౪. మేఘియవగ్గో
౧. మేఘియసుత్తం
౩౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా చాలికాయం విహరతి చాలికే పబ్బతే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా మేఘియో భగవతో ఉపట్ఠాకో హోతి. అథ ఖో ఆయస్మా మేఘియో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో ఆయస్మా మేఘియో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, భన్తే, జన్తుగామం పిణ్డాయ పవిసితు’’న్తి. ‘‘యస్సదాని త్వం, మేఘియ, కాలం మఞ్ఞసీ’’తి.
అథ ఖో ఆయస్మా మేఘియో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ జన్తుగామం పిణ్డాయ పావిసి. జన్తుగామే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన కిమికాళాయ నదియా తీరం తేనుపసఙ్కమి. [ఉపసఙ్కమిత్వా (సబ్బత్థ) అ. ని. ౯.౩ పస్సితబ్బం] అద్దసా ఖో ఆయస్మా మేఘియో [ఉపసఙ్కమిత్వా (సబ్బత్థ) అ. ని. ౯.౩ పస్సితబ్బం] కిమికాళాయ నదియా తీరే జఙ్ఘావిహారం [జఙ్ఘవిహారం (క.)] అనుచఙ్కమమానో అనువిచరమానో [అనువిచరమానో అద్దసా ఖో (సీ. స్యా. పీ.), అనువిచరమానో అద్దస (క.)] అమ్బవనం పాసాదికం మనుఞ్ఞం రమణీయం. దిస్వానస్స ఏతదహోసి – ‘‘పాసాదికం వతిదం అమ్బవనం మనుఞ్ఞం [ఇదం పదం విదేసపోత్థకేసు నత్థి, అఙ్గుత్తరేపి] రమణీయం. అలం వతిదం కులపుత్తస్స పధానత్థికస్స పధానాయ. సచే మం భగవా అనుజానేయ్య, ఆగచ్ఛేయ్యాహం ఇమం అమ్బవనం పధానాయా’’తి.
అథ ఖో ఆయస్మా మేఘియో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మేఘియో భగవన్తం ఏతదవోచ –
‘‘ఇధాహం, భన్తే, పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ జన్తుగామం పిణ్డాయ పావిసిం. జన్తుగామే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన కిమికాళాయ నదియా తీరం తేనుపసఙ్కమిం [ఉపసఙ్కమిత్వా (సబ్బత్థ)]. అద్దసం ఖో అహం, భన్తే [ఉపసఙ్కమిత్వా (సబ్బత్థ)], కిమికాళాయ నదియా తీరే జఙ్ఘావిహారం అనుచఙ్కమమానో అనువిచరమానో [అనువిచరమానో అద్దసం (సబ్బత్థ)] అమ్బవనం పాసాదికం మనుఞ్ఞం రమణీయం. దిస్వాన మే ఏతదహోసి – ‘పాసాదికం వతిదం అమ్బవనం మనుఞ్ఞం రమణీయం. అలం వతిదం కులపుత్తస్స పధానత్థికస్స పధానాయ. సచే మం భగవా అనుజానేయ్య, ఆగచ్ఛేయ్యాహం ఇమం అమ్బవనం పధానాయా’తి. సచే మం, భన్తే, భగవా అనుజానాతి [అనుజానేయ్య (అ. ని. ౯.౩)], గచ్ఛేయ్యాహం తం అమ్బవనం పధానాయా’’తి.
ఏవం వుత్తే, భగవా ఆయస్మన్తం మేఘియం ఏతదవోచ – ‘‘ఆగమేహి తావ, మేఘియ, ఏకకమ్హి [ఏకకమ్హా (సీ. పీ.), ఏకకోమ్హి (స్యా.)] తావ, యావ అఞ్ఞోపి కోచి భిక్ఖు ఆగచ్ఛతీ’’తి.
దుతియమ్పి ఖో ఆయస్మా మేఘియో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘భగవతో, భన్తే, నత్థి కిఞ్చి ఉత్తరి [ఉత్తరిం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] కరణీయం, నత్థి కతస్స వా పతిచయో. మయ్హం ఖో పన, భన్తే, అత్థి ఉత్తరి కరణీయం, అత్థి కతస్స పతిచయో. సచే మం భగవా అనుజానాతి, గచ్ఛేయ్యాహం తం అమ్బవనం పధానాయా’’తి. దుతియమ్పి ఖో భగవా ఆయస్మన్తం మేఘియం ఏతదవోచ – ‘‘ఆగమేహి తావ, మేఘియ, ఏకకమ్హి తావ, యావ అఞ్ఞోపి కోచి భిక్ఖు ఆగచ్ఛతీ’’తి.
తతియమ్పి ఖో ఆయస్మా మేఘియో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘భగవతో, భన్తే, నత్థి కిఞ్చి ఉత్తరి కరణీయం, నత్థి కతస్స వా పతిచయో. మయ్హం ఖో పన, భన్తే, అత్థి ఉత్తరి కరణీయం, అత్థి కతస్స పతిచయో. సచే మం భగవా అనుజానాతి, గచ్ఛేయ్యాహం తం అమ్బవనం పధానాయా’’తి. ‘‘పధానన్తి ఖో, మేఘియ, వదమానం కిన్తి వదేయ్యామ? యస్సదాని త్వం, మేఘియ, కాలం మఞ్ఞసీ’’తి.
