౨౧. మహానిపాతో

౧. వఙ్గీసత్థేరగాథా

౧౨౧౮. ‘‘నిక్ఖన్తం వత మం సన్తం, అగారస్మానగారియం;

వితక్కా ఉపధావన్తి, పగబ్భా కణ్హతో ఇమే.

౧౨౧౯. ‘‘ఉగ్గపుత్తా మహిస్సాసా, సిక్ఖితా దళ్హధమ్మినో [దళ్హధన్వినో (సీ. అట్ఠ.)];

సమన్తా పరికిరేయ్యుం, సహస్సం అపలాయినం.

౧౨౨౦. ‘‘సచేపి ఏత్తకా [ఏతతో (సం. ని. ౧.౨౦౯)] భియ్యో, ఆగమిస్సన్తి ఇత్థియో;

నేవ మం బ్యాధయిస్సన్తి [బ్యాథయిస్సన్తి (?)], ధమ్మే సమ్హి [ధమ్మేస్వమ్హి (స్యా. క.)] పతిట్ఠితో.

౧౨౨౧. ‘‘సక్ఖీ హి మే సుతం ఏతం, బుద్ధస్సాదిచ్చబన్ధునో;

నిబ్బానగమనం మగ్గం, తత్థ మే నిరతో మనో.

౧౨౨౨. ‘‘ఏవం చే మం విహరన్తం, పాపిమ ఉపగచ్ఛసి;

తథా మచ్చు కరిస్సామి, న మే మగ్గమ్పి దక్ఖసి.

౧౨౨౩. ‘‘అరతిఞ్చ [అరతిం (బహూసు)] రతిఞ్చ పహాయ, సబ్బసో గేహసితఞ్చ వితక్కం;

వనథం న కరేయ్య కుహిఞ్చి, నిబ్బనథో అవనథో స [నిబ్బనథో అరతో స హి (సం. ని. ౧.౨౧౦)] భిక్ఖు.

౧౨౨౪. ‘‘యమిధ పథవిఞ్చ వేహాసం, రూపగతం జగతోగధం కిఞ్చి;

పరిజీయతి సబ్బమనిచ్చం, ఏవం సమేచ్చ చరన్తి ముతత్తా.

౧౨౨౫. ‘‘ఉపధీసు జనా గధితాసే, దిట్ఠసుతే [దిట్ఠే సుతే (సీ.)] పటిఘే చ ముతే చ;

ఏత్థ వినోదయ ఛన్దమనేజో, యో హేత్థ న లిమ్పతి ముని తమాహు [తం మునిమాహు (సం. ని. ౧.౨౧౦)].

౧౨౨౬. ‘‘అథ సట్ఠిసితా సవితక్కా, పుథుజ్జనతాయ [పుథూ జనతాయ (సం. ని. ౧.౨౧౦)] అధమ్మా నివిట్ఠా;

న చ వగ్గగతస్స కుహిఞ్చి, నో పన దుట్ఠుల్లగాహీ [దుట్ఠుల్లభాణీ (సం. ని. ౧.౨౧౦)] స భిక్ఖు.

౧౨౨౭. ‘‘దబ్బో చిరరత్తసమాహితో, అకుహకో నిపకో అపిహాలు;

సన్తం పదం అజ్ఝగమా ముని, పటిచ్చ పరినిబ్బుతో కఙ్ఖతి కాలం.

౧౨౨౮. ‘‘మానం పజహస్సు గోతమ, మానపథఞ్చ జహస్సు అసేసం;

మానపథమ్హి స ముచ్ఛితో, విప్పటిసారీహువా చిరరత్తం.

౧౨౨౯. ‘‘మక్ఖేన మక్ఖితా పజా, మానహతా నిరయం పపతన్తి;

సోచన్తి జనా చిరరత్తం, మానహతా నిరయం ఉపపన్నా.

౧౨౩౦. ‘‘న హి సోచతి భిక్ఖు కదాచి, మగ్గజినో సమ్మా పటిపన్నో;

కిత్తిఞ్చ సుఖఞ్చానుభోతి, ధమ్మదసోతి తమాహు తథత్తం.

