౮. పసూరసుత్తనిద్దేసో

అథ పసూరసుత్తనిద్దేసం వక్ఖతి –

౫౯. ఇధేవ సుద్ధిం ఇతి వాదయన్తి, నాఞ్ఞేసు ధమ్మేసు విసుద్ధిమాహు;

యం నిస్సితా తత్థ సుభం వదానా, పచ్చేకసచ్చేసు పుథూ నివిట్ఠా.

ఇధేవ సుద్ధిం ఇతి వాదయన్తీతి. ఇధేవ సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తి. ‘‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తి. ‘‘అసస్సతో లోకో … అన్తవా లోకో… అనన్తవా లోకో… తం జీవం తం సరీరం… అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరం… హోతి తథాగతో పరం మరణా… న హోతి తథాగతో పరం మరణా… హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా… నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తీతి – ఇధేవ సుద్ధిం ఇతి వాదయన్తి.

నాఞ్ఞేసు ధమ్మేసు విసుద్ధిమాహూతి. అత్తనో సత్థారం ధమ్మక్ఖానం గణం దిట్ఠిం పటిపదం మగ్గం ఠపేత్వా సబ్బే పరవాదే ఖిపన్తి ఉక్ఖిపన్తి పరిక్ఖిపన్తి. ‘‘సో సత్థా న సబ్బఞ్ఞూ, ధమ్మో న స్వాక్ఖాతో, గణో న సుప్పటిపన్నో, దిట్ఠి న భద్దికా, పటిపదా న సుపఞ్ఞత్తా, మగ్గో న నియ్యానికో, నత్థేత్థ సుద్ధి వా విసుద్ధి వా పరిసుద్ధి వా ముత్తి వా విముత్తి వా పరిముత్తి వా, న తత్థ సుజ్ఝన్తి వా విసుజ్ఝన్తి వా పరిసుజ్ఝన్తి వా ముచ్చన్తి వా విముచ్చన్తి వా పరిముచ్చన్తి వా, హీనా నిహీనా ఓమకా లామకా ఛతుక్కా పరిత్తా’’తి – ఏవమాహంసు ఏవం వదన్తి ఏవం కథేన్తి ఏవం భణన్తి ఏవం దీపయన్తి ఏవం వోహరన్తీతి – నాఞ్ఞేసు ధమ్మేసు విసుద్ధిమాహు.

యం నిస్సితా తత్థ సుభం వదానాతి. యం నిస్సితాతి యం సత్థారం ధమ్మక్ఖానం గణం దిట్ఠిం పటిపదం మగ్గం నిస్సితా ఆనిస్సితా [పతిట్ఠితా (సీ.), సన్నిస్సితా (స్యా.)] అల్లీనా ఉపగతా అజ్ఝోసితా అధిముత్తా. తత్థాతి సకాయ దిట్ఠియా సకాయ ఖన్తియా సకాయ రుచియా సకాయ లద్ధియా. సుభం వదానాతి సుభవాదా సోభనవాదా పణ్డితవాదా థిరవాదా [ధీరవాదా (స్యా.)] ఞాయవాదా హేతువాదా లక్ఖణవాదా కారణవాదా ఠానవాదా సకాయ లద్ధియాతి – యం నిస్సితా తత్థ సుభం వదానా.

పచ్చేకసచ్చేసు పుథూ నివిట్ఠాతి. పుథూ సమణబ్రాహ్మణా పుథూ పచ్చేకసచ్చేసు నివిట్ఠా పతిట్ఠితా అల్లీనా ఉపగతా అజ్ఝోసితా అధిముత్తా. ‘‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి నివిట్ఠా పతిట్ఠితా అల్లీనా ఉపగతా అజ్ఝోసితా అధిముత్తా. ‘‘అసస్సతో లోకో…పే… నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి నివిట్ఠా పతిట్ఠితా అల్లీనా ఉపగతా అజ్ఝోసితా అధిముత్తాతి – పచ్చేకసచ్చేసు పుథూ నివిట్ఠా.

తేనాహ భగవా –

‘‘ఇధేవ సుద్ధిం ఇతి వాదయన్తి, నాఞ్ఞేసు ధమ్మేసు విసుద్ధిమాహు;

యం నిస్సితా తత్థ సుభం వదానా, పచ్చేకసచ్చేసు పుథూ నివిట్ఠా’’తి.

౬౦. తే వాదకామా పరిసం విగయ్హ, బాలం దహన్తీ మిథు అఞ్ఞమఞ్ఞం;

వదన్తి తే అఞ్ఞసితా కథోజ్జం, పసంసకామా కుసలావదానా.

తే వాదకామా పరిసం విగయ్హాతి. తే వాదకామాతి తే వాదకామా వాదత్థికా వాదాధిప్పాయా వాదపురేక్ఖారా వాదపరియేసనం చరన్తా. పరిసం విగయ్హాతి ఖత్తియపరిసం బ్రాహ్మణపరిసం గహపతిపరిసం సమణపరిసం విగయ్హ ఓగయ్హ అజ్ఝోగాహేత్వా పవిసిత్వాతి – తే వాదకామా పరిసం విగయ్హ.

బాలం దహన్తీ మిథు అఞ్ఞమఞ్ఞన్తి. మిథూతి ద్వే జనా ద్వే కలహకారకా ద్వే భణ్డనకారకా ద్వే భస్సకారకా ద్వే వివాదకారకా ద్వే అధికరణకారకా ద్వే వాదినో ద్వే సల్లాపకా; తే అఞ్ఞమఞ్ఞం బాలతో హీనతో నిహీనతో ఓమకతో లామకతో ఛతుక్కతో పరిత్తతో దహన్తి పస్సన్తి దక్ఖన్తి ఓలోకేన్తి నిజ్ఝాయన్తి ఉపపరిక్ఖన్తీతి – బాలం దహన్తీ మిథు అఞ్ఞమఞ్ఞం.

వదన్తి తే అఞ్ఞసితా కథోజ్జన్తి. అఞ్ఞం సత్థారం ధమ్మక్ఖానం గణం దిట్ఠిం పటిపదం మగ్గం నిస్సితా ఆనిస్సితా అల్లీనా ఉపగతా అజ్ఝోసితా అధిముత్తా. కథోజ్జం వుచ్చతి కలహో భణ్డనం విగ్గహో వివాదో మేధగం. అథ వా కథోజ్జన్తి అనోజవన్తీ నిసాకథా కథోజ్జం వదన్తి, కలహం వదన్తి, భణ్డనం వదన్తి, విగ్గహం వదన్తి, వివాదం వదన్తి, మేధగం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తీతి – వదన్తి తే అఞ్ఞసితా కథోజ్జం.