అథ ఖో ఆయస్మా మేఘియో ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేన తం అమ్బవనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం అమ్బవనం అజ్ఝోగాహేత్వా [అజ్ఝోగహేత్వా (సీ. స్యా. పీ.)] అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే దివావిహారం నిసీది. అథ ఖో ఆయస్మతో మేఘియస్స తస్మిం అమ్బవనే విహరన్తస్స యేభుయ్యేన తయో పాపకా అకుసలా వితక్కా సముదాచరన్తి, సేయ్యథిదం – కామవితక్కో, బ్యాపాదవితక్కో, విహింసావితక్కో [వితక్కోతి (సీ. పీ. క.)].
అథ ఖో ఆయస్మతో మేఘియస్స ఏతదహోసి – ‘‘అచ్ఛరియం వత భో, అబ్భుతం వత భో! సద్ధాయ చ వతమ్హా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా. అథ చ పనిమేహి తీహి పాపకేహి అకుసలేహి వితక్కేహి అన్వాసత్తా, సేయ్యథిదం – కామవితక్కేన, బ్యాపాదవితక్కేన, విహింసావితక్కేన’’.
అథ ఖో ఆయస్మా మేఘియో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మేఘియో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ మయ్హం, భన్తే, తస్మిం అమ్బవనే విహరన్తస్స యేభుయ్యేన తయో పాపకా అకుసలా వితక్కా సముదాచరన్తి, సేయ్యథిదం – కామవితక్కో, బ్యాపాదవితక్కో, విహింసావితక్కో. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏతదహోసి – ‘అచ్ఛరియం వత, భో, అబ్భుతం వత, భో! సద్ధాయ చ వతమ్హా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా. అథ చ పనిమేహి తీహి పాపకేహి అకుసలేహి వితక్కేహి అన్వాసత్తా, సేయ్యథిదం – కామవితక్కేన, బ్యాపాదవితక్కేన, విహింసావితక్కేన’’’.
‘‘అపరిపక్కాయ, మేఘియ, చేతోవిముత్తియా పఞ్చ ధమ్మా పరిపాకాయ సంవత్తన్తి. కతమే పఞ్చ?
‘‘ఇధ, మేఘియ, భిక్ఖు కల్యాణమిత్తో హోతి కల్యాణసహాయో కల్యాణసమ్పవఙ్కో. అపరిపక్కాయ, మేఘియ, చేతోవిముత్తియా అయం పఠమో ధమ్మో పరిపాకాయ సంవత్తతి.
‘‘పున చపరం, మేఘియ, భిక్ఖు సీలవా హోతి, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో, అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. అపరిపక్కాయ, మేఘియ, చేతోవిముత్తియా అయం దుతియో ధమ్మో పరిపాకాయ సంవత్తతి.
‘‘పున చపరం, మేఘియ, భిక్ఖు యాయం కథా అభిసల్లేఖికా చేతోవివరణసప్పాయా ఏకన్తనిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి, సేయ్యథిదం – అప్పిచ్ఛకథా, సన్తుట్ఠికథా, పవివేకకథా, అసంసగ్గకథా, వీరియారమ్భకథా, సీలకథా, సమాధికథా, పఞ్ఞాకథా, విముత్తికథా, విముత్తిఞాణదస్సనకథా; ఏవరూపాయ కథాయ నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ. అపరిపాకాయ, మేఘియ, చేతోవిముత్తియా అయం తతియో ధమ్మో పరిపాకాయ సంవత్తతి.
‘‘పున చపరం, మేఘియ, భిక్ఖు ఆరద్ధవీరియో విహరతి, అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ, కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ [ఉప్పాదాయ (స్యా.)], థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు. అపరిపక్కాయ, మేఘియ, చేతోవిముత్తియా అయం చతుత్థో ధమ్మో పరిపాకాయ సంవత్తతి.
‘‘పున చపరం, మేఘియ, భిక్ఖు పఞ్ఞవా హోతి ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా. అపరిపక్కాయ, మేఘియ, చేతోవిముత్తియా అయం పఞ్చమో ధమ్మో పరిపాకాయ సంవత్తతి. అపరిపక్కాయ, మేఘియ, చేతోవిముత్తియా ఇమే పఞ్చ ధమ్మా పరిపాకాయ సంవత్తన్తి.
‘‘కల్యాణమిత్తస్సేతం, మేఘియ, భిక్ఖునో పాటికఙ్ఖం కల్యాణసహాయస్స కల్యాణసమ్పవఙ్కస్స యం సీలవా భవిస్సతి, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరిస్సతి, ఆచారగోచరసమ్పన్నో, అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖిస్సతి సిక్ఖాపదేసు.
‘‘కల్యాణమిత్తస్సేతం, మేఘియ, భిక్ఖునో పాటికఙ్ఖం కల్యాణసహాయస్స కల్యాణసమ్పవఙ్కస్స యం యాయం కథా అభిసల్లేఖికా చేతోవివరణసప్పాయా ఏకన్తనిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి, సేయ్యథిదం – అప్పిచ్ఛకథా, సన్తుట్ఠికథా, పవివేకకథా, అసంసగ్గకథా, వీరియారమ్భకథా, సీలకథా, సమాధికథా, పఞ్ఞాకథా, విముత్తికథా, విముత్తిఞాణదస్సనకథా; ఏవరూపాయ కథాయ నికామలాభీ భవిస్సతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ.
