౫౪౨. ఉమఙ్గజాతకం (౫)

౫౯౦. ‘‘పఞ్చాలో సబ్బసేనాయ, బ్రహ్మదత్తోయమాగతో;

సాయం పఞ్చాలియా సేనా, అప్పమేయ్యా మహోసధ.

౫౯౧. ‘‘వీథిమతీ [పిట్ఠిమతీ (సీ. పీ.), విద్ధిమతీ (స్యా.)] పత్తిమతీ, సబ్బసఙ్గామకోవిదా;

ఓహారినీ సద్దవతీ, భేరిసఙ్ఖప్పబోధనా.

౫౯౨. ‘‘లోహవిజ్జా అలఙ్కారా, ధజినీ వామరోహినీ;

సిప్పియేహి సుసమ్పన్నా, సూరేహి సుప్పతిట్ఠితా.

౫౯౩. ‘‘దసేత్థ పణ్డితా ఆహు, భూరిపఞ్ఞా రహోగమా [రహోగతా (స్యా. క.)];

మాతా ఏకాదసీ రఞ్ఞో, పఞ్చాలియం పసాసతి.

౫౯౪. ‘‘అథేత్థేకసతం ఖత్యా, అనుయన్తా యసస్సినో;

అచ్ఛిన్నరట్ఠా బ్యథితా, పఞ్చాలియం [పఞ్చాలీనం (బహూసు)] వసం గతా.

౫౯౫. ‘‘యంవదా-తక్కరా రఞ్ఞో, అకామా పియభాణినో;

పఞ్చాలమనుయాయన్తి, అకామా వసినో గతా.

౫౯౬. ‘‘తాయ సేనాయ మిథిలా, తిసన్ధిపరివారితా;

రాజధానీ విదేహానం, సమన్తా పరిఖఞ్ఞతి.

౫౯౭. ‘‘ఉద్ధం తారకజాతావ, సమన్తా పరివారితా;

మహోసధ విజానాహి, కథం మోక్ఖో భవిస్సతి’’.

౫౯౮. ‘‘పాదే దేవ పసారేహి, భుఞ్జ కామే రమస్సు చ;

హిత్వా పఞ్చాలియం సేనం, బ్రహ్మదత్తో పలాయితి’’ [పలాయతి (సీ. స్యా.)].

౫౯౯. ‘‘రాజా సన్థవకామో తే, రతనాని పవేచ్ఛతి;

ఆగచ్ఛన్తు ఇతో [తతో (సీ. స్యా.)] దూతా, మఞ్జుకా పియభాణినో.

౬౦౦. ‘‘భాసన్తు ముదుకా వాచా, యా వాచా పటినన్దితా;

పఞ్చాలో చ విదేహో చ [పఞ్చాలా చ విదేహా చ (సీ. పీ.)], ఉభో ఏకా భవన్తు తే’’.

౬౦౧. ‘‘కథం ను కేవట్ట మహోసధేన, సమాగమో ఆసి తదిఙ్ఘ బ్రూహి;

కచ్చి తే పటినిజ్ఝత్తో, కచ్చి తుట్ఠో మహోసధో’’.

౬౦౨. ‘‘అనరియరూపో పురిసో జనిన్ద, అసమ్మోదకో థద్ధో అసబ్భిరూపో;

యథా మూగో చ బధిరో చ, న కిఞ్చిత్థం అభాసథ’’ [అభాసిత్థ (క.)].

౬౦౩. ‘‘అద్ధా ఇదం మన్తపదం సుదుద్దసం, అత్థో సుద్ధో నరవీరియేన దిట్ఠో;

తథా హి కాయో మమ సమ్పవేధతి, హిత్వా సయం కో పరహత్థమేస్సతి’’.

౬౦౪. ‘‘ఛన్నఞ్హి ఏకావ మతీ సమేతి, యే పణ్డితా ఉత్తమభూరిపత్తా;

యానం అయానం అథ వాపి ఠానం, మహోసధ త్వమ్పి మతిం కరోహి’’.