పసంసకామా కుసలావదానాతి. పసంసకామాతి పసంసకామా పసంసత్థికా పసంసాధిప్పాయా పసంసపురేక్ఖారా పసంసపరియేసనం చరన్తా. కుసలావదానాతి కుసలవాదా పణ్డితవాదా థిరవాదా ఞాయవాదా హేతువాదా లక్ఖణవాదా కారణవాదా ఠానవాదా సకాయ లద్ధియాతి – పసంసకామా కుసలావదానా.

తేనాహ భగవా –

‘‘తే వాదకామా పరిసం విగయ్హ, బాలం దహన్తీ మిథు అఞ్ఞమఞ్ఞం;

వదన్తి తే అఞ్ఞసితా కథోజ్జం, పసంసకామా కుసలావదానా’’తి.

౬౧. యుత్తో కథాయం పరిసాయ మజ్ఝే, పసంసమిచ్ఛం వినిఘాతి హోతి;

అపాహతస్మిం పన మఙ్కు హోతి, నిన్దాయ సో కుప్పతి రన్ధమేసీ.

యుత్తో కథాయం పరిసాయ మజ్ఝేతి. ఖత్తియపరిసాయ వా బ్రాహ్మణపరిసాయ వా గహపతిపరిసాయ వా సమణపరిసాయ వా మజ్ఝే అత్తనో కథాయం యుత్తో పయుత్తో ఆయుత్తో సమాయుత్తో సమ్పయుత్తో కథేతున్తి – యుత్తో కథాయం పరిసాయ మజ్ఝే.

పసంసమిచ్ఛం వినిఘాతి హోతీతి. పసంసమిచ్ఛన్తి పసంసం థోమనం కిత్తిం వణ్ణహారియం ఇచ్ఛన్తో సాదియన్తో పత్థయన్తో పిహయన్తో అభిజప్పన్తో. వినిఘాతి హోతీతి పుబ్బేవ సల్లాపా కథంకథీ వినిఘాతీ హోతి. ‘‘జయో ను ఖో మే భవిస్సతి, పరాజయో ను ఖో మే భవిస్సతి, కథం నిగ్గహం కరిస్సామి, కథం పటికమ్మం కరిస్సామి, కథం విసేసం కరిస్సామి, కథం పటివిసేసం కరిస్సామి, కథం ఆవేఠియం [ఆవేధియం (స్యా.)] కరిస్సామి, కథం నిబ్బేఠియం [నిబ్బేధియం (స్యా. క.)] కరిస్సామి, కథం ఛేదం కరిస్సామి, కథం మణ్డలం కరిస్సామీ’’తి, ఏవం పుబ్బేవ సల్లాపా కథంకథీ వినిఘాతి హోతీతి – పసంసమిచ్ఛం వినిఘాతి హోతి.

అపాహతస్మిం పన మఙ్కు హోతీతి. యే తే పఞ్హవీమంసకా పరిసా పారిసజ్జా పాసారికా [పాసనికా (స్యా.)], తే అపహరన్తి. ‘‘అత్థాపగతం భణిత’’న్తి అత్థతో అపహరన్తి, ‘‘బ్యఞ్జనాపగతం భణిత’’న్తి బ్యఞ్జనతో అపహరన్తి, ‘‘అత్థబ్యఞ్జనాపగతం భణిత’’న్తి అత్థబ్యఞ్జనతో అపహరన్తి, ‘‘అత్థో తే దున్నీతో, బ్యఞ్జనం తే దురోపితం, అత్థబ్యఞ్జనం తే దున్నీతం దురోపితం, నిగ్గహో తే అకతో, పటికమ్మం తే దుక్కటం, విసేసో తే అకతో, పటివిసేసో తే దుక్కటో, ఆవేఠియా తే అకతా, నిబ్బేఠియా తే దుక్కటా, ఛేదో తే అకతో, మణ్డలం తే దుక్కటం విసమకథం దుక్కథితం దుబ్భణితం దుల్లపితం దురుత్తం దుబ్భాసిత’’న్తి అపహరన్తి. అపాహతస్మిం పన మఙ్కు హోతీతి. అపాహతస్మిం మఙ్కు హోతి పీళితో ఘట్టితో బ్యాధితో దోమనస్సితో హోతీతి – అపాహతస్మిం పన మఙ్కు హోతి.

నిన్దాయ సో కుప్పతి రన్ధమేసీతి. నిన్దాయ గరహాయ అకిత్తియా అవణ్ణహారికాయ కుప్పతి బ్యాపజ్జతి పతిట్ఠీయతి, కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతీతి – నిన్దాయ సో కుప్పతి. రన్ధమేసీతి విరన్ధమేసీ అపరద్ధమేసీ ఖలితమేసీ గళితమేసీ వివరమేసీతి – నిన్దాయ సో కుప్పతి రన్ధమేసీ.

తేనాహ భగవా –

‘‘యుత్తో కథాయం పరిసాయ మజ్ఝే, పసంసమిచ్ఛం వినిఘాతి హోతి;

అపాహతస్మిం పన మఙ్కు హోతి, నిన్దాయ సో కుప్పతి రన్ధమేసీ’’తి.

౬౨. యమస్స వాదం పరిహీనమాహు, అపాహతం పఞ్హవిమంసకాసే [పఞ్హవిమంసకా యే (స్యా.)] ;

పరిదేవతి సోచతి హీనవాదో, ఉపచ్చగా మన్తి అనుత్థునాతి.

యమస్స వాదం పరిహీనమాహూతి యం తస్స వాదం హీనం నిహీనం పరిహీనం పరిహాపితం న పరిపూరితం, ఏవమాహంసు ఏవం కథేన్తి ఏవం భణన్తి ఏవం దీపయన్తి ఏవం వోహరన్తీతి – యమస్స వాదం పరిహీనమాహు.

అపాహతం పఞ్హవిమంసకాసేతి. యే తే పఞ్హవీమంసకా పరిసా పారిసజ్జా పాసారికా, తే అపహరన్తి. ‘‘అత్థాపగతం భణిత’’న్తి అత్థతో అపహరన్తి, ‘‘బ్యఞ్జనాపగతం భణిత’’న్తి బ్యఞ్జనతో అపహరన్తి, ‘‘అత్థబ్యఞ్జనాపగతం భణిత’’న్తి అత్థబ్యఞ్జనతో అపహరన్తి, ‘‘అత్థో తే దున్నీతో, బ్యఞ్జనం తే దురోపితం, అత్థబ్యఞ్జనం తే దున్నీతం దురోపితం, నిగ్గహో తే అకతో, పటికమ్మం తే దుక్కటం, విసేసో తే అకతో, పటివిసేసో తే దుక్కటో, ఆవేఠియా తే అకతా, నిబ్బేఠియా తే దుక్కటా, ఛేదో తే అకతో, మణ్డలం తే దుక్కటం విసమకథం దుక్కథితం దుబ్భణితం దుల్లపితం దురుత్తం దుబ్భాసిత’’న్తి, అపహరన్తీతి – అపాహతం పఞ్హవిమంసకాసే.