‘‘కల్యాణమిత్తస్సేతం, మేఘియ, భిక్ఖునో పాటికఙ్ఖం కల్యాణసహాయస్స కల్యాణసమ్పవఙ్కస్స యం ఆరద్ధవీరియో విహరిస్సతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ, కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు.
‘‘కల్యాణమిత్తస్సేతం, మేఘియ, భిక్ఖునో పాటికఙ్ఖం కల్యాణసహాయస్స కల్యాణసమ్పవఙ్కస్స యం పఞ్ఞవా భవిస్సతి, ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా.
‘‘తేన చ పన, మేఘియ, భిక్ఖునా ఇమేసు పఞ్చసు ధమ్మేసు పతిట్ఠాయ చత్తారో ధమ్మా ఉత్తరి భావేతబ్బా – అసుభా భావేతబ్బా రాగస్స పహానాయ, మేత్తా భావేతబ్బా బ్యాపాదస్స పహానాయ, ఆనాపానస్సతి భావేతబ్బా వితక్కుపచ్ఛేదాయ, అనిచ్చసఞ్ఞా భావేతబ్బా అస్మిమానసముగ్ఘాతాయ. అనిచ్చసఞ్ఞినో హి, మేఘియ, అనత్తసఞ్ఞా సణ్ఠాతి, అనత్తసఞ్ఞీ అస్మిమానసముగ్ఘాతం పాపుణాతి దిట్ఠేవ ధమ్మే నిబ్బాన’’న్తి.
అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –
‘‘ఖుద్దా వితక్కా సుఖుమా వితక్కా,
అనుగతా [అనుగ్గతా (సీ. క. అట్ఠకథాయం పాఠన్తరం)] మనసో ఉప్పిలావా [ఉబ్బిలాపా (సీ. స్యా. పీ.)];
ఏతే అవిద్వా మనసో వితక్కే,
హురా హురం ధావతి భన్తచిత్తో.
‘‘ఏతే చ విద్వా మనసో వితక్కే,
ఆతాపియో సంవరతీ సతీమా;
అనుగతే మనసో ఉప్పిలావే,
అసేసమేతే పజహాసి బుద్ధో’’తి. పఠమం;
౨. ఉద్ధతసుత్తం
౩౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కుసినారాయం విహరతి ఉపవత్తనే మల్లానం సాలవనే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ భగవతో అవిదూరే అరఞ్ఞకుటికాయం విహరన్తి ఉద్ధతా ఉన్నళా చపలా ముఖరా వికిణ్ణవాచా ముట్ఠస్సతినో అసమ్పజానా అసమాహితా విబ్భన్తచిత్తా పాకతిన్ద్రియా.
అద్దసా ఖో భగవా తే సమ్బహులే భిక్ఖూ అవిదూరే అరఞ్ఞకుటికాయం విహరన్తే ఉద్ధతే ఉన్నళే చపలే ముఖరే వికిణ్ణవాచే ముట్ఠస్సతినో అసమ్పజానే అసమాహితే విబ్భన్తచిత్తే పాకతిన్ద్రియే.
అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –
‘‘అరక్ఖితేన కాయేన [చిత్తేన (నేత్తియం)], మిచ్ఛాదిట్ఠిహతేన [మిచ్ఛాదిట్ఠిగతేన (బహూసు)] చ;
థినమిద్ధా [థీనమిద్ధా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] భిభూతేన, వసం మారస్స గచ్ఛతి.
‘‘తస్మా రక్ఖితచిత్తస్స, సమ్మాసఙ్కప్పగోచరో;
సమ్మాదిట్ఠిపురేక్ఖారో, ఞత్వాన ఉదయబ్బయం;
థీనమిద్ధాభిభూ భిక్ఖు, సబ్బా దుగ్గతియో జహే’’తి. దుతియం;
౩. గోపాలకసుత్తం
౩౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు చారికం చరతి మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం. అథ ఖో భగవా మగ్గా ఓక్కమ్మ యేన అఞ్ఞతరం రుక్ఖమూలం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది.
అథ ఖో అఞ్ఞతరో గోపాలకో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం గోపాలకం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి [సమాదాపేసి (?)] సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి.
అథ ఖో సో గోపాలకో భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో [సమాదిపితో (?)] సముత్తేజితో సమ్పహంసితో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు మే, భన్తే, భగవా స్వాతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో సో గోపాలకో భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.
అథ ఖో సో గోపాలకో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన సకే నివేసనే పహూతం అప్పోదకపాయసం [అప్పోదకపాయాసం (సబ్బత్థ)] పటియాదాపేత్వా నవఞ్చ సప్పిం భగవతో కాలం ఆరోచేసి – ‘‘కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన యేన తస్స గోపాలకస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో సో గోపాలకో బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం అప్పోదకపాయసేన [అప్పోదకపాయాసేన చ (స్యా. పీ.)] నవేన చ సప్పినా సహత్థా సన్తప్పేసి సమ్పవారేసి. అథ ఖో సో గోపాలకో భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం అఞ్ఞతరం నీచం ఆసనం గహేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం గోపాలకం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ ఖో అచిరపక్కన్తస్స భగవతో తం గోపాలకం అఞ్ఞతరో పురిసో సీమన్తరికాయ జీవితా వోరోపేసి.
అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘యేన, భన్తే, గోపాలకేన అజ్జ బుద్ధప్పముఖో భిక్ఖుసఙ్ఘో అప్పోదకపాయసేన నవేన చ సప్పినా సహత్థా సన్తప్పితో సమ్పవారితో సో కిర, భన్తే, గోపాలకో అఞ్ఞతరేన పురిసేన సీమన్తరికాయ జీవితా వోరోపితో’’తి.
అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –
‘‘దిసో దిసం యం తం కయిరా, వేరీ వా పన వేరినం;
మిచ్ఛాపణిహితం చిత్తం, పాపియో నం తతో కరే’’తి. తతియం;
౪. యక్ఖపహారసుత్తం
౩౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా చ సారిపుత్తో ఆయస్మా చ మహామోగ్గల్లానో కపోతకన్దరాయం విహరన్తి. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా సారిపుత్తో జుణ్హాయ రత్తియా నవోరోపితేహి కేసేహి అబ్భోకాసే నిసిన్నో హోతి అఞ్ఞతరం సమాధిం సమాపజ్జిత్వా.
తేన ఖో పన సమయేన ద్వే యక్ఖా సహాయకా ఉత్తరాయ దిసాయ దక్ఖిణం దిసం గచ్ఛన్తి కేనచిదేవ కరణీయేన. అద్దసంసు ఖో తే యక్ఖా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం జుణ్హాయ రత్తియా నవోరోపితేహి కేసేహి అబ్భోకాసే నిసిన్నం. దిస్వాన ఏకో యక్ఖో దుతియం యక్ఖం ఏతదవోచ – ‘‘పటిభాతి మం, సమ్మ, ఇమస్స సమణస్స సీసే పహారం దాతు’’న్తి. ఏవం వుత్తే, సో యక్ఖో తం యక్ఖం ఏతదవోచ – ‘‘అలం, సమ్మ, మా సమణం ఆసాదేసి. ఉళారో సో, సమ్మ, సమణో మహిద్ధికో మహానుభావో’’తి.
దుతియమ్పి ఖో సో యక్ఖో తం యక్ఖం ఏతదవోచ – ‘‘పటిభాతి మం, సమ్మ, ఇమస్స సమణస్స సీసే పహారం దాతు’’న్తి. దుతియమ్పి ఖో సో యక్ఖో తం యక్ఖం ఏతదవోచ – ‘‘అలం, సమ్మ, మా సమణం ఆసాదేసి. ఉళారో సో, సమ్మ, సమణో మహిద్ధికో మహానుభావో’’తి. తతియమ్పి ఖో సో యక్ఖో తం యక్ఖం ఏతదవోచ – ‘‘పటిభాతి మం, సమ్మ, ఇమస్స సమణస్స సీసే పహారం దాతు’’న్తి. తతియమ్పి ఖో సో యక్ఖో తం యక్ఖం ఏతదవోచ – ‘‘అలం, సమ్మ, మా సమణం ఆసాదేసి. ఉళారో సో, సమ్మ, సమణో మహిద్ధికో మహానుభావో’’తి.
అథ ఖో సో యక్ఖో తం యక్ఖం అనాదియిత్వా ఆయస్మతో సారిపుత్తత్థేరస్స సీసే పహారం అదాసి. తావ మహా పహారో అహోసి, అపి తేన పహారేన సత్తరతనం వా అడ్ఢట్ఠమరతనం వా నాగం ఓసాదేయ్య, మహన్తం వా పబ్బతకూటం పదాలేయ్య. అథ చ పన సో యక్ఖో ‘డయ్హామి డయ్హామీ’తి వత్వా తత్థేవ మహానిరయం అపతాసి [అవత్థాసి (క. సీ.)].
అద్దసా ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన తేన యక్ఖేన ఆయస్మతో సారిపుత్తత్థేరస్స సీసే పహారం దీయమానం. దిస్వా యేన ఆయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చి తే, ఆవుసో, ఖమనీయం, కచ్చి యాపనీయం, కచ్చి న కిఞ్చి దుక్ఖ’’న్తి? ‘‘ఖమనీయం మే, ఆవుసో మోగ్గల్లాన, యాపనీయం మే, ఆవుసో మోగ్గల్లాన; అపి చ మే సీసం థోకం దుక్ఖ’’న్తి.
‘‘అచ్ఛరియం, ఆవుసో సారిపుత్త, అబ్భుతం, ఆవుసో సారిపుత్త! యావ [యం త్వం (సీ. క.), యం (స్యా.)] మహిద్ధికో ఆయస్మా సారిపుత్తో మహానుభావో! ఇధ తే, ఆవుసో సారిపుత్త, అఞ్ఞతరో యక్ఖో సీసే పహారం అదాసి. తావ మహా పహారో అహోసి, అపి తేన పహారేన సత్తరతనం వా అడ్ఢట్ఠమరతనం వా నాగం ఓసాదేయ్య, మహన్తం వా పబ్బతకూటం పదాలేయ్య, అథ చ పనాయస్మా సారిపుత్తో ఏవమాహ – ‘ఖమనీయం మే, ఆవుసో మోగ్గల్లాన, యాపనీయం మే, ఆవుసో మోగ్గల్లాన; అపి చ మే సీసం థోకం దుక్ఖ’’’న్తి.
