౫౩౬. కుణాలజాతకం (౪)

ఏవమక్ఖాయతి, ఏవమనుసూయతి [సుయ్యతి (క.)]. సబ్బోసధధరణిధరే నేకపుప్ఫమాల్యవితతే గజ-గవజ మహింస-రురు-చమర-పసద-ఖగ్గ-గోకణ్ణ-సీహ-బ్యగ్ఘ-దీపి-అచ్ఛ-కోక-తరచ్ఛ-ఉద్దార-కదలిమిగ- బిళార-సస-కణ్ణికానుచరితేఆకిణ్ణనేలమణ్డలమహావరాహనాగకులకరేణు [కణేరు (సీ. పీ.)] -సఙ్ఘాధివుట్ఠే [వుత్థే (సీ. పీ.)] ఇస్సమిగ- సాఖమిగ-సరభమిగ-ఏణీమిగ-వాతమిగ-పసదమిగ-పురిసాలు [పురిసల్లు (సీ. పీ.)] -కిమ్పురిస-యక్ఖ-రక్ఖసనిసేవితే అమజ్జవమఞ్జరీధర-పహట్ఠ [బ్రహట్ఠ (సీ. పీ.)] -పుప్ఫఫుసితగ్గా [పుప్ఫితగ్గ (సీ. పీ.)] నేకపాదపగణవితతేకురర-చకోర-వారణ-మయూర-పరభత- జీవఞ్జీవక-చేలావకా-భిఙ్కార-కరవీకమత్తవిహఙ్గగణ-సతత [విహఙ్గసత (సీ. పీ.)] సమ్పఘుట్ఠేఅఞ్జన-మనోసిలా-హరితాల- హిఙ్గులకహేమ-రజతకనకానేకధాతుసతవినద్ధపటిమణ్డితప్పదేసే ఏవరూపే ఖలు, భో, రమ్మే వనసణ్డే కుణాలో నామ సకుణో పటివసతి అతివియ చిత్తో అతివియ చిత్తపత్తచ్ఛదనో.

తస్సేవ ఖలు, భో, కుణాలస్స సకుణస్స అడ్ఢుడ్ఢాని ఇత్థిసహస్సాని పరిచారికా దిజకఞ్ఞాయో. అథ ఖలు, భో, ద్వే దిజకఞ్ఞాయో కట్ఠం ముఖేన డంసిత్వా [డసిత్వా (సీ. పీ.) ఏవముపరిపి] తం కుణాలం సకుణం మజ్ఝే నిసీదాపేత్వా ఉడ్డేన్తి [డేన్తి (సీ. పీ.) ఏవముపరిపి] – ‘‘మా నం కుణాలం సకుణం అద్ధానపరియాయపథే కిలమథో ఉబ్బాహేత్థా’’తి [ఉబ్బాహేథాతి (స్యా. క.)].

పఞ్చసతా [పఞ్చసత (పీ.)] దిజకఞ్ఞాయో హేట్ఠతో హేట్ఠతో ఉడ్డేన్తి – [డేన్తి (సీ. పీ.) ఏవముపరిపి] ‘‘సచాయం కుణాలో సకుణో ఆసనా పరిపతిస్సతి, మయం తం పక్ఖేహి పటిగ్గహేస్సామాతి.

పఞ్చసతా దిజకఞ్ఞాయో ఉపరూపరి ఉడ్డేన్తి – [డేన్తి (సీ. పీ.) ఏవముపరిపి] ‘‘మా నం కుణాలం సకుణం ఆతపో పరితాపేసీ’’తి [పరికాపీతి (సీ. పీ.)].

పఞ్చసతా పఞ్చసతా [సీ. పీ. పోత్థకేసు ‘‘పఞ్చసతా’’తి సకిదేవ ఆగతం] దిజకఞ్ఞాయో ఉభతోపస్సేన ఉడ్డేన్తి – [డేన్తి (సీ. పీ.) ఏవముపరిపి] ‘‘మా నం కుణాలం సకుణం సీతం వా ఉణ్హం వా తిణం వా రజో వా వాతో వా ఉస్సావో వా ఉపప్ఫుసీ’’తి.

పఞ్చసతా దిజకఞ్ఞాయో పురతో పురతో ఉడ్డేన్తి – ‘‘మా నం కుణాలం సకుణం గోపాలకా వా పసుపాలకా వా తిణహారకా వా కట్ఠహారకా వా వనకమ్మికా వా కట్ఠేన వా కఠలేన వా [కథలాయ వా (క.)] పాణినా వా ( ) [(పాసాణేన వా) (స్యా.)] లేడ్డునా వా దణ్డేన వా సత్థేన వా సక్ఖరాహి వా [సక్ఖరాయ వా (సీ.)] పహారం అదంసు. మాయం కుణాలో సకుణో గచ్ఛేహి వా లతాహి వా రుక్ఖేహి వా సాఖాహి వా [ఇదం పదద్వయం సీ. పీ. పోత్థకేసు నత్థి] థమ్భేహి వా పాసాణేహి వా బలవన్తేహి వా పక్ఖీహి సఙ్గమేసీ’’తి [సఙ్గామేసీతి (సీ. పీ.)].

పఞ్చసతా దిజకఞ్ఞాయో పచ్ఛతో పచ్ఛతో ఉడ్డేన్తి సణ్హాహి సఖిలాహి మఞ్జూహి మధురాహి వాచాహి సముదాచరన్తియో – ‘‘మాయం కుణాలో సకుణో ఆసనే పరియుక్కణ్ఠీ’’తి.

పఞ్చసతా దిజకఞ్ఞాయో దిసోదిసం ఉడ్డేన్తి అనేకరుక్ఖవివిధవికతిఫలమాహరన్తియో – ‘‘మాయం కుణాలో సకుణో ఖుదాయ పరికిలమిత్థా’’తి.

