౨. ముచలిన్దవగ్గో

౧. ముచలిన్దసుత్తం

౧౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా ఉరువేలాయం విహరతి నజ్జా నేరఞ్జరాయ తీరే ముచలిన్దమూలే పఠమాభిసమ్బుద్ధో. తేన ఖో పన సమయేన భగవా సత్తాహం ఏకపల్లఙ్కేన నిసిన్నో హోతి విముత్తిసుఖపటిసంవేదీ.

తేన ఖో పన సమయేన మహా అకాలమేఘో ఉదపాది సత్తాహవద్దలికా సీతవాతదుద్దినీ. అథ ఖో ముచలిన్దో నాగరాజా సకభవనా నిక్ఖమిత్వా భగవతో కాయం సత్తక్ఖత్తుం భోగేహి పరిక్ఖిపిత్వా ఉపరిముద్ధని మహన్తం ఫణం విహచ్చ అట్ఠాసి – ‘‘మా భగవన్తం సీతం, మా భగవన్తం ఉణ్హం, మా భగవన్తం డంసమకసవాతాతపసరీసప [సిరింసప (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సమ్ఫస్సో’’తి.

అథ ఖో భగవా తస్స సత్తాహస్స అచ్చయేన తమ్హా సమాధిమ్హా వుట్ఠాసి. అథ ఖో ముచలిన్దో నాగరాజా విద్ధం విగతవలాహకం దేవం విదిత్వా భగవతో కాయా భోగే వినివేఠేత్వా సకవణ్ణం పటిసంహరిత్వా మాణవకవణ్ణం అభినిమ్మినిత్వా భగవతో పురతో అట్ఠాసి పఞ్జలికో భగవన్తం నమస్సమానో.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘సుఖో వివేకో తుట్ఠస్స, సుతధమ్మస్స పస్సతో;

అబ్యాపజ్జం సుఖం లోకే, పాణభూతేసు సంయమో.

‘‘సుఖా విరాగతా లోకే, కామానం సమతిక్కమో;

అస్మిమానస్స యో వినయో, ఏతం వే పరమం సుఖ’’న్తి. పఠమం;

౨. రాజసుత్తం

౧౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులానం భిక్ఖూనం పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తానం ఉపట్ఠానసాలాయం సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయమన్తరాకథా ఉదపాది – ‘‘కో ను ఖో, ఆవుసో, ఇమేసం ద్విన్నం రాజూనం మహద్ధనతరో వా మహాభోగతరో వా మహాకోసతరో వా మహావిజితతరో వా మహావాహనతరో వా మహబ్బలతరో వా మహిద్ధికతరో వా మహానుభావతరో వా రాజా వా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో, రాజా వా పసేనది కోసలో’’తి? అయఞ్చరహి తేసం భిక్ఖూనం అన్తరాకథా హోతి విప్పకతా.

అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనుపట్ఠానసాలా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా, కా చ పన వో అన్తరాకథా విప్పకతా’’తి?

‘‘ఇధ, భన్తే, అమ్హాకం పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తానం ఉపట్ఠానసాలాయం సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయమన్తరాకథా ఉదపాది – ‘కో ను ఖో, ఆవుసో, ఇమేసం ద్విన్నం రాజూనం మహద్ధనతరో వా మహాభోగతరో వా మహాకోసతరో వా మహావిజితతరో వా మహావాహనతరో వా మహబ్బలతరో వా మహిద్ధికతరో వా మహానుభావతరో వా రాజా వా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో, రాజా వా పసేనది కోసలో’తి? అయం ఖో నో, భన్తే, అన్తరాకథా విప్పకతా, అథ భగవా అనుప్పత్తో’’తి.

‘‘న ఖ్వేతం, భిక్ఖవే, తుమ్హాకం పతిరూపం కులపుత్తానం సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితానం యం తుమ్హే ఏవరూపిం కథం కథేయ్యాథ. సన్నిపతితానం వో, భిక్ఖవే, ద్వయం కరణీయం – ధమ్మీ వా కథా అరియో వా తుణ్హీభావో’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘యఞ్చ కామసుఖం లోకే, యఞ్చిదం దివియం సుఖం;

తణ్హక్ఖయసుఖస్సేతే, కలం నాగ్ఘన్తి సోళసి’’న్తి. దుతియం;

౩. దణ్డసుత్తం

౧౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా కుమారకా అన్తరా చ సావత్థిం అన్తరా చ జేతవనం అహిం దణ్డేన హనన్తి. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసి. అద్దసా ఖో భగవా సమ్బహులే కుమారకే అన్తరా చ సావత్థిం అన్తరా చ జేతవనం అహిం దణ్డేన హనన్తే.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘సుఖకామాని భూతాని, యో దణ్డేన విహింసతి;

అత్తనో సుఖమేసానో, పేచ్చ సో న లభతే సుఖం.