౧౨౩౧. ‘‘తస్మా అఖిలో ఇధ [అఖిలో (సీ.), అఖిలోధ (సం. ని. ౧.౨౧౧)] పధానవా, నీవరణాని పహాయ విసుద్ధో;

మానఞ్చ పహాయ అసేసం, విజ్జాయన్తకరో సమితావీ.

౧౨౩౨. ‘‘కామరాగేన డయ్హామి, చిత్తం మే పరిడయ్హతి;

సాధు నిబ్బాపనం బ్రూహి, అనుకమ్పాయ గోతమ.

౧౨౩౩. ‘‘సఞ్ఞాయ విపరియేసా, చిత్తం తే పరిడయ్హతి;

నిమిత్తం పరివజ్జేహి, సుభం రాగూపసంహితం ( ) [(సఙ్ఖారే పరతో పస్స, దుక్ఖతో మా చ అత్తతో; నిబ్బాపేహి మహారాగం, మా దయ్హిత్థో పునప్పునం;) (సీ. సం. ని. ౧.౨౧౨) ఉద్దానగాథాయం ఏకసత్తతీతిసఙ్ఖ్యా చ, థేరగాథాట్ఠకథా చ పస్సితబ్బా].

౧౨౩౪. ‘‘అసుభాయ చిత్తం భావేహి, ఏకగ్గం సుసమాహితం;

సతి కాయగతా త్యత్థు, నిబ్బిదాబహులో భవ.

౧౨౩౫. ‘‘అనిమిత్తఞ్చ భావేహి, మానానుసయముజ్జహ;

తతో మానాభిసమయా, ఉపసన్తో చరిస్ససి.

౧౨౩౬. ‘‘తమేవ వాచం భాసేయ్య, యాయత్తానం న తాపయే;

పరే చ న విహింసేయ్య, సా వే వాచా సుభాసితా.

౧౨౩౭. ‘‘పియవాచమేవ భాసేయ్య, యా వాచా పటినన్దితా;

యం అనాదాయ పాపాని, పరేసం భాసతే పియం.

౧౨౩౮. ‘‘సచ్చం వే అమతా వాచా, ఏస ధమ్మో సనన్తనో;

సచ్చే అత్థే చ ధమ్మే చ, ఆహు సన్తో పతిట్ఠితా.

౧౨౩౯. ‘‘యం బుద్ధో భాసతి వాచం, ఖేమం నిబ్బానపత్తియా;

దుక్ఖస్సన్తకిరియాయ, సా వే వాచానముత్తమా.

౧౨౪౦. ‘‘గమ్భీరపఞ్ఞో మేధావీ, మగ్గామగ్గస్స కోవిదో;

సారిపుత్తో మహాపఞ్ఞో, ధమ్మం దేసేతి భిక్ఖునం.

౧౨౪౧. ‘‘సఙ్ఖిత్తేనపి దేసేతి, విత్థారేనపి భాసతి;

సాలికాయివ నిగ్ఘోసో, పటిభానం ఉదియ్యతి [ఉదీరయి (సీ.), ఉదీయ్యతి (స్యా.), ఉదయ్యతి (?) ఉట్ఠహతీతి తంసంవణ్ణనా].

౧౨౪౨. ‘‘తస్స తం దేసయన్తస్స, సుణన్తి మధురం గిరం;

సరేన రజనీయేన, సవనీయేన వగ్గునా;

ఉదగ్గచిత్తా ముదితా, సోతం ఓధేన్తి భిక్ఖవో.

౧౨౪౩. ‘‘అజ్జ పన్నరసే విసుద్ధియా, భిక్ఖూ పఞ్చసతా సమాగతా;

సంయోజనబన్ధనచ్ఛిదా, అనీఘా ఖీణపునబ్భవా ఇసీ.

౧౨౪౪. ‘‘చక్కవత్తీ యథా రాజా, అమచ్చపరివారితో;

సమన్తా అనుపరియేతి, సాగరన్తం మహిం ఇమం.

