౪. ఇన్ద్రియకథా

౧. పఠమసుత్తన్తనిద్దేసో

౧౮౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి [‘‘భద్దన్తే’’తి (క.)] తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని. కతమాని పఞ్చ? సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చిన్ద్రియాని’’ [సం. ని. ౫.౪౭౧].

౧౮౫. ఇమాని పఞ్చిన్ద్రియాని కతిహాకారేహి విసుజ్ఝన్తి? ఇమాని పఞ్చిన్ద్రియాని పన్నరసహి ఆకారేహి విసుజ్ఝన్తి. అస్సద్ధే పుగ్గలే పరివజ్జయతో, సద్ధే పుగ్గలే సేవతో భజతో పయిరుపాసతో, పసాదనీయే సుత్తన్తే పచ్చవేక్ఖతో – ఇమేహి తీహాకారేహి సద్ధిన్ద్రియం విసుజ్ఝతి. కుసీతే పుగ్గలే పరివజ్జయతో, ఆరద్ధవీరియే పుగ్గలే సేవతో భజతో పయిరుపాసతో, సమ్మప్పధానే పచ్చవేక్ఖతో – ఇమేహి తీహాకారేహి వీరియిన్ద్రియం విసుజ్ఝతి. ముట్ఠస్సతీ పుగ్గలే పరివజ్జయతో, ఉపట్ఠితస్సతీ పుగ్గలే సేవతో భజతో పయిరుపాసతో, సతిపట్ఠానే పచ్చవేక్ఖతో – ఇమేహి తీహాకారేహి సతిన్ద్రియం విసుజ్ఝతి. అసమాహితే పుగ్గలే పరివజ్జయతో, సమాహితే పుగ్గలే సేవతో భజతో పయిరుపాసతో, ఝానవిమోక్ఖే పచ్చవేక్ఖతో – ఇమేహి తీహాకారేహి సమాధిన్ద్రియం విసుజ్ఝతి. దుప్పఞ్ఞే పుగ్గలే పరివజ్జయతో, పఞ్ఞవన్తే పుగ్గలే సేవతో భజతో పయిరుపాసతో, గమ్భీరఞాణచరియం పచ్చవేక్ఖతో – ఇమేహి తీహాకారేహి పఞ్ఞిన్ద్రియం విసుజ్ఝతి. ఇతి ఇమే పఞ్చ పుగ్గలే పరివజ్జయతో, పఞ్చ పుగ్గలే సేవతో భజతో పయిరుపాసతో, పఞ్చ సుత్తన్తక్ఖన్ధే పచ్చవేక్ఖతో – ఇమేహి పన్నరసహి ఆకారేహి ఇమాని పఞ్చిన్ద్రియాని విసుజ్ఝన్తి.

కతిహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని భావియన్తి, కతిహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం భావనా హోతి? దసహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని భావియన్తి, దసహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం భావనా హోతి. అస్సద్ధియం పజహన్తో సద్ధిన్ద్రియం భావేతి, సద్ధిన్ద్రియం భావేన్తో అస్సద్ధియం పజహతి; కోసజ్జం పజహన్తో వీరియిన్ద్రియం భావేతి, వీరియిన్ద్రియం భావేన్తో కోసజ్జం పజహతి; పమాదం పజహన్తో సతిన్ద్రియం భావేతి, సతిన్ద్రియం భావేన్తో పమాదం పజహతి; ఉద్ధచ్చం పజహన్తో సమాధిన్ద్రియం భావేతి, సమాధిన్ద్రియం భావేన్తో ఉద్ధచ్చం పజహతి; అవిజ్జం పజహన్తో పఞ్ఞిన్ద్రియం భావేతి, పఞ్ఞిన్ద్రియం భావేన్తో అవిజ్జం పజహతి. ఇమేహి దసహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని భావియన్తి, ఇమేహి దసహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం భావనా హోతి.

కతిహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని హోన్తి సుభావితాని? దసహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని హోన్తి సుభావితాని. అస్సద్ధియస్స పహీనత్తా సుప్పహీనత్తా సద్ధిన్ద్రియం భావితం హోతి సుభావితం; సద్ధిన్ద్రియస్స భావితత్తా సుభావితత్తా అస్సద్ధియం పహీనం హోతి సుప్పహీనం. కోసజ్జస్స పహీనత్తా సుప్పహీనత్తా వీరియిన్ద్రియం భావితం హోతి సుభావితం; వీరియిన్ద్రియస్స భావితత్తా సుభావితత్తా కోసజ్జం పహీనం హోతి సుప్పహీనం. పమాదస్స పహీనత్తా సుప్పహీనత్తా సతిన్ద్రియం భావితం హోతి సుభావితం; సతిన్ద్రియస్స భావితత్తా సుభావితత్తా పమాదో పహీనో హోతి సుప్పహీనో. ఉద్ధచ్చస్స పహీనత్తా సుప్పహీనత్తా సమాధిన్ద్రియం భావితం హోతి సుభావితం; సమాధిన్ద్రియస్స భావితత్తా సుభావితత్తా ఉద్ధచ్చం పహీనం హోతి సుప్పహీనం. అవిజ్జాయ పహీనత్తా పఞ్ఞిన్ద్రియం భావితం హోతి సుభావితం; పఞ్ఞిన్ద్రియస్స భావితత్తా సుభావితత్తా అవిజ్జా పహీనా హోతి సుప్పహీనా. ఇమేహి దసహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని హోన్తి సుభావితాని.

౧౮౬. కతిహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని భావియన్తి, కతిహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని చేవ హోన్తి సుభావితాని చ పటిప్పస్సద్ధాని చ సుప్పటిప్పస్సద్ధాని చ? చతూహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని భావియన్తి చతూహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని చేవ హోన్తి సుభావితాని చ పటిప్పస్సద్ధాని చ సుప్పటిప్పస్సద్ధాని చ. సోతాపత్తిమగ్గక్ఖణే పఞ్చిన్ద్రియాని భావియన్తి; సోతాపత్తిఫలక్ఖణే పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని చేవ హోన్తి సుభావితాని చ పటిప్పస్సద్ధాని చ సుప్పటిప్పస్సద్ధాని చ. సకదాగామిమగ్గక్ఖణే పఞ్చిన్ద్రియాని భావియన్తి; సకదాగామిఫలక్ఖణే పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని చేవ హోన్తి సుభావితాని చ పటిప్పస్సద్ధాని చ సుప్పటిప్పస్సద్ధాని చ. అనాగామిమగ్గక్ఖణే పఞ్చిన్ద్రియాని భావియన్తి; అనాగామిఫలక్ఖణే పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని చేవ హోన్తి సుభావితాని చ పటిప్పస్సద్ధాని చ సుప్పటిప్పస్సద్ధాని చ. అరహత్తమగ్గక్ఖణే పఞ్చిన్ద్రియాని భావియన్తి; అరహత్తఫలక్ఖణే పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని చేవ హోన్తి సుభావితాని చ పటిప్పస్సద్ధాని చ సుప్పటిప్పస్సద్ధాని చ. ఇతి చతస్సో మగ్గవిసుద్ధియో, చతస్సో ఫలవిసుద్ధియో, చతస్సో సముచ్ఛేదవిసుద్ధియో, చతస్సో పటిప్పస్సద్ధివిసుద్ధియో. ఇమేహి చతూహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని భావియన్తి; ఇమేహి చతూహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని భావితాని చేవ హోన్తి సుభావితాని చ పటిప్పస్సద్ధాని చ సుప్పటిప్పస్సద్ధాని చ.

కతినం పుగ్గలానం ఇన్ద్రియభావనా; కతి పుగ్గలా భావితిన్ద్రియా? అట్ఠన్నం పుగ్గలానం ఇన్ద్రియభావనా; తయో పుగ్గలా భావితిన్ద్రియా. కతమేసం అట్ఠన్నం పుగ్గలానం ఇన్ద్రియభావనా? సత్తన్నఞ్చ సేక్ఖానం, పుథుజ్జనకల్యాణకస్స చ – ఇమేసం అట్ఠన్నం పుగ్గలానం ఇన్ద్రియభావనా. కతమే తయో పుగ్గలా భావితిన్ద్రియా? సవనేన బుద్ధో తథాగతస్స సావకో ఖీణాసవో భావితిన్ద్రియో, సయం భూతట్ఠేన పచ్చేకసమ్బుద్ధో భావితిన్ద్రియో, అప్పమేయ్యట్ఠేన తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో భావితిన్ద్రియో – ఇమే తయో పుగ్గలా భావితిన్ద్రియా. ఇతి ఇమేసం అట్ఠన్నం పుగ్గలానం ఇన్ద్రియభావనా; ఇమే తయో పుగ్గలా భావితిన్ద్రియా.

సుత్తన్తనిద్దేసో పఠమో.

౨. దుతియసుత్తన్తనిద్దేసో

౧౮౭. సావత్థినిదానం. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని. కతమాని పఞ్చ? సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం నప్పజానన్తి, న మే తే, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సమణేసు [చేవ (క.) సం. ని. ౫.౪౭౬] వా సమణసమ్మతా, బ్రాహ్మణేసు వా బ్రాహ్మణసమ్మతా; న చ పనేతే ఆయస్మన్తా [ఆయస్మన్తో సం. ని. ౫.౪౭౬] సామఞ్ఞత్థం వా బ్రహ్మఞ్ఞత్థం వా దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తి. యే చ ఖో కేచి [యే కేచి ఖో (స్యా.), యే హి కేచి ఖో (క.) సం. ని. ౫.౪౭౬ పస్సితబ్బా] భిక్ఖవే సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఇమేసం పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానన్తి, తే ఖో మే, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సమణేసు వా సమణసమ్మతా, బ్రాహ్మణేసు వా బ్రాహ్మణసమ్మతా; తే చ పనాయస్మన్తా సామఞ్ఞత్థఞ్చ బ్రహ్మఞ్ఞత్థఞ్చ దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తీ’’తి.

౧౮౮. కతిహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సముదయో హోతి; కతిహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సముదయం పజానాతి? కతిహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అత్థఙ్గమో హోతి; కతిహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అత్థఙ్గమం పజానాతి? కతిహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అస్సాదో హోతి, కతిహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అస్సాదం పజానాతి? కతిహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ఆదీనవో హోతి; కతిహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ఆదీనవం పజానాతి? కతిహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం నిస్సరణం హోతి; కతిహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం నిస్సరణం పజానాతి?

చత్తారీసాయ ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సముదయో హోతి; చత్తారీసాయ ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సముదయం పజానాతి. చత్తారీసాయ ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అత్థఙ్గమో హోతి; చత్తారీసాయ ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అత్థఙ్గమం పజానాతి. పఞ్చవీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అస్సాదో హోతి; పఞ్చవీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అస్సాదం పజానాతి. పఞ్చవీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ఆదీనవో హోతి; పఞ్చవీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ఆదీనవం పజానాతి. అసీతిసతం ఆకారేహి [అసీతిసతాకారేహి (స్యా.)] పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం నిస్సరణం హోతి; అసీతిసతం ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం నిస్సరణం పజానాతి.

