౫౩౪. మహాహంసజాతకం (౨)

౮౯. ‘‘ఏతే హంసా పక్కమన్తి, వక్కఙ్గా భయమేరితా;

హరిత్తచ హేమవణ్ణ, కామం సుముఖ పక్కమ.

౯౦. ‘‘ఓహాయ మం ఞాతిగణా, ఏకం పాసవసం గతం;

అనపేక్ఖమానా గచ్ఛన్తి, కిం ఏకో అవహీయసి.

౯౧. ‘‘పతేవ పతతం సేట్ఠ, నత్థి బద్ధే సహాయతా;

మా అనీఘాయ హాపేసి, కామం సుముఖ పక్కమ’’.

౯౨. ‘‘నాహం దుక్ఖపరేతోపి [దుక్ఖపరేతో’’తి (జా. ౧.౧౫.౧౩౬) అట్ఠకథాయో ఓలోకేతబ్బా], ధతరట్ఠ తువం [తవం (సీ. పీ.)] జహే;

జీవితం మరణం వా మే, తయా సద్ధిం భవిస్సతి.

౯౩. ‘‘నాహం దుక్ఖపరేతోపి, ధతరట్ఠ తువం జహే;

న మం అనరియసంయుత్తే, కమ్మే యోజేతుమరహసి.

౯౪. ‘‘సకుమారో సఖా త్యస్మి, సచిత్తే చస్మి తే [సమితే (పీ.), త్యస్మి తే (క.)] ఠితో;

ఞాతో సేనాపతి త్యాహం, హంసానం పవరుత్తమ.

౯౫. ‘‘కథం అహం వికత్థిస్సం [వికత్తిస్సం (పీ.)], ఞాతిమజ్ఝే ఇతో గతో;

తం హిత్వా పతతం సేట్ఠ, కిం తే వక్ఖామితో గతో;

ఇధ పాణం చజిస్సామి, నానరియం [న అనరియం (పీ.)] కత్తుముస్సహే’’.

౯౬. ‘‘ఏసో హి ధమ్మో సుముఖ, యం త్వం అరియపథే ఠితో;

యో భత్తారం సఖారం మం, న పరిచ్చత్తుముస్సహే.

౯౭. ‘‘తఞ్హి మే పేక్ఖమానస్స, భయం నత్వేవ జాయతి;

అధిగచ్ఛసి త్వం మయ్హం, ఏవం భూతస్స జీవితం’’.

౯౮. ‘‘ఇచ్చేవం [ఇచ్చేవ (సీ. పీ.)] మన్తయన్తానం, అరియానం అరియవుత్తినం;

దణ్డమాదాయ నేసాదో, ఆపతీ [ఆపదీ (క.)] తురితో భుసం.

౯౯. ‘‘తమాపతన్తం దిస్వాన, సుముఖో అతిబ్రూహయి [అపరిబ్రూహయి (సీ. పీ.)];

అట్ఠాసి పురతో రఞ్ఞో, హంసో విస్సాసయం బ్యధం [బ్యథం (సీ. స్యా. పీ.)].

౧౦౦. ‘‘మా భాయి పతతం సేట్ఠ, న హి భాయన్తి తాదిసా;

అహం యోగం పయుఞ్జిస్సం, యుత్తం ధమ్మూపసంహితం;

తేన పరియాపదానేన [పరియాదానేన (క.)], ఖిప్పం పాసా పమోక్ఖసి’’.

౧౦౧. ‘‘తస్స తం వచనం సుత్వా, సుముఖస్స సుభాసితం;

పహట్ఠలోమో నేసాదో, అఞ్జలిస్స పణామయి.

౧౦౨. ‘‘న మే సుతం వా దిట్ఠం వా, భాసన్తో మానుసిం దిజో;

అరియం బ్రువానో [బ్రూహన్తో (స్యా. క.)] వక్కఙ్గో, చజన్తో మానుసిం గిరం.

౧౦౩. ‘‘కిన్ను తాయం దిజో హోతి, ముత్తో బద్ధం ఉపాససి;

ఓహాయ సకుణా యన్తి, కిం ఏకో అవహీయసి’’.

౧౦౪. ‘‘రాజా మే సో దిజామిత్త, సేనాపచ్చస్స కారయిం;

తమాపదే పరిచ్చత్తుం, నుస్సహే విహగాధిపం.

౧౦౫. ‘‘మహాగణాయ భత్తా మే, మా ఏకో బ్యసనం అగా;

తథా తం సమ్మ నేసాద, భత్తాయం అభితో రమే’’.