౧౨౪౫. ‘‘ఏవం విజితసఙ్గామం, సత్థవాహం అనుత్తరం;

సావకా పయిరుపాసన్తి, తేవిజ్జా మచ్చుహాయినో.

౧౨౪౬. ‘‘సబ్బే భగవతో పుత్తా, పలాపేత్థ న విజ్జతి;

తణ్హాసల్లస్స హన్తారం, వన్దే ఆదిచ్చబన్ధునం.

౧౨౪౭. ‘‘పరోసహస్సం భిక్ఖూనం, సుగతం పయిరుపాసతి;

దేసేన్తం విరజం ధమ్మం, నిబ్బానం అకుతోభయం.

౧౨౪౮. ‘‘సుణన్తి ధమ్మం విమలం, సమ్మాసమ్బుద్ధదేసితం;

సోభతి వత సమ్బుద్ధో, భిక్ఖుసఙ్ఘపురక్ఖతో.

౧౨౪౯. ‘‘‘నాగనామో’సి భగవా, ఇసీనం ఇసిసత్తమో;

మహామేఘోవ హుత్వాన, సావకే అభివస్ససి.

౧౨౫౦. ‘‘దివా విహారా నిక్ఖమ్మ, సత్థుదస్సనకమ్యతా;

సావకో తే మహావీర, పాదే వన్దతి వఙ్గిసో.

౧౨౫౧. ‘‘ఉమ్మగ్గపథం మారస్స, అభిభుయ్య చరతి పభిజ్జ ఖీలాని;

తం పస్సథ బన్ధపముఞ్చకరం, అసితంవ భాగసో పవిభజ్జ.

౧౨౫౨. ‘‘ఓఘస్స హి నితరణత్థం, అనేకవిహితం మగ్గం అక్ఖాసి;

తస్మిఞ్చ అమతే అక్ఖాతే, ధమ్మదసా ఠితా అసంహీరా.

౧౨౫౩. ‘‘పజ్జోతకరో అతివిజ్ఝ [అతివిజ్ఝ ధమ్మం (సీ.)], సబ్బఠితీనం అతిక్కమమద్దస [అతిక్కమమద్ద (సీ. క.)];

ఞత్వా చ సచ్ఛికత్వా చ, అగ్గం సో దేసయి దసద్ధానం.

౧౨౫౪. ‘‘ఏవం సుదేసితే ధమ్మే, కో పమాదో విజానతం ధమ్మం;

తస్మా హి తస్స భగవతో సాసనే, అప్పమత్తో సదా నమస్సమనుసిక్ఖే.

౧౨౫౫. ‘‘బుద్ధానుబుద్ధో యో థేరో, కోణ్డఞ్ఞో తిబ్బనిక్కమో;

లాభీ సుఖవిహారానం, వివేకానం అభిణ్హసో.

౧౨౫౬. ‘‘యం సావకేన పత్తబ్బం, సత్థు సాసనకారినా;

సబ్బస్స తం అనుప్పత్తం, అప్పమత్తస్స సిక్ఖతో.

౧౨౫౭. ‘‘మహానుభావో తేవిజ్జో, చేతోపరియకోవిదో;

కోణ్డఞ్ఞో బుద్ధదాయాదో, పాదే వన్దతి సత్థునో.

౧౨౫౮. ‘‘నగస్స పస్సే ఆసీనం, మునిం దుక్ఖస్స పారగుం;

సావకా పయిరుపాసన్తి, తేవిజ్జా మచ్చుహాయినో.

౧౨౫౯. ‘‘చేతసా [తే చేతసా (సం. ని. ౧.౨౧౮)] అనుపరియేతి, మోగ్గల్లానో మహిద్ధికో;

చిత్తం నేసం సమన్వేసం [సమన్నేసం (సం. ని. ౧.౨౧౮)], విప్పముత్తం నిరూపధిం.

౧౨౬౦. ‘‘ఏవం సబ్బఙ్గసమ్పన్నం, మునిం దుక్ఖస్స పారగుం;

అనేకాకారసమ్పన్నం, పయిరుపాసన్తి గోతమం.