‘‘సుఖకామాని భూతాని, యో దణ్డేన న హింసతి;

అత్తనో సుఖమేసానో, పేచ్చ సో లభతే సుఖ’’న్తి. తతియం;

౪. సక్కారసుత్తం

౧౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా సక్కతో హోతి గరుకతో మానితో పూజితో అపచితో, లాభీ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. భిక్ఖుసఙ్ఘోపి సక్కతో హోతి గరుకతో మానితో పూజితో అపచితో, లాభీ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. అఞ్ఞతిత్థియా పన పరిబ్బాజకా అసక్కతా హోన్తి అగరుకతా అమానితా [న అపచితా (స్యా. పీ.)] అపూజితా అనపచితా, న లాభినో చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. అథ ఖో తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా భగవతో సక్కారం అసహమానా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ గామే చ అరఞ్ఞే చ భిక్ఖూ దిస్వా అసబ్భాహి ఫరుసాహి వాచాహి అక్కోసన్తి పరిభాసన్తి రోసేన్తి విహేసేన్తి.

అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఏతరహి, భన్తే, భగవా సక్కతో గరుకతో మానితో పూజితో అపచితో, లాభీ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. భిక్ఖుసఙ్ఘోపి సక్కతో గరుకతో మానితో పూజితో అపచితో, లాభీ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. అఞ్ఞతిత్థియా పన పరిబ్బాజకా అసక్కతా అగరుకతా అమానితా అపూజితా అనపచితా, న లాభినో చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. అథ ఖో తే, భన్తే, అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా భగవతో సక్కారం అసహమానా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ గామే చ అరఞ్ఞే చ భిక్ఖూ దిస్వా అసబ్భాహి ఫరుసాహి వాచాహి అక్కోసన్తి పరిభాసన్తి రోసేన్తి విహేసన్తీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘గామే అరఞ్ఞే సుఖదుక్ఖఫుట్ఠో,

నేవత్తతో నో పరతో దహేథ;

ఫుసన్తి ఫస్సా ఉపధిం పటిచ్చ,

నిరూపధిం కేన ఫుసేయ్యు ఫస్సా’’తి. చతుత్థం;

౫. ఉపాసకసుత్తం

౧౫. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో ఇచ్ఛానఙ్గలకో ఉపాసకో సావత్థిం అనుప్పత్తో హోతి కేనచిదేవ కరణీయేన. అథ ఖో సో ఉపాసకో సావత్థియం తం కరణీయం తీరేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం ఉపాసకం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘చిరస్సం ఖో త్వం, ఉపాసక, ఇమం పరియాయమకాసి యదిదం ఇధాగమనాయా’’తి.

‘‘చిరపటికాహం, భన్తే, భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుకామో, అపి చాహం కేహిచి కేహిచి కిచ్చకరణీయేహి బ్యావటో. ఏవాహం నాసక్ఖిం భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితు’’న్తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘సుఖం వత తస్స న హోతి కిఞ్చి,

సఙ్ఖాతధమ్మస్స బహుస్సుతస్స;

సకిఞ్చనం పస్స విహఞ్ఞమానం,

జనో జనస్మిం పటిబన్ధరూపో’’తి. పఞ్చమం;

