౨. పురిసవిమానం

౫. మహారథవగ్గో

౧. మణ్డూకదేవపుత్తవిమానవత్థు

౮౫౭. ‘‘కో మే వన్దతి పాదాని, ఇద్ధియా యససా జలం;

అభిక్కన్తేన వణ్ణేన, సబ్బా ఓభాసయం దిసా’’తి.

౮౫౮. ‘‘మణ్డూకోహం పురే ఆసిం, ఉదకే వారిగోచరో;

తవ ధమ్మం సుణన్తస్స, అవధీ వచ్ఛపాలకో.

౮౫౯. ‘‘ముహుత్తం చిత్తపసాదస్స, ఇద్ధిం పస్స యసఞ్చ మే;

ఆనుభావఞ్చ మే పస్స, వణ్ణం పస్స జుతిఞ్చ మే.

౮౬౦. ‘‘యే చ తే దీఘమద్ధానం, ధమ్మం అస్సోసుం గోతమ;

పత్తా తే అచలట్ఠానం, యత్థ గన్త్వా న సోచరే’’తి.

మణ్డూకదేవపుత్తవిమానం పఠమం.

౨. రేవతీవిమానవత్థు

౮౬౧. [ధ. ప. ౨౧౯ ధమ్మపదే] ‘‘చిరప్పవాసిం పురిసం, దూరతో సోత్థిమాగతం;

ఞాతిమిత్తా సుహజ్జా చ, అభినన్దన్తి ఆగతం;

౮౬౨. [ధ. ప. ౨౨౦ ధమ్మపదే] ‘‘తథేవ కతపుఞ్ఞమ్పి, అస్మా లోకా పరం గతం;

పుఞ్ఞాని పటిగణ్హన్తి, పియం ఞాతీవ ఆగతం.

౮౬౩. [పే. వ. ౭౧౪]‘‘ఉట్ఠేహి రేవతే సుపాపధమ్మే, అపారుతద్వారే [అపారుభం ద్వారం (సీ. స్యా.), అపారుతద్వారం (పీ. క.)] అదానసీలే;

నేస్సామ తం యత్థ థునన్తి దుగ్గతా, సమప్పితా నేరయికా దుక్ఖేనా’’తి.

౮౬౪. ఇచ్చేవ [ఇచ్చేవం (స్యా. క.)] వత్వాన యమస్స దూతా, తే ద్వే యక్ఖా లోహితక్ఖా బ్రహన్తా;

పచ్చేకబాహాసు గహేత్వా రేవతం, పక్కామయుం దేవగణస్స సన్తికే.

౮౬౫. ‘‘ఆదిచ్చవణ్ణం రుచిరం పభస్సరం, బ్యమ్హం సుభం కఞ్చనజాలఛన్నం;

కస్సేతమాకిణ్ణజనం విమానం, సూరియస్స రంసీరివ జోతమానం.

౮౬౬. ‘‘నారీగణా చన్దనసారలిత్తా [చన్దనసారానులిత్తా (స్యా.)], ఉభతో విమానం ఉపసోభయన్తి;

తం దిస్సతి సూరియసమానవణ్ణం, కో మోదతి సగ్గపత్తో విమానే’’తి.

౮౬౭. ‘‘బారాణసియం నన్దియో నామాసి, ఉపాసకో అమచ్ఛరీ దానపతి వదఞ్ఞూ;

తస్సేతమాకిణ్ణజనం విమానం, సూరియస్స రంసీరివ జోతమానం.

౮౬౮. ‘‘నారీగణా చన్దనసారలిత్తా, ఉభతో విమానం ఉపసోభయన్తి;

తం దిస్సతి సూరియసమానవణ్ణం, సో మోదతి సగ్గపత్తో విమానే’’తి.

౮౬౯. ‘‘నన్దియస్సాహం భరియా, అగారినీ సబ్బకులస్స ఇస్సరా;

భత్తు విమానే రమిస్సామి దానహం, న పత్థయే నిరయం దస్సనాయా’’తి.