౧౨౬౧. ‘‘చన్దో యథా విగతవలాహకే నభే, విరోచతి వీతమలోవ భాణుమా;

ఏవమ్పి అఙ్గీరస త్వం మహాముని, అతిరోచసి యససా సబ్బలోకం.

౧౨౬౨. ‘‘కావేయ్యమత్తా విచరిమ్హ పుబ్బే, గామా గామం పురా పురం;

అథద్దసామ సమ్బుద్ధం, సబ్బధమ్మాన పారగుం.

౧౨౬౩. ‘‘సో మే ధమ్మమదేసేసి, ముని దుక్ఖస్స పారగూ;

ధమ్మం సుత్వా పసీదిమ్హ, సద్ధా [అద్ధా (సీ. అట్ఠ.)] నో ఉదపజ్జథ.

౧౨౬౪. ‘‘తస్సాహం వచనం సుత్వా, ఖన్ధే ఆయతనాని చ;

ధాతుయో చ విదిత్వాన, పబ్బజిం అనగారియం.

౧౨౬౫. ‘‘బహూనం వత అత్థాయ, ఉప్పజ్జన్తి తథాగతా;

ఇత్థీనం పురిసానఞ్చ, యే తే సాసనకారకా.

౧౨౬౬. ‘‘తేసం ఖో వత అత్థాయ, బోధిమజ్ఝగమా ముని;

భిక్ఖూనం భిక్ఖునీనఞ్చ, యే నిరామగతద్దసా.

౧౨౬౭. ‘‘సుదేసితా చక్ఖుమతా, బుద్ధేనాదిచ్చబన్ధునా;

చత్తారి అరియసచ్చాని, అనుకమ్పాయ పాణినం.

౧౨౬౮. ‘‘దుక్ఖం దుక్ఖసముప్పాదం, దుక్ఖస్స చ అతిక్కమం;

అరియం చట్ఠఙ్గికం మగ్గం, దుక్ఖూపసమగామినం.

౧౨౬౯. ‘‘ఏవమేతే తథా వుత్తా, దిట్ఠా మే తే యథా తథా;

సదత్థో మే అనుప్పత్తో, కతం బుద్ధస్స సాసనం.

౧౨౭౦. ‘‘స్వాగతం వత మే ఆసి, మమ బుద్ధస్స సన్తికే;

సువిభత్తేసు [సవిభత్తేసు (సీ. క.)] ధమ్మేసు, యం సేట్ఠం తదుపాగమిం.

౧౨౭౧. ‘‘అభిఞ్ఞాపారమిప్పత్తో, సోతధాతు విసోధితా;

తేవిజ్జో ఇద్ధిపత్తోమ్హి, చేతోపరియకోవిదో.

౧౨౭౨. ‘‘పుచ్ఛామి సత్థారమనోమపఞ్ఞం, దిట్ఠేవ ధమ్మే యో విచికిచ్ఛానం ఛేత్తా;

అగ్గాళవే కాలమకాసి భిక్ఖు, ఞాతో యసస్సీ అభినిబ్బుతత్తో.

౧౨౭౩. ‘‘నిగ్రోధకప్పో ఇతి తస్స నామం, తయా కతం భగవా బ్రాహ్మణస్స;

సో తం నమస్సం అచరి ముత్యపేఖో, ఆరద్ధవీరియో దళ్హధమ్మదస్సీ.

౧౨౭౪. ‘‘తం సావకం సక్క మయమ్పి సబ్బే, అఞ్ఞాతుమిచ్ఛామ సమన్తచక్ఖు;

సమవట్ఠితా నో సవనాయ సోతా [హేతుం (సీ. స్యా.) సుత్తనిపాతట్ఠకథా పస్సితబ్బా], తువం నో సత్థా త్వమనుత్తరోసి’’.

౧౨౭౫. ఛిన్ద నో విచికిచ్ఛం బ్రూహి మేతం, పరినిబ్బుతం వేదయ భూరిపఞ్ఞ;

మజ్ఝేవ నో భాస సమన్తచక్ఖు, సక్కోవ దేవాన సహస్సనేత్తో.