అథ ఖలు, భో, తా [నత్థి సీ. పీ. పోత్థకేసు] దిజకఞ్ఞాయో తం కుణాలం సకుణం ఆరామేనేవ ఆరామం ఉయ్యానేనేవ ఉయ్యానం నదీతిత్థేనేవ నదీతిత్థం పబ్బతసిఖరేనేవ పబ్బతసిఖరం అమ్బవనేనేవ అమ్బవనం జమ్బువనేనేవ జమ్బువనం లబుజవనేనేవ లబుజవనం నాళికేరసఞ్చారియేనేవ [సఞ్జాదియేనేవ (పీ.)] నాళికేరసఞ్చారియం ఖిప్పమేవ అభిసమ్భోన్తి రతిత్థాయ [రతత్థాయ (సీ. పీ.)].

అథ ఖలు, భో, కుణాలో సకుణో తాహి దిజకఞ్ఞాహి దివసం పరిబ్యూళ్హో ఏవం అపసాదేతి – ‘‘నస్సథ తుమ్హే వసలియో, వినస్సథ తుమ్హే వసలియో, చోరియో ధుత్తియో అసతియో లహుచిత్తాయో కతస్స అప్పటికారికాయో అనిలో వియ యేనకామంగమాయో’’తి.

తస్సేవ ఖలు, భో, హిమవతో పబ్బతరాజస్స పురత్థిమదిసాభాగే సుసుఖుమసునిపుణగిరిప్పభవ [ప్పభవా (సీ. పీ.)] – హరితుపయన్తియో.

ఉప్పల పదుమ కుముద నళిన సతపత్త సోగన్ధిక మన్దాలక [మన్దాలవ (సీ. పీ.), మన్దారవ (క.)] సమ్పతివిరూళ్హసుచిగన్ధ మనుఞ్ఞమావకప్పదేసే [పావకప్పదేసే (సీ. పీ.)].

కురవక-ముచలిన్ద-కేతక-వేదిస-వఞ్జుల [వేతసమఞ్జుల (సీ.)] -పున్నాగబకుల-తిలక-పియక-హసనసాల-సళలచమ్పక అసోక-నాగరుక్ఖ-తిరీటి-భుజపత్త-లోద్ద-చన్దనోఘవనేకాళాగరు-పద్మక-పియఙ్గు-దేవదారుకచోచగహనే కకుధకుటజఅఙ్కోల-కచ్చికార [కచ్ఛికార (క.)] -కణికార-కణ్ణికార-కనవేర-కోరణ్డక-కోవిళార-కింసుక-యోధిక వనమల్లిక [నవమల్లిక (సీ. పీ.)] -మనఙ్గణ-మనవజ్జ-భణ్డి-సురుచిర-భగినిమాలామల్యధరే జాతిసుమనమధుగన్ధిక- [మధుకబన్ధుక (క.)] ధనుతక్కారి [ధనుకారి (సీ.), ధనుకారిక (పీ.)] తాలీస-తగరముసీరకోట్ఠ-కచ్ఛవితతే అతిముత్తకసంకుసుమితలతావితతపటిమణ్డితప్పదేసే హంస-పిలవ-కాదమ్బ-కారణ్డవాభినదితే విజ్జాధర-సిద్ధ [సిన్ధవ (సీ. పీ.)] -సమణ-తాపసగణాధివుట్ఠే వరదేవ-యక్ఖ-రక్ఖస-దానవ-గన్ధబ్బ-కిన్నరమహోరగానుచిణ్ణప్పదేసే ఏవరూపే ఖలు, భో, రమ్మే వనసణ్డే పుణ్ణముఖో నామ ఫుస్సకోకిలో పటివసతి అతివియ మధురగిరో విలాసితనయనో మత్తక్ఖో [సవిలాసితనయనమత్తక్ఖో (క.)].

తస్సేవ ఖలు, భో, పుణ్ణముఖస్స ఫుస్సకోకిలస్స అడ్ఢుడ్ఢాని ఇత్థిసతాని పరిచారికా దిజకఞ్ఞాయో. అథ ఖలు, భో, ద్వే దిజకఞ్ఞాయో కట్ఠం ముఖేన డంసిత్వా తం పుణ్ణముఖం ఫుస్సకోకిలం మజ్ఝే నిసీదాపేత్వా ఉడ్డేన్తి – ‘‘మా నం పుణ్ణముఖం ఫుస్సకోకిలం అద్ధానపరియాయపథే కిలమథో ఉబ్బాహేత్థా’’తి.

పఞ్ఞాస దిజకఞ్ఞాయో హేట్ఠతో హేట్ఠతో ఉడ్డేన్తి – ‘‘సచాయం పుణ్ణముఖో ఫుస్సకోకిలో ఆసనా పరిపతిస్సతి, మయం తం పక్ఖేహి పటిగ్గహేస్సామా’’తి.

పఞ్ఞాస దిజకఞ్ఞాయో ఉపరూపరి ఉడ్డేన్తి – ‘‘మా నం పుణ్ణముఖం ఫుస్సకోకిలం ఆతపో పరితాపేసీ’’తి.

పఞ్ఞాస పఞ్ఞాస దిజకఞ్ఞాయో ఉభతోపస్సేన ఉడ్డేన్తి – ‘‘మా నం పుణ్ణముఖం ఫుస్సకోకిలం సీతం వా ఉణ్హం వా తిణం వా రజో వా వాతో వా ఉస్సావో వా ఉపప్ఫుసీ’’తి.

పఞ్ఞాస దిజకఞ్ఞాయో పురతో పురతో ఉడ్డేన్తి – ‘‘మా నం పుణ్ణముఖం ఫుస్సకోకిలం గోపాలకా వా పసుపాలకా వా తిణహారకా వా కట్ఠహారకా వా వనకమ్మికా వా కట్ఠేన వా కథలాయ వా పాణినా వా లేడ్డునా వా దణ్డేన వా సత్థేన వా సక్ఖరాహి వా పహారం అదంసు. మాయం పుణ్ణముఖో ఫుస్సకోకిలో గచ్ఛేహి వా లతాహి వా రుక్ఖేహి వా సాఖాహి వా థమ్భేహి వా పాసాణేహి వా బలవన్తేహి వా పక్ఖీహి సఙ్గామేసీ’’తి.