పరిదేవతి సోచతి హీనవాదోతి. పరిదేవతీతి ‘‘అఞ్ఞం మయా ఆవజ్జితం అఞ్ఞం చిన్తితం అఞ్ఞం ఉపధారితం, అఞ్ఞం ఉపలక్ఖితం సో మహాపక్ఖో మహాపరిసో మహాపరివారో; పరిసా చాయం వగ్గా, న సమగ్గా; సమగ్గాయ పరిసాయ హేతు కథాసల్లాపో పున భఞ్జిస్సామీ’’తి, యా ఏవరూపా [యో ఏవరూపో (స్యా.)] వాచా పలాపో విప్పలాపో లాలప్పో లాలప్పాయనా లాలప్పాయితత్తన్తి – పరిదేవతి. సోచతీతి ‘‘తస్స జయో’’తి సోచతి ‘‘మయ్హం పరాజయో’’తి సోచతి, ‘‘తస్స లాభో’’తి సోచతి, ‘‘మయ్హం అలాభో’’తి సోచతి, ‘‘తస్స యసో’’తి సోచతి, ‘‘మయ్హం అయసో’’తి సోచతి, ‘‘తస్స పసంసా’’తి సోచతి, ‘‘మయ్హం నిన్దా’’తి సోచతి, ‘‘తస్స సుఖ’’న్తి సోచతి, ‘‘మయ్హం దుక్ఖ’’న్తి సోచతి, ‘‘సో సక్కతో గరుకతో మానితో పూజితో అపచితో లాభీ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం, అహమస్మి అసక్కతో అగరుకతో అమానితో అపూజితో అనపచితో న లాభీ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారాన’’న్తి సోచతి కిలమతి పరిదేవతి ఉరత్తాళిం కన్దతి సమ్మోహం ఆపజ్జతీతి – పరిదేవతి సోచతి. హీనవాదోతి హీనవాదో నిహీనవాదో పరిహీనవాదో పరిహాపితవాదో న పరిపూరవాదోతి – పరిదేవతి సోచతి హీనవాదో.

ఉపచ్చగా మన్తి అనుత్థునాతీతి. సో మం వాదేన వాదం అచ్చగా ఉపచ్చగా అతిక్కన్తో సమతిక్కన్తో వీతివత్తోతి. ఏవమ్పి ఉపచ్చగా మన్తి. అథ వా మం వాదేన వాదం అభిభవిత్వా అజ్ఝోత్థరిత్వా పరియాదియిత్వా మద్దయిత్వా చరతి విహరతి ఇరియతి వత్తతి పాలేతి యపేతి యాపేతీతి. ఏవమ్పి ఉపచ్చగా మన్తి. అనుత్థునా వుచ్చతి వాచా పలాపో విప్పలాపో లాలప్పో లాలప్పాయనా లాలప్పాయితత్తన్తి – ఉపచ్చగా మన్తి అనుత్థునాతి.

తేనాహ భగవా –

‘‘యమస్స వాదం పరిహీనమాహు, అపాహతం పఞ్హవిమంసకాసే;

పరిదేవతి సోచతి హీనవాదో, ఉపచ్చగా మన్తి అనుత్థునాతీ’’తి.

౬౩. ఏతే వివాదా సమణేసు జాతా, ఏతేసు ఉగ్ఘాతినిఘాతి హోతి;

ఏతమ్పి దిస్వా విరమే కథోజ్జం, న హఞ్ఞదత్థత్థి పసంసలాభా.

ఏతే వివాదా సమణేసు జాతాతి. సమణాతి యే కేచి ఇతో బహిద్ధా పరిబ్బజూపగతా పరిబ్బజసమాపన్నా. ఏతే దిట్ఠికలహా దిట్ఠిభణ్డనా దిట్ఠివిగ్గహా దిట్ఠివివాదా దిట్ఠిమేధగా సమణేసు జాతా సఞ్జాతా నిబ్బత్తా అభినిబ్బత్తా పాతుభూతాతి – ఏతే వివాదా సమణేసు జాతా.

ఏతేసు ఉగ్ఘాతినిఘాతి హోతీతి. జయపరాజయో హోతి, లాభాలాభో హోతి, యసాయసో హోతి, నిన్దాపసంసా హోతి, సుఖదుక్ఖం హోతి, సోమనస్సదోమనస్సం హోతి, ఇట్ఠానిట్ఠం హోతి, అనునయపటిఘం హోతి, ఉగ్ఘాతితనిగ్ఘాతితం హోతి, అనురోధవిరోధో హోతి, జయేన చిత్తం ఉగ్ఘాతితం హోతి పరాజయేన చిత్తం నిగ్ఘాతితం హోతి, లాభేన చిత్తం ఉగ్ఘాతితం హోతి అలాభేన చిత్తం నిగ్ఘాతితం హోతి, యసేన చిత్తం ఉగ్ఘాతితం హోతి అయసేన చిత్తం నిగ్ఘాతితం హోతి, పసంసాయ చిత్తం ఉగ్ఘాతితం హోతి నిన్దాయ చిత్తం నిగ్ఘాతితం హోతి, సుఖేన చిత్తం ఉగ్ఘాతితం హోతి దుక్ఖేన చిత్తం నిగ్ఘాతితం హోతి, సోమనస్సేన చిత్తం ఉగ్ఘాతితం హోతి దోమనస్సేన చిత్తం నిగ్ఘాతితం హోతి, ఉన్నతియా [ఉణ్ణతియా (స్యా. క.)] చిత్తం ఉగ్ఘాతితం హోతి ఓనతియా [ఓణతియా (స్యా. క.)] చిత్తం నిగ్ఘాతితం హోతీతి – ఏతేసు ఉగ్ఘాతినిఘాతి హోతి.