‘‘అచ్ఛరియం, ఆవుసో మోగ్గల్లాన, అబ్భుతం, ఆవుసో మోగ్గల్లాన! యావ [యం (స్యా.)] మహిద్ధికో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో మహానుభావో యత్ర హి నామ యక్ఖమ్పి పస్సిస్సతి! మయం పనేతరహి పంసుపిసాచకమ్పి న పస్సామా’’తి.
అస్సోసి ఖో భగవా దిబ్బాయ సోతధాతుయా విసుద్ధాయ అతిక్కన్తమానుసికాయ తేసం ఉభిన్నం మహానాగానం ఇమం ఏవరూపం కథాసల్లాపం.
అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –
‘‘యస్స సేలూపమం చిత్తం, ఠితం నానుపకమ్పతి;
విరత్తం రజనీయేసు, కోపనేయ్యే న కుప్పతి;
యస్సేవం భావితం చిత్తం, కుతో తం దుక్ఖమేస్సతీ’’తి. చతుత్థం;
౫. నాగసుత్తం
౩౫. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా ఆకిణ్ణో విహరతి భిక్ఖూహి భిక్ఖూనీహి ఉపాసకేహి ఉపాసికాహి రాజూహి రాజమహామత్తేహి తిత్థియేహి తిత్థియసావకేహి. ఆకిణ్ణో దుక్ఖం న ఫాసు విహరతి. అథ ఖో భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘అహం ఖో ఏతరహి ఆకిణ్ణో విహరామి భిక్ఖూహి భిక్ఖూనీహి ఉపాసకేహి ఉపాసికాహి రాజూహి రాజమహామత్తేహి తిత్థియేహి తిత్థియసావకేహి. ఆకిణ్ణో దుక్ఖం న ఫాసు విహరామి. యంనూనాహం ఏకో గణస్మా వూపకట్ఠో విహరేయ్య’’న్తి.
అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ కోసమ్బిం పిణ్డాయ పావిసి. కోసమ్బియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో సామం సేనాసనం సంసామేత్వా పత్తచీవరమాదాయ అనామన్తేత్వా ఉపట్ఠాకం అనపలోకేత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘం ఏకో అదుతియో యేన పాలిలేయ్యకం తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన పాలిలేయ్యకం తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా పాలిలేయ్యకే విహరతి రక్ఖితవనసణ్డే భద్దసాలమూలే.
అఞ్ఞతరోపి ఖో హత్థినాగో ఆకిణ్ణో విహరతి హత్థీహి హత్థినీహి హత్థికలభేహి హత్థిచ్ఛాపేహి. ఛిన్నగ్గాని చేవ తిణాని ఖాదతి, ఓభగ్గోభగ్గఞ్చస్స సాఖాభఙ్గం ఖాదన్తి, ఆవిలాని చ పానీయాని పివతి, ఓగాహా చస్స ఉత్తిణ్ణస్స హత్థినియో కాయం ఉపనిఘంసన్తియో గచ్ఛన్తి. ఆకిణ్ణో దుక్ఖం న ఫాసు విహరతి. అథ ఖో తస్స హత్థినాగస్స ఏతదహోసి – ‘‘అహం ఖో ఏతరహి ఆకిణ్ణో విహరామి హత్థీహి హత్థినీహి హత్థికలభేహి హత్థిచ్ఛాపేహి, ఛిన్నగ్గాని చేవ తిణాని ఖాదామి, ఓభగ్గోభగ్గఞ్చ మే సాఖాభఙ్గం ఖాదన్తి, ఆవిలాని చ పానీయాని పివామి, ఓగాహా చ మే ఉత్తిణ్ణస్స హత్థినియో కాయం ఉపనిఘంసన్తియో గచ్ఛన్తి, ఆకిణ్ణో దుక్ఖం న ఫాసు విహరామి. యంనూనాహం ఏకో గణస్మా వూపకట్ఠో విహరేయ్య’’న్తి.
అథ ఖో సో హత్థినాగో యూథా అపక్కమ్మ యేన పాలిలేయ్యకం రక్ఖితవనసణ్డో భద్దసాలమూలం యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి. తత్ర సుదం [ఉపసఙ్కమిత్వా తత్ర సుదం (స్యా. పీ. క.)] సో హత్థినాగో యస్మిం పదేసే భగవా విహరతి తం పదేసం [అప్పహరితఞ్చ కరోతి, సోణ్డాయ (బహూసు)] అప్పహరితం కరోతి, సోణ్డాయ చ [అప్పహరితఞ్చ కరోతి, సోణ్డాయ (బహూసు)] భగవతో పానీయం పరిభోజనీయం ఉపట్ఠాపేతి [ఉపట్ఠపేతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)].