కతమేహి చత్తారీసాయ ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సముదయో హోతి; కతమేహి చత్తారీసాయ ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సముదయం పజానాతి? అధిమోక్ఖత్థాయ ఆవజ్జనాయ సముదయో సద్ధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, అధిమోక్ఖవసేన ఛన్దస్స సముదయో సద్ధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, అధిమోక్ఖవసేన మనసికారస్స సముదయో సద్ధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తుపట్ఠానం సద్ధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి; పగ్గహత్థాయ ఆవజ్జనాయ సముదయో వీరియిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, పగ్గహవసేన ఛన్దస్స సముదయో వీరియిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, పగ్గహవసేన మనసికారస్స సముదయో వీరియిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, వీరియిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తుపట్ఠానం వీరియిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి; ఉపట్ఠానత్థాయ ఆవజ్జనాయ సముదయో సతిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, ఉపట్ఠానవసేన ఛన్దస్స సముదయో సతిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, ఉపట్ఠానవసేన మనసికారస్స సముదయో సతిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, సతిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తుపట్ఠానం సతిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి; అవిక్ఖేపత్థాయ ఆవజ్జనాయ సముదయో సమాధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, అవిక్ఖేపవసేన ఛన్దస్స సముదయో సమాధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, అవిక్ఖేపవసేన మనసికారస్స సముదయో సమాధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తుపట్ఠానం సమాధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి; దస్సనత్థాయ ఆవజ్జనాయ సముదయో పఞ్ఞిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, దస్సనవసేన ఛన్దస్స సముదయో పఞ్ఞిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, దస్సనవసేన మనసికారస్స సముదయో పఞ్ఞిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తుపట్ఠానం పఞ్ఞిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి. అధిమోక్ఖత్థాయ ఆవజ్జనాయ సముదయో సద్ధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, పగ్గహత్థాయ ఆవజ్జనాయ సముదయో వీరియిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, ఉపట్ఠానత్థాయ ఆవజ్జనాయ సముదయో సతిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, అవిక్ఖేపత్థాయ ఆవజ్జనాయ సముదయో సమాధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, దస్సనత్థాయ ఆవజ్జనాయ సముదయో పఞ్ఞిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి. అధిమోక్ఖవసేన ఛన్దస్స సముదయో సద్ధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, పగ్గహవసేన ఛన్దస్స సముదయో వీరియిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, ఉపట్ఠానవసేన ఛన్దస్స సముదయో సతిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, అవిక్ఖేపవసేన ఛన్దస్స సముదయో సమాధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, దస్సనవసేన ఛన్దస్స సముదయో పఞ్ఞిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి. అధిమోక్ఖవసేన మనసికారస్స సముదయో సద్ధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, పగ్గహవసేన మనసికారస్స సముదయో వీరియిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, ఉపట్ఠానవసేన మనసికారస్స సముదయో సతిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, అవిక్ఖేపవసేన మనసికారస్స సముదయో సమాధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, దస్సనవసేన మనసికారస్స సముదయో పఞ్ఞిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి. సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తుపట్ఠానం సద్ధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి వీరియిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తుపట్ఠానం వీరియిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, సతిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తుపట్ఠానం సతిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తుపట్ఠానం సమాధిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తుపట్ఠానం పఞ్ఞిన్ద్రియస్స సముదయో హోతి.

ఇమేహి చత్తారీసాయ ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సముదయో హోతి, ఇమేహి చత్తారీసాయ ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం సముదయం పజానాతి.

కతమేహి చత్తారీసాయ ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అత్థఙ్గమో హోతి; కతమేహి చత్తారీసాయ ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అత్థఙ్గమం పజానాతి? అధిమోక్ఖత్థాయ ఆవజ్జనాయ అత్థఙ్గమో సద్ధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, అధిమోక్ఖవసేన ఛన్దస్స అత్థఙ్గమో సద్ధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, అధిమోక్ఖవసేన మనసికారస్స అత్థఙ్గమో సద్ధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తఅనుపట్ఠానం [ఏకత్తం అనుపట్ఠానం (స్యా.)] సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన అత్థఙ్గమో హోతి; పగ్గహత్థాయ ఆవజ్జనాయ అత్థఙ్గమో వీరియిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, పగ్గహవసేన ఛన్దస్స అత్థఙ్గమో వీరియిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, పగ్గహవసేన మనసికారస్స అత్థఙ్గమో వీరియిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, వీరియిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తఅనుపట్ఠానం వీరియిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి; ఉపట్ఠానత్థాయ ఆవజ్జనాయ అత్థఙ్గమో సతిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, ఉపట్ఠానవసేన ఛన్దస్స అత్థఙ్గమో సతిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, ఉపట్ఠానవసేన మనసికారస్స అత్థఙ్గమో సతిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, సతిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తఅనుపట్ఠానం సతిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి; అవిక్ఖేపత్థాయ ఆవజ్జనాయ అత్థఙ్గమో సమాధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, అవిక్ఖేపవసేన ఛన్దస్స అత్థఙ్గమో సమాధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, అవిక్ఖేపవసేన మనసికారస్స అత్థఙ్గమో సమాధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తఅనుపట్ఠానం సమాధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి; దస్సనత్థాయ ఆవజ్జనాయ అత్థఙ్గమో పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, దస్సనవసేన ఛన్దస్స అత్థఙ్గమో పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, దస్సనవసేన మనసికారస్స అత్థఙ్గమో పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తఅనుపట్ఠానం పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి.

అధిమోక్ఖత్థాయ ఆవజ్జనాయ అత్థఙ్గమో సద్ధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, పగ్గహత్థాయ ఆవజ్జనాయ అత్థఙ్గమో వీరియిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, ఉపట్ఠానత్థాయ ఆవజ్జనాయ అత్థఙ్గమో సతిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, అవిక్ఖేపత్థాయ ఆవజ్జనాయ అత్థఙ్గమో సమాధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, దస్సనత్థాయ ఆవజ్జనాయ అత్థఙ్గమో పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి. అధిమోక్ఖవసేన ఛన్దస్స అత్థఙ్గమో సద్ధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, పగ్గహవసేన ఛన్దస్స అత్థఙ్గమో వీరియిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, ఉపట్ఠానవసేన ఛన్దస్స అత్థఙ్గమో సతిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, అవిక్ఖేపవసేన ఛన్దస్స అత్థఙ్గమో సమాధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, దస్సనవసేన ఛన్దస్స అత్థఙ్గమో పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి. అధిమోక్ఖవసేన మనసికారస్స అత్థఙ్గమో సద్ధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, పగ్గహవసేన మనసికారస్స అత్థఙ్గమో వీరియిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, ఉపట్ఠానవసేన మనసికారస్స అత్థఙ్గమో సతిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, అవిక్ఖేపవసేన మనసికారస్స అత్థఙ్గమో సమాధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, దస్సనవసేన మనసికారస్స అత్థఙ్గమో పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి. సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తఅనుపట్ఠానం సద్ధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, వీరియిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తఅనుపట్ఠానం వీరియిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, సతిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తఅనుపట్ఠానం సతిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తఅనుపట్ఠానం సమాధిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన ఏకత్తఅనుపట్ఠానం పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అత్థఙ్గమో హోతి.

ఇమేహి చత్తారీసాయ ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అత్థఙ్గమో హోతి; ఇమేహి చత్తారీసాయ ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అత్థఙ్గమం పజానాతి.

క. అస్సాదనిద్దేసో

౧౮౯. కతమేహి పఞ్చవీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అస్సాదో హోతి; కతమేహి పఞ్చవీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అస్సాదం పజానాతి? అస్సద్ధియస్స అనుపట్ఠానం సద్ధిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, అస్సద్ధియపరిళాహస్స అనుపట్ఠానం సద్ధిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, అధిమోక్ఖచరియాయ వేసారజ్జం సద్ధిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, సన్తో చ విహారాధిగమో సద్ధిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, యం సద్ధిన్ద్రియం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం అయం సద్ధిన్ద్రియస్స అస్సాదో.

కోసజ్జస్స అనుపట్ఠానం వీరియిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, కోసజ్జపరిళాహస్స అనుపట్ఠానం వీరియిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, పగ్గహచరియాయ వేసారజ్జం వీరియిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, సన్తో చ విహారాధిగమో వీరియిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, యం వీరియిన్ద్రియం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం అయం వీరియిన్ద్రియస్స అస్సాదో.

పమాదస్స అనుపట్ఠానం సతిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, పమాదపరిళాహస్స అనుపట్ఠానం సతిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, ఉపట్ఠానచరియాయ వేసారజ్జం సతిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, సన్తో చ విహారాధిగమో సతిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, యం సతిన్ద్రియం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం అయం సతిన్ద్రియస్స అస్సాదో.

ఉద్ధచ్చస్స అనుపట్ఠానం సమాధిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, ఉద్ధచ్చపరిళాహస్స అనుపట్ఠానం సమాధిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, అవిక్ఖేపచరియాయ వేసారజ్జం సమాధిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, సన్తో చ విహారాధిగమో సమాధిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, యం సమాధిన్ద్రియం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం అయం సమాధిన్ద్రియస్స అస్సాదో.

అవిజ్జాయ అనుపట్ఠానం పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, అవిజ్జాపరిళాహస్స అనుపట్ఠానం పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, దస్సనచరియాయ వేసారజ్జం పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, సన్తో చ విహారాధిగమో పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అస్సాదో హోతి, యం పఞ్ఞిన్ద్రియం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం అయం పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అస్సాదో.

ఇమేహి పఞ్చవీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అస్సాదో హోతి; ఇమేహి పఞ్చవీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం అస్సాదం పజానాతి.

ఖ. ఆదీనవనిద్దేసో

౧౯౦. కతమేహి పఞ్చవీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ఆదీనవో హోతి; కతమేహి పఞ్చవీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ఆదీనవం పజానాతి? అస్సద్ధియస్స ఉపట్ఠానం సద్ధిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, అస్సద్ధియపరిళాహస్స ఉపట్ఠానం సద్ధిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, అనిచ్చట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, దుక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, అనత్తట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి.

కోసజ్జస్స ఉపట్ఠానం వీరియిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, కోసజ్జపరిళాహస్స ఉపట్ఠానం వీరియిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, అనిచ్చట్ఠేన వీరియిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, దుక్ఖట్ఠేన…పే… అనత్తట్ఠేన వీరియిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి.

పమాదస్స ఉపట్ఠానం సతిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, పమాదపరిళాహస్స ఉపట్ఠానం సతిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, అనిచ్చట్ఠేన సతిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, దుక్ఖట్ఠేన…పే… అనత్తట్ఠేన సతిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి.

ఉద్ధచ్చస్స ఉపట్ఠానం సమాధిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, ఉద్ధచ్చపరిళాహస్స ఉపట్ఠానం సమాధిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, అనిచ్చట్ఠేన సమాధిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, దుక్ఖట్ఠేన…పే… అనత్తట్ఠేన సమాధిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి.

అవిజ్జాయ ఉపట్ఠానం పఞ్ఞిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, అవిజ్జాపరిళాహస్స ఉపట్ఠానం పఞ్ఞిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, అనిచ్చట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, దుక్ఖట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి, అనత్తట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియస్స ఆదీనవో హోతి.

ఇమేహి పఞ్చవీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ఆదీనవో హోతి; ఇమేహి పఞ్చవీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ఆదీనవం పజానాతి.