పఞ్ఞాస దిజకఞ్ఞాయో పచ్ఛతో పచ్ఛతో ఉడ్డేన్తి సణ్హాహి సఖిలాహి మఞ్జూహి మధురాహి వాచాహి సముదాచరన్తియో – ‘‘మాయం పుణ్ణముఖో ఫుస్సకోకిలో ఆసనే పరియుక్కణ్ఠీ’’తి.

పఞ్ఞాస దిజకఞ్ఞాయో దిసోదిసం ఉడ్డేన్తి అనేకరుక్ఖవివిధవికతిఫలమాహరన్తియో – ‘‘మాయం పుణ్ణముఖో ఫుస్సకోకిలో ఖుదాయ పరికిలమిత్థా’’తి.

అథ ఖలు, భో, తా దిజకఞ్ఞాయో తం పుణ్ణముఖం ఫుస్సకోకిలం ఆరామేనేవ ఆరామం ఉయ్యానేనేవ ఉయ్యానం నదీతిత్థేనేవ నదీతిత్థం పబ్బతసిఖరేనేవ పబ్బతసిఖరం అమ్బవనేనేవ అమ్బవనం జమ్బువనేనేవ జమ్బువనం లబుజవనేనేవ లబుజవనం నాళికేరసఞ్చారియేనేవ నాళికేరసఞ్చారియం ఖిప్పమేవ అభిసమ్భోన్తి రతిత్థాయ.

అథ ఖలు, భో, పుణ్ణముఖో ఫుస్సకోకిలో తాహి దిజకఞ్ఞాహి దివసం పరిబ్యూళ్హో ఏవం పసంసతి – ‘‘సాధు, సాధు, భగినియో, ఏతం ఖో, భగినియో, తుమ్హాకం పతిరూపం కులధీతానం, యం తుమ్హే భత్తారం పరిచరేయ్యాథా’’తి.

అథ ఖలు, భో, పుణ్ణముఖో ఫుస్సకోకిలో యేన కుణాలో సకుణో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసంసు ఖో కుణాలస్స సకుణస్స పరిచారికా దిజకఞ్ఞాయో తం పుణ్ణముఖం ఫుస్సకోకిలం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం; దిస్వాన యేన పుణ్ణముఖో ఫుస్సకోకిలో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా తం పుణ్ణముఖం ఫుస్సకోకిలం ఏతదవోచుం – ‘‘అయం, సమ్మ పుణ్ణముఖ, కుణాలో సకుణో అతివియ ఫరుసో అతివియ ఫరుసవాచో, అప్పేవనామ తవమ్పి ఆగమ్మ పియవాచం లభేయ్యామా’’తి. ‘‘అప్పేవనామ, భగినియో’’తి వత్వా యేన కుణాలో సకుణో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా కుణాలేన సకుణేన సద్ధిం పటిసమ్మోదిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో పుణ్ణముఖో ఫుస్సకోకిలో తం కుణాలం సకుణం ఏతదవోచ – ‘‘కిస్స త్వం, సమ్మ కుణాల, ఇత్థీనం సుజాతానం కులధీతానం సమ్మాపటిపన్నానం మిచ్ఛాపటిపన్నో’సి [పటిపన్నో (సీ. పీ.)]? అమనాపభాణీనమ్పి కిర, సమ్మ కుణాల, ఇత్థీనం మనాపభాణినా భవితబ్బం, కిమఙ్గ పన మనాపభాణీన’’న్తి!

ఏవం వుత్తే, కుణాలో సకుణో తం పుణ్ణముఖం ఫుస్సకోకిలం ఏవం అపసాదేసి – ‘‘నస్స త్వం, సమ్మ జమ్మ వసల, వినస్స త్వం, సమ్మ జమ్మ వసల, కో ను తయా వియత్తో జాయాజినేనా’’తి. ఏవం అపసాదితో చ పన పుణ్ణముఖో ఫుస్సకోకిలో తతోయేవ [తతో హేవ (సీ. పీ.)] పటినివత్తి.

అథ ఖలు, భో, పుణ్ణముఖస్స ఫుస్సకోకిలస్స అపరేన సమయేన నచిరస్సేవ [అచిరస్సేవ అచ్చయేన (క.)] ఖరో ఆబాధో ఉప్పజ్జి లోహితపక్ఖన్దికా. బాళ్హా వేదనా వత్తన్తి మారణన్తికా [మరణన్తికా (స్యా.)]. అథ ఖలు, భో, పుణ్ణముఖస్స ఫుస్సకోకిలస్స పరిచారికానం దిజకఞ్ఞానం ఏతదహోసి – ‘‘ఆబాధికో ఖో అయం పుణ్ణముఖో ఫుస్సకోకిలో, అప్పేవనామ ఇమమ్హా ఆబాధా వుట్ఠహేయ్యా’’తి ఏకం అదుతియం ఓహాయ యేన కుణాలో సకుణో తేనుపసఙ్కమింసు. అద్దసా ఖో కుణాలో సకుణో తా దిజకఞ్ఞాయో దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తియో, దిస్వాన తా దిజకఞ్ఞాయో ఏతదవోచ – ‘‘కహం పన తుమ్హం వసలియో భత్తా’’తి? ‘‘ఆబాధికో ఖో, సమ్మ కుణాల, పుణ్ణముఖో ఫుస్సకోకిలో అప్పేవనామ తమ్హా ఆబాధా వుట్ఠహేయ్యా’’తి. ఏవం వుత్తే, కుణాలో సకుణో తా దిజకఞ్ఞాయో ఏవం అపసాదేసి – ‘‘నస్సథ తుమ్హే వసలియో, వినస్సథ తుమ్హే వసలియో, చోరియో ధుత్తియో అసతియో లహుచిత్తాయో కతస్స అప్పటికారికాయో అనిలో వియ యేనకామంగమాయో’’తి; వత్వా యేన పుణ్ణముఖో ఫుస్సకోకిలో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం పుణ్ణముఖం ఫుస్సకోకిలం ఏతదవోచ – ‘‘హం, సమ్మ, పుణ్ణముఖా’’తి. ‘‘హం, సమ్మ, కుణాలా’’తి.

