౫౪౪. చన్దకుమారజాతకం (౭)

౯౮౨. ‘‘రాజాసి లుద్దకమ్మో, ఏకరాజా పుప్ఫవతీయా;

సో పుచ్ఛి బ్రహ్మబన్ధుం, ఖణ్డహాలం పురోహితం మూళ్హం.

౯౮౩. ‘సగ్గాన మగ్గమాచిక్ఖ [సగ్గమగ్గమాచిక్ఖ (సీ. పీ.)], త్వంసి బ్రాహ్మణ ధమ్మవినయకుసలో;

యథా ఇతో వజన్తి సుగతిం, నరా పుఞ్ఞాని కత్వాన’.

౯౮౪. ‘అతిదానం దదిత్వాన, అవజ్ఝే దేవ ఘాతేత్వా;

ఏవం వజన్తి సుగతిం, నరా పుఞ్ఞాని కత్వాన’.

౯౮౫. ‘కిం పన తం అతిదానం, కే చ అవజ్ఝా ఇమస్మి లోకస్మిం;

ఏతఞ్చ ఖో నో అక్ఖాహి, యజిస్సామి దదామి [యజిస్సామ దదామ (సీ. పీ.)] దానాని’.

౯౮౬. ‘పుత్తేహి దేవ యజితబ్బం, మహేసీహి నేగమేహి చ;

ఉసభేహి ఆజానియేహి చతూహి, సబ్బచతుక్కేన దేవ యజితబ్బం’’’.

౯౮౭. ‘‘తం సుత్వా అన్తేపురే, కుమారా మహేసియో చ హఞ్ఞన్తు;

ఏకో అహోసి నిగ్ఘోసో, భిస్మా అచ్చుగ్గతో సద్దో’’.

౯౮౮. ‘‘గచ్ఛథ వదేథ కుమారే, చన్దం సూరియఞ్చ భద్దసేనఞ్చ;

సూరఞ్చ వామగోత్తఞ్చ, పచురా [పసురా (సీ. పీ. క.)] కిర హోథ యఞ్ఞత్థాయ.

౯౮౯. ‘‘కుమారియోపి వదేథ, ఉపసేనం [ఉపసేనిం (సీ.), ఉపసేణిం (పీ.)] కోకిలఞ్చ ముదితఞ్చ;

నన్దఞ్చాపి కుమారిం, పచురా [పసురా (సీ. పీ. క.)] కిర హోథ యఞ్ఞత్థాయ.

౯౯౦. ‘‘విజయమ్పి మయ్హం మహేసిం, ఏరావతిం [ఏకపతిం (పీ.), ఏరాపతిం (క.)] కేసినిం సునన్దఞ్చ;

లక్ఖణవరూపపన్నా, పచురా కిర హోథ యఞ్ఞత్థాయ.

౯౯౧. ‘‘గహపతయో చ వదేథ, పుణ్ణముఖం భద్దియం సిఙ్గాలఞ్చ;

వడ్ఢఞ్చాపి గహపతిం, పచురా కిర హోథ యఞ్ఞత్థాయ’’.

౯౯౨. ‘‘తే తత్థ గహపతయో, అవోచిసుం సమాగతా పుత్తదారపరికిణ్ణా;

సబ్బేవ సిఖినో దేవ కరోహి, అథ వా నో దాసే సావేహి’’.

౯౯౩. ‘‘అభయంకరమ్పి మే హత్థిం, నాళాగిరిం అచ్చుగ్గతం వరుణదన్తం [నాళాగిరిం అచ్చుతం వరుణదన్తం (సీ.), రాజగిరిం అచ్చుతవరుణదన్తం (పీ.)];

ఆనేథ ఖో నే ఖిప్పం, యఞ్ఞత్థాయ భవిస్సన్తి.

౯౯౪. ‘‘అస్సరతనమ్పి [అస్సతరమ్పి (సీ. పీ.), అస్సరతనమ్పి మే (స్యా.)] కేసిం, సురాముఖం పుణ్ణకం వినతకఞ్చ;

ఆనేథ ఖో నే ఖిప్పం, యఞ్ఞత్థాయ భవిస్సన్తి.