౬. గబ్భినీసుత్తం

౧౬. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స పరిబ్బాజకస్స దహరమాణవికా పజాపతి హోతి గబ్భినీ ఉపవిజఞ్ఞా. అథ ఖో సా పరిబ్బాజికా తం పరిబ్బాజకం ఏతదవోచ – ‘‘గచ్ఛ త్వం, బ్రాహ్మణ, తేలం ఆహర, యం మే విజాతాయ భవిస్సతీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, సో పరిబ్బాజకో తం పరిబ్బాజికం ఏతదవోచ – ‘‘కుతో పనాహం, భోతి [భోతియా (స్యా. పీ. క.)], తేలం ఆహరామీ’’తి? దుతియమ్పి ఖో సా పరిబ్బాజికా తం పరిబ్బాజకం ఏతదవోచ – ‘‘గచ్ఛ త్వం, బ్రాహ్మణ, తేలం ఆహర, యం మే విజాతాయ భవిస్సతీ’’తి. దుతియమ్పి ఖో సో పరిబ్బాజికో తం పరిబ్బాజికం ఏతదవోచ – ‘‘కుతో పనాహం, భోతి, తేలం ఆహరామీ’’తి? తతియమ్పి ఖో సా పరిబ్బాజికా తం పరిబ్బాజకం ఏతదవోచ – ‘‘గచ్ఛ త్వం, బ్రాహ్మణ, తేలం ఆహర, యం మే విజాతాయ భవిస్సతీ’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స కోట్ఠాగారే సమణస్స వా బ్రాహ్మణస్స వా సప్పిస్స వా తేలస్స వా యావదత్థం పాతుం దీయతి [దియ్యతి (సీ. క.)], నో నీహరితుం.

అథ ఖో తస్స పరిబ్బాజకస్స ఏతదహోసి – ‘‘రఞ్ఞో ఖో పన పసేనదిస్స కోసలస్స కోట్ఠాగారే సమణస్స వా బ్రాహ్మణస్స వా సప్పిస్స వా తేలస్స వా యావదత్థం పాతుం దీయతి, నో నీహరితుం. యంనూనాహం రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స కోట్ఠాగారం గన్త్వా తేలస్స యావదత్థం పివిత్వా ఘరం ఆగన్త్వా ఉచ్ఛద్దిత్వాన [ఉగ్గిరిత్వాన (సీ. స్యా. పీ.), ఉచ్ఛదిత్వా (సీ. స్యా. అట్ఠ.), ఉచ్ఛడ్డిత్వాన (క.)] దదేయ్యం, యం ఇమిస్సా విజాతాయ భవిస్సతీ’’తి.

అథ ఖో సో పరిబ్బాజకో రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స కోట్ఠాగారం గన్త్వా తేలస్స యావదత్థం పివిత్వా ఘరం ఆగన్త్వా నేవ సక్కోతి ఉద్ధం కాతుం, న పన అధో. సో దుక్ఖాహి తిబ్బాహి [తిప్పాహి (స్యా.)] ఖరాహి కటుకాహి వేదనాహి ఫుట్ఠో ఆవట్టతి పరివట్టతి.

అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసి. అద్దసా ఖో భగవా తం పరిబ్బాజకం దుక్ఖాహి తిబ్బాహి ఖరాహి కటుకాహి వేదనాహి ఫుట్ఠం ఆవట్టమానం పరివట్టమానం.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘సుఖినో వత యే అకిఞ్చనా,

వేదగునో హి జనా అకిఞ్చనా;

సకిఞ్చనం పస్స విహఞ్ఞమానం,

జనో జనస్మిం పటిబన్ధచిత్తో’’ [పటిబద్ధచిత్తో (స్యా.), పటిబన్ధరుపో (?)] తి. ఛట్ఠం;

౭. ఏకపుత్తకసుత్తం

౧౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స ఉపాసకస్స ఏకపుత్తకో పియో మనాపో కాలఙ్కతో హోతి.

అథ ఖో సమ్బహులా ఉపాసకా అల్లవత్థా అల్లకేసా దివా దివస్స యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నే ఖో తే ఉపాసకే భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో తుమ్హే, ఉపాసకా, అల్లవత్థా అల్లకేసా ఇధూపసఙ్కమన్తా దివా దివస్సా’’తి?

ఏవం వుత్తే, సో ఉపాసకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘మయ్హం ఖో, భన్తే, ఏకపుత్తకో పియో మనాపో కాలఙ్కతో. తేన మయం అల్లవత్థా అల్లకేసా ఇధూపసఙ్కమన్తా దివా దివస్సా’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘పియరూపస్సాదగధితాసే [పియరూపస్సాతగధితాసే (సీ. పీ.)],

దేవకాయా పుథు మనుస్సా చ;

అఘావినో పరిజున్నా,

మచ్చురాజస్స వసం గచ్ఛన్తి.

