౧౬. మహానిపాతో
౧. సుమేధాథేరీగాథా
౪౫౦. మన్తావతియా నగరే, రఞ్ఞో కోఞ్చస్స అగ్గమహేసియా;
ధీతా ఆసిం సుమేధా, పసాదితా సాసనకరేహి.
౪౫౧. సీలవతీ చిత్తకథా, బహుస్సుతా బుద్ధసాసనే వినీతా;
మాతాపితరో ఉపగమ్మ, భణతి ‘‘ఉభయో నిసామేథ.
౪౫౨. ‘‘నిబ్బానాభిరతాహం, అసస్సతం భవగతం యదిపి దిబ్బం;
కిమఙ్గం పన [కిమఙ్గ పన (సీ. స్యా.), కిం పన (?)] తుచ్ఛా కామా, అప్పస్సాదా బహువిఘాతా.
౪౫౩. ‘‘కామా కటుకా ఆసీవిసూపమా, యేసు ముచ్ఛితా బాలా;
తే దీఘరత్తం నిరయే, సమప్పితా హఞ్ఞన్తే దుక్ఖితా [హఞ్ఞరే దుఖితా (?)].
౪౫౪. ‘‘సోచన్తి పాపకమ్మా, వినిపాతే పాపవద్ధినో సదా;
కాయేన చ వాచాయ చ, మనసా చ అసంవుతా బాలా.
౪౫౫. ‘‘బాలా తే దుప్పఞ్ఞా, అచేతనా దుక్ఖసముదయోరుద్ధా;
దేసన్తే అజానన్తా, న బుజ్ఝరే అరియసచ్చాని.
౪౫౬. ‘‘సచ్చాని అమ్మ బుద్ధవరదేసితాని, తే బహుతరా అజానన్తా యే;
అభినన్దన్తి భవగతం, పిహేన్తి దేవేసు ఉపపత్తిం.
౪౫౭. ‘‘దేవేసుపి ఉపపత్తి, అసస్సతా భవగతే అనిచ్చమ్హి;
న చ సన్తసన్తి బాలా, పునప్పునం జాయితబ్బస్స.
౪౫౮. ‘‘చత్తారో వినిపాతా, దువే [ద్వే (సబ్బత్థ)] చ గతియో కథఞ్చి లబ్భన్తి;
న చ వినిపాతగతానం, పబ్బజ్జా అత్థి నిరయేసు.
౪౫౯. ‘‘అనుజానాథ మం ఉభయో, పబ్బజితుం దసబలస్స పావచనే;
అప్పోస్సుక్కా ఘటిస్సం, జాతిమరణప్పహానాయ.
౪౬౦. ‘‘కిం భవగతే [భవగతేన (స్యా.)] అభినన్దితేన, కాయకలినా అసారేన;
భవతణ్హాయ నిరోధా, అనుజానాథ పబ్బజిస్సామి.
౪౬౧. ‘‘బుద్ధానం ఉప్పాదో వివజ్జితో, అక్ఖణో ఖణో లద్ధో;
సీలాని బ్రహ్మచరియం, యావజీవం న దూసేయ్యం’’.
౪౬౨. ఏవం భణతి సుమేధా, మాతాపితరో ‘‘న తావ ఆహారం;
ఆహరిస్సం [ఆహరియామి (సీ.), ఆహారిసం (?)] గహట్ఠా, మరణవసం గతావ హేస్సామి’’.
౪౬౩. మాతా దుక్ఖితా రోదతి పితా చ, అస్సా సబ్బసో సమభిహతో;
ఘటేన్తి సఞ్ఞాపేతుం, పాసాదతలే ఛమాపతితం.
౪౬౪. ‘‘ఉట్ఠేహి పుత్తక కిం సోచితేన, దిన్నాసి వారణవతిమ్హి;
రాజా అనీకరత్తో [అణీకదత్తో (సీ. స్యా.)], అభిరూపో తస్స త్వం దిన్నా.
౪౬౫. ‘‘అగ్గమహేసీ భవిస్ససి, అనికరత్తస్స రాజినో భరియా;
సీలాని బ్రహ్మచరియం, పబ్బజ్జా దుక్కరా పుత్తక.
౪౬౬. ‘‘రజ్జే ఆణాధనమిస్సరియం, భోగా సుఖా దహరికాసి;
భుఞ్జాహి కామభోగే, వారేయ్యం హోతు తే పుత్త’’.
౪౬౭. అథ నే భణతి సుమేధా, ‘‘మా ఏదిసికాని భవగతమసారం;
పబ్బజ్జా వా హోహితి, మరణం వా మే న చేవ వారేయ్యం.
