౩. చూళవగ్గో
౧. అభిజ్జమానపేతవత్థు
౩౮౭. ‘‘అభిజ్జమానే వారిమ్హి, గఙ్గాయ ఇధ గచ్ఛసి;
నగ్గో పుబ్బద్ధపేతోవ మాలధారీ అలఙ్కతో;
కుహిం గమిస్ససి పేత, కత్థ వాసో భవిస్సతీ’’తి.
౩౮౮. ‘‘చున్దట్ఠిలం [చున్దట్ఠికం (సీ.)] గమిస్సామి, పేతో సో ఇతి భాసతి;
అన్తరే వాసభగామం, బారాణసిం చ [బారాణసియా చ (సీ. స్యా.)] సన్తికే’’.
౩౮౯. తఞ్చ దిస్వా మహామత్తో, కోలియో ఇతి విస్సుతో;
సత్తుం భత్తఞ్చ పేతస్స, పీతకఞ్చ యుగం అదా.
౩౯౦. నావాయ తిట్ఠమానాయ, కప్పకస్స అదాపయి;
కప్పకస్స పదిన్నమ్హి, ఠానే పేతస్స దిస్సథ [పేతస్సు’దిస్సథ (సీ.), పేతస్సు’దిచ్ఛథ (?)].
౩౯౧. తతో సువత్థవసనో, మాలధారీ అలఙ్కతో;
ఠానే ఠితస్స పేతస్స, దక్ఖిణా ఉపకప్పథ;
తస్మా దజ్జేథ పేతానం, అనుకమ్పాయ పునప్పునం.
౩౯౨. సాతున్నవసనా [సాహున్నవాసినో (స్యా. పీ.), సాహున్దవాసినో (క.)] ఏకే, అఞ్ఞే కేసనివాసనా [కేసనివాసినో (స్యా. క.)];
పేతా భత్తాయ గచ్ఛన్తి, పక్కమన్తి దిసోదిసం.
౩౯౩. దూరే ఏకే [దూరే పేతా (క.)] పధావిత్వా, అలద్ధావ నివత్తరే;
ఛాతా పముచ్ఛితా భన్తా, భూమియం పటిసుమ్భితా.
౩౯౪. తే చ [కేచి (సీ. స్యా.)] తత్థ పపతితా [పపతిత్వా (సీ.), చ పతితా (స్యా.)], భూమియం పటిసుమ్భితా;
పుబ్బే అకతకల్యాణా, అగ్గిదడ్ఢావ ఆతపే.
౩౯౫. ‘‘మయం పుబ్బే పాపధమ్మా, ఘరణీ కులమాతరో;
సన్తేసు దేయ్యధమ్మేసు, దీపం నాకమ్హ అత్తనో.
౩౯౬. ‘‘పహూతం అన్నపానమ్పి, అపిస్సు అవకిరీయతి;
సమ్మగ్గతే పబ్బజితే, న చ కిఞ్చి అదమ్హసే.
౩౯౭. ‘‘అకమ్మకామా అలసా, సాదుకామా మహగ్ఘసా;
ఆలోపపిణ్డదాతారో, పటిగ్గహే పరిభాసిమ్హసే [పరిభాసితా (స్యా. క.)].
౩౯౮. ‘‘తే ఘరా తా చ దాసియో, తానేవాభరణాని నో;
తే అఞ్ఞే పరిచారేన్తి, మయం దుక్ఖస్స భాగినో.
౩౯౯. ‘‘వేణీ వా అవఞ్ఞా హోన్తి, రథకారీ చ దుబ్భికా;
చణ్డాలీ కపణా హోన్తి, కప్పకా [న్హాపికా (సీ.)] చ పునప్పునం.
౪౦౦. ‘‘యాని యాని నిహీనాని, కులాని కపణాని చ;
తేసు తేస్వేవ జాయన్తి, ఏసా మచ్ఛరినో గతి.
౪౦౧. ‘‘పుబ్బే చ కతకల్యాణా, దాయకా వీతమచ్ఛరా;
సగ్గం తే పరిపూరేన్తి, ఓభాసేన్తి చ నన్దనం.
౪౦౨. ‘‘వేజయన్తే చ పాసాదే, రమిత్వా కామకామినో;
ఉచ్చాకులేసు జాయన్తి, సభోగేసు తతో చుతా.