ఏతమ్పి దిస్వా విరమే కథోజ్జన్తి. ఏతమ్పి దిస్వాతి ఏతం ఆదీనవం దిస్వా పస్సిత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా దిట్ఠికలహేసు దిట్ఠిభణ్డనేసు దిట్ఠివిగ్గహేసు దిట్ఠివివాదేసు దిట్ఠిమేధగేసూతి – ఏతమ్పి దిస్వా విరమే కథోజ్జన్తి. కథోజ్జం వుచ్చతి కలహో భణ్డనం విగ్గహో వివాదో మేధగం. అథ వా కథోజ్జన్తి అనోజవన్తీ నిసాకథా కథోజ్జం న కరేయ్య, కలహం న కరేయ్య, భణ్డనం న కరేయ్య, విగ్గహం న కరేయ్య, వివాదం న కరేయ్య, మేధగం న కరేయ్య, కలహభణ్డనవిగ్గహవివాదమేధగం పజహేయ్య వినోదేయ్య బ్యన్తిం కరేయ్య అనభావం గమేయ్య, కలహభణ్డనవిగ్గహవివాదమేధగా ఆరతో అస్స విరతో పటివిరతో నిక్ఖన్తో నిస్సటో విప్పయుత్తో విసఞ్ఞుత్తో విమరియాదికతేన చేతసా విహరేయ్యాతి – ఏతమ్పి దిస్వా విరమే కథోజ్జం.

న హఞ్ఞదత్థత్థి పసంసలాభాతి. పసంసలాభా అఞ్ఞో అత్థో నత్థి అత్తత్థో వా పరత్థో వా ఉభయత్థో వా దిట్ఠధమ్మికో వా అత్థో, సమ్పరాయికో వా అత్థో, ఉత్తానో వా అత్థో, గమ్భీరో వా అత్థో, గూళ్హో వా అత్థో, పటిచ్ఛన్నో వా అత్థో, నేయ్యో వా అత్థో, నీతో వా అత్థో, అనవజ్జో వా అత్థో, నిక్కిలేసో వా అత్థో, వోదానో వా అత్థో, పరమత్థో వా అత్థో నత్థి న సన్తి న సంవిజ్జన్తి నుపలబ్భన్తీతి – న హఞ్ఞదత్థత్థి పసంసలాభా.

తేనాహ భగవా –

‘‘ఏతే వివాదా సమణేసు జాతా, ఏతేసు ఉగ్ఘాతినిఘాతి హోతి;

ఏతమ్పి దిస్వా విరమే కథోజ్జం, న హఞ్ఞదత్థత్థి పసంసలాభా’’తి.

౬౪. పసంసితో వా పన తత్థ హోతి, అక్ఖాయ వాదం పరిసాయ మజ్ఝే;

సో [సో తం (సీ.)] హస్సతీ ఉన్నమతీ [ఉణ్ణమతీ (స్యా. క.)] చ తేన, పప్పుయ్య తమత్థం యథా మనో అహు.

పసంసితో వా పన తత్థ హోతీతి. తత్థాతి సకాయ దిట్ఠియా సకాయ ఖన్తియా సకాయ రుచియా సకాయ లద్ధియా పసంసితో థోమితో కిత్తితో వణ్ణితో హోతీతి – పసంసితో వా పన తత్థ హోతి.

అక్ఖాయ వాదం పరిసాయ మజ్ఝేతి. ఖత్తియపరిసాయ వా బ్రాహ్మణపరిసాయ వా గహపతిపరిసాయ వా సమణపరిసాయ వా మజ్ఝే అత్తనో వాదం అక్ఖాయ ఆచిక్ఖిత్వా అనువాదం అక్ఖాయ ఆచిక్ఖిత్వా థమ్భయిత్వా బ్రూహయిత్వా దీపయిత్వా జోతయిత్వా వోహరిత్వా పరిగ్గణ్హిత్వాతి – అక్ఖాయ వాదం పరిసాయ మజ్ఝే.

సో హస్సతీ ఉన్నమతీ చ తేనాతి. సో తేన జయత్థేన తుట్ఠో హోతి హట్ఠో పహట్ఠో అత్తమనో పరిపుణ్ణసఙ్కప్పో. అథ వా దన్తవిదంసకం హసమానో. సో హస్సతీ ఉన్నమతీ చ తేనాతి సో తేన జయత్థేన ఉన్నతో హోతి ఉన్నమో ధజో సమ్పగ్గాహో కేతుకమ్యతా చిత్తస్సాతి – సో హస్సతీ ఉన్నమతీ చ తేన.

పప్పుయ్య తమత్థం యథా మనో అహూతి. తం జయత్థం పప్పుయ్య పాపుణిత్వా అధిగన్త్వా విన్దిత్వా పటిలభిత్వా. యథా మనో అహూతి యథా మనో అహు, యథా చిత్తో అహు, యథా సఙ్కప్పో అహు, యథా విఞ్ఞాణో అహూతి – పప్పుయ్య తమత్థం యథా మనో అహు.

తేనాహ భగవా –

‘‘పసంసితో వా పన తత్థ హోతి, అక్ఖాయ వాదం పరిసాయ మజ్ఝే;

సో హస్సతీ ఉన్నమతీ చ తేన, పప్పుయ్య తమత్థం యథా మనో అహూ’’తి.

౬౫. యా ఉన్నతీ సాస్స విఘాతభూమి, మానాతిమానం వదతే పనేసో;

ఏతమ్పి దిస్వా న వివాదయేథ, న హి తేన సుద్ధిం కుసలా వదన్తి.

యా ఉన్నతీ సాస్స విఘాతభూమీతి. యా ఉన్నతి ఉన్నమో ధజో సమ్పగ్గాహో కేతుకమ్యతా చిత్తస్సాతి – యా ఉన్నతి. సాస్స విఘాతభూమీతి సా తస్స విఘాతభూమి ఉపఘాతభూమి పీళనభూమి ఘట్టనభూమి ఉపద్దవభూమి ఉపసగ్గభూమీతి – యా ఉన్నతీ సాస్స విఘాతభూమి.

మానాతిమానం వదతే పనేసోతి. సో పుగ్గలో మానఞ్చ వదతి అతిమానఞ్చ వదతీతి – మానాతిమానం వదతే పనేసో.

ఏతమ్పి దిస్వా న వివాదయేథాతి. ఏతం ఆదీనవం దిస్వా పస్సిత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా దిట్ఠికలహేసు దిట్ఠిభణ్డనేసు దిట్ఠివిగ్గహేసు దిట్ఠివివాదేసు దిట్ఠిమేధగేసూతి – ఏతమ్పి దిస్వా. న వివాదయేథాతి న కలహం కరేయ్య న భణ్డనం కరేయ్య న విగ్గహం కరేయ్య న వివాదం కరేయ్య, న మేధగం కరేయ్య, కలహభణ్డనవిగ్గహవివాదమేధగం పజహేయ్య వినోదేయ్య బ్యన్తిం కరేయ్య అనభావం గమేయ్య, కలహభణ్డనవిగ్గహవివాదమేధగా ఆరతో అస్స విరతో పటివిరతో నిక్ఖన్తో నిస్సటో విప్పయుత్తో విసఞ్ఞుత్తో విమరియాదికతేన చేతసా విహరేయ్యాతి – ఏతమ్పి దిస్వా న వివాదయేథ.