గ. నిస్సరణనిద్దేసో

౧౯౧. కతమేహి అసీతిసతం ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం నిస్సరణం హోతి; కతమేహి అసీతిసతం ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం నిస్సరణం పజానాతి? అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం అస్సద్ధియా నిస్సటం హోతి, అస్సద్ధియపరిళాహా నిస్సటం హోతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ నిస్సటం హోతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి నిస్సటం హోతి, తతో పణీతతరసద్ధిన్ద్రియస్స పటిలాభా పురిమతరసద్ధిన్ద్రియా నిస్సటం హోతి; పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం కోసజ్జా నిస్సటం హోతి, కోసజ్జపరిళాహా నిస్సటం హోతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ నిస్సటం హోతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి నిస్సటం హోతి, తతో పణీతతరవీరియిన్ద్రియస్స పటిలాభా పురిమతరవీరియిన్ద్రియా నిస్సటం హోతి; ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం పమాదా నిస్సటం హోతి, పమాదపరిళాహా నిస్సటం హోతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ నిస్సటం హోతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి నిస్సటం హోతి, తతో పణీతతరసతిన్ద్రియస్స పటిలాభా పురిమతరసతిన్ద్రియా నిస్సటం హోతి; అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం ఉద్ధచ్చా నిస్సటం హోతి, ఉద్ధచ్చపరిళాహా నిస్సటం హోతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ నిస్సటం హోతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి నిస్సటం హోతి, తతో పణీతతరసమాధిన్ద్రియస్స పటిలాభా పురిమతరసమాధిన్ద్రియా నిస్సటం హోతి; దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అవిజ్జాయ నిస్సటం హోతి, అవిజ్జాపరిళాహా నిస్సటం హోతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ నిస్సటం హోతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి నిస్సటం హోతి, తతో పణీతతరపఞ్ఞిన్ద్రియస్స పటిలాభా పురిమతరపఞ్ఞిన్ద్రియా నిస్సటం హోతి.

౧౯౨. పుబ్బభాగే పఞ్చహి ఇన్ద్రియేహి పఠమజ్ఝానవసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, పఠమే ఝానే పఞ్చహిన్ద్రియేహి దుతియజ్ఝానవసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, దుతియే ఝానే పఞ్చహిన్ద్రియేహి తతియజ్ఝానవసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, తతియే ఝానే పఞ్చహిన్ద్రియేహి చతుత్థజ్ఝానవసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, చతుత్థే ఝానే పఞ్చహిన్ద్రియేహి ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తివసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తియా పఞ్చహిన్ద్రియేహి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తివసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తియా పఞ్చహిన్ద్రియేహి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తివసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తియా పఞ్చహిన్ద్రియేహి నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తివసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తియా పఞ్చహిన్ద్రియేహి అనిచ్చానుపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి.

అనిచ్చానుపస్సనా పఞ్చహిన్ద్రియేహి దుక్ఖానుపస్సనావసే పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, దుక్ఖానుపస్సనా పఞ్చహిన్ద్రియేహి అనత్తానుపస్సనావసే పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, అనత్తానుపస్సనా పఞ్చహిన్ద్రియేహి నిబ్బిదానుపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, నిబ్బిదానుపస్సనాయ పఞ్చహిన్ద్రియేహి విరాగానుపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, విరాగానుపస్సనాయ పఞ్చహిన్ద్రియేహి నిరోధానుపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, నిరోధానుపస్సనాయ పఞ్చహిన్ద్రియేహి పటినిస్సగ్గానుపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, పటినిస్సగ్గానుపస్సనాయ పఞ్చహిన్ద్రియేహి ఖయానుపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, ఖయానుపస్సనాయ పఞ్చహిన్ద్రియేహి వయానుపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, వయానుపస్సనాయ పఞ్చహిన్ద్రియేహి విపరిణామానుపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, విపరిణామానుపస్సనాయ పఞ్చహిన్ద్రియేహి అనిమిత్తానుపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, అనిమిత్తానుపస్సనాయ పఞ్చహిన్ద్రియేహి అప్పణిహితానుపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, అప్పణిహితానుపస్సనాయ పఞ్చహిన్ద్రియేహి సుఞ్ఞతానుపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి సుఞ్ఞతానుపస్సనాయ పఞ్చహిన్ద్రియేహి అధిపఞ్ఞాధమ్మవిపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి. అధిపఞ్ఞాధమ్మవిపస్సనాయ పఞ్చహిన్ద్రియేహి యథాభూతఞాణదస్సనవసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, యథాభూతఞాణదస్సనే పఞ్చహిన్ద్రియేహి ఆదీనవానుపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, ఆదీనవానుపస్సనాయ పఞ్చహిన్ద్రియేహి పటిసఙ్ఖానుపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, పటిసఙ్ఖానుపస్సనాయ పఞ్చహిన్ద్రియేహి వివట్టనానుపస్సనావసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి. వివట్టనానుపస్సనాయ పఞ్చహిన్ద్రియేహి సోతాపత్తిమగ్గవసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి.

సోతాపత్తిమగ్గే పఞ్చహిన్ద్రియేహి సోతాపత్తిఫలసమాపత్తివసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, సోతాపత్తిఫలసమాపత్తియా పఞ్చహిన్ద్రియేహి సకదాగామిమగ్గవసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, సకదాగామిమగ్గే పఞ్చహిన్ద్రియేహి సకదాగామిఫలసమాపత్తివసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, సకదాగామిఫలసమాపత్తియా పఞ్చహిన్ద్రియేహి అనాగామిమగ్గవసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, అనాగామిమగ్గే పఞ్చహిన్ద్రియేహి అనాగామిఫలసమాపత్తివసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, అనాగామిఫలసమాపత్తియా పఞ్చహిన్ద్రియేహి అరహత్తమగ్గవసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి, అరహత్తమగ్గే పఞ్చహిన్ద్రియేహి అరహత్తఫలసమాపత్తివసేన పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని హోన్తి.

నేక్ఖమ్మే పఞ్చిన్ద్రియాని కామచ్ఛన్దతో నిస్సటాని హోన్తి, అబ్యాపాదే పఞ్చిన్ద్రియాని బ్యాపాదతో నిస్సటాని హోన్తి, ఆలోకసఞ్ఞాయ పఞ్చిన్ద్రియాని థినమిద్ధతో నిస్సటాని హోన్తి, అవిక్ఖేపే పఞ్చిన్ద్రియాని ఉద్ధచ్చతో నిస్సటాని హోన్తి, ధమ్మవవత్థానే పఞ్చిన్ద్రియాని విచికిచ్ఛాయ నిస్సటాని హోన్తి, ఞాణే పఞ్చిన్ద్రియాని అవిజ్జాయ నిస్సటాని హోన్తి, పామోజ్జే పఞ్చిన్ద్రియాని అరతియా నిస్సటాని హోన్తి.

౧౯౩. పఠమే ఝానే పఞ్చిన్ద్రియాని నీవరణేహి నిస్సటాని హోన్తి, దుతియే ఝానే పఞ్చిన్ద్రియాని వితక్కవిచారేహి నిస్సటాని హోన్తి, తతియే ఝానే పఞ్చిన్ద్రియాని పీతియా నిస్సటాని హోన్తి, చతుత్థే ఝానే పఞ్చిన్ద్రియాని సుఖదుక్ఖేహి నిస్సటాని హోన్తి, ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తియా పఞ్చిన్ద్రియాని రూపసఞ్ఞాయ పటిఘసఞ్ఞాయ నానత్తసఞ్ఞాయ నిస్సటాని హోన్తి, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తియా పఞ్చిన్ద్రియాని ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞాయ నిస్సటాని హోన్తి, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తియా పఞ్చిన్ద్రియాని విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞాయ నిస్సటాని హోన్తి, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తియా పఞ్చిన్ద్రియాని ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞాయ నిస్సటాని హోన్తి.

అనిచ్చానుపస్సనా పఞ్చిన్ద్రియాని నిచ్చసఞ్ఞాయ నిస్సటాని హోన్తి, దుక్ఖానుపస్సనా పఞ్చిన్ద్రియాని సుఖసఞ్ఞాయ నిస్సటాని హోన్తి, అనత్తానుపస్సనా పఞ్చిన్ద్రియాని అత్తసఞ్ఞాయ నిస్సటాని హోన్తి, నిబ్బిదానుపస్సనాయ పఞ్చిన్ద్రియాని నన్దియా నిస్సటాని హోన్తి, విరాగానుపస్సనాయ పఞ్చిన్ద్రియాని రాగతో నిస్సటాని హోన్తి, నిరోధానుపస్సనాయ పఞ్చిన్ద్రియాని సముదయతో నిస్సటాని హోన్తి, పటినిస్సగ్గానుపస్సనాయ పఞ్చిన్ద్రియాని ఆదానతో నిస్సటాని హోన్తి, ఖయానుపస్సనాయ పఞ్చిన్ద్రియాని ఘనసఞ్ఞాయ నిస్సటాని హోన్తి, వయానుపస్సనాయ పఞ్చిన్ద్రియాని ఆయూహనతో నిస్సటాని హోన్తి, విపరిణామానుపస్సనాయ పఞ్చిన్ద్రియాని ధువసఞ్ఞాయ నిస్సటాని హోన్తి, అనిమిత్తానుపస్సనాయ పఞ్చిన్ద్రియాని నిమిత్తతో నిస్సటాని హోన్తి, అప్పణిహితానుపస్సనాయ పఞ్చిన్ద్రియాని పణిధియా నిస్సటాని హోన్తి, సుఞ్ఞతానుపస్సనాయ పఞ్చిన్ద్రియాని అభినివేసతో నిస్సటాని హోన్తి. అధిపఞ్ఞాధమ్మవిపస్సనాయ పఞ్చిన్ద్రియాని సారాదానాభినివేసతో నిస్సటాని హోన్తి, యథాభూతఞాణదస్సనే పఞ్చిన్ద్రియాని సమ్మోహాభినివేసతో నిస్సటాని హోన్తి, ఆదీనవానుపస్సనాయ పఞ్చిన్ద్రియాని ఆలయాభినివేసతో నిస్సటాని హోన్తి, పటిసఙ్ఖానుపస్సనాయ పఞ్చిన్ద్రియాని అప్పటిసఙ్ఖాయ నిస్సటాని హోన్తి, వివట్టనానుపస్సనాయ పఞ్చిన్ద్రియాని సఞ్ఞోగాభినివేసతో నిస్సటాని హోన్తి.

సోతాపత్తిమగ్గే పఞ్చిన్ద్రియాని దిట్ఠేకట్ఠేహి కిలేసేహి నిస్సటాని హోన్తి, సకదాగామిమగ్గే పఞ్చిన్ద్రియాని ఓళారికేహి కిలేసేహి నిస్సటాని హోన్తి, అనాగామిమగ్గే పఞ్చిన్ద్రియాని అనుసహగతేహి కిలేసేహి నిస్సటాని హోన్తి, అరహత్తమగ్గే పఞ్చిన్ద్రియాని సబ్బకిలేసేహి నిస్సటాని హోన్తి, సబ్బేసఞ్ఞేవ ఖీణాసవానం తత్థ తత్థ పఞ్చిన్ద్రియాని నిస్సటాని చేవ హోన్తి సునిస్సటాని చ పటిప్పస్సద్ధాని చ సుప్పటిప్పస్సద్ధాని చ.

ఇమేహి అసీతిసతం ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం నిస్సరణం హోతి; ఇమేహి అసీతిసతం ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం నిస్సరణం పజానాతి.