అథ ఖో భగవతో రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘అహం ఖో పుబ్బే ఆకిణ్ణో విహాసిం భిక్ఖూహి భిక్ఖూనీహి ఉపాసకేహి ఉపాసికాహి రాజూహి రాజమహామత్తేహి తిత్థియేహి తిత్థియసావకేహి, ఆకిణ్ణో దుక్ఖం న ఫాసు విహాసిం. సోమ్హి ఏతరహి అనాకిణ్ణో విహరామి భిక్ఖూహి భిక్ఖునీహి ఉపాసకేహి ఉపాసికాహి రాజూహి రాజమహామత్తేహి తిత్థియేహి తిత్థియసావకేహి, అనాకిణ్ణో సుఖం ఫాసు విహరామీ’’తి.
తస్సపి ఖో హత్థినాగస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘అహం ఖో పుబ్బే ఆకిణ్ణో విహాసిం హత్థీహి హత్థినీహి హత్థికలభేహి హత్థిచ్ఛాపేహి, ఛిన్నగ్గాని చేవ తిణాని ఖాదిం, ఓభగ్గోభగ్గఞ్చ మే సాఖాభఙ్గం ఖాదింసు, ఆవిలాని చ పానీయాని అపాయిం, ఓగాహా చ మే ఉత్తిణ్ణస్స హత్థినియో కాయం ఉపనిఘంసన్తియో అగమంసు, ఆకిణ్ణో దుక్ఖం న ఫాసు విహాసిం. సోమ్హి ఏతరహి అనాకిణ్ణో విహరామి హత్థీహి హత్థినీహి హత్థికలభేహి హత్థిచ్ఛాపేహి, అచ్ఛిన్నగ్గాని చేవ తిణాని ఖాదామి, ఓభగ్గోభగ్గఞ్చ మే సాఖాభఙ్గం న ఖాదన్తి, అనావిలాని చ పానీయాని పివామి, ఓగాహా చ మే ఉత్తిణ్ణస్స హత్థినియో న కాయం ఉపనిఘంసన్తియో గచ్ఛన్తి, అనాకిణ్ణో సుఖం ఫాసు విహరామీ’’తి.
అథ ఖో భగవా అత్తనో చ పవివేకం విదిత్వా తస్స చ హత్థినాగస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –
‘‘ఏతం [ఏవం (క.)] నాగస్స నాగేన, ఈసాదన్తస్స హత్థినో;
సమేతి చిత్తం చిత్తేన, యదేకో రమతీ మనో’’తి. పఞ్చమం;
౬. పిణ్డోలసుత్తం
౩౬. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా పిణ్డోలభారద్వాజో భగవతో అవిదూరే నిసిన్నో హోతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ ఆరఞ్ఞికో పిణ్డపాతికో పంసుకూలికో తేచీవరికో అప్పిచ్ఛో సన్తుట్ఠో పవివిత్తో అసంసట్ఠో ఆరద్ధవీరియో [ఆరద్ధవిరియో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ధుతవాదో అధిచిత్తమనుయుత్తో.
అద్దసా ఖో భగవా ఆయస్మన్తం పిణ్డోలభారద్వాజం అవిదూరే నిసిన్నం పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ ఆరఞ్ఞికం పిణ్డపాతికం పంసుకూలికం తేచీవరికం అప్పిచ్ఛం సన్తుట్ఠం పవివిత్తం అసంసట్ఠం ఆరద్ధవీరియం ధుతవాదం అధిచిత్తమనుయుత్తం.
అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –
‘‘అనూపవాదో అనూపఘాతో [అనుపవాదో అనుపఘాతో (స్యా. పీ. క.)], పాతిమోక్ఖే చ సంవరో;
మత్తఞ్ఞుతా చ భత్తస్మిం, పన్తఞ్చ సయనాసనం;
అధిచిత్తే చ ఆయోగో, ఏతం బుద్ధాన సాసన’’న్తి. ఛట్ఠం;
౭. సారిపుత్తసుత్తం
౩౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవతో అవిదూరే నిసిన్నో హోతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ అప్పిచ్ఛో సన్తుట్ఠో పవివిత్తో అసంసట్ఠో ఆరద్ధవీరియో అధిచిత్తమనుయుత్తో.
అద్దసా ఖో భగవా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం అవిదూరే నిసిన్నం పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ అప్పిచ్ఛం సన్తుట్ఠం పవివిత్తం అసంసట్ఠం ఆరద్ధవీరియం అధిచిత్తమనుయుత్తం.
అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –
‘‘అధిచేతసో అప్పమజ్జతో,
మునినో మోనపథేసు సిక్ఖతో;
సోకా న భవన్తి తాదినో,
ఉపసన్తస్స సదా సతీమతో’’తి. సత్తమం;
౮. సున్దరీసుత్తం
౩౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా సక్కతో హోతి గరుకతో మానితో పూజితో అపచితో లాభీ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. భిక్ఖుసఙ్ఘోపి సక్కతో హోతి గరుకతో మానితో పూజితో అపచితో లాభీ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. అఞ్ఞతిత్థియా పన పరిబ్బాజకా అసక్కతా హోన్తి అగరుకతా అమానితా అపూజితా అనపచితా న లాభినో చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం.