న హి తేన సుద్ధిం కుసలా వదన్తీతి. కుసలాతి యే తే ఖన్ధకుసలా ధాతుకుసలా ఆయతనకుసలా పటిచ్చసముప్పాదకుసలా సతిపట్ఠానకుసలా సమ్మప్పధానకుసలా ఇద్ధిపాదకుసలా ఇన్ద్రియకుసలా బలకుసలా బోజ్ఝఙ్గకుసలా మగ్గకుసలా ఫలకుసలా నిబ్బానకుసలా, తే కుసలా దిట్ఠికలహేన దిట్ఠిభణ్డనేన దిట్ఠివిగ్గహేన దిట్ఠివివాదేన దిట్ఠిమేధగేన సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం, ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం న వదన్తి న కథేన్తి న భణన్తి న దీపయన్తి న వోహరన్తీతి – న హి తేన సుద్ధిం కుసలా వదన్తి.

తేనాహ భగవా –

‘‘యా ఉన్నతీ సాస్స విఘాతభూమి, మానాతిమానం వదతే పనేసో;

ఏతమ్పి దిస్వా న వివాదయేథ, న హి తేన సుద్ధిం కుసలా వదన్తీ’’తి.

౬౬. సూరో యథా రాజఖాదాయ పుట్ఠో, అభిగజ్జమేతి పటిసూరమిచ్ఛం;

యేనేవ సో తేన పలేహి సూర, పుబ్బేవ నత్థి యదిదం యుధాయ.

సూరో యథా రాజఖాదాయ పుట్ఠోతి. సూరోతి సూరో వీరో విక్కన్తో అభీరూ అఛమ్భీ అనుత్రాసీ అపలాయీ. రాజఖాదాయ పుట్ఠోతి రాజఖాదనీయేన రాజభోజనీయేన పుట్ఠో పోసితో అపాదితో వడ్ఢితోతి – సూరో యథా రాజఖాదాయ పుట్ఠో.

అభిగజ్జమేతి పటిసూరమిచ్ఛన్తి. సో గజ్జన్తో ఉగ్గజ్జన్తో అభిగజ్జన్తో ఏతి ఉపేతి ఉపగచ్ఛతి పటిసూరం పటిపురిసం పటిసత్తుం పటిమల్లం ఇచ్ఛన్తో సాదియన్తో పత్థయన్తో పిహయన్తో అభిజప్పన్తోతి – అభిగజ్జమేతి పటిసూరమిచ్ఛం.

యేనేవ సో తేన పలేహి సూరాతి. యేనేవ సో దిట్ఠిగతికో తేన పలేహి, తేన వజ, తేన గచ్ఛ, తేన అతిక్కమ, సో తుయ్హం పటిసూరో పటిపురిసో పటిసత్తు పటిమల్లోతి – యేనేవ సో తేన పలేహి సూర.

పుబ్బేవ నత్థి యదిదం యుధాయాతి. పుబ్బేవ బోధియా మూలే యే పటిసేనికరా కిలేసా పటిలోమకరా పటికణ్డకకరా పటిపక్ఖకరా తే నత్థి న సన్తి న సంవిజ్జన్తి నుపలబ్భన్తి, పహీనా సముచ్ఛిన్నా వూపసన్తా పటిపస్సద్ధా అభబ్బుప్పత్తికా ఞాణగ్గినా దడ్ఢా. యదిదం యుధాయాతి యదిదం యుద్ధత్థాయ కలహత్థాయ భణ్డనత్థాయ విగ్గహత్థాయ వివాదత్థాయ మేధగత్థాయాతి – పుబ్బేవ నత్థి యదిదం యుధాయ.

తేనాహ భగవా –

‘‘సూరో యథా రాజఖాదాయ పుట్ఠో, అభిగజ్జమేతి పటిసూరమిచ్ఛం;

యేనేవ సో తేన పలేహి సూర, పుబ్బేవ నత్థి యదిదం యుధాయా’’తి.

౬౭. యే దిట్ఠిముగ్గయ్హ వివాదయన్తి, ఇదమేవ సచ్చన్తి చ వాదయన్తి;

తే త్వం వదస్సూ న హి తేధ అత్థి, వాదమ్హి జాతే పటిసేనికత్తా.

యే దిట్ఠిముగ్గయ్హ వివాదయన్తీతి యే ద్వాసట్ఠిదిట్ఠిగతానం అఞ్ఞతరఞ్ఞతరం దిట్ఠిగతం గహేత్వా గణ్హిత్వా ఉగ్గణ్హిత్వా పరామసిత్వా అభినివిసిత్వా వివాదయన్తి కలహం కరోన్తి భణ్డనం కరోన్తి ‘విగ్గహం కరోన్తి వివాదం కరోన్తి, మేధగం కరోన్తి – ‘‘న త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానాసి, అహం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానామి, కిం త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానిస్ససి, మిచ్ఛాపటిపన్నో త్వమసి, అహమస్మి సమ్మాపటిపన్నో, సహితం మే, అసహితం తే, పురే వచనీయం పచ్ఛా అవచ, పచ్ఛా వచనీయం పురే అవచ, అధిచిణ్ణం తే విపరావత్తం, ఆరోపితో తే వాదో, నిగ్గహితో త్వమసి, చర వాదప్పమోక్ఖాయ, నిబ్బేఠేహి వా సచే పహోసీ’’తి – యే దిట్ఠిముగ్గయ్హ వివాదయన్తి.

ఇదమేవ సచ్చన్తి చ వాదయన్తీతి. ‘‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి వాదయన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తి. ‘‘అసస్సతో లోకో…పే… నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి వాదయన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తీతి – ఇదమేవ సచ్చన్తి చ వాదయన్తి.