౯౯౫. ‘‘ఉసభమ్పి [ఉసభమ్పి మే (స్యా.)] యూథపతిం అనోజం, నిసభం గవమ్పతిం తేపి మయ్హం ఆనేథ;

సమూహ [సముపా (సీ. పీ.), సమ్ముఖా (స్యా.)] కరోన్తు సబ్బం, యజిస్సామి దదామి దానాని.

౯౯౬. ‘‘సబ్బం [సబ్బమ్పి (స్యా.)] పటియాదేథ, యఞ్ఞం పన ఉగ్గతమ్హి సూరియమ్హి;

ఆణాపేథ చ కుమారే [ఆణాపేథ చన్దకుమారే (స్యా. క.)], అభిరమన్తు ఇమం రత్తిం.

౯౯౭. ‘‘సబ్బం [సబ్బమ్పి (స్యా.)] ఉపట్ఠపేథ, యఞ్ఞం పన ఉగ్గతమ్హి సూరియమ్హి;

వదేథ దాని కుమారే, అజ్జ ఖో [వో (పీ.)] పచ్ఛిమా రత్తి’’.

౯౯౮. ‘‘తంతం మాతా అవచ, రోదన్తీ ఆగన్త్వా విమానతో;

యఞ్ఞో కిర తే పుత్త, భవిస్సతి చతూహి పుత్తేహి’’.

౯౯౯. ‘‘సబ్బేపి మయ్హం పుత్తా చత్తా, చన్దస్మిం హఞ్ఞమానస్మిం;

పుత్తేహి యఞ్ఞం యజిత్వాన, సుగతిం సగ్గం గమిస్సామి’’.

౧౦౦౦. ‘‘మా తం [మా (సీ. పీ.)] పుత్త సద్దహేసి, సుగతి కిర హోతి పుత్తయఞ్ఞేన;

నిరయానేసో మగ్గో, నేసో మగ్గో హి సగ్గానం.

౧౦౦౧. ‘‘దానాని దేహి కోణ్డఞ్ఞ, అహింసా సబ్బభూతభబ్యానం’’;

ఏస మగ్గో సుగతియా, న చ మగ్గో పుత్తయఞ్ఞేన’’.

౧౦౦౨. ‘‘ఆచరియానం వచనా, ఘాతేస్సం చన్దఞ్చ సూరియఞ్చ;

పుత్తేహి యఞ్ఞం [పుత్తేహి (సీ. స్యా. పీ.)] యజిత్వాన దుచ్చజేహి, సుగతిం సగ్గం గమిస్సామి’’.

౧౦౦౩. ‘‘తంతం పితాపి అవచ, వసవత్తీ ఓరసం సకం పుత్తం;

యఞ్ఞో కిర తే పుత్త, భవిస్సతి చతూహి పుత్తేహి’’.

౧౦౦౪. ‘‘సబ్బేపి మయ్హం పుత్తా చత్తా, చన్దస్మిం హఞ్ఞమానస్మిం;

పుత్తేహి యఞ్ఞం యజిత్వాన, సుగతిం సగ్గం గమిస్సామి’’.

౧౦౦౫. ‘‘మా తం పుత్త సద్దహేసి, సుగతి కిర హోతి పుత్తయఞ్ఞేన;

నిరయానేసో మగ్గో, నేసో మగ్గో హి సగ్గానం.

౧౦౦౬. ‘‘దానాని దేహి కోణ్డఞ్ఞ, అహింసా సబ్బభూతభబ్యానం;

ఏస మగ్గో సుగతియా, న చ మగ్గో పుత్తయఞ్ఞేన’’.

౧౦౦౭. ‘‘ఆచరియానం వచనా, ఘాతేస్సం చన్దఞ్చ సూరియఞ్చ;

పుత్తేహి యఞ్ఞం యజిత్వాన దుచ్చజేహి, సుగతిం సగ్గం గమిస్సామి’’.

౧౦౦౮. ‘‘దానాని దేహి కోణ్డఞ్ఞ, అహింసా సబ్బభూతభబ్యానం;

పుత్తపరివుతో తువం, రట్ఠం జనపదఞ్చ పాలేహి’’.

౧౦౦౯. ‘‘మా నో దేవ అవధి, దాసే నో దేహి ఖణ్డహాలస్స;

అపి నిగళబన్ధకాపి, హత్థీ అస్సే చ పాలేమ.