అథ ఖో తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా భగవతో సక్కారం అసహమానా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ యేన సున్దరీ పరిబ్బాజికా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా సున్దరిం పరిబ్బాజికం ఏతదవోచుం – ‘‘ఉస్సహసి త్వం, భగిని, ఞాతీనం అత్థం కాతు’’న్తి? ‘‘క్యాహం, అయ్యా, కరోమి? కిం మయా న సక్కా [కిం మయా సక్కా (స్యా. పీ.)] కాతుం? జీవితమ్పి మే పరిచ్చత్తం ఞాతీనం అత్థాయా’’తి.
‘‘తేన హి, భగిని, అభిక్ఖణం జేతవనం గచ్ఛాహీ’’తి. ‘‘ఏవం, అయ్యా’’తి ఖో సున్దరీ పరిబ్బాజికా తేసం అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం పటిస్సుత్వా అభిక్ఖణం జేతవనం అగమాసి.
యదా తే అఞ్ఞింసు అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా – ‘‘వోదిట్ఠా ఖో సున్దరీ పరిబ్బాజికా బహుజనేన అభిక్ఖణం జేతవనం గచ్ఛతీ’’తి [గచ్ఛతీతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. అథ నం జీవితా వోరోపేత్వా తత్థేవ జేతవనస్స పరిఖాకూపే నిక్ఖిపిత్వా [నిఖనిత్వా (సీ. స్యా. పీ.)] యేన రాజా పసేనది కోసలో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా రాజానం పసేనదిం కోసలం ఏతదవోచుం – ‘‘యా సా, మహారాజ, సున్దరీ పరిబ్బాజికా; సా నో న దిస్సతీ’’తి. ‘‘కత్థ పన తుమ్హే ఆసఙ్కథా’’తి? ‘‘జేతవనే, మహారాజా’’తి. ‘‘తేన హి జేతవనం విచినథా’’తి.
అథ ఖో తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా జేతవనం విచినిత్వా యథానిక్ఖిత్తం పరిఖాకూపా ఉద్ధరిత్వా మఞ్చకం ఆరోపేత్వా సావత్థిం పవేసేత్వా రథియాయ రథియం సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం ఉపసఙ్కమిత్వా మనుస్సే ఉజ్ఝాపేసుం –
‘‘పస్సథాయ్యా సమణానం సక్యపుత్తియానం కమ్మం! అలజ్జినో ఇమే సమణా సక్యపుత్తియా దుస్సీలా పాపధమ్మా ముసావాదినో అబ్రహ్మచారినో. ఇమే హి నామ ధమ్మచారినో సమచారినో బ్రహ్మచారినో సచ్చవాదినో సీలవన్తో కల్యాణధమ్మా పటిజానిస్సన్తి! నత్థి ఇమేసం సామఞ్ఞం, నత్థి ఇమేసం బ్రహ్మఞ్ఞం. నట్ఠం ఇమేసం సామఞ్ఞం, నట్ఠం ఇమేసం బ్రహ్మఞ్ఞం. కుతో ఇమేసం సామఞ్ఞం, కుతో ఇమేసం బ్రహ్మఞ్ఞం? అపగతా ఇమే సామఞ్ఞా, అపగతా ఇమే బ్రహ్మఞ్ఞా. కథఞ్హి నామ పురిసో పురిసకిచ్చం కరిత్వా ఇత్థిం జీవితా వోరోపేస్సతీ’’తి!
తేన ఖో పన సమయేన సావత్థియం మనుస్సా భిక్ఖూ దిస్వా అసబ్భాహి ఫరుసాహి వాచాహి అక్కోసన్తి పరిభాసన్తి రోసన్తి విహేసన్తి –
‘‘అలజ్జినో ఇమే సమణా సక్యపుత్తియా దుస్సీలా పాపధమ్మా ముసావాదినో అబ్రహ్మచారినో. ఇమే హి నామ ధమ్మచారినో సమచారినో బ్రహ్మచారినో సచ్చవాదినో సీలవన్తో కల్యాణధమ్మా పటిజానిస్సన్తి! నత్థి ఇమేసం సామఞ్ఞం, నత్థి ఇమేసం బ్రహ్మఞ్ఞం. నట్ఠం ఇమేసం సామఞ్ఞం, నట్ఠం ఇమేసం బ్రహ్మఞ్ఞం. కుతో ఇమేసం సామఞ్ఞం, కుతో ఇమేసం బ్రహ్మఞ్ఞం? అపగతా ఇమే సామఞ్ఞా, అపగతా ఇమే బ్రహ్మఞ్ఞా. కథఞ్హి నామ పురిసో పురిసకిచ్చం కరిత్వా ఇత్థిం జీవితా వోరోపేస్సతీ’’తి!
అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసింసు. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం –
‘‘ఏతరహి, భన్తే, సావత్థియం మనుస్సా భిక్ఖూ దిస్వా అసబ్భాహి ఫరుసాహి వాచాహి అక్కోసన్తి పరిభాసన్తి రోసన్తి విహేసన్తి – ‘అలజ్జినో ఇమే సమణా సక్యపుత్తియా దుస్సీలా పాపధమ్మా ముసావాదినో అబ్రహ్మచారినో. ఇమే హి నామ ధమ్మచారినో సమచారినో బ్రహ్మచారినో సచ్చవాదినో సీలవన్తో కల్యాణధమ్మా పటిజానిస్సన్తి. నత్థి ఇమేసం సామఞ్ఞం, నత్థి ఇమేసం బ్రహ్మఞ్ఞం. నట్ఠం ఇమేసం సామఞ్ఞం, నట్ఠం ఇమేసం బ్రహ్మఞ్ఞం. కుతో ఇమేసం సామఞ్ఞం, కుతో ఇమేసం బ్రహ్మఞ్ఞం? అపగతా ఇమే సామఞ్ఞా, అపగతా ఇమే బ్రహ్మఞ్ఞా. కథఞ్హి నామ పురిసో పురిసకిచ్చం కరిత్వా ఇత్థిం జీవితా వోరోపేస్సతీ’’’తి!