తే త్వం వదస్సూ న హి తేధ అత్థి, వాదమ్హి జాతే పటిసేనికత్తాతి. తే త్వం దిట్ఠిగతికే వదస్సు వాదేన వాదం, నిగ్గహేన నిగ్గహం, పటికమ్మేన పటికమ్మం, విసేసేన విసేసం, పటివిసేసేన పటివిసేసం, ఆవేఠియాయ ఆవేఠియం, నిబ్బేఠియాయ నిబ్బేఠియం, ఛేదేన ఛేదం, మణ్డలేన మణ్డలం, తే తుయ్హం పటిసూరా పటిపురిసా పటిసత్తూ పటిమల్లాతి – తే త్వం వదస్సూ న హి తేధ అత్థి. వాదమ్హి జాతే పటిసేనికత్తాతి. వాదే జాతే సఞ్జాతే నిబ్బత్తే అభినిబ్బత్తే పాతుభూతేయేవ పటిసేనికత్తా [పటిసేనికతా (క.), ఏవం సేసేసు తీసు పదేసుపి] పటిలోమకత్తా పటిభణ్డకత్తా పటిపక్ఖకత్తా కలహం కరేయ్యుం భణ్డనం కరేయ్యుం విగ్గహం కరేయ్యుం వివాదం కరేయ్యుం మేధగం కరేయ్యుం, తే నత్థి న సన్తి న సంవిజ్జన్తి నుపలబ్భన్తి, పహీనా…పే… ఞాణగ్గినా దడ్ఢాతి – తే త్వం వదస్సూ న హి తేధ అత్థి వాదమ్హి జాతే పటిసేనికత్తా.

తేనాహ భగవా –

‘‘యే దిట్ఠిముగ్గయ్హ వివాదయన్తి, ఇదమేవ సచ్చన్తి చ వాదయన్తి;

తే త్వం వదస్సూ న హి తేధ అత్థి, వాదమ్హి జాతే పటిసేనికత్తా’’తి.

౬౮. విసేనికత్వా పన యే చరన్తి, దిట్ఠీహి దిట్ఠిం అవిరుజ్ఝమానా;

తేసు త్వం కిం లభేథ పసూర, యేసీధ నత్థి పరముగ్గహీతం.

విసేనికత్వా పన యే చరన్తీతి. సేనా వుచ్చతి మారసేనా. కాయదుచ్చరితం మారసేనా, వచీదుచ్చరితం మారసేనా, మనోదుచ్చరితం మారసేనా, లోభో మారసేనా, దోసో మారసేనా, మోహో మారసేనా, కోధో… ఉపనాహో… మక్ఖో… పళాసో… ఇస్సా… మచ్ఛరియం… మాయా… సాఠేయ్యం… థమ్భో… సారమ్భో… మానో… అతిమానో… మదో… పమాదో… సబ్బే కిలేసా… సబ్బే దుచ్చరితా… సబ్బే దరథా… సబ్బే పరిళాహా… సబ్బే సన్తాపా… సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారా మారసేనా.

వుత్తఞ్హేతం భగవతా –

‘‘కామా తే పఠమా సేనా, దుతియా అరతి వుచ్చతి…పే…;

న నం అసురో జినాతి, జేత్వావ లభతే సుఖ’’న్తి.

యతో చతూహి అరియమగ్గేహి సబ్బా చ మారసేనా సబ్బే చ పటిసేనికరా కిలేసా జితా చ పరాజితా చ భగ్గా విప్పలుగ్గా పరమ్ముఖా, తేన వుచ్చతి విసేనికత్వాతి. యేతి అరహన్తో ఖీణాసవా. చరన్తీతి చరన్తి విహరన్తి ఇరియన్తి వత్తేన్తి పాలేన్తి యపేన్తి యాపేన్తీతి – విసేనికత్వా పన యే చరన్తి.

దిట్ఠీహి దిట్ఠిం అవిరుజ్ఝమానాతి. యేసం ద్వాసట్ఠి దిట్ఠిగతాని పహీనాని సముచ్ఛిన్నాని వూపసన్తాని పటిపస్సద్ధాని అభబ్బుప్పత్తికాని ఞాణగ్గినా దడ్ఢాని, తే దిట్ఠీహి దిట్ఠిం అవిరుజ్ఝమానా అప్పటివిరుజ్ఝమానా అప్పహీయమానా అప్పటిహఞ్ఞమానా అప్పటిహతమానాతి – దిట్ఠీహి దిట్ఠిం అవిరుజ్ఝమానా.

తేసు త్వం కిం లభేథ పసూరాతి. తేసు అరహన్తేసు ఖీణాసవేసు కిం లభేథ పటిసూరం పటిపురిసం పటిసత్తుం పటిమల్లన్తి – తేసు త్వం కిం లభేథ పసూర.

యేసీధ నత్థి పరముగ్గహీతన్తి. యేసం అరహన్తానం ఖీణాసవానం ‘‘ఇదం పరమం అగ్గం సేట్ఠం విసిట్ఠం పామోక్ఖం ఉత్తమం పవర’’న్తి గహితం పరామట్ఠం అభినివిట్ఠం అజ్ఝోసితం అధిముత్తం, నత్థి న సన్తి న సంవిజ్జన్తి నుపలబ్భన్తి, పహీనం సముచ్ఛిన్నం వూపసన్తం పటిపస్సద్ధం అభబ్బుప్పత్తికం ఞాణగ్గినా దడ్ఢన్తి – యేసీధ నత్థి పరముగ్గహీతం.

తేనాహ భగవా –

‘‘విసేనికత్వా పన యే చరన్తి, దిట్ఠీహి దిట్ఠిం అవిరుజ్ఝమానా;

తేసు త్వం కిం లభేథ పసూర, యేసీధ నత్థి పరముగ్గహీత’’న్తి.

౬౯. అథ త్వం పవితక్కమాగమా, [పవితక్కమాగమ (సీ.), సవితక్కమాగమా (క.)] మనసా దిట్ఠిగతాని చిన్తయన్తో;

ధోనేన యుగం సమాగమా, న హి త్వం సక్ఖసి సమ్పయాతవే.

అథ త్వం పవితక్కమాగమాతి. అథాతి పదసన్ధి పదసంసగ్గో పదపారిపూరీ అక్ఖరసమవాయో బ్యఞ్జనసిలిట్ఠతా పదానుపుబ్బతాపేతం – అథాతి. పవితక్కమాగమాతి తక్కేన్తో వితక్కేన్తో సఙ్కప్పేన్తో ‘‘జయో ను ఖో మే భవిస్సతి, పరాజయో ను ఖో మే భవిస్సతి, కథం నిగ్గహం కరిస్సామి, కథం పటికమ్మం కరిస్సామి, కథం విసేసం కరిస్సామి, కథం పటివిసేసం కరిస్సామి, కథం ఆవేఠియం కరిస్సామి, కథం నిబ్బేఠియం కరిస్సామి, కథం ఛేదం కరిస్సామి, కథం మణ్డలం కరిస్సామి’’ ఏవం తక్కేన్తో వితక్కేన్తో సఙ్కప్పేన్తో ఆగతోసి ఉపగతోసి సమ్పత్తోసి మయా సద్ధిం సమాగతోసీతి – అథ త్వం పవితక్కమాగమా.