౧౦౧౦. ‘‘మా నో దేవ అవధి, దాసే నో దేహి ఖణ్డహాలస్స;

అపి నిగళబన్ధకాపి, హత్థిఛకణాని ఉజ్ఝేమ.

౧౦౧౧. ‘‘మా నో దేవ అవధి, దాసే నో దేహి ఖణ్డహాలస్స;

అపి నిగళబన్ధకాపి, అస్సఛకణాని ఉజ్ఝేమ.

౧౦౧౨. ‘‘మా నో దేవ అవధి, దాసే నో దేహి ఖణ్డహాలస్స [ఇదం పదం సీ. పీ. పోత్థకేసు నత్థి];

యస్స హోన్తి తవ కామా, అపి రట్ఠా పబ్బాజితా;

భిక్ఖాచరియం చరిస్సామ’’.

౧౦౧౩. ‘‘దుక్ఖం ఖో మే జనయథ, విలపన్తా జీవితస్స కామా హి;

ముఞ్చేథ [ముఞ్చథ (సీ. పీ.)] దాని కుమారే, అలమ్పి మే హోతు పుత్తయఞ్ఞేన’’.

౧౦౧౪. ‘‘పుబ్బేవ ఖోసి మే వుత్తో, దుక్కరం దురభిసమ్భవఞ్చేతం;

అథ నో ఉపక్ఖటస్స యఞ్ఞస్స, కస్మా కరోసి విక్ఖేపం.

౧౦౧౫. ‘‘సబ్బే వజన్తి సుగతిం, యే యజన్తి యేపి యాజేన్తి;

యే చాపి అనుమోదన్తి, యజన్తానం ఏదిసం మహాయఞ్ఞం’’.

౧౦౧౬. ‘‘అథ కిస్స జనో [చ నో (సీ. స్యా. పీ.)] పుబ్బే, సోత్థానం బ్రాహ్మణే అవాచేసి;

అథ నో అకారణస్మా, యఞ్ఞత్థాయ దేవ ఘాతేసి.

౧౦౧౭. ‘‘పుబ్బేవ నో దహరకాలే [దహరకే సమానే (సీ. పీ.)], న హనేసి [న మారేసి (సీ. పీ.)] న ఘాతేసి;

దహరమ్హా యోబ్బనం పత్తా, అదూసకా తాత హఞ్ఞామ.

౧౦౧౮. ‘‘హత్థిగతే అస్సగతే, సన్నద్ధే పస్స నో మహారాజ;

యుద్ధే వా యుజ్ఝమానే వా, న హి మాదిసా సూరా హోన్తి యఞ్ఞత్థాయ.

౧౦౧౯. ‘‘పచ్చన్తే వాపి కుపితే, అటవీసు వా మాదిసే నియోజేన్తి;

అథ నో అకారణస్మా, అభూమియం తాత హఞ్ఞామ.

౧౦౨౦. ‘‘యాపి హి తా సకుణియో, వసన్తి తిణఘరాని కత్వాన;

తాసమ్పి పియా పుత్తా, అథ నో త్వం దేవ ఘాతేసి.

౧౦౨౧. ‘‘మా తస్స సద్దహేసి, న మం ఖణ్డహాలో ఘాతేయ్య;

మమఞ్హి సో ఘాతేత్వాన, అనన్తరా తమ్పి దేవ ఘాతేయ్య.

౧౦౨౨. ‘‘గామవరం నిగమవరం దదన్తి, భోగమ్పిస్స మహారాజ;

అథగ్గపిణ్డికాపి, కులే కులే హేతే భుఞ్జన్తి.

౧౦౨౩. ‘‘తేసమ్పి తాదిసానం, ఇచ్ఛన్తి దుబ్భితుం మహారాజ;

యేభుయ్యేన ఏతే, అకతఞ్ఞునో బ్రాహ్మణా దేవ.

౧౦౨౪. ‘‘మా నో దేవ అవధి, దాసే నో దేహి ఖణ్డహాలస్స;

అపి నిగళబన్ధకాపి, హత్థీ అస్సే చ పాలేమ.