సుత్తన్తనిద్దేసో దుతియో.

పఠమభాణవారో.

౩. తతియసుత్తన్తనిద్దేసో

౧౯౪. సావత్థినిదానం [సం. ని. ౫.౪౭౮-౪౭౯ పస్సితబ్బా]. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని. కతమాని పఞ్చ? సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం. కత్థ చ, భిక్ఖవే, సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం? చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు – ఏత్థ సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. కత్థ చ, భిక్ఖవే, వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం? చతూసు సమ్మప్పధానేసు – ఏత్థ వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. కత్థ చ, భిక్ఖవే, సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం? చతూసు సతిపట్ఠానేసు – ఏత్థ సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. కత్థ చ, భిక్ఖవే, సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం? చతూసు ఝానేసు – ఏత్థ సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. కత్థ చ, భిక్ఖవే, పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం? చతూసు అరియసచ్చేసు – ఏత్థ పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం’’.

చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన కతిహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? చతూసు సమ్మప్పధానేసు వీరియిన్ద్రియస్స వసేన కతిహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? చతూసు సతిపట్ఠానేసు సతిన్ద్రియస్స వసేన కతిహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? చతూసు ఝానేసు సమాధిన్ద్రియస్స వసేన కతిహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? చతూసు అరియసచ్చేసు పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన కతిహాకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని?

చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని. చతూసు సమ్మప్పధానేసు వీరియిన్ద్రియస్స వసేన వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని. చతూసు సతిపట్ఠానేసు సతిన్ద్రియస్స వసేన వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని. చతూసు ఝానేసు సమాధిన్ద్రియస్స వసేన వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని. చతూసు అరియసచ్చేసు పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని.

క. పభేదగణననిద్దేసో

౧౯౫. చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన కతమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? సప్పురిససంసేవే సోతాపత్తియఙ్గే అధిమోక్ఖాధిపతేయ్యట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం; సద్ధమ్మసవనే సోతాపత్తియఙ్గే… యోనిసోమనసికారే సోతాపత్తియఙ్గే… ధమ్మానుధమ్మపటిపత్తియా సోతాపత్తియఙ్గే అధిమోక్ఖాధిపతేయ్యట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన ఇమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని.

చతూసు సమ్మప్పధానేసు వీరియిన్ద్రియస్స వసేన కతమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ సమ్మప్పధానే పగ్గహాధిపతేయ్యట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, వీరియిన్ద్రియస్స వసేన ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ సమ్మప్పధానే…పే… అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ సమ్మప్పధానే…పే… ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా సమ్మప్పధానే పగ్గహాధిపతేయ్యట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, వీరియిన్ద్రియస్స వసేన ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. చతూసు సమ్మప్పధానేసు వీరియిన్ద్రియస్స వసేన ఇమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని.

చతూసు సతిపట్ఠానేసు సతిన్ద్రియస్స వసేన కతమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? కాయే కాయానుపస్సనాసతిపట్ఠానే ఉపట్ఠానాధిపతేయ్యట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, సతిన్ద్రియస్స వసేన అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. వేదనాసు వేదనానుపస్సనాసతిపట్ఠానే…పే… చిత్తే చిత్తానుపస్సనాసతిపట్ఠానే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సనాసతిపట్ఠానే ఉపట్ఠానాధిపతేయ్యట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, సతిన్ద్రియస్స వసేన అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. చతూసు సతిపట్ఠానేసు సతిన్ద్రియస్స వసేన ఇమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని.

చతూసు ఝానేసు సమాధిన్ద్రియస్స వసేన కతమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? పఠమే ఝానే అవిక్ఖేపాధిపతేయ్యట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. దుతియే ఝానే…పే… తతియే ఝానే… చతుత్థే ఝానే అవిక్ఖేపాధిపతేయ్యట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. చతూసు ఝానేసు సమాధిన్ద్రియస్స వసేన ఇమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని.

చతూసు అరియసచ్చేసు పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన కతమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? దుక్ఖే అరియసచ్చే దస్సనాధిపతేయ్యట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. దుక్ఖసముదయే అరియసచ్చే…పే… దుక్ఖనిరోధే అరియసచ్చే… దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ అరియసచ్చే దస్సనాధిపతేయ్యట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. చతూసు అరియసచ్చేసు పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన ఇమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చిన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని.

ఖ. చరియవారో

౧౯౬. చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన కతిహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం చరియా దట్ఠబ్బా?

చతూసు సమ్మప్పధానేసు…పే… చతూసు సతిపట్ఠానేసు… చతూసు ఝానేసు… చతూసు అరియసచ్చేసు పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన కతిహాకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం చరియా దట్ఠబ్బా? చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం చరియా దట్ఠబ్బా. చతూసు సమ్మప్పధానేసు…పే… చతూసు సతిపట్ఠానేసు… చతూసు ఝానేసు… చతూసు అరియసచ్చేసు పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం చరియా దట్ఠబ్బా.

చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన కతమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం చరియా దట్ఠబ్బా? సప్పురిససంసేవే సోతాపత్తియఙ్గే అధిమోక్ఖాధిపతేయ్యట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా. సద్ధమ్మసవనే సోతాపత్తియఙ్గే…పే… యోనిసో మనసికారే సోతాపత్తియఙ్గే… ధమ్మానుధమ్మపటిపత్తియా సోతాపత్తియఙ్గే అధిమోక్ఖాధిపతేయ్యట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా. చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసు సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన ఇమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం చరియా దట్ఠబ్బా.

చతూసు సమ్మప్పధానేసు వీరియిన్ద్రియస్స వసేన కతమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం చరియా దట్ఠబ్బా? అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ సమ్మప్పధానే పగ్గహాధిపతేయ్యట్ఠేన వీరియిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, వీరియిన్ద్రియస్స వసేన ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా. ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ సమ్మప్పధానే…పే… అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ సమ్మప్పధానే…పే… ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా సమ్మప్పధానే పగ్గహాధిపతేయ్యట్ఠేన వీరియిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా…పే… చతూసు సమ్మప్పధానేసు వీరియిన్ద్రియస్స వసేన ఇమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం చరియా దట్ఠబ్బా.

చతూసు సతిపట్ఠానేసు సతిన్ద్రియస్స వసేన కతమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం చరియా దట్ఠబ్బా? కాయే కాయానుపస్సనాసతిపట్ఠానే ఉపట్ఠానాధిపతేయ్యట్ఠేన సతిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, సతిన్ద్రియస్స వసేన అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా. వేదనాసు వేదనానుపస్సనాసతిపట్ఠానే…పే… చిత్తే చిత్తానుపస్సనాసతిపట్ఠానే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సనాసతిపట్ఠానే ఉపట్ఠానాధిపతేయ్యట్ఠేన సతిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా…పే… చతూసు సతిపట్ఠానేసు సతిన్ద్రియస్స వసేన ఇమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం చరియా దట్ఠబ్బా.

చతూసు ఝానేసు సమాధిన్ద్రియస్స వసేన కతమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం చరియా దట్ఠబ్బా? పఠమే ఝానే అవిక్ఖేపాధిపతేయ్యట్ఠేన సమాధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా. దుతియే ఝానే…పే… తతియే ఝానే…పే… చతుత్థే ఝానే అవిక్ఖేపాధిపతేయ్యట్ఠేన సమాధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా…పే… చతూసు ఝానేసు సమాధిన్ద్రియస్స వసేన ఇమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం చరియా దట్ఠబ్బా.

చతూసు అరియసచ్చేసు పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన కతమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం చరియా దట్ఠబ్బా? దుక్ఖే అరియసచ్చే దస్సనాధిపతేయ్యట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా. దుక్ఖసముదయే అరియసచ్చే…పే… దుక్ఖనిరోధే అరియసచ్చే… దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ అరియసచ్చే దస్సనాధిపతేయ్యట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియస్స చరియా దట్ఠబ్బా. చతూసు అరియసచ్చేసు పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన ఇమేహి వీసతియా ఆకారేహి పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం చరియా దట్ఠబ్బా.

గ. చారవిహారనిద్దేసో

౧౯౭. చారో చ విహారో చ అనుబుద్ధో హోతి పటివిద్ధో, యథాచరన్తం యథావిహరన్తం విఞ్ఞూ సబ్రహ్మచారీ గమ్భీరేసు ఠానేసు ఓకప్పేయ్యుం – ‘‘అద్ధా, అయమాయస్మా పత్తో వా పాపుణిస్సతి వా’’.

చరియాతి అట్ఠ చరియాయో – ఇరియాపథచరియా, ఆయతనచరియా, సతిచరియా, సమాధిచరియా, ఞాణచరియా, మగ్గచరియా, పత్తిచరియా, లోకత్థచరియాతి. ఇరియాపథచరియాతి చతూసు ఇరియాపథేసు. ఆయతనచరియాతి ఛసు అజ్ఝత్తికబాహిరేసు ఆయతనేసు. సతిచరియాతి చతూసు సతిపట్ఠానేసు. సమాధిచరియాతి చతూసు ఝానేసు. ఞాణచరియాతి చతూసు అరియసచ్చేసు. మగ్గచరియాతి చతూసు అరియమగ్గేసు. పత్తిచరియాతి చతూసు సామఞ్ఞఫలేసు. లోకత్థచరియాతి తథాగతేసు అరహన్తేసు సమ్మాసమ్బుద్ధేసు, పదేసే పచ్చేకబుద్ధేసు, పదేసే సావకేసు. ఇరియాపథచరియా చ పణిధిసమ్పన్నానం, ఆయతనచరియా చ ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారానం, సతిచరియా చ అప్పమాదవిహారీనం, సమాధిచరియా చ అధిచిత్తమనుయుత్తానం, ఞాణచరియా చ బుద్ధిసమ్పన్నానం, మగ్గచరియా చ సమ్మాపటిపన్నానం, పత్తిచరియా చ అధిగతఫలానం, లోకత్థచరియా చ తథాగతానం అరహన్తానం సమ్మాసమ్బుద్ధానం, పదేసే పచ్చేకబుద్ధానం, పదేసే సావకానం. ఇమా అట్ఠ చరియాయో.

అపరాపి అట్ఠ చరియాయో. అధిముచ్చన్తో సద్ధాయ చరతి, పగ్గణ్హన్తో వీరియేన చరతి, ఉపట్ఠాపేన్తో సతియా చరతి, అవిక్ఖేపం కరోన్తో సమాధినా చరతి, పజానన్తో పఞ్ఞాయ చరతి, విజానన్తో విఞ్ఞాణచరియాయ చరతి, ఏవం పటిపన్నస్స కుసలా ధమ్మా ఆయాపేన్తీతి ఆయతనచరియాయ చరతి, ఏవం పటిపన్నో విసేసమధిగచ్ఛతీతి విసేసచరియాయ చరతి – ఇమా అట్ఠ చరియాయో.