౮౭౦. ‘‘ఏసో తే నిరయో సుపాపధమ్మే, పుఞ్ఞం తయా అకతం జీవలోకే;

న హి మచ్ఛరీ రోసకో పాపధమ్మో, సగ్గూపగానం లభతి సహబ్యత’’న్తి.

౮౭౧. ‘‘కిం ను గూథఞ్చ ముత్తఞ్చ, అసుచీ పటిదిస్సతి;

దుగ్గన్ధం కిమిదం మీళ్హం, కిమేతం ఉపవాయతీ’’తి.

౮౭౨. ‘‘ఏస సంసవకో నామ, గమ్భీరో సతపోరిసో;

యత్థ వస్ససహస్సాని, తువం పచ్చసి రేవతే’’తి.

౮౭౩. ‘‘కిం ను కాయేన వాచాయ, మనసా దుక్కటం కతం;

కేన సంసవకో లద్ధో, గమ్భీరో సతపోరిసో’’తి.

౮౭౪. ‘‘సమణే బ్రాహ్మణే చాపి, అఞ్ఞే వాపి వనిబ్బకే [వణిబ్బకే (స్యా. క.)];

ముసావాదేన వఞ్చేసి, తం పాపం పకతం తయా.

౮౭౫. ‘‘తేన సంసవకో లద్ధో, గమ్భీరో సతపోరిసో;

తత్థ వస్ససహస్సాని, తువం పచ్చసి రేవతే.

౮౭౬. ‘‘హత్థేపి ఛిన్దన్తి అథోపి పాదే, కణ్ణేపి ఛిన్దన్తి అథోపి నాసం;

అథోపి కాకోళగణా సమేచ్చ, సఙ్గమ్మ ఖాదన్తి విఫన్దమాన’’న్తి.

౮౭౭. ‘‘సాధు ఖో మం పటినేథ, కాహామి కుసలం బహుం;

దానేన సమచరియాయ, సంయమేన దమేన చ;

యం కత్వా సుఖితా హోన్తి, న చ పచ్ఛానుతప్పరే’’తి.

౮౭౮. ‘‘పురే తువం పమజ్జిత్వా, ఇదాని పరిదేవసి;

సయం కతానం కమ్మానం, విపాకం అనుభోస్ససీ’’తి.

౮౭౯. ‘‘కో దేవలోకతో మనుస్సలోకం, గన్త్వాన పుట్ఠో మే ఏవం వదేయ్య;

‘నిక్ఖిత్తదణ్డేసు దదాథ దానం, అచ్ఛాదనం సేయ్య [సయన (సీ.)] మథన్నపానం;

నహి మచ్ఛరీ రోసకో పాపధమ్మో, సగ్గూపగానం లభతి సహబ్యతం’.

౮౮౦. ‘‘సాహం నూన ఇతో గన్త్వా, యోనిం లద్ధాన మానుసిం;

వదఞ్ఞూ సీలసమ్పన్నా, కాహామి కుసలం బహుం;

దానేన సమచరియాయ, సంయమేన దమేన చ.

౮౮౧. ‘‘ఆరామాని చ రోపిస్సం, దుగ్గే సఙ్కమనాని చ;

పపఞ్చ ఉదపానఞ్చ, విప్పసన్నేన చేతసా.

౮౮౨. ‘‘చాతుద్దసిం పఞ్చదసిం, యా చ పక్ఖస్స అట్ఠమీ;

పాటిహారియపక్ఖఞ్చ, అట్ఠఙ్గసుసమాగతం.

౮౮౩. ‘‘ఉపోసథం ఉపవసిస్సం, సదా సీలేసు సంవుతా;

న చ దానే పమజ్జిస్సం, సామం దిట్ఠమిదం మయా’’తి;

౮౮౪. ఇచ్చేవం విప్పలపన్తిం, ఫన్దమానం తతో తతో;

ఖిపింసు నిరయే ఘోరే, ఉద్ధపాదం అవంసిరం.