౪౦౩. ‘‘కూటాగారే చ పాసాదే, పల్లఙ్కే గోనకత్థతే;
బీజితఙ్గా [వీజితఙ్గా (సీ. స్యా.)] మోరహత్థేహి, కులే జాతా యసస్సినో.
౪౦౪. ‘‘అఙ్కతో అఙ్కం గచ్ఛన్తి, మాలధారీ అలఙ్కతా;
ధాతియో ఉపతిట్ఠన్తి, సాయం పాతం సుఖేసినో.
౪౦౫. ‘‘నయిదం అకతపుఞ్ఞానం, కతపుఞ్ఞానమేవిదం;
అసోకం నన్దనం రమ్మం, తిదసానం మహావనం.
౪౦౬. ‘‘సుఖం అకతపుఞ్ఞానం, ఇధ నత్థి పరత్థ చ;
సుఖఞ్చ కతపుఞ్ఞానం, ఇధ చేవ పరత్థ చ.
౪౦౭. ‘‘తేసం సహబ్యకామానం, కత్తబ్బం కుసలం బహుం;
కతపుఞ్ఞా హి మోదన్తి, సగ్గే భోగసమఙ్గినో’’తి.
అభిజ్జమానపేతవత్థు పఠమం.
౨. సాణవాసీథేరపేతవత్థు
౪౦౮. కుణ్డినాగరియో థేరో, సాణవాసి [సానువాసి (సీ.), సానవాసి (స్యా.)] నివాసికో;
పోట్ఠపాదోతి నామేన, సమణో భావితిన్ద్రియో.
౪౦౯. తస్స మాతా పితా భాతా, దుగ్గతా యమలోకికా;
పాపకమ్మం కరిత్వాన, పేతలోకం ఇతో గతా.
౪౧౦. తే దుగ్గతా సూచికట్టా, కిలన్తా నగ్గినో కిసా;
ఉత్తసన్తా [ఓత్తప్పన్తా (స్యా. క.)] మహత్తాసా [మహాతాసా (సీ.)], న దస్సేన్తి కురూరినో [కురుద్దినో (క.)].
౪౧౧. తస్స భాతా వితరిత్వా, నగ్గో ఏకపథేకకో;
చతుకుణ్డికో భవిత్వాన, థేరస్స దస్సయీతుమం.
౪౧౨. థేరో చామనసికత్వా, తుణ్హీభూతో అతిక్కమి;
సో చ విఞ్ఞాపయీ థేరం, ‘భాతా పేతగతో అహం’.
౪౧౩. ‘‘మాతా పితా చ తే భన్తే, దుగ్గతా యమలోకికా;
పాపకమ్మం కరిత్వాన, పేతలోకం ఇతో గతా.
౪౧౪. ‘‘తే దుగ్గతా సూచికట్టా, కిలన్తా నగ్గినో కిసా;
ఉత్తసన్తా మహత్తాసా, న దస్సేన్తి కురూరినో.
౪౧౫. ‘‘అనుకమ్పస్సు కారుణికో, దత్వా అన్వాదిసాహి నో;
తవ దిన్నేన దానేన, యాపేస్సన్తి కురూరినో’’తి.
౪౧౬. థేరో చరిత్వా పిణ్డాయ, భిక్ఖూ అఞ్ఞే చ ద్వాదస;
ఏకజ్ఝం సన్నిపతింసు, భత్తవిస్సగ్గకారణా.
౪౧౭. థేరో సబ్బేవ తే ఆహ, ‘‘యథాలద్ధం దదాథ మే;
సఙ్ఘభత్తం కరిస్సామి, అనుకమ్పాయ ఞాతినం’’.
౪౧౮. నియ్యాదయింసు థేరస్స, థేరో సఙ్ఘం నిమన్తయి;
దత్వా అన్వాదిసి థేరో, మాతు పితు చ భాతునో;
‘‘ఇదం మే ఞాతీనం హోతు, సుఖితా హోన్తు ఞాతయో’’.
౪౧౯. సమనన్తరానుద్దిట్ఠే, భోజనం ఉదపజ్జథ;
సుచిం పణీతం సమ్పన్నం, అనేకరసబ్యఞ్జనం.
౪౨౦. తతో ఉద్దస్సయీ [ఉద్దిసయీ (సీ. క.), ఉద్దిస్సతి (స్యా. క.)] భాతా, వణ్ణవా బలవా సుఖీ;
‘‘పహూతం భోజనం భన్తే, పస్స నగ్గామ్హసే మయం;
తథా భన్తే పరక్కమ, యథా వత్థం లభామసే’’తి.