‘‘యే వే దివా చ రత్తో చ,

అప్పమత్తా జహన్తి పియరూపం;

తే వే ఖణన్తి అఘమూలం,

మచ్చునో ఆమిసం దురతివత్త’’న్తి. సత్తమం;

౮. సుప్పవాసాసుత్తం

౧౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కుణ్డికాయం [కుణ్డియాయం (సీ. స్యా. పీ.)] విహరతి కుణ్డధానవనే [కుణ్డిట్ఠానవనే (స్యా. పీ.)]. తేన ఖో పన సమయేన సుప్పవాసా కోలియధీతా సత్త వస్సాని గబ్భం ధారేతి. సత్తాహం మూళ్హగబ్భా సా దుక్ఖాహి తిబ్బాహి ఖరాహి కటుకాహి వేదనాహి ఫుట్ఠా తీహి వితక్కేహి అధివాసేతి – ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో వత సో భగవా యో ఇమస్స ఏవరూపస్స దుక్ఖస్స పహానాయ ధమ్మం దేసేతి; సుప్పటిపన్నో వత తస్స భగవతో సావకసఙ్ఘో యో ఇమస్స ఏవరూపస్స దుక్ఖస్స పహానాయ పటిపన్నో; సుసుఖం వత తం నిబ్బానం యత్థిదం ఏవరూపం దుక్ఖం న సంవిజ్జతీ’’తి.

అథ ఖో సుప్పవాసా కోలియధీతా సామికం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, అయ్యపుత్త, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా మమ వచనేన భగవతో పాదే సిరసా వన్దాహి; అప్పాబాధం అప్పాతఙ్కం లహుట్ఠానం బలం ఫాసువిహారం పుచ్ఛ – ‘సుప్పవాసా, భన్తే, కోలియధీతా భగవతో పాదే సిరసా వన్దతి; అప్పాబాధం అప్పాతఙ్కం లహుట్ఠానం బలం ఫాసువిహారం పుచ్ఛతీ’తి. ఏవఞ్చ వదేహి – ‘సుప్పవాసా, భన్తే, కోలియధీతా సత్త వస్సాని గబ్భం ధారేతి. సత్తాహం మూళ్హగబ్భా సా దుక్ఖాహి తిబ్బాహి ఖరాహి కటుకాహి వేదనాహి ఫుట్ఠా తీహి వితక్కేహి అధివాసేతి – సమ్మాసమ్బుద్ధో వత సో భగవా యో ఇమస్స ఏవరూపస్స దుక్ఖస్స పహానాయ ధమ్మం దేసేతి; సుప్పటిపన్నో వత తస్స భగవతో సావకసఙ్ఘో యో ఇమస్స ఏవరూపస్స దుక్ఖస్స పహానాయ పటిపన్నో; సుసుఖం వత తం నిబ్బానం యత్థిదం ఏవరూపం దుక్ఖం న సంవిజ్జతీ’’’తి.

‘‘పరమ’’న్తి ఖో సో కోలియపుత్తో సుప్పవాసాయ కోలియధీతాయ పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో కోలియపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సుప్పవాసా, భన్తే, కోలియధీతా భగవతో పాదే సిరసా వన్దతి, అప్పాబాధం అప్పాతఙ్కం లహుట్ఠానం బలం ఫాసువిహారం పుచ్ఛతి; ఏవఞ్చ వదేతి – ‘సుప్పవాసా, భన్తే, కోలియధీతా సత్త వస్సాని గబ్భం ధారేతి. సత్తాహం మూళ్హగబ్భా సా దుక్ఖాహి తిబ్బాహి ఖరాహి కటుకాహి వేదనాహి ఫుట్ఠా తీహి వితక్కేహి అధివాసేతి – సమ్మాసమ్బుద్ధో వత సో భగవా యో ఇమస్స ఏవరూపస్స దుక్ఖస్స పహానాయ ధమ్మం దేసేతి; సుప్పటిపన్నో వత తస్స భగవతో సావకసఙ్ఘో యో ఇమస్స ఏవరూపస్స దుక్ఖస్స పహానాయ పటిపన్నో; సుసుఖం వత నిబ్బానం యత్థిదం ఏవరూపం దుక్ఖం న సంవిజ్జతీ’’’తి.