మనసా దిట్ఠిగతాని చిన్తయన్తోతి. మనోతి యం చిత్తం మనో మానసం హదయం పణ్డరం, మనో మనాయతనం మనిన్ద్రియం విఞ్ఞాణం విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో తజ్జా మనోవిఞ్ఞాణధాతు. చిత్తేన దిట్ఠిం చిన్తేన్తో విచిన్తేన్తో ‘‘సస్సతో లోకో’’తి వా, ‘‘అసస్సతో లోకో’’తి వా…పే… ‘‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి వాతి – మనసా దిట్ఠిగతాని చిన్తయన్తో.

ధోనేన యుగం సమాగమా, న హి త్వం సక్ఖసి సమ్పయాతవేతి. ధోనా వుచ్చతి పఞ్ఞా. యా పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి. కింకారణా ధోనా వుచ్చతి పఞ్ఞా? తాయ పఞ్ఞాయ కాయదుచ్చరితం ధుతఞ్చ ధోతఞ్చ సన్ధోతఞ్చ నిద్ధోతఞ్చ, వచీదుచ్చరితం…పే… సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారా ధుతా చ ధోతా చ సన్ధోతా చ నిద్ధోతా చ. అథ వా సమ్మాదిట్ఠియా మిచ్ఛాదిట్ఠి… సమ్మాసఙ్కప్పేన మిచ్ఛాసఙ్కప్పో…పే… సమ్మావిముత్తియా మిచ్ఛావిముత్తి ధుతా చ ధోతా చ సన్ధోతా చ నిద్ధోతా చ. అథ వా అరియేన అట్ఠఙ్గికేన మగ్గేన సబ్బే కిలేసా… సబ్బే దుచ్చరితా… సబ్బే దరథా… సబ్బే పరిళాహా… సబ్బే సన్తాపా… సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారా ధుతా చ ధోతా చ సన్ధోతా చ నిద్ధోతా చ. భగవా ఇమేహి ధోనేయ్యేహి ధమ్మేహి ఉపేతో సముపేతో ఉపగతో సముపగతో ఉపపన్నో సముపపన్నో సమన్నాగతో, తస్మా భగవా ధోనో. సో ధుతరాగో ధుతపాపో ధుతకిలేసో ధుతపరిళాహోతి – ధోనోతి.

ధోనేన యుగం సమాగమా, న హి త్వం సక్ఖసి సమ్పయాతవేతి. పసూరో పరిబ్బాజకో న పటిబలో ధోనేన బుద్ధేన భగవతా సద్ధిం యుగం సమాగమం సమాగన్త్వా యుగగ్గాహం గణ్హిత్వా సాకచ్ఛేతుం సల్లపితుం సాకచ్ఛం సమాపజ్జితుం. తం కిస్స హేతు? పసూరో పరిబ్బాజకో హీనో నిహీనో ఓమకో లామకో ఛతుక్కో పరిత్తో. సో హి భగవా అగ్గో చ సేట్ఠో చ విసిట్ఠో చ పామోక్ఖో చ ఉత్తమో చ పవరో చ. యథా ససో న పటిబలో మత్తేన మాతఙ్గేన సద్ధిం యుగం సమాగమం సమాగన్త్వా యుగగ్గాహం గణ్హితుం; యథా కోత్థుకో న పటిబలో సీహేన మిగరఞ్ఞా సద్ధిం యుగం సమాగమం సమాగన్త్వా యుగగ్గాహం గణ్హితుం; యథా వచ్ఛకో తరుణకో ధేనుపకో న పటిబలో ఉసభేన చలకకునా [బలక్కకునా (స్యా.)] సద్ధిం యుగం సమాగమం సమాగన్త్వా యుగగ్గాహం గణ్హితుం; యథా ధఙ్కో న పటిబలో గరుళేన వేనతేయ్యేన సద్ధిం యుగం సమాగమం సమాగన్త్వా యుగగ్గాహం గణ్హితుం; యథా చణ్డాలో న పటిబలో రఞ్ఞా చక్కవత్తినా సద్ధిం యుగం సమాగమం సమాగన్త్వా యుగగ్గాహం గణ్హితుం; యథా పంసుపిసాచకో న పటిబలో ఇన్దేన దేవరఞ్ఞా సద్ధిం యుగం సమాగమం సమాగన్త్వా యుగగ్గాహం గణ్హితుం; ఏవమేవ పసూరో పరిబ్బాజకో న పటిబలో ధోనేన బుద్ధేన భగవతా సద్ధిం యుగం సమాగమం సమాగన్త్వా యుగగ్గాహం గణ్హిత్వా సాకచ్ఛేతుం సల్లపితుం సాకచ్ఛం సమాపజ్జితుం. తం కిస్స హేతు? పసూరో పరిబ్బాజకో హీనపఞ్ఞో నిహీనపఞ్ఞో ఓమకపఞ్ఞో లామకపఞ్ఞో ఛతుక్కపఞ్ఞో పరిత్తపఞ్ఞో. సో హి భగవా మహాపఞ్ఞో పుథుపఞ్ఞో హాసపఞ్ఞో జవనపఞ్ఞో తిక్ఖపఞ్ఞో నిబ్బేధికపఞ్ఞో, పఞ్ఞాపభేదకుసలో పభిన్నఞాణో అధిగతపటిసమ్భిదో, చతువేసారజ్జప్పత్తో దసబలధారీ, పురిసాసభో పురిససీహో పురిసనాగో పురిసాజఞ్ఞో పురిసధోరయ్హో, అనన్తఞాణో అనన్తతేజో అనన్తయసో అడ్ఢో మహద్ధనో ధనవా, నేతా వినేతా అనునేతా, పఞ్ఞాపేతా నిజ్ఝాపేతా పేక్ఖేతా పసాదేతా. సో హి భగవా అనుప్పన్నస్స మగ్గస్స ఉప్పాదేతా, అసఞ్జాతస్స మగ్గస్స సఞ్జనేతా, అనక్ఖాతస్స మగ్గస్స అక్ఖాతా, మగ్గఞ్ఞూ మగ్గవిదూ మగ్గకోవిదో మగ్గానుగా చ పనస్స ఏతరహి సావకా విహరన్తి పచ్ఛా సమన్నాగతా.