౪౨౧. థేరో సఙ్కారకూటమ్హా, ఉచ్చినిత్వాన నన్తకే;
పిలోతికం పటం కత్వా, సఙ్ఘే చాతుద్దిసే అదా.
౪౨౨. దత్వా అన్వాదిసీ థేరో, మాతు పితు చ భాతునో;
‘‘ఇదం మే ఞాతీనం హోతు, సుఖితా హోన్తు ఞాతయో’’.
౪౨౩. సమనన్తరానుద్దిట్ఠే, వత్థాని ఉదపజ్జిసుం;
తతో సువత్థవసనో, థేరస్స దస్సయీతుమం.
౪౨౪. ‘‘యావతా నన్దరాజస్స, విజితస్మిం పటిచ్ఛదా;
తతో బహుతరా భన్తే, వత్థానచ్ఛాదనాని నో.
౪౨౫. ‘‘కోసేయ్యకమ్బలీయాని, ఖోమ కప్పాసికాని చ;
విపులా చ మహగ్ఘా చ, తేపాకాసేవలమ్బరే.
౪౨౬. ‘‘తే మయం పరిదహామ, యం యం హి మనసో పియం;
తథా భన్తే పరక్కమ, యథా గేహం లభామసే’’తి.
౪౨౭. థేరో పణ్ణకుటిం కత్వా, సఙ్ఘే చాతుద్దిసే అదా;
దత్వా అన్వాదిసీ థేరో, మాతు పితు చ భాతునో;
‘‘ఇదం మే ఞాతీనం హోతు, సుఖితా హోన్తు ఞాతయో’’.
౪౨౮. సమనన్తరానుద్దిట్ఠే, ఘరాని ఉదపజ్జిసుం;
కూటాగారనివేసనా, విభత్తా భాగసో మితా.
౪౨౯. ‘‘న మనుస్సేసు ఈదిసా, యాదిసా నో ఘరా ఇధ;
అపి దిబ్బేసు యాదిసా, తాదిసా నో ఘరా ఇధ.
౪౩౦. ‘‘దద్దల్లమానా ఆభేన్తి [ఆభన్తి (క.)], సమన్తా చతురో దిసా;
‘తథా భన్తే పరక్కమ, యథా పానీయం లభామసే’’తి.
౪౩౧. థేరో కరణం [కరకం (సీ. స్యా. పీ.)] పూరేత్వా, సఙ్ఘే చాతుద్దిసే అదా;
దత్వా అన్వాదిసీ థేరో, మాతు పితు చ భాతునో;
‘‘ఇదం మే ఞాతీనం హోతు, సుఖితా హోన్తు ఞాతయో’.
౪౩౨. సమనన్తరానుద్దిట్ఠే, పానీయం ఉదపజ్జథ;
గమ్భీరా చతురస్సా చ, పోక్ఖరఞ్ఞో సునిమ్మితా.
౪౩౩. సీతోదికా సుప్పతిత్థా, సీతా అప్పటిగన్ధియా;
పదుముప్పలసఞ్ఛన్నా, వారికిఞ్జక్ఖపూరితా.
౪౩౪. తత్థ న్హత్వా పివిత్వా చ, థేరస్స పటిదస్సయుం;
‘‘పహూతం పానీయం భన్తే, పాదా దుక్ఖా ఫలన్తి నో’’.
౪౩౫. ‘‘ఆహిణ్డమానా ఖఞ్జామ, సక్ఖరే కుసకణ్టకే;
‘తథా భన్తే పరక్కమ, యథా యానం లభామసే’’’తి.
౪౩౬. థేరో సిపాటికం లద్ధా, సఙ్ఘే చాతుద్దిసే అదా;
దత్వా అన్వాదిసీ థేరో, మాతు పితు చ భాతునో;
‘‘ఇదం మే ఞాతీనం హోతు, సుఖితా హోన్తు ఞాతయో’’.
౪౩౭. సమనన్తరానుద్దిట్ఠే, పేతా రథేన మాగముం;
‘‘అనుకమ్పితమ్హ భదన్తే, భత్తేనచ్ఛాదనేన చ.
౪౩౮. ‘‘ఘరేన పానీయదానేన, యానదానేన చూభయం;
మునిం కారుణికం లోకే, భన్తే వన్దితుమాగతా’’తి.