౧౨౭౬. ‘‘యే కేచి గన్థా ఇధ మోహమగ్గా, అఞ్ఞాణపక్ఖా విచికిచ్ఛఠానా;

తథాగతం పత్వా న తే భవన్తి, చక్ఖుఞ్హి ఏతం పరమం నరానం.

౧౨౭౭. ‘‘నో చే హి జాతు పురిసో కిలేసే, వాతో యథా అబ్భఘనం విహానే;

తమోవస్స నివుతో సబ్బలోకో, జోతిమన్తోపి న పభాసేయ్యుం [న జోతిమన్తోపి నరా తపేయ్యుం (సు. ని. ౩౫౦)].

౧౨౭౮. ‘‘ధీరా చ పజ్జోతకరా భవన్తి, తం తం అహం వీర తథేవ మఞ్ఞే;

విపస్సినం జానముపాగమిమ్హ, పరిసాసు నో ఆవికరోహి కప్పం.

౧౨౭౯. ‘‘ఖిప్పం గిరం ఏరయ వగ్గు వగ్గుం, హంసోవ పగ్గయ్హ సణికం నికూజ;

బిన్దుస్సరేన సువికప్పితేన, సబ్బేవ తే ఉజ్జుగతా సుణోమ.

౧౨౮౦. ‘‘పహీనజాతిమరణం అసేసం, నిగ్గయ్హ ధోనం వదేస్సామి [పటివేదియామి (సీ. క.)] ధమ్మం;

న కామకారో హి [హోతి (సీ. క.)] పుథుజ్జనానం, సఙ్ఖేయ్యకారో చ [వ (బహూసు)] తథాగతానం.

౧౨౮౧. ‘‘సమ్పన్నవేయ్యాకరణం తవేదం, సముజ్జుపఞ్ఞస్స సముగ్గహీతం;

అయమఞ్జలి పచ్ఛిమో సుప్పణామితో, మా మోహయీ జానమనోమపఞ్ఞ.

౧౨౮౨. ‘‘పరోపరం అరియధమ్మం విదిత్వా, మా మోహయీ జానమనోమవీరియ;

వారిం యథా ఘమ్మని ఘమ్మతత్తో, వాచాభికఙ్ఖామి సుతం పవస్స.

౧౨౮౩. ‘‘యదత్థికం బ్రహ్మచరియం అచరీ, కప్పాయనో కచ్చిస్సతం అమోఘం;

నిబ్బాయి సో ఆదు సఉపాదిసేసో [అనుపాదిసేసా (సీ.), అనుపాదిసేసో (క.)], యథా విముత్తో అహు తం సుణోమ.

౧౨౮౪. ‘‘‘అచ్ఛేచ్ఛి తణ్హం ఇధ నామరూపే,

(ఇతి భగవా) కణ్హస్స సోతం దీఘరత్తానుసయితం;

అతారి జాతిం మరణం అసేసం’, ఇచ్చబ్రవి భగవా పఞ్చసేట్ఠో.

౧౨౮౫. ‘‘ఏస సుత్వా పసీదామి, వచో తే ఇసిసత్తమ;

అమోఘం కిర మే పుట్ఠం, న మం వఞ్చేసి బ్రాహ్మణో.

౧౨౮౬. ‘‘యథా వాదీ తథా కారీ, అహు బుద్ధస్స సావకో;

అచ్ఛేచ్ఛి మచ్చునో జాలం, తతం మాయావినో దళ్హం.

౧౨౮౭. ‘‘అద్దస భగవా ఆదిం, ఉపాదానస్స కప్పియో;

అచ్చగా వత కప్పానో, మచ్చుధేయ్యం సుదుత్తరం.

౧౨౮౮. ‘‘తం దేవదేవం వన్దామి, పుత్తం తే ద్విపదుత్తమ;

అనుజాతం మహావీరం, నాగం నాగస్స ఓరస’’న్తి.

ఇత్థం సుదం ఆయస్మా వఙ్గీసో థేరో గాథాయో

అభాసిత్థాతి.

మహానిపాతో నిట్ఠితో.