అపరాపి అట్ఠ చరియాయో. దస్సనచరియా చ సమ్మాదిట్ఠియా, అభినిరోపనచరియా చ సమ్మాసఙ్కప్పస్స, పరిగ్గహచరియా చ సమ్మావాచాయ, సముట్ఠానచరియా చ సమ్మాకమ్మన్తస్స, వోదానచరియా చ సమ్మాఆజీవస్స, పగ్గహచరియా చ సమ్మావాయామస్స, ఉపట్ఠానచరియా చ సమ్మాసతియా, అవిక్ఖేపచరియా చ సమ్మాసమాధిస్స – ఇమా అట్ఠ చరియాయో.

విహారోతి అధిముచ్చన్తో సద్ధాయ విహరతి, పగ్గణ్హన్తో వీరియేన విహరతి, ఉపట్ఠాపేన్తో సతియా విహరతి, అవిక్ఖేపం కరోన్తో సమాధినా విహరతి, పజానన్తో పఞ్ఞాయ విహరతి.

అనుబుద్ధోతి సద్ధిన్ద్రియస్స అధిమోక్ఖట్ఠో అనుబుద్ధో హోతి, వీరియిన్ద్రియస్స పగ్గహట్ఠో అనుబుద్ధో హోతి, సతిన్ద్రియస్స ఉపట్ఠానట్ఠో అనుబుద్ధో హోతి, సమాధిన్ద్రియస్స అవిక్ఖేపట్ఠో అనుబుద్ధో హోతి, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స దస్సనట్ఠో అనుబుద్ధో హోతి.

పటివిద్ధోతి సద్ధిన్ద్రియస్స అధిమోక్ఖట్ఠో పటివిద్ధో హోతి, వీరియిన్ద్రియస్స పగ్గహట్ఠో పటివిద్ధో హోతి, సతిన్ద్రియస్స ఉపట్ఠానట్ఠో పటివిద్ధో హోతి, సమాధిన్ద్రియస్స అవిక్ఖేపట్ఠో పటివిద్ధో హోతి, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స దస్సనట్ఠో పటివిద్ధో హోతి. యథాచరన్తన్తి ఏవం సద్ధాయ చరన్తం, ఏవం వీరియేన చరన్తం, ఏవం సతియా చరన్తం, ఏవం సమాధినా చరన్తం, ఏవం పఞ్ఞాయ చరన్తం. యథావిహరన్తన్తి ఏవం సద్ధాయ విహరన్తం, ఏవం వీరియేన విహరన్తం, ఏవం సతియా విహరన్తం, ఏవం సమాధినా విహరన్తం, ఏవం పఞ్ఞాయ విహరన్తం. విఞ్ఞూతి విఞ్ఞూ విభావీ మేధావీ పణ్డితా బుద్ధిసమ్పన్నా. సబ్రహ్మచారీతి ఏకకమ్మం ఏకుద్దేసో సమసిక్ఖతా. గమ్భీరేసు ఠానేసూతి గమ్భీరాని ఠానాని వుచ్చన్తి ఝానా చ విమోక్ఖా చ సమాధీ చ సమాపత్తియో చ మగ్గా చ ఫలాని చ అభిఞ్ఞాయో చ పటిసమ్భిదా చ. ఓకప్పేయ్యున్తి సద్దహేయ్యుం అధిముచ్చేయ్యుం. అద్ధాతి ఏకంసవచనమేతం నిస్సంసయవచనమేతం నిక్కఙ్ఖవచనమేతం అద్వేజ్ఝవచనమేతం అద్వేళ్హకవచనమేతం నియోగవచనమేతం అపణ్ణకవచనమేతం అవత్థాపనవచనమేతం – అద్ధాతి. ఆయస్మాతి పియవచనమేతం గరువచనమేతం సగారవసప్పతిస్సాధివచనమేతం – ఆయస్మాతి. పత్తో వాతి అధిగతో వా. పాపుణిస్సతి వాతి అధిగమిస్సతి వా.

సుత్తన్తనిద్దేసో తతియో.

౪. చతుత్థసుత్తన్తనిద్దేసో

౧౯౮. పురిమనిదానం [పరిపుణ్ణనిదానం (స్యా. క.)]. ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియాని. కతమాని పఞ్చ? సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చిన్ద్రియాని. ఇమాని పఞ్చిన్ద్రియాని కతిహాకారేహి కేనట్ఠేన దట్ఠబ్బాని? ఇమాని పఞ్చిన్ద్రియాని ఛహాకారేహి తేనట్ఠేన దట్ఠబ్బాని – ఆధిపతేయ్యట్ఠేన ఆదివిసోధనట్ఠేన అధిమత్తట్ఠేన, అధిట్ఠానట్ఠేన, పరియాదానట్ఠేన, పతిట్ఠాపకట్ఠేన’’.

క. ఆధిపతేయ్యట్ఠనిద్దేసో

౧౯౯. కథం ఆధిపతేయ్యట్ఠేన ఇన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? అస్సద్ధియం పజహతో అధిమోక్ఖాధిపతేయ్యట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. కోసజ్జం పజహతో పగ్గహాధిపతేయ్యట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, వీరియిన్ద్రియస్స వసేన ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. పమాదం పజహతో ఉపట్ఠానాధిపతేయ్యట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, సతిన్ద్రియస్స వసేన అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. ఉద్ధచ్చం పజహతో అవిక్ఖేపాధిపతేయ్యట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. అవిజ్జం పజహతో దస్సనాధిపతేయ్యట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం.

కామచ్ఛన్దం పజహతో నేక్ఖమ్మవసేన అధిమోక్ఖాధిపతేయ్యట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. కామచ్ఛన్దం పజహతో నేక్ఖమ్మవసేన పగ్గహాధిపతేయ్యట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, వీరియిన్ద్రియస్స వసేన ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. కామచ్ఛన్దం పజహతో నేక్ఖమ్మవసేన ఉపట్ఠానాధిపతేయ్యట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, సతిన్ద్రియస్స వసేన అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. కామచ్ఛన్దం పజహతో నేక్ఖమ్మవసేన అవిక్ఖేపాధిపతేయ్యట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. కామచ్ఛన్దం పజహతో నేక్ఖమ్మవసేన దస్సనాధిపతేయ్యట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం.

బ్యాపాదం పజహతో అబ్యాపాదవసేన…పే… థినమిద్ధం పజహతో ఆలోకసఞ్ఞావసేన…పే… సబ్బకిలేసే పజహతో అరహత్తమగ్గవసేన అధిమోక్ఖాధిపతేయ్యట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం…పే… సబ్బకిలేసే పజహతో అరహత్తమగ్గవసేన దస్సనాధిపతేయ్యట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం దట్ఠబ్బం. ఏవం ఆధిపతేయ్యట్ఠేన ఇన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని.

ఖ. ఆదివిసోధనట్ఠనిద్దేసో

౨౦౦. కథం ఆదివిసోధనట్ఠేన ఇన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం, అస్సద్ధియసంవరట్ఠేన [అస్సద్ధియం సంవరట్ఠేన (స్యా. క.) ఏవమీదిసేసు పదేసుపి] సీలవిసుద్ధి – సద్ధిన్ద్రియస్స ఆదివిసోధనా. పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం, కోసజ్జసంవరట్ఠేన సీలవిసుద్ధి – వీరియిన్ద్రియస్స ఆదివిసోధనా. ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం, పమాదసంవరట్ఠేన సీలవిసుద్ధి – సతిన్ద్రియస్స ఆదివిసోధనా. అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం, ఉద్ధచ్చసంవరట్ఠేన సీలవిసుద్ధి – సమాధిన్ద్రియస్స ఆదివిసోధనా. దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం, అవిజ్జాసంవరట్ఠేన సీలవిసుద్ధి – పఞ్ఞిన్ద్రియస్స ఆదివిసోధనా. నేక్ఖమ్మే పఞ్చిన్ద్రియాని, కామచ్ఛన్దసంవరట్ఠేన సీలవిసుద్ధి – పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ఆదివిసోధనా. అబ్యాపాదే పఞ్చిన్ద్రియాని, బ్యాపాదసంవరట్ఠేన సీలవిసుద్ధి – పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ఆదివిసోధనా…పే… అరహత్తమగ్గే పఞ్చిన్ద్రియాని, సబ్బకిలేససంవరట్ఠేన సీలవిసుద్ధి – పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం ఆదివిసోధనా. ఏవం ఆదివిసోధనట్ఠేన ఇన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని.

గ. అధిమత్తట్ఠనిద్దేసో

౨౦౧. కథం అధిమత్తట్ఠేన ఇన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? సద్ధిన్ద్రియస్స భావనాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి – ఛన్దవసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. ఛన్దవసేన పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి – పామోజ్జవసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. పామోజ్జవసేన పీతి ఉప్పజ్జతి – పీతివసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. పీతివసేన పస్సద్ధి ఉప్పజ్జతి – పస్సద్ధివసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. పస్సద్ధివసేన సుఖం ఉప్పజ్జతి – సుఖవసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. సుఖవసేన ఓభాసో ఉప్పజ్జతి – ఓభాసవసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. ఓభాసవసేన సంవేగో ఉప్పజ్జతి – సంవేగవసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. సంవేజేత్వా చిత్తం సమాదహతి – సమాధివసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. తథా సమాహితం చిత్తం సాధుకం పగ్గణ్హాతి – పగ్గహవసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. తథాపగ్గహితం చిత్తం సాధుకం అజ్ఝుపేక్ఖతి – ఉపేక్ఖావసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. ఉపేక్ఖావసేన నానత్తకిలేసేహి చిత్తం విముచ్చతి – విమోక్ఖవసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. విముత్తత్తా తే ధమ్మా ఏకరసా హోన్తి – ఏకరసట్ఠేన భావనావసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. భావితత్తా తతో పణీతతరే వివట్టన్తి – వివట్టనావసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. వివట్టితత్తా తతో వోసజ్జతి [వోస్సజ్జతి (స్యా. క.)] – వోసగ్గవసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. వోసజ్జితత్తా తతో నిరుజ్ఝన్తి – నిరోధవసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. నిరోధవసేన ద్వే వోసగ్గా – పరిచ్చాగవోసగ్గో చ, పక్ఖన్దనవోసగ్గో చ. కిలేసే చ ఖన్ధే చ పరిచ్చజతీతి – పరిచ్చాగవోసగ్గో. నిరోధనిబ్బానధాతుయా చిత్తం పక్ఖన్దతీతి – పక్ఖన్దనవోసగ్గో. నిరోధవసేన ఇమే ద్వే వోసగ్గా.

