౫౨. చేతోపరియఞాణనిద్దేసో

౧౦౪. కథం తిణ్ణం చిత్తానం విప్ఫారత్తా ఇన్ద్రియానం పసాదవసేన నానత్తేకత్తవిఞ్ఞాణచరియాపరియోగాహణే పఞ్ఞా చేతోపరియఞాణం? ఇధ భిక్ఖు ఛన్దసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, వీరియసమాధి…పే… చిత్తసమాధి…పే… వీమంసాసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి. సో ఇమేసు చతూసు ఇద్ధిపాదేసు చిత్తం పరిభావేతి పరిదమేతి, ముదుం కరోతి కమ్మనియం. సో ఇమేసు చతూసు ఇద్ధిపాదేసు చిత్తం పరిభావేత్వా పరిదమేత్వా, ముదుం కరిత్వా కమ్మనియం ఏవం పజానాతి – ‘‘ఇదం రూపం సోమనస్సిన్ద్రియసముట్ఠితం, ఇదం రూపం దోమనస్సిన్ద్రియసముట్ఠితం, ఇదం రూపం ఉపేక్ఖిన్ద్రియసముట్ఠిత’’న్తి. సో తథాభావితేన చిత్తేన పరిసుద్ధేన పరియోదాతేన చేతోపరియఞాణాయ చిత్తం అభినీహరతి అభినిన్నామేతి. సో పరసత్తానం పరపుగ్గలానం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానాతి – సరాగం వా చిత్తం ‘‘సరాగం చిత్త’’న్తి పజానాతి, వీతరాగం వా చిత్తం ‘‘వీతరాగం చిత్త’’న్తి పజానాతి, సదోసం వా చిత్తం…పే… వీతదోసం వా చిత్తం… సమోహం వా చిత్తం… వీతమోహం వా చిత్తం… సంఖిత్తం వా చిత్తం… విక్ఖిత్తం వా చిత్తం… మహగ్గతం వా చిత్తం… అమహగ్గతం వా చిత్తం… సఉత్తరం వా చిత్తం… అనుత్తరం వా చిత్తం… సమాహితం వా చిత్తం… అసమాహితం వా చిత్తం… విముత్తం వా చిత్తం… అవిముత్తం వా చిత్తం ‘‘అవిముత్తం చిత్తన్తి పజానాతి. తం ఞాతట్ఠేన ఞాణం, పజాననట్ఠేన పఞ్ఞా. తేన వుచ్చతి – ‘‘తిణ్ణం చిత్తానం విప్ఫారత్తా ఇన్ద్రియానం పసాదవసేన నానత్తేకత్తవిఞ్ఞాణచరియాపరియోగాహణే పఞ్ఞా చేతోపరియఞాణం’’.

చేతోపరియఞాణనిద్దేసో ద్వేపఞ్ఞాసమో.