౬౯. ఆసయానుసయఞాణనిద్దేసో

౧౧౩. కతమం తథాగతస్స సత్తానం ఆసయానుసయే ఞాణం? ఇధ తథాగతో సత్తానం ఆసయం జానాతి, అనుసయం జానాతి, చరితం జానాతి, అధిముత్తిం జానాతి, భబ్బాభబ్బే సత్తే పజానాతి. కతమో [కతమో చ (స్యా. క.)] సత్తానం ఆసయో? ‘‘సస్సతో లోకో’’తి వా, ‘‘అసస్సతో లోకో’’తి వా, ‘‘అన్తవా లోకో’’తి వా, ‘‘అనన్తవా లోకో’’తి వా, ‘‘తం జీవం తం సరీర’’న్తి వా, ‘‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’’న్తి వా, ‘‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి వా, ‘‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి వా, ‘‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి వా, ‘‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి వా. ఇతి భవదిట్ఠిసన్నిస్సితా వా సత్తా హోన్తి విభవదిట్ఠిసన్నిస్సితా వా.

ఏతే వా పన ఉభో అన్తే అనుపగమ్మ ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అనులోమికా ఖన్తి పటిలద్ధా హోతి, యథాభూతం వా ఞాణం. కామం సేవన్తఞ్ఞేవ జానాతి – ‘‘అయం పుగ్గలో కామగరుకో కామాసయో కామాధిముత్తో’’తి. కామం సేవన్తఞ్ఞేవ జానాతి – ‘‘అయం పుగ్గలో నేక్ఖమ్మగరుకో నేక్ఖమ్మాసయో నేక్ఖమ్మాధిముత్తో’’తి. నేక్ఖమ్మం సేవన్తఞ్ఞేవ జానాతి – ‘‘అయం పుగ్గలో (నేక్ఖమ్మగరుకో నేక్ఖమ్మాసయో నేక్ఖమ్మాధిముత్తో’’తి. నేక్ఖమ్మం సేవన్తఞ్ఞేవ జానాతి – ‘‘అయం పుగ్గలో కామగరుకో కామాసయో కామాధిముత్తో’’తి. బ్యాపాదం సేవన్తఞ్ఞేవ జానాతి) [( ) ఏత్థన్తరే పాఠా నత్థి స్యామపోత్థకే, ఏవముపరిపి] – ‘‘అయం పుగ్గలో బ్యాపాదగరుకో బ్యాపాదాసయో బ్యాపాదాధిముత్తో’’తి. బ్యాపాదం సేవన్తఞ్ఞేవ జానాతి – ‘‘అయం పుగ్గలో (అబ్యాపాదగరుకో అబ్యాపాదాసయో అబ్యాపాదాధిముత్తో’’తి. అబ్యాపాదం సేవన్తఞ్ఞేవ జానాతి – ‘‘అయం పుగ్గలో అబ్యాపాదగరుకో అబ్యాపాదాసయో అబ్యాపాదాధిముత్తో’’తి. అబ్యాపాదం సేవన్తఞ్ఞేవ జానాతి – ‘‘అయం పుగ్గలో బ్యాపాదగరుకో బ్యాపాదాసయో బ్యాపాదాధిముత్తో’’తి. థినమిద్ధం సేవన్తఞ్ఞేవ జానాతి) – ‘‘అయం పుగ్గలో థినమిద్ధగరుకో థినమిద్ధాసయో థినమిద్ధాధిముత్తో’’తి. థినమిద్ధం సేవన్తఞ్ఞేవ జానాతి – ‘‘అయం పుగ్గలో ఆలోకసఞ్ఞాగరుకో ఆలోకసఞ్ఞాసయో ఆలోకసఞ్ఞాధిముత్తో’’తి. ఆలోకసఞ్ఞం సేవన్తఞ్ఞేవ జానాతి – ‘‘అయం పుగ్గలో (ఆలోకసఞ్ఞాగరుకో ఆలోకసఞ్ఞాసయో ఆలోకసఞ్ఞాధిముత్తో’’తి. ఆలోకసఞ్ఞం సేవన్తఞ్ఞేవ జానాతి – ‘‘అయం పుగ్గలో థినమిద్ధగరుకో థినమిద్ధాసయో థినమిద్ధాధిముత్తో’’తి.) అయం సత్తానం ఆసయో.

౧౧౪. కతమో చ సత్తానం అనుసయో? సత్తానుసయా – కామరాగానుసయో, పటిఘానుసయో, మానానుసయో, దిట్ఠానుసయో, విచికిచ్ఛానుసయో, భవరాగానుసయో, అవిజ్జానుసయో. యం లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థ సత్తానం కామరాగానుసయో అనుసేతి. యం లోకే అప్పియరూపం అసాతరూపం, ఏత్థ సత్తానం పటిఘానుసయో అనుసేతి. ఇతి ఇమేసు ద్వీసు ధమ్మేసు అవిజ్జా అనుపతితా, తదేకట్ఠో మానో చ దిట్ఠి చ విచికిచ్ఛా చ దట్ఠబ్బా. అయం సత్తానం అనుసయో.

కతమఞ్చ సత్తానం చరితం? పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో అపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో ఆనేఞ్జాభిసఙ్ఖారో పరిత్తభూమకో వా మహాభూమకో వా. ఇదం సత్తానం చరితం.

౧౧౫. కతమా చ సత్తానం అధిముత్తి? సన్తి సత్తా హీనాధిముత్తికా, సన్తి సత్తా పణీతాధిముత్తికా. హీనాధిముత్తికా సత్తా హీనాధిముత్తికే సత్తే సేవన్తి భజన్తి పయిరుపాసన్తి. పణీతాధిముత్తికా సత్తా పణీతాధిముత్తికే సత్తే సేవన్తి భజన్తి పయిరుపాసన్తి. అతీతమ్పి అద్ధానం హీనాధిముత్తికా సత్తా హీనాధిముత్తికే సత్తే సేవింసు భజింసు పయిరుపాసింసు; పణీతాధిముత్తికా సత్తా పణీతాధిముత్తికే సత్తే సేవింసు భజింసు పయిరుపాసింసు. అనాగతమ్పి అద్ధానం హీనాధిముత్తికా సత్తా హీనాధిముత్తికే సత్తే సేవిస్సన్తి భజిస్సన్తి పయిరుపాసిస్సన్తి; పణీతాధిముత్తికా సత్తా పణీతాధిముత్తికే సత్తే సేవిస్సన్తి భజిస్సన్తి పయిరుపాసిస్సన్తి. అయం సత్తానం అధిముత్తి.

కతమే సత్తా అభబ్బా? యే తే సత్తా కమ్మావరణేన సమన్నాగతా, కిలేసావరణేన సమన్నాగతా, విపాకావరణేన సమన్నాగతా, అస్సద్ధా అచ్ఛన్దికా దుప్పఞ్ఞా, అభబ్బా నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్తం – ఇమే తే సత్తా అభబ్బా.

కతమే సత్తా భబ్బా? యే తే సత్తా న కమ్మావరణేన సమన్నాగతా, న కిలేసావరణేన సమన్నాగతా, న విపాకావరణేన సమన్నాగతా, సద్ధా ఛన్దికా పఞ్ఞవన్తో, భబ్బా నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్తం – ఇమే తే సత్తా భబ్బా. ఇదం తథాగతస్స సత్తానం ఆసయానుసయే ఞాణం.

ఆసయానుసయఞాణనిద్దేసో నవసట్ఠిమో.