‘‘సుఖినీ హోతు సుప్పవాసా కోలియధీతా; అరోగా అరోగం పుత్తం విజాయతూ’’తి. సహ వచనా చ పన భగవతో సుప్పవాసా కోలియధీతా సుఖినీ అరోగా అరోగం పుత్తం విజాయి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో సో కోలియపుత్తో భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేన సకం ఘరం తేన పచ్చాయాసి. అద్దసా ఖో సో కోలియపుత్తో సుప్పవాసం కోలియధీతరం సుఖినిం అరోగం అరోగం పుత్తం విజాతం. దిస్వానస్స ఏతదహోసి – ‘‘అచ్ఛరియం వత, భో, అబ్భుతం వత, భో, తథాగతస్స మహిద్ధికతా మహానుభావతా, యత్ర హి నామాయం సుప్పవాసా కోలియధీతా సహ వచనా చ పన [సహ వచనా పన (పీ.), సహ వచనా (?)] భగవతో సుఖినీ అరోగా అరోగం పుత్తం విజాయిస్సతీ’’తి! అత్తమనో పముదితో పీతిసోమనస్సజాతో అహోసి.

అథ ఖో సుప్పవాసా కోలియధీతా సామికం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, అయ్యపుత్త, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా మమ వచనేన భగవతో పాదే సిరసా వన్దాహి – ‘సుప్పవాసా, భన్తే, కోలియధీతా భగవతో పాదే సిరసా వన్దతీ’తి; ఏవఞ్చ వదేహి – ‘సుప్పవాసా, భన్తే, కోలియధీతా సత్త వస్సాని గబ్భం ధారేతి. సత్తాహం మూళ్హగబ్భా సా ఏతరహి సుఖినీ అరోగా అరోగం పుత్తం విజాతా. సా సత్తాహం బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం భత్తేన నిమన్తేతి. అధివాసేతు కిర, భన్తే, భగవా సుప్పవాసాయ కోలియధీతాయ సత్త భత్తాని సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’’తి.

‘‘పరమ’’న్తి ఖో సో కోలియపుత్తో సుప్పవాసాయ కోలియధీతాయ పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో కోలియపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘సుప్పవాసా, భన్తే, కోలియధీతా భగవతో పాదే సిరసా వన్దతి; ఏవఞ్చ వదేతి – ‘సుప్పవాసా, భన్తే, కోలియధీతా సత్త వస్సాని గబ్భం ధారేతి. సత్తాహం మూళ్హగబ్భా సా ఏతరహి సుఖినీ అరోగా అరోగం పుత్తం విజాతా. సా సత్తాహం బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం భత్తేన నిమన్తేతి. అధివాసేతు కిర, భన్తే, భగవా సుప్పవాసాయ కోలియధీతాయ సత్త భత్తాని సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరేన ఉపాసకేన బుద్ధప్పముఖో భిక్ఖుసఙ్ఘో స్వాతనాయ భత్తేన నిమన్తితో హోతి. సో చ ఉపాసకో ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స [మహామోగ్గలానస్స (క.)] ఉపట్ఠాకో హోతి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, మోగ్గల్లాన, యేన సో ఉపాసకో తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా తం ఉపాసకం ఏవం వదేహి – ‘సుప్పవాసా, ఆవుసో, కోలియధీతా సత్త వస్సాని గబ్భం ధారేసి. సత్తాహం మూళ్హగబ్భా సా ఏతరహి సుఖినీ అరోగా అరోగం పుత్తం విజాతా. సా సత్తాహం బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం భత్తేన నిమన్తేతి. కరోతు సుప్పవాసా కోలియధీతా సత్త భత్తాని, పచ్ఛా త్వం కరిస్ససీ’తి [కరిస్ససీతి సఞ్ఞాపేహి (క.)]. తుయ్హేసో ఉపట్ఠాకో’’తి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో భగవతో పటిస్సుత్వా యేన సో ఉపాసకో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం ఉపాసకం ఏతదవోచ – ‘‘సుప్పవాసా, ఆవుసో, కోలియధీతా సత్త వస్సాని గబ్భం ధారేతి. సత్తాహం మూళ్హగబ్భా సా ఏతరహి సుఖినీ అరోగా అరోగం పుత్తం విజాతా. సా సత్తాహం బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం భత్తేన నిమన్తేతి. కరోతు సుప్పవాసా కోలియధీతా సత్త భత్తాని, పచ్ఛా త్వం కరిస్ససీ’’తి.

