౭. భఙ్గానుపస్సనాఞాణనిద్దేసో

౫౧. కథం ఆరమ్మణం పటిసఙ్ఖా భఙ్గానుపస్సనే పఞ్ఞా విపస్సనే ఞాణం? రూపారమ్మణతా చిత్తం ఉప్పజ్జిత్వా భిజ్జతి. తం ఆరమ్మణం పటిసఙ్ఖా తస్స చిత్తస్స భఙ్గం అనుపస్సతి. అనుపస్సతీతి, కథం అనుపస్సతి? అనిచ్చతో అనుపస్సతి, నో నిచ్చతో. దుక్ఖతో అనుపస్సతి, నో సుఖతో. అనత్తతో అనుపస్సతి, నో అత్తతో. నిబ్బిన్దతి, నో నన్దతి, విరజ్జతి, నో రజ్జతి. నిరోధేతి, నో సముదేతి. పటినిస్సజ్జతి, నో ఆదియతి.

౫౨. అనిచ్చతో అనుపస్సన్తో నిచ్చసఞ్ఞం పజహతి. దుక్ఖతో అనుపస్సన్తో సుఖసఞ్ఞం పజహతి. అనత్తతో అనుపస్సన్తో అత్తసఞ్ఞం పజహతి. నిబ్బిన్దన్తో నన్దిం పజహతి. విరజ్జన్తో రాగం పజహతి. నిరోధేన్తో సముదయం పజహతి. పటినిస్సజ్జన్తో ఆదానం పజహతి.

వేదనారమ్మణతా…పే… సఞ్ఞారమ్మణతా… సఙ్ఖారారమ్మణతా… విఞ్ఞాణారమ్మణతా… చక్ఖు…పే… జరామరణారమ్మణతా చిత్తం ఉప్పజ్జిత్వా భిజ్జతి. తం ఆరమ్మణం పటిసఙ్ఖా తస్స చిత్తస్స భఙ్గం అనుపస్సతి. అనుపస్సతీతి, కథం అనుపస్సతి? అనిచ్చతో అనుపస్సతి, నో నిచ్చతో. దుక్ఖతో అనుపస్సతి, నో సుఖతో. అనత్తతో అనుపస్సతి, నో అత్తతో. నిబ్బిన్దతి, నో నన్దతి. విరజ్జతి, నో రజ్జతి. నిరోధేతి, నో సముదేతి. పటినిస్సజ్జతి, నో ఆదియతి.

అనిచ్చతో అనుపస్సన్తో నిచ్చసఞ్ఞం పజహతి. దుక్ఖతో అనుపస్సన్తో సుఖసఞ్ఞం పజహతి. అనత్తతో అనుపస్సన్తో అత్తసఞ్ఞం పజహతి. నిబ్బిన్దన్తో నన్దిం పజహతి. విరజ్జన్తో రాగం పజహతి. నిరోధేన్తో సముదయం పజహతి. పటినిస్సజ్జన్తో ఆదానం పజహతి.

వత్థుసఙ్కమనా చేవ, పఞ్ఞాయ చ వివట్టనా;

ఆవజ్జనా బలఞ్చేవ, పటిసఙ్ఖా విపస్సనా.

ఆరమ్మణఅన్వయేన , ఉభో ఏకవవత్థనా [ఏకవవత్థానా (క.)];

నిరోధే అధిముత్తతా, వయలక్ఖణవిపస్సనా.

ఆరమ్మణఞ్చ పటిసఙ్ఖా, భఙ్గఞ్చ అనుపస్సతి;

సుఞ్ఞతో చ ఉపట్ఠానం, అధిపఞ్ఞా విపస్సనా.

కుసలో తీసు అనుపస్సనాసు, చతస్సో చ [చతూసు చ (స్యా.)] విపస్సనాసు;

తయో ఉపట్ఠానే కుసలతా, నానాదిట్ఠీసు న కమ్పతీతి.

తం ఞాతట్ఠేన ఞాణం, పజాననట్ఠేన పఞ్ఞా. తేన వుచ్చతి – ‘‘ఆరమ్మణం పటిసఙ్ఖా భఙ్గానుపస్సనే పఞ్ఞా విపస్సనే ఞాణం’’.

భఙ్గానుపస్సనాఞాణనిద్దేసో సత్తమో.