అస్సద్ధియస్స పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి…పే… అస్సద్ధియపరిళాహస్స పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… దిట్ఠేకట్ఠానం కిలేసానం పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… ఓళారికానం కిలేసానం పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… అనుసహగతానం కిలేసానం పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… సబ్బకిలేసానం పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి – ఛన్దవసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి…పే… వీరియిన్ద్రియస్స భావనాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి…పే… కోసజ్జస్స పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… కోసజ్జపరిళాహస్స పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… దిట్ఠేకట్ఠానం కిలేసానం పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి…పే… సబ్బకిలేసానం పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… సతిన్ద్రియస్స భావనాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి…పే… పమాదస్స పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… పమాదపరిళాహస్స పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి…పే… సబ్బకిలేసానం పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… సమాధిన్ద్రియస్స భావనాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి…పే… ఉద్ధచ్చస్స పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి ఉద్ధచ్చపరిళాహస్స పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి…పే… సబ్బకిలేసానం పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… పఞ్ఞిన్ద్రియస్స భావనాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి…పే… అవిజ్జాయ పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… అవిజ్జాపరిళాహస్స పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… దిట్ఠేకట్ఠానం కిలేసానం పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… ఓళారికానం కిలేసానం పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… అనుసహగతానం కిలేసానం పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి… సబ్బకిలేసానం పహానాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి – ఛన్దవసేన పఞ్ఞావసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. ఛన్దవసేన పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి – పామోజ్జవసేన పఞ్ఞావసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. పామోజ్జవసేన పీతి ఉప్పజ్జతి – పీతివసేన పఞ్ఞా వసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. పీతివసేన పస్సద్ధి ఉప్పజ్జతి – పస్సద్ధివసేన పఞ్ఞావసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. పస్సద్ధివసేన సుఖం ఉప్పజ్జతి – సుఖవసేన పఞ్ఞావసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. సుఖవసేన ఓభాసో ఉప్పజ్జతి – ఓభాసవసేన పఞ్ఞావసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. ఓభాసవసేన సంవేగో ఉప్పజ్జతి – సంవేగవసేన పఞ్ఞావసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. సంవేజేత్వా చిత్తం సమాదహతి – సమాధివసేన పఞ్ఞావసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. తథాసమాహితం చిత్తం సాధుకం పగ్గణ్హాతి – పగ్గహవసేన పఞ్ఞావసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. తథాపగ్గహితం చిత్తం సాధుకం అజ్ఝుపేక్ఖతి – ఉపేక్ఖావసేన పఞ్ఞావసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. ఉపేక్ఖావసేన నానత్తకిలేసేహి చిత్తం విముచ్చతి – విమోక్ఖవసేన పఞ్ఞావసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. విముత్తత్తా తే ధమ్మా ఏకరసా హోన్తి – భావనావసేన [ఏకరసట్ఠేన భావనావసేన (స్యా. క.) అట్ఠకథా ఓలోకేతబ్బో] పఞ్ఞావసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. భావితత్తా తతో పణీతతరే వివట్టన్తి – వివట్టనావసేన పఞ్ఞావసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. వివట్టితత్తా తతో వోసజ్జతి – వోసగ్గవసేన పఞ్ఞావసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. వోసజ్జితత్తా తతో నిరుజ్ఝన్తి – నిరోధవసేన పఞ్ఞావసేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. నిరోధవసేన ద్వే వోసగ్గా – పరిచ్చాగవోసగ్గో చ, పక్ఖన్దనవోసగ్గో చ. కిలేసే చ ఖన్ధే చ పరిచ్చజతీతి – పరిచ్చాగవోసగ్గో. నిరోధనిబ్బానధాతుయా చిత్తం పక్ఖన్దతీతి – పక్ఖన్దనవోసగ్గో. నిరోధవసేన ఇమే ద్వే వోసగ్గా. ఏవం అధిమత్తట్ఠేన ఇన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని.

దుతియభాణవారో.

ఘ. అధిట్ఠానట్ఠనిద్దేసో

౨౦౨. కథం అధిట్ఠానట్ఠేన ఇన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? సద్ధిన్ద్రియస్స భావనాయ ఛన్దో ఉప్పజ్జతి – ఛన్దవసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిట్ఠాతి. ఛన్దవసేన పామోజ్జం ఉప్పజ్జతి – పామోజ్జవసేన సద్ధావసేన సద్ధిన్ద్రియం అధిట్ఠాతి…పే… ఏవం అధిట్ఠానట్ఠేన ఇన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని.

ఙ. పరియాదానట్ఠనిద్దేసో

కథం పరియాదానట్ఠేన ఇన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం అస్సద్ధియం పరియాదియతి, అస్సద్ధియపరిళాహం పరియాదియతి. పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం కోసజ్జం పరియాదియతి, కోసజ్జపరిళాహం పరియాదియతి. ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం పమాదం పరియాదియతి, పమాదపరిళాహం పరియాదియతి. అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం ఉద్ధచ్చం పరియాదియతి, ఉద్ధచ్చపరిళాహం పరియాదియతి. దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అవిజ్జం పరియాదియతి, అవిజ్జాపరిళాహం పరియాదియతి. నేక్ఖమ్మే పఞ్చిన్ద్రియాని కామచ్ఛన్దం పరియాదియన్తి. అబ్యాపాదే పఞ్చిన్ద్రియాని బ్యాపాదం పరియాదియన్తి. ఆలోకసఞ్ఞాయ పఞ్చిన్ద్రియాని థినమిద్ధం పరియాదియన్తి. అవిక్ఖేపే పఞ్చిన్ద్రియాని ఉద్ధచ్చం పరియాదియన్తి…పే… అరహత్తమగ్గే పఞ్చిన్ద్రియాని సబ్బకిలేసే పరియాదియన్తి. ఏవం పరియాదానట్ఠేన ఇన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని.

చ. పతిట్ఠాపకట్ఠనిద్దేసో

౨౦౩. కథం పతిట్ఠాపకట్ఠేన ఇన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని? సద్ధో సద్ధిన్ద్రియం అధిమోక్ఖే పతిట్ఠాపేతి, సద్ధస్స సద్ధిన్ద్రియం అధిమోక్ఖే పతిట్ఠాపేతి. వీరియవా వీరియిన్ద్రియం పగ్గహే పతిట్ఠాపేతి, వీరియవతో వీరియిన్ద్రియం పగ్గహే పతిట్ఠాపేతి. సతిమా సతిన్ద్రియం ఉపట్ఠానే పతిట్ఠాపేతి, సతిమతో సతిన్ద్రియం ఉపట్ఠానే పతిట్ఠాపేతి. సమాహితో సమాధిన్ద్రియం అవిక్ఖేపే పతిట్ఠాపేతి, సమాహితస్స సమాధిన్ద్రియం అవిక్ఖేపే పతిట్ఠాపేతి. పఞ్ఞవా పఞ్ఞిన్ద్రియం దస్సనే పతిట్ఠాపేతి, పఞ్ఞవతో పఞ్ఞిన్ద్రియం దస్సనే పతిట్ఠాపేతి. యోగావచరో పఞ్చిన్ద్రియాని నేక్ఖమ్మే పతిట్ఠాపేతి, యోగావచరస్స పఞ్చిన్ద్రియాని నేక్ఖమ్మే పతిట్ఠాపేన్తి. యోగావచరో పఞ్చిన్ద్రియాని అబ్యాపాదే పతిట్ఠాపేతి, యోగావచరస్స పఞ్చిన్ద్రియాని అబ్యాపాదే పతిట్ఠాపేన్తి. యోగావచరో పఞ్చిన్ద్రియాని ఆలోకసఞ్ఞాయ పతిట్ఠాపేతి, యోగావచరస్స పఞ్చిన్ద్రియాని ఆలోకసఞ్ఞాయ పతిట్ఠాపేన్తి. యోగావచరో పఞ్చిన్ద్రియాని అవిక్ఖేపే పతిట్ఠాపేతి, యోగావచరస్స పఞ్చిన్ద్రియాని అవిక్ఖేపే పతిట్ఠాపేన్తి…పే… యోగావచరో పఞ్చిన్ద్రియాని అరహత్తమగ్గే పతిట్ఠాపేతి, యోగావచరస్స పఞ్చిన్ద్రియాని అరహత్తమగ్గే పతిట్ఠాపేన్తి. ఏవం పతిట్ఠాపకట్ఠేన ఇన్ద్రియాని దట్ఠబ్బాని.

సుత్తన్తనిద్దేసో చతుత్థో.

౫. ఇన్ద్రియసమోధానం

౨౦౪. పుథుజ్జనో సమాధిం భావేన్తో కతిహాకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి? సేక్ఖో సమాధిం భావేన్తో కతిహాకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి? వీతరాగో సమాధిం భావేన్తో కతిహాకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి? పుథుజ్జనో సమాధిం భావేన్తో సత్తహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి. సేక్ఖో సమాధిం భావేన్తో అట్ఠహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి. వీతరాగో సమాధిం భావేన్తో దసహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి.

పుథుజ్జనో సమాధిం భావేన్తో కతమేహి సత్తహాకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి? ఆవజ్జితత్తా ఆరమ్మణూపట్ఠానకుసలో హోతి, సమథనిమిత్తూపట్ఠానకుసలో హోతి, పగ్గహనిమిత్తూపట్ఠానకుసలో హోతి, అవిక్ఖేపూపట్ఠానకుసలో హోతి, ఓభాసూపట్ఠానకుసలో హోతి, సమ్పహంసనూపట్ఠానకుసలో హోతి, ఉపేక్ఖూపట్ఠానకుసలో హోతి – పుథుజ్జనో సమాధిం భావేన్తో ఇమేహి సత్తహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి.

సేక్ఖో సమాధిం భావేన్తో కతమేహి అట్ఠహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి? ఆవజ్జితత్తా ఆరమ్మణూపట్ఠానకుసలో హోతి, సమథనిమిత్తూపట్ఠానకుసలో హోతి, పగ్గహనిమిత్తూపట్ఠానకుసలో హోతి, అవిక్ఖేపూపట్ఠానకుసలో హోతి, ఓభాసూపట్ఠానకుసలో హోతి, సమ్పహంసనూపట్ఠానకుసలో హోతి, ఉపేక్ఖూపట్ఠానకుసలో హోతి, ఏకత్తూపట్ఠానకుసలో హోతి – సేక్ఖో సమాధిం భావేన్తో ఇమేహి అట్ఠహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి.

వీతరాగో సమాధిం భావేన్తో కతమేహి దసహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి? ఆవజ్జితత్తా ఆరమ్మణూపట్ఠానకుసలో హోతి…పే… ఏకత్తూపట్ఠానకుసలో హోతి, ఞాణూపట్ఠానకుసలో హోతి, విముత్తూపట్ఠానకుసలో హోతి – వీతరాగో సమాధిం భావేన్తో ఇమేహి దసహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి.

౨౦౫. పుథుజ్జనో విపస్సనం భావేన్తో కతిహాకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, కతిహాకారేహి అనుపట్ఠానకుసలో హోతి? సేక్ఖో విపస్సనం భావేన్తో కతిహాకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, కతిహాకారేహి అనుపట్ఠానకుసలో హోతి? వీతరాగో విపస్సనం భావేన్తో కతిహాకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, కతిహాకారేహి అనుపట్ఠానకుసలో హోతి?

పుథుజ్జనో విపస్సనం భావేన్తో నవహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, నవహి ఆకారేహి అనుపట్ఠానకుసలో హోతి. సేక్ఖో విపస్సనం భావేన్తో దసహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, దసహి ఆకారేహి అనుపట్ఠానకుసలో హోతి. వీతరాగో విపస్సనం భావేన్తో ద్వాదసహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, ద్వాదసహి ఆకారేహి అనుపట్ఠానకుసలో హోతి.