అథ ఖలు, భో కుణాలో సకుణో తం పుణ్ణముఖం ఫుస్సకోకిలం పక్ఖేహి చ ముఖతుణ్డకేన చ పరిగ్గహేత్వా వుట్ఠాపేత్వా నానాభేసజ్జాని పాయాపేసి. అథ ఖలు, భో, పుణ్ణముఖస్స ఫుస్సకోకిలస్స సో ఆబాధో పటిప్పస్సమ్భీతి. అథ ఖలు, భో, కుణాలో సకుణో తం పుణ్ణముఖం ఫుస్సకోకిలం గిలానవుట్ఠితం [గిలానావుట్ఠితం (సీ. స్యా. పీ.)] అచిరవుట్ఠితం గేలఞ్ఞా ఏతదవోచ –

‘‘దిట్ఠా మయా, సమ్మ పుణ్ణముఖ, కణ్హా ద్వేపితికా పఞ్చపతికాయ ఛట్ఠే పురిసే చిత్తం పటిబన్ధన్తియా, యదిదం కబన్ధే [కవన్ధే (సీ. పీ.)] పీఠసప్పిమ్హీతి. భవతి చ పనుత్తరేత్థ [పునుత్తచేత్థ (క.) ఏవముపరిపి] వాక్యం –

౨౯౦. ‘‘అథజ్జునో నకులో భీమసేనో [భిమ్మసేనో (సీ. స్యా. పీ.)], యుధిట్ఠిలో సహదేవో [సీహదేవో (క.)] చ రాజా;

ఏతే పతీ పఞ్చ మత్తిచ్చ నారీ, అకాసి ఖుజ్జవామనకేన [ఖుజ్జవామనేన (పీ.)] పాప’’న్తి.

‘‘దిట్ఠా మయా, సమ్మ పుణ్ణముఖ, సచ్చతపాపీ [సచ్చతపావీ (సీ. పీ.), పఞ్చతపావీ (స్యా.)] నామ సమణీ సుసానమజ్ఝే వసన్తీ చతుత్థభత్తం పరిణామయమానా సురాధుత్తకేన [తులాపుత్తకేన (సీ. పీ.), సా సురాధుత్తకేన (క.)] పాపమకాసి.

‘‘దిట్ఠా మయా, సమ్మ పుణ్ణముఖ, కాకవతీ [కాకాతీ (సీ.), కాకాతి (పీ.)] నామ దేవీ సముద్దమజ్ఝే వసన్తీ భరియా వేనతేయ్యస్స నటకువేరేన పాపమకాసి.

దిట్ఠా మయా, సమ్మ పుణ్ణముఖ, కురుఙ్గదేవీ [కురఙ్గవీ (సీ. పీ.)] నామ లోమసుద్దరీ [లోమసున్దరీ (సీ. స్యా. పీ.)] ఏళికకుమారం [ఏళమారకం (సీ.), ఏళకకుమారం (స్యా.), ఏళకమారం (పీ.)] కామయమానా ఛళఙ్గకుమారధనన్తేవాసినా పాపమకాసి.

ఏవఞ్హేతం మయా ఞాతం, బ్రహ్మదత్తస్స మాతరం [మాతుకా (స్యా.)] ఓహాయ కోసలరాజం పఞ్చాలచణ్డేన పాపమకాసి.

౨౯౧. ‘‘ఏతా చ అఞ్ఞా చ అకంసు పాపం, తస్మాహమిత్థీనం న విస్ససే నప్పసంసే;

మహీ యథా జగతి సమానరత్తా, వసున్ధరా ఇతరీతరాపతిట్ఠా [ఇతరీతరానం పతిట్ఠా (స్యా.), ఇత్తరీతరప్పతిట్ఠా (?)];

సబ్బసహా అఫన్దనా అకుప్పా, తథిత్థియో తాయో న విస్ససే నరో.

౨౯౨. ‘‘సీహో యథా లోహితమంసభోజనో, వాళమిగో పఞ్చావుధో [పఞ్చహత్థో (సీ. పీ.)] సురుద్ధో;

పసయ్హఖాదీ పరహింసనే రతో, తథిత్థియో తాయో న విస్ససే నరో.

‘‘న ఖలు [న ఖలు భో (స్యా. క.)], సమ్మ పుణ్ణముఖ, వేసియో నారియో గమనియో, న హేతా బన్ధకియో నామ, వధికాయో నామ ఏతాయో, యదిదం వేసియో నారియో గమనియో’’తి.

‘‘చోరో [చోరా (సీ. స్యా. పీ.)] వియ వేణికతా, మదిరావ [మదిరా వియ (సీ. స్యా.), మదిరివ (పీ.)] దిద్ధా [దిట్ఠా (క.), విసదుట్ఠా (స్యా.)] వాణిజో [వాణిజా (పీ.)] వియ వాచాసన్థుతియో, ఇస్ససిఙ్ఘమివ విపరివత్తాయో [పరివత్తాయో (పీ.), విపరివత్తారో (క.)], ఉరగామివ దుజివ్హాయో, సోబ్భమివ పటిచ్ఛన్నా, పాతాలమివ దుప్పూరా రక్ఖసీ వియ దుత్తోసా, యమోవేకన్తహారియో, సిఖీరివ సబ్బభక్ఖా, నదీరివ సబ్బవాహీ, అనిలో వియ యేనకామంచరా, నేరు వియ అవిసేసకరా, విసరుక్ఖో వియ నిచ్చఫలితాయో’’తి. భవతి చ పనుత్తరేత్థ వాక్యం –

౨౯౩. ‘‘యథా చోరో యథా దిద్ధో, వాణిజోవ వికత్థనీ;

ఇస్ససిఙ్ఘమివ పరివత్తా [మివావట్టో (సీ.), మివావత్తా (పీ.)], దుజివ్హా [దుజ్జివ్హ (పీ.)] ఉరగో వియ.