‘‘సచే మే, భన్తే, అయ్యో మహామోగ్గల్లానో తిణ్ణం ధమ్మానం పాటిభోగో – భోగానఞ్చ జీవితస్స చ సద్ధాయ చ, కరోతు సుప్పవాసా కోలియధీతా సత్త భత్తాని, పచ్ఛాహం కరిస్సామీ’’తి. ‘‘ద్విన్నం ఖో తే అహం [ద్విన్నం ఖో తేసం (పీ.), ద్విన్నం ఖో నేసం (క.)], ఆవుసో, ధమ్మానం పాటిభోగో – భోగానఞ్చ జీవితస్స చ. సద్ధాయ పన త్వంయేవ పాటిభోగో’’తి.

‘‘సచే మే, భన్తే, అయ్యో మహామోగ్గల్లానో ద్విన్నం ధమ్మానం పాటిభోగో – భోగానఞ్చ జీవితస్స చ, కరోతు సుప్పవాసా కోలియధీతా సత్త భత్తాని, పచ్ఛాహం కరిస్సామీ’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం ఉపాసకం సఞ్ఞాపేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సఞ్ఞత్తో [సఞ్ఞాతో (స్యా.)], భన్తే, సో ఉపాసకో మయా; కరోతు సుప్పవాసా కోలియధీతా సత్త భత్తాని, పచ్ఛా సో కరిస్సతీ’’తి.

అథ ఖో సుప్పవాసా కోలియధీతా సత్తాహం బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేసి సమ్పవారేసి, తఞ్చ దారకం భగవన్తం వన్దాపేసి సబ్బఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘం.

అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో తం దారకం ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చి తే, దారక, ఖమనీయం, కచ్చి యాపనీయం, కచ్చి న కిఞ్చి దుక్ఖ’’న్తి? ‘‘కుతో మే, భన్తే సారిపుత్త, ఖమనీయం, కుతో యాపనీయం! సత్త మే వస్సాని లోహితకుమ్భియం వుత్తానీ’’తి.

అథ ఖో సుప్పవాసా కోలియధీతా – ‘‘పుత్తో మే ధమ్మసేనాపతినా సద్ధిం మన్తేతీ’’తి అత్తమనా పముదితా పీతిసోమనస్సజాతా అహోసి. అథ ఖో భగవా (సుప్పవాసం కోలీయధీతరం అత్తమనం పముదితం పీతిసోమనస్సజాతం విదిత్వా [దిస్వా (సీ.)]) [( ) నత్థి ఇఙ్గలిసపోత్థకే] సుప్పవాసం కోలియధీతరం ఏతదవోచ – ‘‘ఇచ్ఛేయ్యాసి త్వం, సుప్పవాసే, అఞ్ఞమ్పి ఏవరూపం పుత్త’’న్తి? ‘‘ఇచ్ఛేయ్యామహం, భగవా, అఞ్ఞానిపి ఏవరూపాని సత్త పుత్తానీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘అసాతం సాతరూపేన, పియరూపేన అప్పియం;

దుక్ఖం సుఖస్స రూపేన, పమత్తమతివత్తతీ’’తి. అట్ఠమం;

౯. విసాఖాసుత్తం

౧౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. తేన ఖో పన సమయేన విసాఖాయ మిగారమాతుయా కోచిదేవ అత్థో రఞ్ఞే పసేనదిమ్హి కోసలే పటిబద్ధో [పటిబన్ధో (పీ. క.)] హోతి. తం రాజా పసేనది కోసలో న యథాధిప్పాయం తీరేతి.

అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా దివా దివస్స [దివాదివస్సేవ (స్యా.), దివాదివస్సేయేవ (పీ.), దివా దివస్సయేవ (క.)] యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో విసాఖం మిగారమాతరం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘హన్ద కుతో ను త్వం, విసాఖే, ఆగచ్ఛసి దివా దివస్సా’’తి? ‘‘ఇధ మే, భన్తే, కోచిదేవ అత్థో రఞ్ఞే పసేనదిమ్హి కోసలే పటిబద్ధో; తం రాజా పసేనది కోసలో న యథాధిప్పాయం తీరేతీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘సబ్బం పరవసం దుక్ఖం, సబ్బం ఇస్సరియం సుఖం;

సాధారణే విహఞ్ఞన్తి, యోగా హి దురతిక్కమా’’తి. నవమం;

౧౦. భద్దియసుత్తం

౨౦. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా అనుపియాయం విహరతి అమ్బవనే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా భద్దియో కాళీగోధాయ పుత్తో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’న్తి!

