స సుచికమ్మస్స, సదా సమ్పజ్జతే వతం;

ఇధేవ సినాహి బ్రాహ్మణ, సబ్బభూతేసు కరోహి ఖేమతం.

‘‘సచే ముసా న భణసి, సచే పాణం న హింససి;

సచే అదిన్నం నాదియసి, సద్దహానో అమచ్ఛరీ;

కిం కాహసి గయం గన్త్వా, ఉదపానోపి తే గయా’’తి.

౮౦. ఏవం వుత్తే, సున్దరికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. లభేయ్యాహం భోతో గోతమస్స సన్తికే పబ్బజ్జం, లభేయ్యం ఉపసమ్పద’’న్తి. అలత్థ ఖో సున్దరికభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, అలత్థ ఉపసమ్పదం. అచిరూపసమ్పన్నో ఖో పనాయస్మా భారద్వాజో ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. ‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో ఖో పనాయస్మా భారద్వాజో అరహతం అహోసీతి.

వత్థసుత్తం నిట్ఠితం సత్తమం.