౩. సమాధిభావనామయఞాణనిద్దేసో

౪౩. కథం సంవరిత్వా సమాదహనే పఞ్ఞా సమాధిభావనామయే ఞాణం? ఏకో సమాధి – చిత్తస్స ఏకగ్గతా. ద్వే సమాధీ – లోకియో సమాధి, లోకుత్తరో సమాధి. తయో సమాధీ – సవితక్కసవిచారో సమాధి, అవితక్కవిచారమత్తో సమాధి, అవితక్కఅవిచారో సమాధి. చత్తారో సమాధీ – హానభాగియో సమాధి, ఠితిభాగియో సమాధి, విసేసభాగియో సమాధి, నిబ్బేధభాగియో సమాధి. పఞ్చ సమాధీ – పీతిఫరణతా, సుఖఫరణతా, చేతోఫరణతా, ఆలోకఫరణతా, పచ్చవేక్ఖణానిమిత్తం [పచ్చవేక్ఖనానిమిత్తం (క.)].

ఛ సమాధీ – బుద్ధానుస్సతివసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి, ధమ్మానుస్సతివసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి, సఙ్ఘానుస్సతివసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి, సీలానుస్సతివసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి, చాగానుస్సతివసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి, దేవతానుస్సతివసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి. సత్త సమాధీ – సమాధికుసలతా, సమాధిస్స సమాపత్తికుసలతా, సమాధిస్స ఠితికుసలతా, సమాధిస్స వుట్ఠానకుసలతా, సమాధిస్స కల్లతాకుసలతా [కల్లితకుసలతా (స్యా. క.)], సమాధిస్స గోచరకుసలతా, సమాధిస్స అభినీహారకుసలతా. అట్ఠ సమాధీ – పథవీకసిణవసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి, ఆపోకసిణవసేన…పే… తేజోకసిణవసేన… వాయోకసిణవసేన… నీలకసిణవసేన… పీతకసిణవసేన… లోహితకసిణవసేన… ఓదాతకసిణవసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి. నవ సమాధీ – రూపావచరో సమాధి అత్థి హీనో, అత్థి మజ్ఝోమో, అత్థి పణీతో; అరూపావచరో సమాధి అత్థి హీనో, అత్థి మజ్ఝోమో, అత్థి పణీతో; సుఞ్ఞతో సమాధి, అనిమిత్తో సమాధి, అప్పణిహితో సమాధి. దస సమాధీ – ఉద్ధుమాతకసఞ్ఞావసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి, వినీలకసఞ్ఞావసేన…పే… విపుబ్బకసఞ్ఞావసేన… విచ్ఛిద్దకసఞ్ఞావసేన… విక్ఖాయితకసఞ్ఞావసేన… విక్ఖిత్తకసఞ్ఞావసేన… హతవిక్ఖిత్తకసఞ్ఞావసేన… లోహితకసఞ్ఞావసేన… పుళవకసఞ్ఞావసేన [పుళువక సఞ్ఞావసేన (క.)] … అట్ఠికసఞ్ఞావసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి. ఇమే పఞ్చపఞ్ఞాస సమాధి.

౪౪. అపి చ, పఞ్చవీసతి సమాధిస్స సమాధిట్ఠా – పరిగ్గహట్ఠేన సమాధి, పరివారట్ఠేన సమాధి, పరిపూరట్ఠేన సమాధి, ఏకగ్గట్ఠేన సమాధి, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధి, అవిసారట్ఠేన సమాధి, అనావిలట్ఠేన సమాధి, అనిఞ్జనట్ఠేన సమాధి, విముత్తట్ఠేన సమాధి, ఏకత్తుపట్ఠానవసేన చిత్తస్స ఠితత్తా సమాధి, సమం ఏసతీతి సమాధి, విసమం నేసతీతి సమాధి, సమం ఏసితత్తా సమాధి, విసమం నేసితత్తా సమాధి, సమం ఆదియతీతి సమాధి, విసమం నాదియతీతి సమాధి, సమం ఆదిన్నత్తా సమాధి, విసమం అనాదిన్నత్తా సమాధి, సమం పటిపజ్జతీతి సమాధి, విసమం నప్పటిపజ్జతీతి సమాధి, సమం పటిపన్నత్తా సమాధి, విసమం నప్పటిపన్నత్తా సమాధి, సమం ఝాయతీతి సమాధి, విసమం ఝాపేతీతి సమాధి, సమం ఝాతత్తా సమాధి, విసమం ఝాపితత్తా సమాధి, సమో చ హితో చ సుఖో చాతి సమాధి. ఇమే పఞ్చవీసతి సమాధిస్స సమాధిట్ఠా. తం ఞాతట్ఠేన ఞాణం, పజాననట్ఠేన పఞ్ఞా. తేన వుచ్చతి – ‘‘సంవరిత్వా సమాదహనే పఞ్ఞా సమాధిభావనామయే ఞాణం’’.

సమాధిభావనామయఞాణనిద్దేసో తతియో.