౧౦౨౫. ‘‘మా నో దేవ అవధి, దాసే నో దేహి ఖణ్డహాలస్స;

అపి నిగళబన్ధకాపి, హత్థిఛకణాని ఉజ్ఝేమ.

౧౦౨౬. ‘‘మా నో దేవ అవధి, దాసే నో దేహి ఖణ్డహాలస్స;

అపి నిగళబన్ధకాపి, అస్సఛకణాని ఉజ్ఝేమ.

౧౦౨౭. ‘‘మా నో దేవ అవధి, దాసే నో దేహి ఖణ్డహాలస్స;

యస్స హోన్తి తవ కామా, అపి రట్ఠా పబ్బాజితా;

భిక్ఖాచరియం చరిస్సామ’’.

౧౦౨౮. ‘‘దుక్ఖం ఖో మే జనయథ, విలపన్తా జీవితస్స కామా హి;

ముఞ్చేథ దాని కుమారే, అలమ్పి మే హోతు పుత్తయఞ్ఞేన’’.

౧౦౨౯. ‘‘పుబ్బేవ ఖోసి మే వుత్తో, దుక్కరం దురభిసమ్భవఞ్చేతం;

అథ నో ఉపక్ఖటస్స యఞ్ఞస్స, కస్మా కరోసి విక్ఖేపం.

౧౦౩౦. ‘‘సబ్బే వజన్తి సుగతిం, యే యజన్తి యేపి యాజేన్తి;

యే చాపి అనుమోదన్తి, యజన్తానం ఏదిసం మహాయఞ్ఞం’’.

౧౦౩౧. ‘‘యది కిర యజిత్వా పుత్తేహి, దేవలోకం ఇతో చుతా యన్తి;

బ్రాహ్మణో తావ యజతు, పచ్ఛాపి యజసి తువం రాజా.

౧౦౩౨. ‘‘యది కిర యజిత్వా పుత్తేహి, దేవలోకం ఇతో చుతా యన్తి;

ఏస్వేవ ఖణ్డహాలో, యజతం సకేహి పుత్తేహి.

౧౦౩౩. ‘‘ఏవం జానన్తో ఖణ్డహాలో, కిం పుత్తకే న ఘాతేసి;

సబ్బఞ్చ ఞాతిజనం, అత్తానఞ్చ న ఘాతేసి.

౧౦౩౪. ‘‘సబ్బే వజన్తి నిరయం, యే యజన్తి యేపి యాజేన్తి;

యే చాపి అనుమోదన్తి, యజన్తానం ఏదిసం మహాయఞ్ఞం.

౧౦౩౫. [అయం గాథా సీ. స్యా. పీ. పోత్థకేసు న దిస్సతి] ‘‘సచే హి సో సుజ్ఝతి యో హనాతి, హతోపి సో సగ్గముపేతి ఠానం;

భోవాది భోవాదిన మారయేయ్యుం, యే చాపి తేసం అభిసద్దహేయ్యుం’’ [అయం గాథా సీ. స్యా. పీ. పోత్థకేసు న దిస్సతి].

౧౦౩౬. ‘‘కథఞ్చ కిర పుత్తకామాయో, గహపతయో ఘరణియో చ;

నగరమ్హి న ఉపరవన్తి రాజానం, మా ఘాతయి ఓరసం పుత్తం.

౧౦౩౭. ‘‘కథఞ్చ కిర పుత్తకామాయో, గహపతయో ఘరణియో చ;

నగరమ్హి న ఉపరవన్తి రాజానం, మా ఘాతయి అత్రజం పుత్తం.

౧౦౩౮. ‘‘రఞ్ఞో చమ్హి అత్థకామో, హితో చ సబ్బజనపదస్స [సబ్బదా జనపదస్స (సీ. పీ.)];

న కోచి అస్స పటిఘం, మయా జానపదో న పవేదేతి’’.

౧౦౩౯. ‘‘గచ్ఛథ వో ఘరణియో, తాతఞ్చ వదేథ ఖణ్డహాలఞ్చ;

మా ఘాతేథ కుమారే, అదూసకే సీహసఙ్కాసే.

౧౦౪౦. ‘‘గచ్ఛథ వో ఘరణియో, తాతఞ్చ వదేథ ఖణ్డహాలఞ్చ;

మా ఘాతేథ కుమారే, అపేక్ఖితే సబ్బలోకస్స’’.