అస్సోసుం ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ ఆయస్మతో భద్దియస్స కాళీగోధాయ పుత్తస్స అరఞ్ఞగతస్సపి రుక్ఖమూలగతస్సపి సుఞ్ఞాగారగతస్సపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేన్తస్స – ‘‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’న్తి! సుత్వాన నేసం ఏతదహోసి – ‘‘నిస్సంసయం ఖో, ఆవుసో, ఆయస్మా భద్దియో కాళీగోధాయ పుత్తో అనభిరతో బ్రహ్మచరియం చరతి, యంస పుబ్బే అగారియభూతస్స [అగారికభూతస్స (స్యా.)] రజ్జసుఖం, సో తమనుస్సరమానో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’’న్తి!

అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఆయస్మా, భన్తే, భద్దియో కాళీగోధాయ పుత్తో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’న్తి! నిస్సంసయం ఖో, భన్తే, ఆయస్మా భద్దియో కాళీగోధాయ పుత్తో అనభిరతో బ్రహ్మచరియం చరతి. యంస పుబ్బే అగారియభూతస్స రజ్జసుఖం, సో తమనుస్సరమానో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’’న్తి!

అథ ఖో భగవా అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, భిక్ఖు, మమ వచనేన భద్దియం భిక్ఖుం ఆమన్తేహి – ‘సత్థా తం, ఆవుసో భద్దియ, ఆమన్తేతీ’’’తి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో సో భిక్ఖు భగవతో పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా భద్దియో కాళీగోధాయ పుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భద్దియం కాళీగోధాయ పుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘సత్థా తం, ఆవుసో భద్దియ, ఆమన్తేతీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా భద్దియో కాళీగోధాయ పుత్తో తస్స భిక్ఖునో పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం భద్దియం కాళీగోధాయ పుత్తం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సచ్చం కిర త్వం, భద్దియ, అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’’న్తి! ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి.

‘‘కిం పన [కం పన (స్యా పీ.)] త్వం, భద్దియ, అత్థవసం సమ్పస్సమానో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’’న్తి! ‘‘పుబ్బే మే, భన్తే, అగారియభూతస్స రజ్జం కారేన్తస్స అన్తోపి అన్తేపురే రక్ఖా సుసంవిహితా అహోసి, బహిపి అన్తేపురే రక్ఖా సుసంవిహితా అహోసి, అన్తోపి నగరే రక్ఖా సుసంవిహితా అహోసి, బహిపి నగరే రక్ఖా సుసంవిహితా అహోసి, అన్తోపి జనపదే రక్ఖా సుసంవిహితా అహోసి, బహిపి జనపదే రక్ఖా సుసంవిహితా అహోసి. సో ఖో అహం, భన్తే, ఏవం రక్ఖితో గోపితో సన్తో భీతో ఉబ్బిగ్గో ఉస్సఙ్కీ ఉత్రాసీ విహాసిం. ఏతరహి ఖో పనాహం, భన్తే, అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి ఏకో [ఏకకో (స్యా. పీ.)] అభీతో అనుబ్బిగ్గో అనుస్సఙ్కీ అనుత్రాసీ అప్పోస్సుక్కో పన్నలోమో పరదత్తవుత్తో [పరదవుత్తో (క. సీ. స్యా. పీ.)], మిగభూతేన చేతసా విహరామి. ఇమం [ఇదం (సీ. క.)] ఖో అహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానో అరఞ్ఞగతోపి రుక్ఖమూలగతోపి సుఞ్ఞాగారగతోపి అభిక్ఖణం ఉదానం ఉదానేసి [ఉదానేమి (క.)] – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’’’న్తి!

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘యస్సన్తరతో న సన్తి కోపా,

ఇతిభవాభవతఞ్చ వీతివత్తో;

తం విగతభయం సుఖిం అసోకం,

దేవా నానుభవన్తి దస్సనాయా’’తి. దసమం;

ముచలిన్దవగ్గో దుతియో నిట్ఠితో.