౨౯౪. ‘‘సోబ్భమివ పటిచ్ఛన్నా, పాతాలమివ దుప్పురా;

రక్ఖసీ వియ దుత్తోసా, యమోవేకన్తహారియో.

౨౯౫. [యథా సిఖీ నదీవాహో, అనిలో కామచారవా;§నేరూవ అవిసేసా చ, విసరుక్ఖో వియ నిచ్చఫలా;§నాసయన్తి ఘరే భోగం, రతనానన్తకరిత్థి యోతి; (సీ. స్యా.)]

‘‘యథా సిఖీ నదీ వాతో, నేరునావ సమాగతా.

విసరుక్ఖో వియ నిచ్చఫలా, నాసయన్తి ఘరే భోగం;

రతనన్తకరిత్థియో’’తి [యథా సిఖీ నదీవాహో, అనిలో కామచారవా;§నేరూవ అవిసేసా చ, విసరుక్ఖో వియ నిచ్చఫలా;§నాసయన్తి ఘరే భోగం, రతనానన్తకరిత్థి యోతి; (సీ. స్యా.)].

‘‘చత్తారిమాని, సమ్మ పుణ్ణముఖ, యాని (వత్థూని కిచ్చే జాతే అనత్థచరాని భవన్తి; తాని) [( ) సీ. స్యా. పోత్థకేసు న దిస్సతి] పరకులే న వాసేతబ్బాని – గోణం ధేనుం యానం భరియా. చత్తారి ఏతాని పణ్డితో ధనాని [యాని (సీ. స్యా. పీ.)] ఘరా న విప్పవాసయే.

౨౯౬. ‘గోణం ధేనుఞ్చ యానఞ్చ, భరియం ఞాతికులే న వాసయే;

భఞ్జన్తి రథం అయానకా, అతివాహేన హనన్తి పుఙ్గవం;

దోహేన హనన్తి వచ్ఛకం, భరియా ఞాతికులే పదుస్సతీ’’’తి.

‘‘ఛ ఇమాని, సమ్మ పుణ్ణముఖ, యాని (వత్థూని) [( ) సీ. పీ. పోత్థకేసు ను దిస్సతి] కిచ్చే జాతే అనత్థచరాని భవన్తి –

౨౯౭. ‘అగుణం ధను ఞాతికులే చ భరియా, పారం నావా అక్ఖభగ్గఞ్చ యానం;

దూరే మిత్తో పాపసహాయకో చ, కిచ్చే జాతే అనత్థచరాని భవ’’’న్తి.

‘‘అట్ఠహి ఖలు, సమ్మ పుణ్ణముఖ, ఠానేహి ఇత్థీ సామికం అవజానాతి. దలిద్దతా, ఆతురతా, జిణ్ణతా, సురాసోణ్డతా, ముద్ధతా, పమత్తతా, సబ్బకిచ్చేసు అనువత్తనతా, సబ్బధనఅనుప్పదానేన – ఇమేహి ఖలు, సమ్మ పుణ్ణముఖ, అట్ఠహి ఠానేహి ఇత్థీ సామికం అవజానాతి. భవతి చ పనుత్తరేత్థ వాక్యం –

౨౯౮. ‘దలిద్దం ఆతురఞ్చాపి, జిణ్ణకం సురసోణ్డకం;

పమత్తం ముద్ధపత్తఞ్చ, సబ్బకిచ్చేసు [రత్తం కిచ్చేసు (సీ. పీ.)] హాపనం;

సబ్బకామప్పదానేన [సబ్బకామపణిధానేన (స్యా)], అవజానాతి [అవజానన్తి (సీ. పీ.)] సామిక’’’న్తి.

‘‘నవహి ఖలు, సమ్మ పుణ్ణముఖ, ఠానేహి ఇత్థీ పదోసమాహరతి. ఆరామగమనసీలా చ హోతి, ఉయ్యానగమనసీలా చ హోతి, నదీతిత్థగమనసీలా చ హోతి, ఞాతికులగమనసీలా చ హోతి, పరకులగమనసీలా చ హోతి, ఆదాసదుస్సమణ్డనానుయోగమనుయుత్తసీలా చ హోతి, మజ్జపాయినీ చ హోతి, నిల్లోకనసీలా చ హోతి, సద్వారఠాయినీ [పద్వారట్ఠాయినీ (సీ. స్యా. పీ.)] చ హోతి – ఇమేహి ఖలు, సమ్మ పుణ్ణముఖ, నవహి ఠానేహి ఇత్థీ పదోసమాహరతీతి. భవతి చ పనుత్తరేత్థ వాక్యం –

౨౯౯. ‘ఆరామసీలా చ [ఆరామసీలా (సీ. పీ.)] ఉయ్యానం, నదీ ఞాతి పరకులం;

ఆదాసదుస్సమణ్డనమనుయుత్తా, యా చిత్థీ మజ్జపాయినీ.

౩౦౦. ‘యా చ నిల్లోకనసీలా, యా చ సద్వారఠాయినీ;

నవహేతేహి ఠానేహి, పదోసమాహరన్తి ఇత్థియో’’’తి.