౬౦౫. ‘‘జానాసి ఖో రాజ మహానుభావో, మహబ్బలో చూళనిబ్రహ్మదత్తో;

రాజా చ తం ఇచ్ఛతి మారణత్థం [కారణత్థం (సీ. పీ.)], మిగం యథా ఓకచరేన లుద్దో.

౬౦౬. ‘‘యథాపి మచ్ఛో బళిసం, వఙ్కం మంసేన ఛాదితం;

ఆమగిద్ధో న జానాతి, మచ్ఛో మరణమత్తనో.

౬౦౭. ‘‘ఏవమేవ తువం రాజ, చూళనేయ్యస్స ధీతరం;

కామగిద్ధో న జానాసి, మచ్ఛోవ మరణమత్తనో.

౬౦౮. ‘‘సచే గచ్ఛసి పఞ్చాలం, ఖిప్పమత్తం జహిస్సతి;

మిగం పన్థానుబన్ధంవ [పథానుపన్నంవ (సీ. స్యా. పీ.)], మహన్తం భయమేస్సతి’’.

౬౦౯. ‘‘మయమేవ బాలమ్హసే ఏళమూగా, యే ఉత్తమత్థాని తయీ లపిమ్హా;

కిమేవ త్వం నఙ్గలకోటివడ్ఢో, అత్థాని జానాసి యథాపి అఞ్ఞే’’.

౬౧౦. ‘‘ఇమం గలే గహేత్వాన, నాసేథ విజితా మమ;

యో మే రతనలాభస్స, అన్తరాయాయ భాసతి’’.

౬౧౧. ‘‘తతో చ సో అపక్కమ్మ, వేదేహస్స ఉపన్తికా;

అథ ఆమన్తయీ దూతం, మాధరం [మఢరం (సీ.), మాధురం (స్యా.), మాఠరం (పీ.)] సువపణ్డితం.

౬౧౨. ‘‘ఏహి సమ్మ హరితపక్ఖ [హరీపక్ఖ (సీ. పీ.)], వేయ్యావచ్చం కరోహి మే;

అత్థి పఞ్చాలరాజస్స, సాళికా సయనపాలికా.

౬౧౩. ‘తం బన్ధనేన [తం పత్థరేన (సీ. పీ.), తం సన్థవేన (స్యా.)] పుచ్ఛస్సు, సా హి సబ్బస్స కోవిదా;

సా తేసం సబ్బం జానాతి, రఞ్ఞో చ కోసియస్స చ.

౬౧౪. ‘‘‘ఆమో’తి సో పటిస్సుత్వా, మాధరో సువపణ్డితో;

అగమాసి హరితపక్ఖో [హరీపక్ఖో (సీ. పీ.)], సాళికాయ ఉపన్తికం.

౬౧౫. ‘‘తతో చ ఖో సో గన్త్వాన, మాధరో సువపణ్డితో;

అథామన్తయి సుఘరం, సాళికం మఞ్జుభాణికం.

౬౧౬. ‘కచ్చి తే సుఘరే ఖమనీయం, కచ్చి వేస్సే అనామయం;

కచ్చి తే మధునా లాజా, లబ్భతే సుఘరే తువం’ [తవ (సీ. పీ.)].

౬౧౭. ‘కుసలఞ్చేవ మే సమ్మ, అథో సమ్మ అనామయం;

అథో మే మధునా లాజా, లబ్భతే సువపణ్డిత.

౬౧౮. ‘కుతో ను సమ్మ ఆగమ్మ, కస్స వా పహితో తువం;

న చ మేసి ఇతో పుబ్బే, దిట్ఠో వా యది వా సుతో’’.

౬౧౯. ‘‘అహోసిం సివిరాజస్స, పాసాదే సయనపాలకో;

తతో సో ధమ్మికో రాజా, బద్ధే మోచేసి బన్ధనా’’.