సో హి భగవా జానం జానాతి పస్సం పస్సతి, చక్ఖుభూతో ఞాణభూతో ధమ్మభూతో బ్రహ్మభూతో, వత్తా పవత్తా అత్థస్స నిన్నేతా అమతస్స దాతా ధమ్మస్సామీ తథాగతో; నత్థి తస్స భగవతో అఞ్ఞాతం అదిట్ఠం అవిదితం అసచ్ఛికతం అఫస్సితం [అఫుసితం (స్యా.)] పఞ్ఞాయ. అతీతం అనాగతం పచ్చుప్పన్నం ఉపాదాయ సబ్బే ధమ్మా సబ్బాకారేన బుద్ధస్స భగవతో ఞాణముఖే ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి. యం కిఞ్చి నేయ్యం నామ అత్థి ధమ్మం జానితబ్బం. అత్తత్థో వా పరత్థో వా ఉభయత్థో వా దిట్ఠధమ్మికో వా అత్థో, సమ్పరాయికో వా అత్థో, ఉత్తానో వా అత్థో, గమ్భీరో వా అత్థో, గూళ్హో వా అత్థో, పటిచ్ఛన్నో వా అత్థో, నేయ్యో వా అత్థో, నీతో వా అత్థో, అనవజ్జో వా అత్థో, నిక్కిలేసో వా అత్థో, వోదానో వా అత్థో, పరమత్థో వా అత్థో, సబ్బం తం అన్తోబుద్ధఞాణే పరివత్తతి.

సబ్బం కాయకమ్మం బుద్ధస్స భగవతో ఞాణానుపరివత్తి, సబ్బం వచీకమ్మం ఞాణానుపరివత్తి, సబ్బం మనోకమ్మం ఞాణానుపరివత్తి. అతీతే బుద్ధస్స భగవతో అప్పటిహతం ఞాణం, అనాగతే అప్పటిహతం ఞాణం, పచ్చుప్పన్నే అప్పటిహతం ఞాణం, యావతకం నేయ్యం తావతకం ఞాణం, యావతకం ఞాణం తావతకం నేయ్యం, నేయ్యపరియన్తికం ఞాణం, ఞాణపరియన్తికం నేయ్యం, నేయ్యం అతిక్కమిత్వా ఞాణం నప్పవత్తతి, ఞాణం అతిక్కమిత్వా నేయ్యపథో నత్థి. అఞ్ఞమఞ్ఞపరియన్తట్ఠాయినో తే ధమ్మా. యథా ద్విన్నం సముగ్గపటలానం సమ్మా ఫుసితానం హేట్ఠిమం సముగ్గపటలం ఉపరిమం నాతివత్తతి, ఉపరిమం సముగ్గపటలం హేట్ఠిమం నాతివత్తతి అఞ్ఞమఞ్ఞపరియన్తట్ఠాయినో; ఏవమేవ బుద్ధస్స భగవతో నేయ్యఞ్చ ఞాణఞ్చ అఞ్ఞమఞ్ఞపరియన్తట్ఠాయినో; యావతకం నేయ్యం తావతకం ఞాణం, యావతకం ఞాణం తావతకం నేయ్యం, నేయ్యపరియన్తికం ఞాణం, ఞాణపరియన్తికం నేయ్యం, నేయ్యం అతిక్కమిత్వా ఞాణం నప్పవత్తతి, ఞాణం అతిక్కమిత్వా నేయ్యపథో నత్థి. అఞ్ఞమఞ్ఞపరియన్తట్ఠాయినో తే ధమ్మా సబ్బధమ్మేసు బుద్ధస్స భగవతో ఞాణం పవత్తతి.

సబ్బే ధమ్మా బుద్ధస్స భగవతో ఆవజ్జనపటిబద్ధా ఆకఙ్ఖపటిబద్ధా మనసికారపటిబద్ధా చిత్తుప్పాదపటిబద్ధా. సబ్బసత్తేసు బుద్ధస్స భగవతో ఞాణం పవత్తతి, సబ్బేసఞ్చ సత్తానం భగవా ఆసయం జానాతి అనుసయం జానాతి చరితం జానాతి అధిముత్తిం జానాతి. అప్పరజక్ఖే మహారజక్ఖే తిక్ఖిన్ద్రియే ముదిన్ద్రియే స్వాకారే ద్వాకారే సువిఞ్ఞాపయే దువిఞ్ఞాపయే భబ్బాభబ్బే సత్తే పజానాతి. సదేవకో లోకో సమారకో సబ్రహ్మకో సస్సమణబ్రాహ్మణీ పజా సదేవమనుస్సా అన్తోబుద్ధఞాణే పరివత్తతి.

యథా యే కేచి మచ్ఛకచ్ఛపా అన్తమసో తిమితిమిఙ్గలం ఉపాదాయ అన్తోమహాసముద్దే పరివత్తన్తి; ఏవమేవ సదేవకో లోకో సమారకో సబ్రహ్మకో సస్సమణబ్రాహ్మణీ పజా సదేవమనుస్సా అన్తోబుద్ధఞాణే పరివత్తతి. యథా యే కేచి పక్ఖీ అన్తమసో గరుళం వేనతేయ్యం ఉపాదాయ ఆకాసస్స పదేసే పరివత్తన్తి; ఏవమేవ యేపి తే సారిపుత్తసమా పఞ్ఞాయ తేపి బుద్ధఞాణస్స పదేసే పరివత్తన్తి. బుద్ధఞాణం దేవమనుస్సానం పఞ్ఞం ఫరిత్వా అభిభవిత్వా తిట్ఠతియేవ.

యేపి తే ఖత్తియపణ్డితా బ్రాహ్మణపణ్డితా గహపతిపణ్డితా సమణపణ్డితా నిపుణా కతపరప్పవాదా వాలవేధిరూపా. వోభిన్దన్తా [తే భిన్దన్తా (క.)] మఞ్ఞే చరన్తి పఞ్ఞాగతేన దిట్ఠిగతాని. తే పఞ్హే అభిసఙ్ఖరిత్వా అభిసఙ్ఖరిత్వా తథాగతే ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛన్తి గూళ్హాని చ పటిచ్ఛన్నాని చ. కథితా విసజ్జితావ తే పఞ్హా భగవతా హోన్తి నిద్దిట్ఠకారణా ఉపక్ఖిత్తకా చ. తే భగవతో సమ్పజ్జన్తి. అథ ఖో భగవావ తత్థ అతిరోచతి యదిదం పఞ్ఞాయాతి – ధోనేన యుగం సమాగమా, న హి త్వం సక్ఖసి సమ్పయాతవే.

తేనాహ భగవా –

‘‘అథ త్వం పవితక్కమాగమా, మనసా దిట్ఠిగతాని చిన్తయన్తో;

ధోనేన యుగం సమాగమా, న హి త్వం సక్ఖసి సమ్పయాతవే’’తి.

పసూరసుత్తనిద్దేసో అట్ఠమో.