౮౮౫. ‘‘అహం పురే మచ్ఛరినీ అహోసిం, పరిభాసికా సమణబ్రాహ్మణానం;

వితథేన చ సామికం వఞ్చయిత్వా, పచ్చామహం నిరయే ఘోరరూపే’’తి.

రేవతీవిమానం దుతియం.

౩. ఛత్తమాణవకవిమానవత్థు

౮౮౬. ‘‘యే వదతం పవరో మనుజేసు, సక్యమునీ భగవా కతకిచ్చో;

పారగతో బలవీరియసమఙ్గీ [బలవీరసమఙ్గీ (క.)], తం సుగతం సరణత్థముపేహి.

౮౮౭. ‘‘రాగవిరాగమనేజమసోకం, ధమ్మమసఙ్ఖతమప్పటికూలం;

మధురమిమం పగుణం సువిభత్తం, ధమ్మమిమం సరణత్థముపేహి.

౮౮౮. ‘‘యత్థ చ దిన్న మహప్ఫలమాహు, చతూసు సుచీసు పురిసయుగేసు;

అట్ఠ చ పుగ్గలధమ్మదసా తే, సఙ్ఘమిమం సరణత్థముపేహి.

౮౮౯. ‘‘న తథా తపతి నభే సూరియో, చన్దో చ న భాసతి న ఫుస్సో;

యథా అతులమిదం మహప్పభాసం, కో ను త్వం తిదివా మహిం ఉపాగా.

౮౯౦. ‘‘ఛిన్దతి రంసీ పభఙ్కరస్స, సాధికవీసతియోజనాని ఆభా;

రత్తిమపి యథా దివం కరోతి, పరిసుద్ధం విమలం సుభం విమానం.

౮౯౧. ‘‘బహుపదుమవిచిత్రపుణ్డరీకం, వోకిణ్ణం కుసుమేహి నేకచిత్తం;

అరజవిరజహేమజాలఛన్నం, ఆకాసే తపతి యథాపి సూరియో.

౮౯౨. ‘‘రత్తమ్బరపీతవససాహి, అగరుపియఙ్గుచన్దనుస్సదాహి;

కఞ్చనతనుసన్నిభత్తచాహి, పరిపూరం గగనంవ తారకాహి.

౮౯౩. ‘‘నరనారియో [నరనారీ (క.), నారియో (?)] బహుకేత్థనేకవణ్ణా, కుసుమవిభూసితాభరణేత్థ సుమనా;

అనిలపముఞ్చితా పవన్తి [పవాయన్తి (క.)] సురభిం, తపనియవితతా సువణ్ణఛన్నా [సువణ్ణచ్ఛాదనా (సీ.)].

౮౯౪. ‘‘కిస్స సంయమస్స [సమదమస్స (సీ.)] అయం విపాకో, కేనాసి కమ్మఫలేనిధూపపన్నో;

యథా చ తే అధిగతమిదం విమానం, తదనుపదం అవచాసి ఇఙ్ఘ పుట్ఠో’’తి.

౮౯౫. ‘‘సయమిధ [యమిధ (సీ. స్యా. పీ.)] పథే సమేచ్చ మాణవేన, సత్థానుసాసి అనుకమ్పమానో;

తవ రతనవరస్స ధమ్మం సుత్వా, కరిస్సామీతి చ బ్రవిత్థ ఛత్తో.

౮౯౬. ‘‘జినవరపవరం [జినపవరం (స్యా. క.)] ఉపేహి [ఉపేమి (బహూసు)] సరణం, ధమ్మఞ్చాపి తథేవ భిక్ఖుసఙ్ఘం;

నోతి పఠమం అవోచహం [అవోచాహం (సీ. స్యా. క.)] భన్తే, పచ్ఛా తే వచనం తథేవకాసిం.