౬౨౦. ‘‘తస్స మేకా దుతియాసి, సాళికా మఞ్జుభాణికా;

తం తత్థ అవధీ సేనో, పేక్ఖతో సుఘరే మమ’’.

౬౨౧. ‘‘తస్సా కామా హి సమ్మత్తో, ఆగతోస్మి తవన్తికే;

సచే కరేయ్య [కరేయ్యాసి (సీ.), కరేయు (స్యా.), కరేయ్యాసి మే (పీ.)] ఓకాసం, ఉభయోవ వసామసే’’.

౬౨౨. ‘‘సువోవ సువిం కామేయ్య, సాళికో పన సాళికం;

సువస్స సాళికాయేవ [సాళికాయ చ (సీ. పీ.)], సంవాసో హోతి కీదిసో’’.

౬౨౩. ‘‘యోయం కామే [యం యం కామీ (సీ. పీ.)] కామయతి, అపి చణ్డాలికామపి;

సబ్బో హి సదిసో హోతి, నత్థి కామే అసాదిసో’’.

౬౨౪. ‘‘అత్థి జమ్పావతీ [జమ్బావతీ (సీ. స్యా.), చమ్పావతీ (క.)] నామ, మాతా సివిస్స [సిబ్బిస్స (సీ. పీ.)] రాజినో;

సా భరియా వాసుదేవస్స, కణ్హస్స మహేసీ పియా.

౬౨౫. ‘‘రట్ఠవతీ [రథవతీ (సీ. పీ.), రతనవతీ (స్యా.)] కిమ్పురిసీ, సాపి వచ్ఛం అకామయి;

మనుస్సో మిగియా సద్ధిం, నత్థి కామే అసాదిసో’’.

౬౨౬. ‘‘హన్ద ఖ్వాహం గమిస్సామి, సాళికే మఞ్జుభాణికే;

పచ్చక్ఖానుపదఞ్హేతం, అతిమఞ్ఞసి నూన మం’’.

౬౨౭. ‘‘న సిరీ తరమానస్స, మాధర సువపణ్డిత;

ఇధేవ తావ అచ్ఛస్సు, యావ రాజాన దక్ఖసి [దక్ఖిసి (పీ.)];

సోస్సి [సోస్ససి (సీ.)] సద్దం ముదిఙ్గానం, ఆనుభావఞ్చ రాజినో’’.

౬౨౮. ‘‘యో ను ఖ్వాయం తిబ్బో సద్దో, తిరోజనపదే [తిరోజనపదం (పీ. క.)] సుతో;

ధీతా పఞ్చాలరాజస్స, ఓసధీ వియ వణ్ణినీ;

తం దస్సతి విదేహానం, సో వివాహో భవిస్సతి’’.

౬౨౯. ‘‘ఏదిసో మా [నేదిసో తే (సీ.)] అమిత్తానం, వివాహో హోతు మాధర;

యథా పఞ్చాలరాజస్స, వేదేహేన భవిస్సతి’’.

౬౩౦. ‘‘ఆనయిత్వాన వేదేహం, పఞ్చాలానం రథేసభో;

తతో నం ఘాతయిస్సతి, నస్స సఖీ భవిస్సతి’’.

౬౩౧. ‘‘హన్ద ఖో మం అనుజానాహి, రత్తియో సత్తమత్తియో;

యావాహం సివిరాజస్స, ఆరోచేమి మహేసినో;

లద్ధో చ మే ఆవసథో, సాళికాయ ఉపన్తికం’’ [ఉపన్తికా (సీ. క.)].

౬౩౨. ‘‘హన్ద ఖో తం అనుజానామి, రత్తియో సత్తమత్తియో;

సచే త్వం సత్తరత్తేన, నాగచ్ఛసి మమన్తికే;

మఞ్ఞే ఓక్కన్తసత్తం [ఓక్కన్తసన్తం (స్యా. పీ. క.)] మం, మతాయ ఆగమిస్ససి’’.