౧౦౪౧. ‘‘యం నూనాహం జాయేయ్యం, రథకారకులేసు వా;

పుక్కుసకులేసు వా వేస్సేసు వా జాయేయ్యం;

న హజ్జ మం రాజ యఞ్ఞే [యఞ్ఞత్థాయ (సీ. పీ.)] ఘాతేయ్య’’.

౧౦౪౨. ‘‘సబ్బా సీమన్తినియో గచ్ఛథ, అయ్యస్స ఖణ్డహాలస్స;

పాదేసు నిపతథ, అపరాధాహం న పస్సామి.

౧౦౪౩. ‘‘సబ్బా సీమన్తినియో గచ్ఛథ, అయ్యస్స ఖణ్డహాలస్స;

పాదేసు నిపతథ, కిన్తే భన్తే మయం అదూసేమ’’.

౧౦౪౪. ‘‘కపణా [కపణం (సీ. పీ.)] విలపతి సేలా, దిస్వాన భాతరే [భాతరో (సీ. స్యా. పీ. క.)] ఉపనీతత్తే;

యఞ్ఞో కిర మే ఉక్ఖిపితో, తాతేన సగ్గకామేన’’.

౧౦౪౫. ‘‘ఆవత్తి పరివత్తి చ, వసులో సమ్ముఖా రఞ్ఞో;

మా నో పితరం అవధి, దహరమ్హా యోబ్బనం పత్తా’’.

౧౦౪౬. ‘‘ఏసో తే వసుల పితా, సమేహి పితరా సహ;

దుక్ఖం ఖో మే జనయసి, విలపన్తో అన్తేపురస్మిం;

ముఞ్చేథ దాని కుమారే, అలమ్పి మే హోతు పుత్తయఞ్ఞేన’’.

౧౦౪౭. ‘‘పుబ్బేవ ఖోసి మే వుత్తో, దుక్కరం దురభిసమ్భవఞ్చేతం;

అథ నో ఉపక్ఖటస్స యఞ్ఞస్స, కస్మా కరోసి విక్ఖేపం.

౧౦౪౮. ‘‘సబ్బే వజన్తి సుగతిం, యే యజన్తి యేపి యాజేన్తి;

యే చాపి అనుమోదన్తి, యజన్తానం ఏదిసం మహాయఞ్ఞం’’.

౧౦౪౯. ‘‘సబ్బరతనస్స యఞ్ఞో ఉపక్ఖటో, ఏకరాజ తవ పటియత్తో;

అభినిక్ఖమస్సు దేవ, సగ్గం గతో త్వం పమోదిస్ససి’’.

౧౦౫౦. ‘‘దహరా సత్తసతా ఏతా, చన్దకుమారస్స భరియాయో;

కేసే పకిరిత్వాన [పరికిరిత్వాన (సీ. పీ.), వికిరిత్వాన (స్యా. క.)], రోదన్తియో మగ్గమనుయాయింసు [మగ్గమనుయన్తి (సీ. పీ.), మగ్గమనుయాయన్తి (స్యా.)].

౧౦౫౧. ‘‘అపరా పన సోకేన, నిక్ఖన్తా నన్దనే వియ దేవా;

కేసే పకిరిత్వాన [పరికిరిత్వాన (సీ. పీ.), వికిరిత్వాన (స్యా. క.)], రోదన్తియో మగ్గమనుయాయింసు’’ [మగ్గమనుయన్తి (సీ. పీ.), మగ్గమనుయాయన్తి (స్యా.)].

౧౦౫౨. ‘‘కాసికసుచివత్థధరా, కుణ్డలినో అగలుచన్దనవిలిత్తా;

నియ్యన్తి చన్దసూరియా, యఞ్ఞత్థాయ ఏకరాజస్స.

౧౦౫౩. ‘‘కాసికసుచివత్థధరా, కుణ్డలినో అగలుచన్దనవిలిత్తా;

నియ్యన్తి చన్దసూరియా, మాతు కత్వా హదయసోకం.

౧౦౫౪. ‘‘కాసికసుచివత్థధరా, కుణ్డలినో అగలుచన్దనవిలిత్తా;