సాణవాసీథేరపేతవత్థు దుతియం.
౩. రథకారపేతివత్థు
౪౩౯. ‘‘వేళురియథమ్భం రుచిరం పభస్సరం, విమానమారుయ్హ అనేకచిత్తం;
తత్థచ్ఛసి దేవి మహానుభావే, పథద్ధని [సమన్తతో (క.)] పన్నరసేవ చన్దో.
౪౪౦. ‘‘వణ్ణో చ తే కనకస్స సన్నిభో, ఉత్తత్తరూపో భుస దస్సనేయ్యో;
పల్లఙ్కసేట్ఠే అతులే నిసిన్నా, ఏకా తువం నత్థి చ తుయ్హ సామికో.
౪౪౧. ‘‘ఇమా చ తే పోక్ఖరణీ సమన్తా, పహూతమల్యా [పహూతమాలా (సీ. స్యా.)] బహుపుణ్డరీకా;
సువణ్ణచుణ్ణేహి సమన్తమోత్థతా, న తత్థ పఙ్కో పణకో చ విజ్జతి.
౪౪౨. ‘‘హంసా చిమే దస్సనీయా మనోరమా, ఉదకస్మిమనుపరియన్తి సబ్బదా;
సమయ్య వగ్గూపనదన్తి సబ్బే, బిన్దుస్సరా దున్దుభీనంవ ఘోసో.
౪౪౩. ‘‘దద్దల్లమానా యససా యసస్సినీ, నావాయ చ త్వం అవలమ్బ తిట్ఠసి;
ఆళారపమ్హే హసితే పియంవదే, సబ్బఙ్గకల్యాణి భుసం విరోచసి.
౪౪౪. ‘‘ఇదం విమానం విరజం సమే ఠితం, ఉయ్యానవన్తం [ఉయ్యానవనం (క.)] రతినన్దివడ్ఢనం;
ఇచ్ఛామహం నారి అనోమదస్సనే, తయా సహ నన్దనే ఇధ మోదితు’’న్తి.
౪౪౫. ‘‘కరోహి కమ్మం ఇధ వేదనీయం, చిత్తఞ్చ తే ఇధ నిహితం భవతు [నతఞ్చ హోతు (క.), నితఞ్చ హోతు (స్యా.)];
కత్వాన కమ్మం ఇధ వేదనీయం, ఏవం మమం లచ్ఛసి కామకామిని’’న్తి.
౪౪౬. ‘‘సాధూ’’తి సో తస్సా పటిస్సుణిత్వా, అకాసి కమ్మం తహిం వేదనీయం;
కత్వాన కమ్మం తహిం వేదనీయం, ఉపపజ్జి సో మాణవో తస్సా సహబ్యతన్తి.
రథకారపేతివత్థు తతియం.
భాణవారం దుతియం నిట్ఠితం.
౪. భుసపేతవత్థు
౪౪౭. ‘‘భుసాని ఏకో సాలిం పునాపరో, అయఞ్చ నారీ సకమంసలోహితం;
తువఞ్చ గూథం అసుచిం అకన్తం [అకన్తికం (సీ. పీ.)], పరిభుఞ్జసి కిస్స అయం విపాకో’’తి.
౪౪౮. ‘‘అయం పురే మాతరం హింసతి, అయం పన కూటవాణిజో;
అయం మంసాని ఖాదిత్వా, ముసావాదేన వఞ్చేతి.
౪౪౯. ‘‘అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతా, అగారినీ సబ్బకులస్స ఇస్సరా;
సన్తేసు పరిగుహామి, మా చ కిఞ్చి ఇతో అదం.
౪౫౦. ‘‘ముసావాదేన ఛాదేమి, ‘నత్థి ఏతం మమ గేహే;
సచే సన్తం నిగుహామి, గూథో మే హోతు భోజనం’.
౪౫౧. ‘‘తస్స కమ్మస్స విపాకేన, ముసావాదస్స చూభయం;
సుగన్ధం సాలినో భత్తం, గూథం మే పరివత్తతి.
౪౫౨. ‘‘అవఞ్ఝాని చ కమ్మాని, న హి కమ్మం వినస్సతి;
దుగ్గన్ధం కిమినం [కిమిజం (సీ.)] మీళం, భుఞ్జామి చ పివామి చా’’తి.
భుసపేతవత్థు చతుత్థం.