‘‘చత్తాలీసాయ [చత్తాలీసాయి (పీ. క.)] ఖలు, సమ్మ పుణ్ణముఖ, ఠానేహి ఇత్థీ పురిసం అచ్చాచరతి [అచ్చావదతి (సీ. స్యా. పీ.)]. విజమ్భతి, వినమతి, విలసతి, విలజ్జతి, నఖేన నఖం ఘట్టేతి, పాదేన పాదం అక్కమతి, కట్ఠేన పథవిం విలిఖతి [లిఖతి (సీ. పీ.)], దారకం ఉల్లఙ్ఘతి ఉల్లఙ్ఘాపేతి [దారకం ఉల్లఙ్ఘేతి ఓలఙ్ఘేతి (సీ. పీ.)], కీళతి కీళాపేతి, చుమ్బతి చుమ్బాపేతి, భుఞ్జతి భుఞ్జాపేతి, దదాతి, యాచతి, కతమనుకరోతి, ఉచ్చం భాసతి, నీచం భాసతి, అవిచ్చం భాసతి, వివిచ్చం భాసతి, నచ్చేన గీతేన వాదితేన రోదనేన [రోదితేన (సీ. పీ.)] విలసితేన విభూసితేన జగ్ఘతి, పేక్ఖతి, కటిం చాలేతి, గుయ్హభణ్డకం సఞ్చాలేతి, ఊరుం వివరతి, ఊరుం పిదహతి, థనం దస్సేతి, కచ్ఛం దస్సేతి, నాభిం దస్సేతి, అక్ఖిం నిఖనతి, భముకం ఉక్ఖిపతి, ఓట్ఠం ఉపలిఖతి [ఓట్ఠం పలిఖతి జివ్హం పలిఖతి (సీ. పీ.)], జివ్హం నిల్లాలేతి, దుస్సం ముఞ్చతి, దుస్సం పటిబన్ధతి, సిరసం ముఞ్చతి, సిరసం బన్ధతి – ఇమేహి ఖలు, సమ్మ పుణ్ణముఖ, చత్తాలీసాయ ఠానేహి ఇత్థీ పురిసం అచ్చాచరతి.

‘‘పఞ్చవీసాయ [పఞ్చవీసాహి (పీ. క.)] ఖలు, సమ్మ పుణ్ణముఖ, ఠానేహి ఇత్థీ పదుట్ఠా వేదితబ్బా భవతి. సామికస్స పవాసం వణ్ణేతి, పవుట్ఠం న సరతి, ఆగతం నాభినన్దతి, అవణ్ణం తస్స భణతి, వణ్ణం తస్స న భణతి, అనత్థం తస్స చరతి, అత్థం తస్స న చరతి, అకిచ్చం తస్స కరోతి, కిచ్చం తస్స న కరోతి, పరిదహిత్వా సయతి, పరమ్ముఖీ నిపజ్జతి, పరివత్తకజాతా ఖో పన హోతి కుఙ్కుమియజాతా, దీఘం అస్ససతి, దుక్ఖం వేదయతి, ఉచ్చారపస్సావం అభిణ్హం గచ్ఛతి, విలోమమాచరతి, పరపురిససద్దం సుత్వా కణ్ణసోతం వివరమోదహతి [వివరతి కమోదహతి (పీ.)], నిహతభోగా ఖో పన హోతి, పటివిస్సకేహి సన్థవం కరోతి, నిక్ఖన్తపాదా ఖో పన హోతి, విసిఖానుచారినీ అతిచారినీ ఖో పన హోతి, నిచ్చం [నత్థి సీ. స్యా. పీ. పోత్థకేసు] సామికే అగారవా పదుట్ఠమనసఙ్కప్పా, అభిణ్హం ద్వారే తిట్ఠతి, కచ్ఛాని అఙ్గాని థనాని దస్సేతి, దిసోదిసం గన్త్వా పేక్ఖతి – ఇమేహి ఖలు, సమ్మ పుణ్ణముఖ, పఞ్చవీసాయ [పఞ్చవీసాహి (క.)] ఠానేహి ఇత్థీ పదుట్ఠా వేదితబ్బా భవతి. భవతి చ పనుత్తరేత్థ వాక్యం –

౩౦౧. ‘పవాసం తస్స వణ్ణేతి, గతం తస్స న సోచతి [పవాస’మస్స వణ్ణేతి గతిం నానుసోచతి (సీ. పీ.)];

దిస్వాన పతిమాగతం [దిస్వాపతిం ఆగతం (సీ. పీ.)] నాభినన్దతి;

భత్తారవణ్ణం న కదాచి భాసతి, ఏతే పదుట్ఠాయ భవన్తి లక్ఖణా.

౩౦౨. ‘అనత్థం తస్స చరతి అసఞ్ఞతా, అత్థఞ్చ హాపేతి అకిచ్చకారినీ;

పరిదహిత్వా సయతి పరమ్ముఖీ, ఏతే పదుట్ఠాయ భవన్తి లక్ఖణా.

౩౦౩. ‘పరివత్తజాతా చ [పరావత్తకజాతా చ (సీ.)] భవతి కుఙ్కుమీ, దీఘఞ్చ అస్ససతి దుక్ఖవేదినీ;

ఉచ్చారపస్సావమభిణ్హం గచ్ఛతి, ఏతే పదుట్ఠాయ భవన్తి లక్ఖణా.

౩౦౪. ‘‘విలోమమాచరతి అకిచ్చకారినీ, సద్దం నిసామేతి పరస్స భాసతో;

నిహతభోగా చ కరోతి సన్థవం, ఏతే పదుట్ఠాయ భవన్తి లక్ఖణా.

౩౦౫. ‘కిచ్ఛేన లద్ధం కసిరాభతం [కసిరేనాభతం (సీ.)] ధనం, విత్తం వినాసేతి దుక్ఖేన సమ్భతం;

పటివిస్సకేహి చ కరోతి సన్థవం, ఏతే పదుట్ఠాయ భవన్తి లక్ఖణా.