‘‘నేసో, భిక్ఖవే, సద్దో చిరం భవిస్సతి సత్తాహమేవ భవిస్సతి. సత్తాహస్స అచ్చయేన అన్తరధాయిస్సతి. తేన హి, భిక్ఖవే, యే మనుస్సా భిక్ఖూ దిస్వా అసబ్భాహి ఫరుసాహి వాచాహి అక్కోసన్తి పరిభాసన్తి రోసన్తి విహేసన్తి, తే తుమ్హే ఇమాయ గాథాయ పటిచోదేథ –
‘‘‘అభూతవాదీ నిరయం ఉపేతి,
యో వాపి [యో చాపి (సీ. పీ. క.)] కత్వా న కరోమి చాహ;
ఉభోపి తే పేచ్చ సమా భవన్తి,
నిహీనకమ్మా మనుజా పరత్థా’’’తి.
అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం పరియాపుణిత్వా యే మనుస్సా భిక్ఖూ దిస్వా అసబ్భాహి ఫరుసాహి వాచాహి అక్కోసన్తి పరిభాసన్తి రోసన్తి విహేసన్తి తే ఇమాయ గాథాయ పటిచోదేన్తి –
‘‘అభూతవాదీ నిరయం ఉపేతి,
యో వాపి కత్వా న కరోమిచాహ;
ఉభోపి తే పేచ్చ సమా భవన్తి,
నిహీనకమ్మా మనుజా పరత్థా’’తి.
మనుస్సానం ఏతదహోసి – ‘‘అకారకా ఇమే సమణా సక్యపుత్తియా. నయిమేహి కతం. సపన్తిమే సమణా సక్యపుత్తియా’’తి. నేవ సో సద్దో చిరం అహోసి. సత్తాహమేవ అహోసి. సత్తాహస్స అచ్చయేన అన్తరధాయి.
అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతదవోచుం –
‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! యావ సుభాసితం చిదం భన్తే భగవతా – ‘నేసో, భిక్ఖవే, సద్దో చిరం భవిస్సతి. సత్తాహమేవ భవిస్సతి. సత్తాహస్స అచ్చయేన అన్తరధాయిస్సతీ’తి. అన్తరహితో సో, భన్తే, సద్దో’’తి.
అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –
‘‘తుదన్తి వాచాయ జనా అసఞ్ఞతా,
సరేహి సఙ్గామగతంవ కుఞ్జరం;
సుత్వాన వాక్యం ఫరుసం ఉదీరితం,
అధివాసయే భిక్ఖు అదుట్ఠచిత్తో’’తి. అట్ఠమం;
౯. ఉపసేనసుత్తం
౩౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అథ ఖో ఆయస్మతో ఉపసేనస్స వఙ్గన్తపుత్తస్స రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘లాభా వత మే, సులద్ధం వత మే, సత్థా చ మే భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో; స్వాక్ఖాతే చమ్హి ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో; సబ్రహ్మచారినో చ మే సీలవన్తో కల్యాణధమ్మా; సీలేసు చమ్హి పరిపూరకారీ; సుసమాహితో చమ్హి ఏకగ్గచిత్తో; అరహా చమ్హి ఖీణాసవో; మహిద్ధికో చమ్హి మహానుభావో. భద్దకం మే జీవితం, భద్దకం మరణ’’న్తి.
అథ ఖో భగవా ఆయస్మతో ఉపసేనస్స వఙ్గన్తపుత్తస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –
‘‘యం జీవితం న తపతి, మరణన్తే న సోచతి;
స వే దిట్ఠపదో ధీరో, సోకమజ్ఝే న సోచతి.
‘‘ఉచ్ఛిన్నభవతణ్హస్స, సన్తచిత్తస్స భిక్ఖునో;
విక్ఖీణో జాతిసంసారో, నత్థి తస్స పునబ్భవో’’తి. నవమం;
౧౦. సారిపుత్తఉపసమసుత్తం
౪౦. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవతో అవిదూరే నిసిన్నో హోతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ అత్తనో ఉపసమం పచ్చవేక్ఖమానో.
అద్దసా ఖో భగవా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం అవిదూరే నిసిన్నం పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ అత్తనో ఉపసమం పచ్చవేక్ఖమానం.
అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –
‘‘ఉపసన్తసన్తచిత్తస్స, నేత్తిచ్ఛిన్నస్స భిక్ఖునో;
విక్ఖీణో జాతిసంసారో, ముత్తో సో మారబన్ధనా’’తి. దసమం;
మేఘియవగ్గో చతుత్థో నిట్ఠితో.