౪౬౮. ‘‘కిమివ పూతికాయమసుచిం, సవనగన్ధం భయానకం కుణపం;
అభిసంవిసేయ్యం భస్తం, అసకిం పగ్ఘరితం అసుచిపుణ్ణం.
౪౬౯. ‘‘కిమివ తాహం జానన్తీ, వికులకం మంససోణితుపలిత్తం;
కిమికులాలయం సకుణభత్తం, కళేవరం కిస్స దియ్యతి.
౪౭౦. ‘‘నిబ్బుయ్హతి సుసానం, అచిరం కాయో అపేతవిఞ్ఞాణో;
ఛుద్ధో [ఛడ్డితో (స్యా.), ఛుట్ఠో (క.)] కళిఙ్గరం వియ, జిగుచ్ఛమానేహి ఞాతీహి.
౪౭౧. ‘‘ఛుద్ధూన [ఛడ్డూన (స్యా.), ఛుట్ఠూన (క.)] నం సుసానే, పరభత్తం న్హాయన్తి [న్హాయరే (?)] జిగుచ్ఛన్తా;
నియకా మాతాపితరో, కిం పన సాధారణా జనతా.
౪౭౨. ‘‘అజ్ఝోసితా అసారే, కళేవరే అట్ఠిన్హారుసఙ్ఘాతే;
ఖేళస్సుచ్చారస్సవ, పరిపుణ్ణే [ఖేళస్సుచ్చారపస్సవపరిపుణ్ణే (సీ.)] పూతికాయమ్హి.
౪౭౩. ‘‘యో నం వినిబ్భుజిత్వా, అబ్భన్తరమస్స బాహిరం కయిరా;
గన్ధస్స అసహమానా, సకాపి మాతా జిగుచ్ఛేయ్య.
౪౭౪. ‘‘ఖన్ధధాతుఆయతనం, సఙ్ఖతం జాతిమూలకం దుక్ఖం;
యోనిసో అనువిచినన్తీ, వారేయ్యం కిస్స ఇచ్ఛేయ్యం.
౪౭౫. ‘‘దివసే దివసే తిసత్తి, సతాని నవనవా పతేయ్యుం కాయమ్హి;
వస్ససతమ్పి చ ఘాతో, సేయ్యో దుక్ఖస్స చేవం ఖయో.
౪౭౬. ‘‘అజ్ఝుపగచ్ఛే ఘాతం, యో విఞ్ఞాయేవం సత్థునో వచనం;
‘దీఘో తేసం [వో (క.)] సంసారో, పునప్పునం హఞ్ఞమానానం’.
౪౭౭. ‘‘దేవేసు మనుస్సేసు చ, తిరచ్ఛానయోనియా అసురకాయే;
పేతేసు చ నిరయేసు చ, అపరిమితా దిస్సరే ఘాతా.
౪౭౮. ‘‘ఘాతా నిరయేసు బహూ, వినిపాతగతస్స పీళియమానస్స [కిలిస్సమానస్స (స్యా. క.)];
దేవేసుపి అత్తాణం, నిబ్బానసుఖా పరం నత్థి.
౪౭౯. ‘‘పత్తా తే నిబ్బానం, యే యుత్తా దసబలస్స పావచనే;
అప్పోస్సుక్కా ఘటేన్తి, జాతిమరణప్పహానాయ.
౪౮౦. ‘‘అజ్జేవ తాతభినిక్ఖమిస్సం, భోగేహి కిం అసారేహి;
నిబ్బిన్నా మే కామా, వన్తసమా తాలవత్థుకతా’’.
౪౮౧. సా చేవం భణతి పితరమనీకరత్తో చ యస్స సా దిన్నా;
ఉపయాసి వారణవతే, వారేయ్యముపట్ఠితే కాలే.
౪౮౨. అథ అసితనిచితముదుకే, కేసే ఖగ్గేన ఛిన్దియ సుమేధా;
పాసాదం పిదహిత్వా [పిధేత్వా (సీ. స్యా.), పిధిత్వా (క.)], పఠమజ్ఝానం సమాపజ్జి.
౪౮౩. సా చ తహిం సమాపన్నా, అనీకరత్తో చ ఆగతో నగరం;
పాసాదే చ [పాసాదేవ (సీ. స్యా.)] సుమేధా, అనిచ్చసఞ్ఞం [అనిచ్చసఞ్ఞా (సబ్బత్థ)] సుభావేతి.
౪౮౪. సా చ మనసి కరోతి, అనీకరత్తో చ ఆరుహీ తురితం;
మణికనకభూసితఙ్గో, కతఞ్జలీ యాచతి సుమేధం.
౪౮౫. ‘‘రజ్జే ఆణాధనమిస్సరియం, భోగా సుఖా దహరికాసి;
భుఞ్జాహి కామభోగే, కామసుఖా దుల్లభా లోకే.