౩౦౬. ‘నిక్ఖన్తపాదా విసిఖానుచారినీ, నిచ్చఞ్చ సామిమ్హి [నిచ్చం ససామిమ్హి (పీ. క.)] పదుట్ఠమానసా;

అతిచారినీ హోతి అపేతగారవా [తథేవ’గారవా (సీ. పీ.)], ఏతే పదుట్ఠాయ భవన్తి లక్ఖణా.

౩౦౭. ‘అభిక్ఖణం తిట్ఠతి ద్వారమూలే, థనాని కచ్ఛాని చ దస్సయన్తీ;

దిసోదిసం పేక్ఖతి భన్తచిత్తా, ఏతే పదుట్ఠాయ భవన్తి లక్ఖణా.

౩౦౮. ‘సబ్బా నదీ వఙ్కగతీ [వఙ్కనదీ (క.)], సబ్బే కట్ఠమయా వనా;

సబ్బిత్థియో కరే పాపం, లభమానే నివాతకే.

౩౦౯. ‘సచే లభేథ ఖణం వా రహో వా, నివాతకం వాపి లభేథ తాదిసం;

సబ్బావ ఇత్థీ కయిరుం ను [కరేయ్యు నో (సీ.), కరేయ్యుం నో (పీ.)] పాపం, అఞ్ఞం అలత్థ [అలద్ధా (స్యా. పీ. క.)] పీఠసప్పినాపి సద్ధిం.

౩౧౦. ‘‘నరానమారామకరాసు నారిసు, అనేకచిత్తాసు అనిగ్గహాసు చ;

సబ్బత్థ నాపీతికరాపి [సబ్బ’త్తనా’పీతికారాపి (సీ. స్యా.)] చే సియా [సియుం (స్యా.)], న విస్ససే తిత్థసమా హి నారియో’’తి.

౩౧౧. ‘యం వే [యఞ్చ (స్యా. క.)] దిస్వా కణ్డరీకిన్నరానం [కిన్నరకిన్నరీనం (స్యా.), కిన్నరీకిన్నరానం (క.)], సబ్బిత్థియో న రమన్తి అగారే;

తం తాదిసం మచ్చం చజిత్వా భరియా, అఞ్ఞం దిస్వా పురిసం పీఠసప్పిం.

౩౧౨. ‘బకస్స చ బావరికస్స [పావారికస్స (సీ.), బావరియస్స (స్యా.)] రఞ్ఞో, అచ్చన్తకామానుగతస్స భరియా;

అవాచరీ [అచ్చాచరి (స్యా.), అనాచరి (క.)] పట్ఠవసానుగస్స [బద్ధవసానుగస్స (సీ. స్యా.), పత్తవసానుగతస్స (క.)], కం వాపి ఇత్థీ నాతిచరే తదఞ్ఞం.

౩౧౩. ‘పిఙ్గియానీ సబ్బలోకిస్సరస్స, రఞ్ఞో పియా బ్రహ్మదత్తస్స భరియా;

అవాచరీ పట్ఠవసానుగస్స, తం వాపి సా నాజ్ఝగా కామకామినీ.

౩౧౪. ‘లుద్ధానం [ఖుద్దానం (సీ. స్యా. పీ.)] లహుచిత్తానం, అకతఞ్ఞూన దుబ్భినం;

నాదేవసత్తో పురిసో, థీనం సద్ధాతుమరహతి.

౩౧౫. ‘న తా పజానన్తి కతం న కిచ్చం, న మాతరం పితరం భాతరం వా;

అనరియా సమతిక్కన్తధమ్మా, సస్సేవ చిత్తస్స వసం వజన్తి.

౩౧౬. ‘చిరానువుట్ఠమ్పి [చిరానువుత్థమ్పి (సీ. పీ.)] పియం మనాపం, అనుకమ్పకం పాణసమమ్పి భత్తుం [సన్తం (సీ. స్యా. పీ.)];

ఆవాసు కిచ్చేసు చ నం జహన్తి, తస్మాహమిత్థీనం న విస్ససామి.

౩౧౭. ‘థీనఞ్హి చిత్తం యథా వానరస్స, కన్నప్పకన్నం యథా రుక్ఖఛాయా;

చలాచలం హదయమిత్థియానం, చక్కస్స నేమి వియ పరివత్తతి.

౩౧౮. ‘యదా తా పస్సన్తి సమేక్ఖమానా, ఆదేయ్యరూపం పురిసస్స విత్తం;

సణ్హాహి వాచాహి నయన్తి మేనం, కమ్బోజకా జలజేనేవ అస్సం.

౩౧౯. ‘యదా న పస్సన్తి సమేక్ఖమానా, ఆదేయ్యరూపం పురిసస్స విత్తం;

సమన్తతో నం పరివజ్జయన్తి, తిణ్ణో నదీపారగతోవ కుల్లం.

౩౨౦. ‘సిలేసూపమాం సిఖిరివ సబ్బభక్ఖా, తిక్ఖమాయా నదీరివ సీఘసోతా;

సేవన్తి హేతా పియమప్పియఞ్చ, నావా యథా ఓరకూలం [ఓరకులం (సీ.) ఏవముపరిపి] పరఞ్చ.

౩౨౧. ‘న తా ఏకస్స న ద్విన్నం, ఆపణోవ పసారితో;

యో తా మయ్హన్తి మఞ్ఞేయ్య, వాతం జాలేన బాధయే [బన్ధయే (స్యా. క.)].

౩౨౨. ‘యథా నదీ చ పన్థో చ, పానాగారం సభా పపా;

ఏవం లోకిత్థియో నామ, వేలా తాసం న విజ్జతి [కేసుచి పోత్థకేసు ఇమిస్సా గాథాయ పుబ్బద్ధాపరద్ధం విపరియాయేన దిస్సతి].