౮౯౭. ‘‘మా చ పాణవధం వివిధం చరస్సు అసుచిం,

న హి పాణేసు అసఞ్ఞతం అవణ్ణయింసు సప్పఞ్ఞా;

నోతి పఠమం అవోచహం భన్తే,

పచ్ఛా తే వచనం తథేవకాసిం.

౮౯౮. ‘‘మా చ పరజనస్స రక్ఖితమ్పి, ఆదాతబ్బమమఞ్ఞిథో [మమఞ్ఞిత్థ (సీ. పీ.)] అదిన్నం;

నోతి పఠమం అవోచహం భన్తే, పచ్ఛా వచనం తథేవకాసిం.

౮౯౯. ‘‘మా చ పరజనస్స రక్ఖితాయో, పరభరియా అగమా అనరియమేతం;

నోతి పఠమం అవోచహం భన్తే, పచ్ఛా తే వచనం తథేవకాసిం;

౯౦౦. ‘‘మా చ వితథం అఞ్ఞథా అభాణి,

న హి ముసావాదం అవణ్ణయింసు సప్పఞ్ఞా;

నోతి పఠమం అవోచహం భన్తే, పచ్ఛా తే వచనం తథేవకాసిం.

౯౦౧. ‘‘యేన చ పురిసస్స అపేతి సఞ్ఞా, తం మజ్జం పరివజ్జయస్సు సబ్బం;

నోతి పఠమం అవోచహం భన్తే, పచ్ఛా తే వచనం తథేవకాసిం.

౯౦౨. ‘‘స్వాహం ఇధ పఞ్చ సిక్ఖా కరిత్వా, పటిపజ్జిత్వా తథాగతస్స ధమ్మే;

ద్వేపథమగమాసిం చోరమజ్ఝే, తే మం తత్థ వధింసు భోగహేతు.

౯౦౩. ‘‘ఏత్తకమిదం అనుస్సరామి కుసలం, తతో పరం న మే విజ్జతి అఞ్ఞం;

తేన సుచరితేన కమ్మునాహం [కమ్మనాహం (సీ.)], ఉప్పన్నో [ఉపపన్నో (బహూసు)] తిదివేసు కామకామీ.

౯౦౪. ‘‘పస్స ఖణముహుత్తసఞ్ఞమస్స, అనుధమ్మప్పటిపత్తియా విపాకం;

జలమివ యససా సమేక్ఖమానా, బహుకా మం పిహయన్తి హీనకమ్మా.

౯౦౫. ‘‘పస్స కతిపయాయ దేసనాయ, సుగతిఞ్చమ్హి గతో సుఖఞ్చ పత్తో;

యే చ తే సతతం సుణన్తి ధమ్మం, మఞ్ఞే తే అమతం ఫుసన్తి ఖేమం.

౯౦౬. ‘‘అప్పమ్పి కతం మహావిపాకం, విపులం హోతి [విపులఫలం (క.)] తథాగతస్స ధమ్మే;

పస్స కతపుఞ్ఞతాయ ఛత్తో, ఓభాసేతి పథవిం యథాపి సూరియో.

౯౦౭. ‘‘కిమిదం కుసలం కిమాచరేమ, ఇచ్చేకే హి సమేచ్చ మన్తయన్తి;

తే మయం పునరేవ [పునపి (?)] లద్ధ మానుసత్తం, పటిపన్నా విహరేము సీలవన్తో.

౯౦౮. ‘‘బహుకారో అనుకమ్పకో చ సత్థా, ఇతి మే సతి అగమా దివా దివస్స;

స్వాహం ఉపగతోమ్హి సచ్చనామం, అనుకమ్పస్సు పునపి సుణేము [సుణోమ (సీ.), సుణోమి (స్యా.)] ధమ్మం.