౪౮౬. ‘‘నిస్సట్ఠం తే రజ్జం, భోగే భుఞ్జస్సు దేహి దానాని;
మా దుమ్మనా అహోసి, మాతాపితరో తే దుక్ఖితా’’ [మాతాపితరో చ తే దుఖితా (?)].
౪౮౭. తం తం భణతి సుమేధా, కామేహి అనత్థికా విగతమోహా;
‘‘మా కామే అభినన్ది, కామేస్వాదీనవం పస్స.
౪౮౮. ‘‘చాతుద్దీపో రాజా మన్ధాతా, ఆసి కామభోగిన మగ్గో;
అతిత్తో కాలఙ్కతో, న చస్స పరిపూరితా ఇచ్ఛా.
౪౮౯. ‘‘సత్త రతనాని వస్సేయ్య, వుట్ఠిమా దసదిసా సమన్తేన;
న చత్థి తిత్తి కామానం, అతిత్తావ మరన్తి నరా.
౪౯౦. ‘‘అసిసూనూపమా కామా, కామా సప్పసిరోపమా;
ఉక్కోపమా అనుదహన్తి, అట్ఠికఙ్కల [కఙ్ఖల (సీ.)] సన్నిభా.
౪౯౧. ‘‘అనిచ్చా అద్ధువా కామా, బహుదుక్ఖా మహావిసా;
అయోగుళోవ సన్తత్తో, అఘమూలా దుఖప్ఫలా.
౪౯౨. ‘‘రుక్ఖప్ఫలూపమా కామా, మంసపేసూపమా దుఖా;
సుపినోపమా వఞ్చనియా, కామా యాచితకూపమా.
౪౯౩. ‘‘సత్తిసూలూపమా కామా, రోగో గణ్డో అఘం నిఘం;
అఙ్గారకాసుసదిసా, అఘమూలం భయం వధో.
౪౯౪. ‘‘ఏవం బహుదుక్ఖా కామా, అక్ఖాతా అన్తరాయికా;
గచ్ఛథ న మే భగవతే, విస్సాసో అత్థి అత్తనో.
౪౯౫. ‘‘కిం మమ పరో కరిస్సతి, అత్తనో సీసమ్హి డయ్హమానమ్హి;
అనుబన్ధే జరామరణే, తస్స ఘాతాయ ఘటితబ్బం’’.
౪౯౬. ద్వారం అపాపురిత్వానహం [అవాపురిత్వాహం (సీ.)], మాతాపితరో అనీకరత్తఞ్చ;
దిస్వాన ఛమం నిసిన్నే, రోదన్తే ఇదమవోచం.
౪౯౭. ‘‘దీఘో బాలానం సంసారో, పునప్పునఞ్చ రోదతం;
అనమతగ్గే పితు మరణే, భాతు వధే అత్తనో చ వధే.
౪౯౮. ‘‘అస్సు థఞ్ఞం రుధిరం, సంసారం అనమతగ్గతో సరథ;
సత్తానం సంసరతం, సరాహి అట్ఠీనఞ్చ సన్నిచయం.
౪౯౯. ‘‘సర చతురోదధీ [సరస్సు చతురో ఉదధీ (?)], ఉపనీతే అస్సుథఞ్ఞరుధిరమ్హి;
సర ఏకకప్పమట్ఠీనం, సఞ్చయం విపులేన సమం.
౫౦౦. ‘‘అనమతగ్గే సంసరతో, మహిం [మహామహిం (?)] జమ్బుదీపముపనీతం;
కోలట్ఠిమత్తగుళికా, మాతా మాతుస్వేవ నప్పహోన్తి.
౫౦౧. ‘‘తిణకట్ఠసాఖాపలాసం [సర తిణకట్ఠసాఖాపలాసం (సీ.)], ఉపనీతం అనమతగ్గతో సర;
చతురఙ్గులికా ఘటికా, పితుపితుస్వేవ నప్పహోన్తి.
౫౦౨. ‘‘సర కాణకచ్ఛపం పుబ్బసముద్దే, అపరతో చ యుగఛిద్దం;
సిరం [సర (సీ.)] తస్స చ పటిముక్కం, మనుస్సలాభమ్హి ఓపమ్మం.
౫౦౩. ‘‘సర రూపం ఫేణపిణ్డోపమస్స, కాయకలినో అసారస్స;
ఖన్ధే పస్స అనిచ్చే, సరాహి నిరయే బహువిఘాతే.
౫౦౪. ‘‘సర కటసిం వడ్ఢేన్తే, పునప్పునం తాసు తాసు జాతీసు;
సర కుమ్భీలభయాని చ, సరాహి చత్తారి సచ్చాని.