౩౨౩. ‘ఘతాసనసమా ఏతా, కణ్హసప్పసిరూపమా;

గావో బహితిణస్సేవ, ఓమసన్తి వరం వరం.

౩౨౪. ‘ఘతాసనం కుఞ్జరం కణ్హసప్పం, ముద్ధాభిసిత్తం పమదా చ సబ్బా;

ఏతే నరో [ఏతేన సో (పీ.)] నిచ్చయతో [నిచ్చయత్తో (సీ. పీ.)] భజేథ, తేసం హవే దుబ్బిదు సబ్బభావో [సచ్చభావో (స్యా.)].

౩౨౫. ‘నచ్చన్తవణ్ణా న బహూనం కన్తా, న దక్ఖిణా పమదా సేవితబ్బా;

న పరస్స భరియా న ధనస్స హేతు, ఏతిత్థియో పఞ్చ న సేవితబ్బా’’’.

అథ ఖలు, భో, ఆనన్దో గిజ్ఝరాజా కుణాలస్స సకుణస్స ఆదిమజ్ఝకథాపరియోసానం [ఆదిమజ్ఝగాథాపరియోసానం (స్యా. క.)] విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమా గాథాయో అభాసి –

౩౨౬. ‘‘పుణ్ణమ్పి చేమం పథవిం ధనేన, దజ్జిత్థియా పురిసో సమ్మతాయ;

లద్ధా ఖణం అతిమఞ్ఞేయ్య తమ్పి, తాసం వసం అసతీనం న గచ్ఛే.

౩౨౭. ‘‘ఉట్ఠాహకం చేపి అలీనవుత్తిం, కోమారభత్తారం పియం మనాపం;

ఆవాసు కిచ్చేసు చ నం జహన్తి, తస్మాహమిత్థీనం [తస్మా హి ఇత్థీనం (సీ. పీ.)] న విస్ససామి.

౩౨౮. ‘‘న విస్ససే ఇచ్ఛతి మన్తి పోసో, న విస్ససే రోదతి మే సకాసే;

సేవన్తి హేతా పియమప్పియఞ్చ, నావా యథా ఓరకూలం పరఞ్చ.

౩౨౯. ‘‘న విస్ససే సాఖపురాణసన్థతం, న విస్ససే మిత్తపురాణచోరం;

న విస్ససే రాజానం సఖా [రాజా సఖా (సీ. పీ.)] మమన్తి, న విస్ససే ఇత్థి దసన్న మాతరం.

౩౩౦. ‘‘న విస్ససే రామకరాసు నారిసు, అచ్చన్తసీలాసు అసఞ్ఞతాసు;

అచ్చన్తపేమానుగతస్స భరియా, న విస్ససే తిత్థసమా హి నారియో.

౩౩౧. ‘‘హనేయ్యుం ఛిన్దేయ్యుం ఛేదాపేయ్యుమ్పి [హనేయ్యు ఛిన్దేయ్యుంపి ఛదయేయ్యుం (సీ. పీ.), హనేయ్యుంపి ఛిన్దేయ్యుంపి ఛేదాపేయ్యుంపి (స్యా.)], కణ్ఠేపి [కణ్ఠమ్పి (సీ. స్యా.)] ఛేత్వా రుధిరం పివేయ్యుం;

మా దీనకామాసు అసఞ్ఞతాసు, భావం కరే గఙ్గతిత్థూపమాసు.

౩౩౨. ‘‘ముసా తాసం యథా సచ్చం, సచ్చం తాసం యథా ముసా;

గావో బహితిణస్సేవ, ఓమసన్తి వరం వరం.

౩౩౩. ‘‘గతేనేతా పలోభేన్తి, పేక్ఖితేన మ్హితేన చ;

అథోపి దున్నివత్థేన, మఞ్జునా భణితేన చ.

౩౩౪. ‘‘చోరియో కథినా [కఠినా (సీ. స్యా. పీ.)] హేతా, వాళా చ లపసక్ఖరా;

న తా కిఞ్చి న జానన్తి, యం మనుస్సేసు వఞ్చనం.

౩౩౫. ‘‘అసా లోకిత్థియో నామ, వేలా తాసం న విజ్జతి;

సారత్తా చ పగబ్భా చ, సిఖీ సబ్బఘసో యథా.

౩౩౬. ‘‘నత్థిత్థీనం పియో నామ, అప్పియోపి న విజ్జతి;

సేవన్తి హేతా పియమప్పియఞ్చ, నావా యథా ఓరకూలం పరఞ్చ.

౩౩౭. ‘‘నత్థిత్థీనం పియో నామ, అప్పియోపి న విజ్జతి;

ధనత్తా [ధనత్థా (స్యా.)] పటివల్లన్తి, లతావ దుమనిస్సితా.

౩౩౮. ‘‘హత్థిబన్ధం అస్సబన్ధం, గోపురిసఞ్చ మణ్డలం [చణ్డలం (సీ. స్యా. పీ.)];

ఛవడాహకం పుప్ఫఛడ్డకం, సధనమనుపతన్తి నారియో.

౩౩౯. ‘‘కులపుత్తమ్పి జహన్తి అకిఞ్చనం, ఛవకసమసదిసమ్పి [ఛవకసమం (స్యా. పీ.)];

అనుగచ్ఛన్తి [గచ్ఛన్తి (పీ.)] అనుపతన్తి, ధనహేతు హి నారియో’’తి [ధనహేతు చ నారియో (స్యా.), ధనహేతు నారియో (పీ.)].

అథ ఖలు, భో, నారదో దేవబ్రాహ్మణో ఆనన్దస్స గిజ్ఝరాజస్స ఆదిమజ్ఝకథాపరియోసానం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమా గాథాయో అభాసి –

౩౪౦. ‘‘చత్తారోమే న పూరేన్తి, తే మే సుణాథ భాసతో;

సముద్దో బ్రాహ్మణో రాజా, ఇత్థీ చాపి దిజమ్పతి.