౬౩౩. ‘‘తతో చ ఖో సో గన్త్వాన, మాధరో సువపణ్డితో;

మహోసధస్స అక్ఖాసి, సాళికావచనం ఇదం’’.

౬౩౪. ‘‘యస్సేవ ఘరే భుఞ్జేయ్య భోగం, తస్సేవ అత్థం పురిసో చరేయ్య’’;

‘‘హన్దాహం గచ్ఛామి పురే జనిన్ద, పఞ్చాలరాజస్స పురం సురమ్మం;

నివేసనాని మాపేతుం, వేదేహస్స యసస్సినో.

౬౩౫. ‘‘నివేసనాని మాపేత్వా, వేదేహస్స యసస్సినో;

యదా తే పహిణేయ్యామి, తదా ఏయ్యాసి ఖత్తియ’’.

౬౩౬. ‘‘తతో చ పాయాసి పురే మహోసధో, పఞ్చాలరాజస్స పురం సురమ్మం;

నివేసనాని మాపేతుం, వేదేహస్స యసస్సినో’’.

౬౩౭. ‘‘నివేసనాని మాపేత్వా, వేదేహస్స యసస్సినో;

అథస్స పాహిణీ దూతం, [నత్థి సీ. పీ. పోత్థకేసు] వేదేహం మిథిలగ్గహం [నత్థి సీ. పీ. పోత్థకేసు];

ఏహి దాని మహారాజ, మాపితం తే నివేసనం’’.

౬౩౮. ‘‘తతో చ రాజా పాయాసి, సేనాయ చతురఙ్గియా [చతురఙ్గినియా (క.)];

అనన్తవాహనం దట్ఠుం, ఫీతం కపిలియం [కమ్పిల్లియం (సీ. పీ.)] పురం’’.

౬౩౯. ‘‘తతో చ ఖో సో గన్త్వాన, బ్రహ్మదత్తస్స పాహిణి;

‘ఆగతో’స్మి మహారాజ, తవ పాదాని వన్దితుం.

౬౪౦. ‘దదాహి దాని మే భరియం, నారిం సబ్బఙ్గసోభినిం;

సువణ్ణేన పటిచ్ఛన్నం, దాసీగణపురక్ఖతం’’’.

౬౪౧. ‘‘స్వాగతం తేవ [తే (సీ.), తేపి (స్యా.), తేన (పీ.)] వేదేహ, అథో తే అదురాగతం;

నక్ఖత్తంయేవ పరిపుచ్ఛ, అహం కఞ్ఞం దదామి తే;

సువణ్ణేన పటిచ్ఛన్నం, దాసీగణపురక్ఖతం’’.

౬౪౨. ‘‘తతో చ రాజా వేదేహో, నక్ఖత్తం పరిపుచ్ఛథ [పరిపుచ్ఛతి (స్యా. క.)];

నక్ఖత్తం పరిపుచ్ఛిత్వా, బ్రహ్మదత్తస్స పాహిణి.

౬౪౩. ‘‘దదాహి దాని మే భరియం, నారిం సబ్బఙ్గసోభినిం;

సువణ్ణేన పటిచ్ఛన్నం, దాసీగణపురక్ఖతం’’.

౬౪౪. ‘‘దదామి దాని తే భరియం, నారిం సబ్బఙ్గసోభినిం;

సువణ్ణేన పటిచ్ఛన్నం, దాసీగణపురక్ఖతం’’.

౬౪౫. ‘‘హత్థీ అస్సా రథా పత్తీ, సేనా తిట్ఠన్తి వమ్మితా [వమ్మికా (స్యా. క.)];

ఉక్కా పదిత్తా ఝాయన్తి, కిన్ను మఞ్ఞన్తి పణ్డితా.