౫౦౫. ‘‘అమతమ్హి విజ్జమానే, కిం తవ పఞ్చకటుకేన పీతేన;
సబ్బా హి కామరతియో, కటుకతరా పఞ్చకటుకేన.
౫౦౬. ‘‘అమతమ్హి విజ్జమానే, కిం తవ కామేహి యే పరిళాహా [సపరిళాహా (సీ. అట్ఠ.)];
సబ్బా హి కామరతియో, జలితా కుథితా కమ్పితా సన్తాపితా.
౫౦౭. ‘‘అసపత్తమ్హి సమానే, కిం తవ కామేహి యే బహుసపత్తా;
రాజగ్గిచోరఉదకప్పియేహి, సాధారణా కామా బహుసపత్తా.
౫౦౮. ‘‘మోక్ఖమ్హి విజ్జమానే, కిం తవ కామేహి యేసు వధబన్ధో;
కామేసు హి అసకామా, వధబన్ధదుఖాని అనుభోన్తి.
౫౦౯. ‘‘ఆదీపితా తిణుక్కా, గణ్హన్తం దహన్తి నేవ ముఞ్చన్తం;
ఉక్కోపమా హి కామా, దహన్తి యే తే న ముఞ్చన్తి.
౫౧౦. ‘‘మా అప్పకస్స హేతు, కామసుఖస్స విపులం జహీ సుఖం;
మా పుథులోమోవ బళిసం, గిలిత్వా పచ్ఛా విహఞ్ఞసి.
౫౧౧. ‘‘కామం కామేసు దమస్సు, తావ సునఖోవ సఙ్ఖలాబద్ధో;
కాహిన్తి ఖు తం కామా, ఛాతా సునఖంవ చణ్డాలా.
౫౧౨. ‘‘అపరిమితఞ్చ దుక్ఖం, బహూని చ చిత్తదోమనస్సాని;
అనుభోహిసి కామయుత్తో, పటినిస్సజ [పటినిస్సర (సీ.)] అద్ధువే కామే.
౫౧౩. ‘‘అజరమ్హి విజ్జమానే, కిం తవ కామేహి [యేసు జరాయ చ; మరణబ్యాధిహి గహితా (?)] యేసు జరా;
మరణబ్యాధిగహితా [యేసు జరాయ చ; మరణబ్యాధిహి గహితా (?)], సబ్బా సబ్బత్థ జాతియో.
౫౧౪. ‘‘ఇదమజరమిదమమరం [ఇదం అజరం ఇదం అమరం (?)], ఇదమజరామరం పదమసోకం;
అసపత్తమసమ్బాధం, అఖలితమభయం నిరుపతాపం.
౫౧౫. ‘‘అధిగతమిదం బహూహి, అమతం అజ్జాపి చ లభనీయమిదం;
యో యోనిసో పయుఞ్జతి, న చ సక్కా అఘటమానేన’’.
౫౧౬. ఏవం భణతి సుమేధా, సఙ్ఖారగతే రతిం అలభమానా;
అనునేన్తీ అనికరత్తం, కేసే చ ఛమం ఖిపి సుమేధా.
౫౧౭. ఉట్ఠాయ అనికరత్తో, పఞ్జలికో యాచితస్సా పితరం సో;
‘‘విస్సజ్జేథ సుమేధం, పబ్బజితుం విమోక్ఖసచ్చదస్సా’’.
౫౧౮. విస్సజ్జితా మాతాపితూహి, పబ్బజి సోకభయభీతా;
ఛ అభిఞ్ఞా సచ్ఛికతా, అగ్గఫలం సిక్ఖమానాయ.
౫౧౯. అచ్ఛరియమబ్భుతం తం, నిబ్బానం ఆసి రాజకఞ్ఞాయ;
పుబ్బేనివాసచరితం, యథా బ్యాకరి పచ్ఛిమే కాలే.
౫౨౦. ‘‘భగవతి కోణాగమనే, సఙ్ఘారామమ్హి నవనివేసమ్హి;
సఖియో తిస్సో జనియో, విహారదానం అదాసిమ్హ.
౫౨౧. ‘‘దసక్ఖత్తుం సతక్ఖత్తుం, దససతక్ఖత్తుం సతాని చ సతక్ఖత్తుం;
దేవేసు ఉప్పజ్జిమ్హ, కో పన వాదో మనుస్సేసు.
౫౨౨. ‘‘దేవేసు మహిద్ధికా అహుమ్హ, మానుసకమ్హి కో పన వాదో;
సత్తరతనస్స మహేసీ, ఇత్థిరతనం అహం ఆసిం.
౫౨౩. ‘‘సో హేతు సో పభవో, తం మూలం సావ సాసనే ఖన్తీ;
తం పఠమసమోధానం, తం ధమ్మరతాయ నిబ్బానం’’.