పుథుజ్జనో విపస్సనం భావేన్తో కతమేహి నవహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, కతమేహి నవహి ఆకారేహి అనుపట్ఠానకుసలో హోతి? అనిచ్చతో ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, నిచ్చతో అనుపట్ఠానకుసలో హోతి. దుక్ఖతో ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, సుఖతో అనుపట్ఠానకుసలో హోతి. అనత్తతో ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, అత్తతో అనుపట్ఠానకుసలో హోతి. ఖయతో ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, ఘనతో అనుపట్ఠానకుసలో హోతి. వయతో ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, ఆయూహనానుపట్ఠానకుసలో హోతి. విపరిణామూపట్ఠానకుసలో హోతి, ధువతో అనుపట్ఠానకుసలో హోతి. అనిమిత్తూపట్ఠానకుసలో హోతి, నిమిత్తానుపట్ఠానకుసలో హోతి. అప్పణిహితూపట్ఠానకుసలో హోతి, పణిధిఅనుపట్ఠానకుసలో [పణిధానుపట్ఠానకుసలో (స్యా.)] హోతి. సుఞ్ఞతూపట్ఠానకుసలో హోతి, అభినివేసానుపట్ఠానకుసలో హోతి – పుథుజ్జనో విపస్సనం భావేన్తో ఇమేహి నవహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, ఇమేహి నవహి ఆకారేహి అనుపట్ఠానకుసలో హోతి.

౨౦౬. సేక్ఖో విపస్సనం భావేన్తో కతమేహి దసహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, కతమేహి దసహి ఆకారేహి అనుపట్ఠానకుసలో హోతి? అనిచ్చతో ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, నిచ్చతో అనుపట్ఠానకుసలో హోతి…పే… సుఞ్ఞతూపట్ఠానకుసలో హోతి, అభినివేసానూపట్ఠానకుసలో హోతి. ఞాణూపట్ఠానకుసలో హోతి, అఞాణఅనుపట్ఠానకుసలో హోతి – సేక్ఖో విపస్సనం భావేన్తో ఇమేహి దసహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, ఇమేహి దసహి ఆకారేహి అనుపట్ఠానకుసలో హోతి.

వీతరాగో విపస్సనం భావేన్తో కతమేహి ద్వాదసహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, కతమేహి ద్వాదసహి ఆకారేహి అనుపట్ఠానకుసలో హోతి? అనిచ్చతో ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, నిచ్చతో అనుపట్ఠానకుసలో హోతి…పే… ఞాణూపట్ఠానకుసలో హోతి, అఞాణానుపట్ఠానకుసలో హోతి. విసఞ్ఞోగూపట్ఠానకుసలో హోతి, సఞ్ఞోగానుపట్ఠానకుసలో హోతి. నిరోధూపట్ఠానకుసలో హోతి, సఙ్ఖారానుపట్ఠానకుసలో హోతి – వీతరాగో విపస్సనం భావేన్తో ఇమేహి ద్వాదసహి ఆకారేహి ఉపట్ఠానకుసలో హోతి, ఇమేహి ద్వాదసహి ఆకారేహి అనుపట్ఠానకుసలో హోతి.

ఆవజ్జితత్తా ఆరమ్మణూపట్ఠానకుసలవసేన ఇన్ద్రియాని సమోధానేతి, గోచరఞ్చ పజానాతి, సమత్థఞ్చ పటివిజ్ఝతి…పే… ధమ్మే సమోధానేతి, గోచరఞ్చ పజానాతి, సమత్థఞ్చ పటివిజ్ఝతి. ఇన్ద్రియాని సమోధానేతీతి కథం ఇన్ద్రియాని సమోధానేతి? అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం సమోధానేతి…పే… సమథనిమిత్తూపట్ఠానకుసలవసేన, పగ్గహనిమిత్తూపట్ఠానకుసలవసేన, అవిక్ఖేపూపట్ఠానకుసలవసేన, ఓభాసూపట్ఠానకుసలవసేన, సమ్పహంసనూపట్ఠానకుసలవసేన, ఉపేక్ఖూపట్ఠానకుసలవసేన, ఏకత్తూపట్ఠానకుసలవసేన, ఞాణూపట్ఠానకుసలవసేన, విముత్తూపట్ఠానకుసలవసేన.

అనిచ్చతో ఉపట్ఠానకుసలవసేన, నిచ్చతో అనుపట్ఠానకుసలవసేన, దుక్ఖతో ఉపట్ఠానకుసలవసేన, సుఖతో అనుపట్ఠానకుసలవసేన, అనత్తతో ఉపట్ఠానకుసలవసేన, అత్తతో అనుపట్ఠానకుసలవసేన, ఖయతో ఉపట్ఠానకుసలవసేన, ఘనతో అనుపట్ఠానకుసలవసేన, వయతో ఉపట్ఠానకుసలవసేన, ఆయూహనానుపట్ఠానకుసలవసేన, విపరిణామూపట్ఠానకుసలవసేన, ధువతో అనుపట్ఠానకుసలవసేన, అనిమిత్తూపట్ఠానకుసలవసేన, నిమిత్తానుపట్ఠానకుసలవసేన, అప్పణిహితూపట్ఠానకుసలవసేన, పణిధిఅనుపట్ఠానకుసలవసేన, సుఞ్ఞతూపట్ఠానకుసలవసేన, అభినివేసానుపట్ఠానకుసలవసేన, ఞాణూపట్ఠానకుసలవసేన, అఞాణానుపట్ఠానకుసలవసేన, విసఞ్ఞోగూపట్ఠానకుసలవసేన, సఞ్ఞోగానుపట్ఠానకుసలవసేన, నిరోధూపట్ఠానకుసలవసేన, సఙ్ఖారానుపట్ఠానకుసలవసేన ఇన్ద్రియాని సమోధానేతి, గోచరఞ్చ పజానాతి, సమత్థఞ్చ పటివిజ్ఝతి.

౨౦౭. చతుసట్ఠియా ఆకారేహి తిణ్ణన్నం ఇన్ద్రియానం వసీభావతాపఞ్ఞా ఆసవానం ఖయే ఞాణం. కతమేసం తిణ్ణన్నం ఇన్ద్రియానం? అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియస్స, అఞ్ఞిన్ద్రియస్స, అఞ్ఞాతావిన్ద్రియస్స.

అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియం కతి ఠానాని గచ్ఛతి? అఞ్ఞిన్ద్రియం కతి ఠానాని గచ్ఛతి? అఞ్ఞాతావిన్ద్రియం కతి ఠానాని గచ్ఛతి? అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియం ఏకం ఠానం గచ్ఛతి – సోతాపత్తిమగ్గం. అఞ్ఞిన్ద్రియం ఛ ఠానాని గచ్ఛతి – సోతాపత్తిఫలం, సకదాగామిమగ్గం, సకదాగామిఫలం, అనాగామిమగ్గం, అనాగామిఫలం, అరహత్తమగ్గం. అఞ్ఞాతావిన్ద్రియం ఏకం ఠానం గచ్ఛతి – అరహత్తఫలం.

సోతాపత్తిమగ్గక్ఖణే అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియస్స సద్ధిన్ద్రియం అధిమోక్ఖపరివారం హోతి, వీరియిన్ద్రియం పగ్గహపరివారం హోతి, సతిన్ద్రియం ఉపట్ఠానపరివారం హోతి, సమాధిన్ద్రియం అవిక్ఖేపపరివారం హోతి, పఞ్ఞిన్ద్రియం దస్సనపరివారం హోతి, మనిన్ద్రియం విజాననపరివారం హోతి, సోమనస్సిన్ద్రియం అభిసన్దనపరివారం హోతి, జీవితిన్ద్రియం పవత్తసన్తతాధిపతేయ్యపరివారం హోతి. సోతాపత్తిమగ్గక్ఖణే జాతా ధమ్మా, ఠపేత్వా చిత్తసముట్ఠానం రూపం, సబ్బేవ కుసలా హోన్తి, సబ్బేవ అనాసవా హోన్తి, సబ్బేవ నియ్యానికా హోన్తి, సబ్బేవ అపచయగామినో హోన్తి, సబ్బేవ లోకుత్తరా హోన్తి, సబ్బేవ నిబ్బానారమ్మణా హోన్తి. సోతాపత్తిమగ్గక్ఖణే అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియస్స ఇమాని అట్ఠిన్ద్రియాని సహజాతపరివారా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపరివారా హోన్తి, నిస్సయపరివారా హోన్తి, సమ్పయుత్తపరివారా హోన్తి, సహగతా హోన్తి, సహజాతా హోన్తి, సంసట్ఠా హోన్తి, సమ్పయుత్తా హోన్తి. తేవ తస్స ఆకారా చేవ హోన్తి పరివారా చ.

సోతాపత్తిఫలక్ఖణే…పే… అరహత్తఫలక్ఖణే అఞ్ఞాతావిన్ద్రియస్స సద్ధిన్ద్రియం అధిమోక్ఖపరివారం హోతి…పే… జీవితిన్ద్రియం పవత్తసన్తతాధిపతేయ్యపరివారం హోతి. అరహత్తఫలక్ఖణే జాతా ధమ్మా సబ్బేవ అబ్యాకతా హోన్తి, ఠపేత్వా చిత్తసముట్ఠానం రూపం సబ్బేవ అనాసవా హోన్తి, సబ్బేవ లోకుత్తరా హోన్తి, సబ్బేవ నిబ్బానారమ్మణా హోన్తి. అరహత్తఫలక్ఖణే అఞ్ఞాతావిన్ద్రియస్స ఇమాని అట్ఠిన్ద్రియాని సహజాతపరివారా హోన్తి. తేవ తస్స ఆకారా చేవ హోన్తి పరివారా చ. ఇతి ఇమాని అట్ఠ అట్ఠకాని చతుసట్ఠి హోన్తి.

ఆసవాతి కతమే తే ఆసవా? కామాసవో, భవాసవో, దిట్ఠాసవో, అవిజ్జాసవో. కత్థేతే ఆసవా ఖీయన్తి [ఖియ్యన్తి (క.)]? సోతాపత్తిమగ్గేన అనవసేసో దిట్ఠాసవో ఖీయతి. అపాయగమనీయో కామాసవో ఖీయతి, అపాయగమనీయో భవాసవో ఖీయతి, అపాయగమనీయో అవిజ్జాసవో ఖీయతి. ఏత్థేతే ఆసవా ఖీయన్తి. సకదాగామిమగ్గేన ఓళారికో కామాసవో ఖీయతి, తదేకట్ఠో భవాసవో ఖీయతి, తదేకట్ఠో అవిజ్జాసవో ఖీయతి. ఏత్థేతే ఆసవా ఖీయన్తి. అనాగామిమగ్గేన అనవసేసో కామాసవో ఖీయతి, తదేకట్ఠో భవాసవో ఖీయతి, తదేకట్ఠో అవిజ్జాసవో ఖీయతి. ఏత్థేతే ఆసవా ఖీయన్తి. అరహత్తమగ్గేన అనవసేసో భవాసవో ఖీయతి, అనవసేసో అవిజ్జాసవో ఖీయతి. ఏత్థేతే ఆసవా ఖీయన్తి.

౨౦౮. న తస్స అద్దిట్ఠమిధత్థి కిఞ్చి, అథో అవిఞ్ఞాతమజానితబ్బం;

సబ్బం అభిఞ్ఞాసి యదత్థి నేయ్యం, తథాగతో తేన సమన్తచక్ఖూతి.

సమన్తచక్ఖూతి కేనట్ఠేన సమన్తచక్ఖు? చుద్దస బుద్ధఞాణాని – దుక్ఖే ఞాణం బుద్ధఞాణం, దుక్ఖసముదయే ఞాణం బుద్ధఞాణం…పే… సబ్బఞ్ఞుతఞాణం బుద్ధఞాణం, అనావరణఞాణం బుద్ధఞాణం. ఇమాని చుద్దస బుద్ధఞాణాని. ఇమేసం చుద్దసన్నం బుద్ధఞాణానం అట్ఠ ఞాణాని సావకసాధారణాని, ఛ ఞాణాని అసాధారణాని సావకేహి.