౯౦౯. ‘‘యే చిధ [యేధ (సీ. స్యా. పీ.), యే ఇధ (క.)] పజహన్తి కామరాగం, భవరాగానుసయఞ్చ పహాయ మోహం;

న చ తే పునముపేన్తి గబ్భసేయ్యం, పరినిబ్బానగతా హి సీతిభూతా’’తి.

ఛత్తమాణవకవిమానం తతియం.

౪. కక్కటకరసదాయకవిమానవత్థు

౯౧౦. ‘‘ఉచ్చమిదం మణిథూణం విమానం, సమన్తతో ద్వాదస యోజనాని;

కూటాగారా సత్తసతా ఉళారా, వేళురియథమ్భా రుచకత్థతా [రుచిరత్థతా (స్యా. క.) ౬౪౬ గాథాయం ‘‘రుచకుపకిణ్ణం’’తి పదస్స సంవణ్ణనా పస్సితబ్బా] సుభా.

౯౧౧. ‘‘తత్థచ్ఛసి పివసి ఖాదసి చ, దిబ్బా చ వీణా పవదన్తి వగ్గుం [వగ్గు (సీ. క.), వగ్గూ (స్యా.)];

దిబ్బా రసా కామగుణేత్థ పఞ్చ, నారియో చ నచ్చన్తి సువణ్ణఛన్నా.

౯౧౨. ‘‘కేన తేతాదిసో వణ్ణో, కేన తే ఇధ మిజ్ఝతి;

ఉప్పజ్జన్తి చ తే భోగా, యే కేచి మనసో పియా.

౯౧౩. ‘‘పుచ్ఛామి తం దేవ మహానుభావ, మనుస్సభూతో కిమకాసి పుఞ్ఞం;

కేనాసి ఏవం జలితానుభావో, వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.

౯౧౪. సో దేవపుత్తో అత్తమనో, మోగ్గల్లానేన పుచ్ఛితో;

పఞ్హం పుట్ఠో వియాకాసి, యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం.

౯౧౫. ‘‘సతిసముప్పాదకరో, ద్వారే కక్కటకో ఠితో;

నిట్ఠితో జాతరూపస్స, సోభతి దసపాదకో.

౯౧౬. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో, తేన మే ఇధ మిజ్ఝతి;

ఉప్పజ్జన్తి చ మే భోగా, యే కేచి మనసో పియా.

౯౧౭. ‘‘అక్ఖామి తే భిక్ఖు మహానుభావ, మనుస్సభూతో యమకాసి పుఞ్ఞం;

తేనమ్హి ఏవం జలితానుభావో, వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.

కక్కటకరసదాయకవిమానం చతుత్థం.

(అనన్తరం పఞ్చవిమానం యథా కక్కటకరసదాయకవిమానం తథా విత్థారేతబ్బం)

౫. ద్వారపాలవిమానవత్థు

౯౧౮. ‘‘ఉచ్చమిదం మణిథూణం విమానం, సమన్తతో ద్వాదస యోజనాని;

కూటాగారా సత్తసతా ఉళారా, వేళురియథమ్భా రుచకత్థతా సుభా.

౯౧౯. ‘‘తత్థచ్ఛసి పివసి ఖాదసి చ, దిబ్బా చ వీణా పవదన్తి వగ్గుం;

దిబ్బా రసా కామగుణేత్థ పఞ్చ, నారియో చ నచ్చన్తి సువణ్ణఛన్నా.

౯౨౦. ‘‘కేన తేతాదిసో వణ్ణో…పే… వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.

౯౨౨. సో దేవపుత్తో అత్తమనో, మోగ్గల్లానేన పుచ్ఛితో;

పఞ్హం పుట్ఠో వియాకాసి, యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం.

౯౨౩. ‘‘దిబ్బం మమం వస్ససహస్సమాయు, వాచాభిగీతం మనసా పవత్తితం;

ఏత్తావతా ఠస్సతి పుఞ్ఞకమ్మో, దిబ్బేహి కామేహి సమఙ్గిభూతో.

౯౨౪. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో…పే…వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.