౧౯. ధమ్మనానత్తఞాణనిద్దేసో

౭౩. కథం నవధమ్మవవత్థానే పఞ్ఞా ధమ్మనానత్తే ఞాణం? కథం ధమ్మే వవత్థేతి? కామావచరే ధమ్మే కుసలతో వవత్థేతి, అకుసలతో వవత్థేతి, అబ్యాకతతో వవత్థేతి. రూపావచరే ధమ్మే కుసలతో వవత్థేతి, అబ్యాకతతో వవత్థేతి. అరూపావచరే ధమ్మే కుసలతో వవత్థేతి, అబ్యాకతతో వవత్థేతి. అపరియాపన్నే ధమ్మే కుసలతో వవత్థేతి, అబ్యాకతతో వవత్థేతి.

కథం కామావచరే ధమ్మే కుసలతో వవత్థేతి, అకుసలతో వవత్థేతి, అబ్యాకతతో వవత్థేతి? దస కుసలకమ్మపథే కుసలతో వవత్థేతి, దస అకుసలకమ్మపథే అకుసలతో వవత్థేతి, రూపఞ్చ విపాకఞ్చ కిరియఞ్చ అబ్యాకతతో వవత్థేతి – ఏవం కామావచరే ధమ్మే కుసలతో వవత్థేతి, అకుసలతో వవత్థేతి, అబ్యాకతతో వవత్థేతి.

కథం రూపావచరే ధమ్మే కుసలతో వవత్థేతి, అబ్యాకతతో వవత్థేతి? ఇధట్ఠస్స చత్తారి ఝానాని కుసలతో వవత్థేతి, తత్రూపపన్నస్స చత్తారి ఝానాని అబ్యాకతతో వవత్థేతి – ఏవం రూపావచరే ధమ్మే కుసలతో వవత్థేతి, అబ్యాకతతో వవత్థేతి.

కథం అరూపావచరే ధమ్మే కుసలతో వవత్థేతి, అబ్యాకతతో వవత్థేతి? ఇధట్ఠస్స చతస్సో అరూపావచరసమాపత్తియో కుసలతో వవత్థేతి, తత్రూపపన్నస్స చతస్సో అరూపావచరసమాపత్తియో అబ్యాకతతో వవత్థేతి – ఏవం అరూపావచరే ధమ్మే కుసలతో వవత్థేతి, అబ్యాకతతో వవత్థేతి.

కథం అపరియాపన్నే ధమ్మే కుసలతో వవత్థేతి, అబ్యాకతతో వవత్థేతి? చత్తారో అరియమగ్గే కుసలతో వవత్థేతి, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని నిబ్బానఞ్చ అబ్యాకతతో వవత్థేతి – ఏవం అపరియాపన్నే ధమ్మే కుసలతో వవత్థేతి, అబ్యాకతతో వవత్థేతి. ఏవం ధమ్మే వవత్థేతి.

నవ పామోజ్జమూలకా ధమ్మా. అనిచ్చతో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి, పముదితస్స పీతి జాయతి, పీతిమనస్స కాయో పస్సమ్భతి, పస్సద్ధకాయో సుఖం వేదేతి, సుఖినో చిత్తం సమాధియతి. సమాహితే చిత్తే యథాభూతం పజానాతి పస్సతి. యథాభూతం జానం పస్సం నిబ్బిన్దతి, నిబ్బిన్దం విరజ్జతి, విరాగా విముచ్చతి. దుక్ఖతో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి…పే… అనత్తతో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి…పే… విముచ్చతి.

రూపం అనిచ్చతో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి…పే… రూపం దుక్ఖతో మనసికరోతో…పే… వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం… చక్ఖుం…పే… జరామరణం అనిచ్చతో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి…పే… జరామరణం దుక్ఖతో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి…పే… జరామరణం అనత్తతో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి, పముదితస్స పీతి జాయతి, పీతిమనస్స కాయో పస్సమ్భతి, పస్సద్ధకాయో సుఖం వేదేతి, సుఖినో చిత్తం సమాధియతి. సమాహితే చిత్తే యథాభూతం పజానాతి పస్సతి. యథాభూతం జానం పస్సం నిబ్బిన్దతి, నిబ్బిన్దం విరజ్జతి, విరాగా విముచ్చతి. ఇమే నవ పామోజ్జమూలకా ధమ్మా.

౭౪. నవ యోనిసో మనసికారమూలకా ధమ్మా. అనిచ్చతో యోనిసో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి, పముదితస్స పీతి జాయతి, పీతిమనస్స కాయో పస్సమ్భతి, పస్సద్ధకాయో సుఖం వేదేతి, సుఖినో చిత్తం సమాధియతి. సమాహితేన చిత్తేన ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి యథాభూతం పజానాతి, ‘‘అయం దుక్ఖసముదయో’’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘‘అయం దుక్ఖనిరోధో’’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’’తి యథాభూతం పజానాతి. దుక్ఖతో యోనిసో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి, పముదితస్స పీతి జాయతి, పీతిమనస్స కాయో పస్సమ్భతి, పస్సద్ధకాయో సుఖం వేదేతి, సుఖినో చిత్తం సమాధియతి. సమాహితేన చిత్తేన ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి యథాభూతం పజానాతి, ‘‘అయం దుక్ఖసముదయో’’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘‘అయం దుక్ఖనిరోధో’’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’’తి యథాభూతం పజానాతి. అనత్తతో యోనిసో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి…పే….

రూపం అనిచ్చతో యోనిసో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి…పే… రూపం దుక్ఖతో యోనిసో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి…పే… రూపం అనత్తతో యోనిసో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి…పే… వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం… చక్ఖుం…పే… జరామరణం అనిచ్చతో యోనిసో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి…పే… జరామరణం దుక్ఖతో యోనిసో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి…పే… జరామరణం అనత్తతో యోనిసో మనసికరోతో పామోజ్జం జాయతి, పముదితస్స పీతి జాయతి, పీతిమనస్స కాయో పస్సమ్భతి, పస్సద్ధకాయో సుఖం వేదేతి, సుఖినో చిత్తం సమాధియతి. సమాహితేన చిత్తేన ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి యథాభూతం పజానాతి, ‘‘అయం దుక్ఖసముదయో’’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘‘అయం దుక్ఖనిరోధో’’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’’తి యథాభూతం పజానాతి. ఇమే నవ యోనిసో మనసికారమూలకా ధమ్మా.

నవ నానత్తా – ధాతునానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఫస్సనానత్తం, ఫస్సనానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి వేదనానానత్తం, వేదనానానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సఞ్ఞానానత్తం, సఞ్ఞానానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సఙ్కప్పనానత్తం, సఙ్కప్పనానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఛన్దనానత్తం, ఛన్దనానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి పరిళాహనానత్తం, పరిళాహనానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి పరియేసనానానత్తం, పరియేసనానానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి లాభనానత్తం – ఇమే నవ నానత్తా. తం ఞాతట్ఠేన ఞాణం, పజాననట్ఠేన పఞ్ఞా. తేన వుచ్చతి – ‘‘నవధమ్మవవత్థానే పఞ్ఞా ధమ్మనానత్తే ఞాణం’’.

ధమ్మనానత్తఞాణనిద్దేసో ఏకూనవీసతిమో.