౬౪౬. ‘‘హత్థీ అస్సా రథా పత్తీ, సేనా తిట్ఠన్తి వమ్మితా [వమ్మికా (స్యా. క.)];

ఉక్కా పదిత్తా ఝాయన్తి, కిం ను కాహన్తి [కాహతి (క.)] పణ్డిత’’.

౬౪౭. ‘‘రక్ఖతి తం మహారాజ, చూళనేయ్యో మహబ్బలో;

పదుట్ఠో బ్రహ్మదత్తేన [పదుట్ఠో తే బ్రహ్మదత్తో (సీ. స్యా. పీ.)], పాతో తం ఘాతయిస్సతి’’.

౬౪౮. ‘‘ఉబ్బేధతి మే హదయం, ముఖఞ్చ పరిసుస్సతి;

నిబ్బుతిం నాధిగచ్ఛామి, అగ్గిదడ్ఢోవ ఆతపే.

౬౪౯. ‘‘కమ్మారానం యథా ఉక్కా, అన్తో ఝాయతి నో బహి;

ఏవమ్పి హదయం మయ్హం, అన్తో ఝాయతి నో బహి’’.

౬౫౦. ‘‘పమత్తో మన్తనాతీతో, భిన్నమన్తోసి ఖత్తియ;

ఇదాని ఖో తం తాయన్తు, పణ్డితా మన్తినో జనా.

౬౫౧. ‘‘అకత్వామచ్చస్స వచనం, అత్థకామహితేసినో;

అత్తపీతిరతో రాజా, మిగో కూటేవ ఓహితో.

౬౫౨. ‘‘యథాపి మచ్ఛో బళిసం, వఙ్కం మంసేన ఛాదితం;

ఆమగిద్ధో న జానాతి, మచ్ఛో మరణమత్తనో.

౬౫౩. ‘‘ఏవమేవ తువం రాజ, చూళనేయ్యస్స ధీతరం;

కామగిద్ధో న జానాసి, మచ్ఛోవ మరణమత్తనో.

౬౫౪. ‘‘సచే గచ్ఛసి పఞ్చాలం, ఖిప్పమత్తం జహిస్ససి;

మిగం పన్థానుబన్ధంవ, మహన్తం భయమేస్సతి.

౬౫౫. ‘‘అనరియరూపో పురిసో జనిన్ద, అహీవ ఉచ్ఛఙ్గగతో డసేయ్య;

న తేన మిత్తిం కయిరాథ ధీరో [పఞ్ఞో (పీ.)], దుక్ఖో హవే కాపురిసేన [కాపురిసేహి (క.)] సఙ్గమో.

౬౫౬. ‘‘యదేవ [యం త్వేవ (సీ. స్యా. పీ.)] జఞ్ఞా పురిసం [పురిసో (స్యా. క.)] జనిన్ద, సీలవాయం బహుస్సుతో;

తేనేవ మిత్తిం కయిరాథ ధీరో, సుఖో హవే సప్పురిసేన సఙ్గమో’’.

౬౫౭. ‘‘బాలో తువం ఏళమూగోసి రాజ, యో ఉత్తమత్థాని మయీ లపిత్థో;

కిమేవహం నఙ్గలకోటివడ్ఢో, అత్థాని జానామి [జానిస్సం (సీ. స్యా. పీ.)] యథాపి అఞ్ఞే.

౬౫౮. ‘‘ఇమం గలే గహేత్వాన, నాసేథ విజితా మమ;

యో మే రతనలాభస్స, అన్తరాయాయ భాసతి’’.

౬౫౯. ‘‘మహోసధ అతీతేన, నానువిజ్ఝన్తి పణ్డితా;

కిం మం అస్సంవ సమ్బన్ధం, పతోదేనేవ విజ్ఝసి.

౬౬౦. ‘‘సచే పస్ససి మోక్ఖం వా, ఖేమం వా పన పస్ససి;

తేనేవ మం అనుసాస, కిం అతీతేన విజ్ఝసి’’.