౫౦. ఇద్ధివిధఞాణనిద్దేసో

౧౦౧. కథం కాయమ్పి చిత్తమ్పి ఏకవవత్థానతా సుఖసఞ్ఞఞ్చ లహుసఞ్ఞఞ్చ అధిట్ఠానవసేన ఇజ్ఝనట్ఠే పఞ్ఞా ఇద్ధివిధే ఞాణం? ఇధ భిక్ఖు ఛన్దసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, వీరియసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, చిత్తసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, వీమంసాసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి. సో ఇమేసు చతూసు ఇద్ధిపాదేసు చిత్తం పరిభావేతి పరిదమేతి, ముదుం కరోతి కమ్మనియం. సో ఇమేసు చతూసు ఇద్ధిపాదేసు చిత్తం పరిభావేత్వా పరిదమేత్వా ముదుం కరిత్వా కమ్మనియం కాయమ్పి చిత్తే సమోదహతి, చిత్తమ్పి కాయే సమోదహతి, కాయవసేన చిత్తం పరిణామేతి, చిత్తవసేన కాయం పరిణామేతి, కాయవసేన చిత్తం అధిట్ఠాతి, చిత్తవసేన కాయం అధిట్ఠాతి; కాయవసేన చిత్తం పరిణామేత్వా చిత్తవసేన కాయం పరిణామేత్వా కాయవసేన చిత్తం అధిట్ఠహిత్వా చిత్తవసేన కాయం అధిట్ఠహిత్వా సుఖసఞ్ఞఞ్చ లహుసఞ్ఞఞ్చ కాయే ఓక్కమిత్వా విహరతి. సో తథాభావితేన చిత్తేన పరిసుద్ధేన పరియోదాతేన ఇద్ధివిధఞాణాయ చిత్తం అభినీహరతి అభినిన్నామేతి. సో అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి.

౧౦౨. ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి, బహుధాపి హుత్వా ఏకో హోతి; ఆవిభావం తిరోభావం; తిరోకుట్టం [తిరోకుడ్డం (స్యా.)] తిరోపాకారం తిరోపబ్బతం అసజ్జమానో గచ్ఛతి, సేయ్యథాపి ఆకాసే; పథవియాపి ఉమ్ముజ్జనిముజ్జం కరోతి, సేయ్యథాపి ఉదకే; ఉదకేపి అభిజ్జమానే గచ్ఛతి, సేయ్యథాపి పథవియం; ఆకాసేపి పల్లఙ్కేన కమతి [చఙ్కమతి (స్యా.) దీ. ని. ౧.౨౩౮ పస్సితబ్బా] సేయ్యథాపి పక్ఖీ సకుణో ఇమేపి చన్దిమసూరియే ఏవంమహిద్ధికే ఏవంమహానుభావే పాణినా పరామసతి [పరిమసతి (స్యా.)] పరిమజ్జతి; యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి. తం ఞాతట్ఠేన ఞాణం, పజాననట్ఠేన పఞ్ఞా. తేన వుచ్చతి – ‘‘కాయమ్పి చిత్తమ్పి ఏకవవత్థానతా సుఖసఞ్ఞఞ్చ లహుసఞ్ఞఞ్చ అధిట్ఠానవసేన ఇజ్ఝనట్ఠే పఞ్ఞా ఇద్ధివిధే ఞాణం’’.

ఇద్ధివిధఞాణనిద్దేసో పఞ్ఞాసమో.