యావతా దుక్ఖస్స దుక్ఖట్ఠో ఞాతో, అఞ్ఞాతో దుక్ఖట్ఠో నత్థీతి – సమన్తచక్ఖు. యం సమన్తచక్ఖు తం పఞ్ఞిన్ద్రియం. పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం. యావతా దుక్ఖస్స దుక్ఖట్ఠో దిట్ఠో విదితో సచ్ఛికతో ఫస్సితో పఞ్ఞాయ; అఫస్సితో పఞ్ఞాయ దుక్ఖట్ఠో నత్థీతి – సమన్తచక్ఖు. యం సమన్తచక్ఖు తం పఞ్ఞిన్ద్రియం. పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం. యావతా సముదయస్స సముదయట్ఠో…పే… యావతా నిరోధస్స నిరోధట్ఠో… యావతా మగ్గస్స మగ్గట్ఠో… యావతా అత్థపటిసమ్భిదాయ అత్థపటిసమ్భిదట్ఠో… యావతా ధమ్మపటిసమ్భిదాయ ధమ్మపటిసమ్భిదట్ఠో… యావతా నిరుత్తిపటిసమ్భిదాయ నిరుత్తిపటిసమ్భిదట్ఠో… యావతా పటిభానపటిసమ్భిదాయ పటిభానపటిసమ్భిదట్ఠో… యావతా ఇన్ద్రియపరోపరియత్తే ఞాణం… యావతా సత్తానం ఆసయానుసయే ఞాణం… యావతా యమకపాటిహీరే ఞాణం… యావతా మహాకరుణాసమాపత్తియా ఞాణం… యావతా సదేవకస్స లోకస్స సమారకస్స సబ్రహ్మకస్స సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా, తం ఞాతం దిట్ఠం విదితం సచ్ఛికతం ఫస్సితం పఞ్ఞాయ. అఫస్సితం పఞ్ఞాయ నత్థీతి – సమన్తచక్ఖు. యం సమన్తచక్ఖు తం పఞ్ఞిన్ద్రియం. పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం, పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం.

సద్దహన్తో పగ్గణ్హాతి, పగ్గణ్హన్తో సద్దహతి. సద్దహన్తో ఉపట్ఠాపేతి, ఉపట్ఠాపేన్తో సద్దహతి. సద్దహన్తో సమాదహతి, సమాదహన్తో సద్దహతి. సద్దహన్తో పజానాతి, పజానన్తో సద్దహతి. పగ్గణ్హన్తో ఉపట్ఠాపేతి, ఉపట్ఠాపేన్తో పగ్గణ్హాతి. పగ్గణ్హన్తో సమాదహతి, సమాదహన్తో పగ్గణ్హాతి. పగ్గణ్హన్తో పజానాతి, పజానన్తో పగ్గణ్హాతి. పగ్గణ్హన్తో సద్దహతి, సద్దహన్తో పగ్గణ్హాతి. ఉపట్ఠాపేన్తో సమాదహతి, సమాదహన్తో ఉపట్ఠాపేతి. ఉపట్ఠాపేన్తో పజానాతి, పజానన్తో ఉపట్ఠాపేతి. ఉపట్ఠాపేన్తో సద్దహతి, సద్దహన్తో ఉపట్ఠాపేతి. ఉపట్ఠాపేన్తో పగ్గణ్హాతి, పగ్గణ్హన్తో ఉపట్ఠాపేతి. సమాదహన్తో పజానాతి, పజానన్తో సమాదహతి. సమాదహన్తో సద్దహతి, సద్దహన్తో సమాదహతి. సమాదహన్తో పగ్గణ్హాతి, పగ్గణ్హన్తో సమాదహతి. సమాదహన్తో ఉపట్ఠాపేతి, ఉపట్ఠాపేన్తో సమాదహతి. పజానన్తో సద్దహతి, సద్దహన్తో పజానాతి. పజానన్తో పగ్గణ్హాతి, పగ్గణ్హన్తో పజానాతి. పజానన్తో ఉపట్ఠాపేతి, ఉపట్ఠాపేన్తో పజానాతి. పజానన్తో సమాదహతి, సమాదహన్తో పజానాతి.

సద్దహితత్తా పగ్గహితం, పగ్గహితత్తా సద్దహితం. సద్దహితత్తా ఉపట్ఠాపితం, ఉపట్ఠాపితత్తా సద్దహితం. సద్దహితత్తా సమాదహితం, సమాదహితత్తా సద్దహితం. సద్దహితత్తా పజానితం, పజానితత్తా సద్దహితం. పగ్గహితత్తా ఉపట్ఠాపితం, ఉపట్ఠాపితత్తా పగ్గహితం. పగ్గహితత్తా సమాదహితం, సమాదహితత్తా పగ్గహితం. పగ్గహితత్తా పజానితం పజానితత్తా పగ్గహితం. పగ్గహితత్తా సద్దహితం, సద్దహితత్తా పగ్గహితం. ఉపట్ఠాపితత్తా సమాదహితం, సమాదహితత్తా ఉపట్ఠాపితం. ఉపట్ఠాపితత్తా పజానితం, పజానితత్తా ఉపట్ఠాపితం. ఉపట్ఠాపితత్తా సద్దహితం, సద్దహితత్తా ఉపట్ఠాపితం. ఉపట్ఠాపితత్తా పగ్గహితం, పగ్గహితత్తా ఉపట్ఠాపితం. సమాదహితత్తా పజానితం, పజానితత్తా సమాదహితం. సమాదహితత్తా సద్దహితం, సద్దహితత్తా సమాదహితం. సమాదహితత్తా పగ్గహితం, పగ్గహితత్తా సమాదహితం. సమాదహితత్తా ఉపట్ఠాపితం, ఉపట్ఠాపితత్తా సమాదహితం. పజానితత్తా సద్దహితం, సద్దహితత్తా పజానితం. పజానితత్తా పగ్గహితం, పగ్గహితత్తా పజానితం. పజానితత్తా ఉపట్ఠాపితం, ఉపట్ఠాపితత్తా పజానితం. పజానితత్తా సమాదహితం, సమాదహితత్తా పజానితం.

యం బుద్ధచక్ఖు తం బుద్ధఞాణం, యం బుద్ధఞాణం తం బుద్ధచక్ఖు, యేన చక్ఖునా తథాగతో సత్తే పస్సతి అప్పరజక్ఖే మహారజక్ఖే తిక్ఖిన్ద్రియే ముదిన్ద్రియే స్వాకారే ద్వాకారే సువిఞ్ఞాపయే దువిఞ్ఞాపయే అప్పేకచ్చే పరలోకవజ్జభయదస్సావినో [పరలోకవజ్జభయదస్సావినే (స్యా. క.)], అప్పేకచ్చే నపరలోకవజ్జభయదస్సావినో.

అప్పరజక్ఖే మహారజక్ఖేతి సద్ధో పుగ్గలో అప్పరజక్ఖో, అస్సద్ధో పుగ్గలో మహారజక్ఖో. ఆరద్ధవీరియో పుగ్గలో అప్పరజక్ఖో, కుసీతో పుగ్గలో మహారజక్ఖో. ఉపట్ఠితస్సతి పుగ్గలో అప్పరజక్ఖో, ముట్ఠస్సతి పుగ్గలో మహారజక్ఖో. సమాహితో పుగ్గలో అప్పరజక్ఖో, అసమాహితో పుగ్గలో మహారజక్ఖో. పఞ్ఞవా పుగ్గలో అప్పరజక్ఖో, దుప్పఞ్ఞో పుగ్గలో మహారజక్ఖో.

తిక్ఖిన్ద్రియే ముదిన్ద్రియేతి సద్ధో పుగ్గలో తిక్ఖిన్ద్రియో, అస్సద్ధో పుగ్గలో ముదిన్ద్రియో…పే… పఞ్ఞవా పుగ్గలో తిక్ఖిన్ద్రియో, దుప్పఞ్ఞో పుగ్గలో ముదిన్ద్రియో. స్వాకారే ద్వాకారేతి సద్ధో పుగ్గలో స్వాకారో, అస్సద్ధో పుగ్గలో ద్వాకారో…పే… పఞ్ఞవా పుగ్గలో స్వాకారో, దుప్పఞ్ఞో పుగ్గలో ద్వాకారో. సువిఞ్ఞాపయే దువిఞ్ఞాపయేతి సద్ధో పుగ్గలో సువిఞ్ఞాపయో, అస్సద్ధో పుగ్గలో దువిఞ్ఞాపయో…పే… పఞ్ఞవా పుగ్గలో సువిఞ్ఞాపయో, దుప్పఞ్ఞో పుగ్గలో దువిఞ్ఞాపయో.

అప్పేకచ్చే పరలోకవజ్జభయదస్సావినో, అప్పేకచ్చే నపరలోకవజ్జభయదస్సావినోతి సద్ధో పుగ్గలో పరలోకవజ్జభయదస్సావీ, అస్సద్ధో పుగ్గలో నపరలోకవజ్జభయదస్సావీ. ఆరద్ధవీరియో పుగ్గలో పరలోకవజ్జభయదస్సావీ, కుసీతో పుగ్గలో నపరలోకవజ్జభయదస్సావీ…పే… పఞ్ఞవా పుగ్గలో పరలోకవజ్జభయదస్సావీ, దుప్పఞ్ఞో పుగ్గలో నపరలోకవజ్జభయదస్సావీ.

లోకోతి ఖన్ధలోకో ధాతులోకో ఆయతనలోకో విపత్తిభవలోకో విపత్తిసమ్భవలోకో సమ్పత్తిభవలోకో సమ్పత్తిసమ్భవలోకో.

ఏకో లోకో – సబ్బే సత్తా ఆహారట్ఠితికా. ద్వే లోకా – నామఞ్చ రూపఞ్చ. తయో లోకా – తిస్సో వేదనా. చత్తారో లోకా – చత్తారో ఆహారా. పఞ్చ లోకా – పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా. ఛ లోకా – ఛ అజ్ఝత్తికాని ఆయతనాని. సత్త లోకా – సత్త విఞ్ఞాణట్ఠితియో. అట్ఠ లోకా – అట్ఠ లోకధమ్మా. నవ లోకా – నవ సత్తావాసా. దస లోకా – దసాయతనాని. ద్వాదస లోకా – ద్వాదసాయతనాని. అట్ఠారస లోకా – అట్ఠారస ధాతుయో.

వజ్జన్తి సబ్బే కిలేసా వజ్జా, సబ్బే దుచ్చరితా వజ్జా, సబ్బే అభిసఙ్ఖారా వజ్జా, సబ్బే భవగామికమ్మా వజ్జా. ఇతి ఇమస్మిఞ్చ లోకే ఇమస్మిఞ్చ వజ్జే తిబ్బా భయసఞ్ఞా పచ్చుపట్ఠితా హోన్తి, సేయ్యథాపి ఉక్ఖిత్తాసికే వధకే. ఇమేహి పఞ్ఞాసాయ ఆకారేహి ఇమాని పఞ్చిన్ద్రియాని జానాతి పస్సతి అఞ్ఞాతి పటివిజ్ఝతీతి.

ఇన్ద్రియసమోధానో పఞ్చమో.

తతియభాణవారో.

ఇన్ద్రియకథా నిట్ఠితా.