౧౦౬. ‘‘అరియవత్తసి వక్కఙ్గ, యో పిణ్డమపచాయసి;

చజామి తే తం భత్తారం, గచ్ఛథూభో [గచ్ఛతు భో (పీ.)] యథాసుఖం’’.

౧౦౭. ‘‘సచే అత్తప్పయోగేన, ఓహితో హంసపక్ఖినం;

పటిగణ్హామ తే సమ్మ, ఏతం అభయదక్ఖిణం.

౧౦౮. ‘‘నో చే అత్తప్పయోగేన, ఓహితో హంసపక్ఖినం;

అనిస్సరో ముఞ్చమమ్హే, థేయ్యం కయిరాసి లుద్దక’’.

౧౦౯. ‘‘యస్స త్వం భతకో [భటకో (క.)] రఞ్ఞో, కామం తస్సేవ పాపయ;

తత్థ సంయమనో [సంయమానో (పీ.)] రాజా, యథాభిఞ్ఞం కరిస్సతి’’.

౧౧౦. ‘‘ఇచ్చేవం వుత్తో నేసాదో, హేమవణ్ణే హరిత్తచే;

ఉభో హత్థేహి సఙ్గయ్హ [పగ్గయ్హ (స్యా. క.)], పఞ్జరే అజ్ఝవోదహి.

౧౧౧. ‘‘తే పఞ్జరగతే పక్ఖీ, ఉభో భస్సరవణ్ణినే;

సుముఖం ధతరట్ఠఞ్చ, లుద్దో ఆదాయ పక్కమి’’.

౧౧౨. ‘‘హరీయమానో ధతరట్ఠో, సుముఖం ఏతదబ్రవి;

బాళ్హం భాయామి సుముఖ, సామాయ లక్ఖణూరుయా;

అస్మాకం వధమఞ్ఞాయ, అథత్తానం వధిస్సతి.

౧౧౩. ‘‘పాకహంసా చ సుముఖ, సుహేమా హేమసుత్తచా;

కోఞ్చీ సముద్దతీరేవ, కపణా నూన రుచ్ఛతి’’.

౧౧౪. ‘‘ఏవం మహన్తో లోకస్స, అప్పమేయ్యో మహాగణీ;

ఏకిత్థిమనుసోచేయ్య, నయిదం పఞ్ఞవతామివ.

౧౧౫. ‘‘వాతోవ గన్ధమాదేతి, ఉభయం ఛేకపాపకం;

బాలో ఆమకపక్కంవ, లోలో అన్ధోవ ఆమిసం.

౧౧౬. ‘‘అవినిచ్ఛయఞ్ఞు అత్థేసు, మన్దోవ పటిభాసి [పటిభాతి (క.)] మం;

కిచ్చాకిచ్చం న జానాసి, సమ్పత్తో కాలపరియాయం.

౧౧౭. ‘‘అడ్ఢుమ్మత్తో ఉదీరేసి, యో సేయ్యా మఞ్ఞసిత్థియో;

బహుసాధారణా హేతా, సోణ్డానంవ సురాఘరం.

౧౧౮. ‘‘మాయా చేసా మరీచీ చ, సోకో రోగో చుపద్దవో;

ఖరా చ బన్ధనా చేతా, మచ్చుపాసా గుహాసయా [పచ్చుపాసో గుహాసయో (సీ. పీ.)];

తాసు యో విస్ససే పోసో, సో నరేసు నరాధమో’’.

౧౧౯. ‘‘యం వుద్ధేహి ఉపఞ్ఞాతం, కో తం నిన్దితుమరహతి;

మహాభూతిత్థియో నామ, లోకస్మిం ఉదపజ్జిసుం.

౧౨౦. ‘‘ఖిడ్డా పణిహితా త్యాసు, రతి త్యాసు పతిట్ఠితా;

బీజాని త్యాసు రూహన్తి, యదిదం సత్తా పజాయరే;

తాసు కో నిబ్బిదే [నిబ్బిజే (క.)] పోసో, పాణమాసజ్జ పాణిభి [పాణహి (సీ.)].

౧౨౧. ‘‘త్వమేవ నఞ్ఞో సుముఖ, థీనం అత్థేసు యుఞ్జసి;

తస్స త్యజ్జ భయే జాతే, భీతేన జాయతే మతి.

౧౨౨. ‘‘సబ్బో హి సంసయం పత్తో, భయం భీరు తితిక్ఖతి;

పణ్డితా చ మహన్తానో [మహత్తానో (సీ.)], అత్థే యుఞ్జన్తి దుయ్యుజే.

౧౨౩. ‘‘ఏతదత్థాయ రాజానో, సూరమిచ్ఛన్తి మన్తినం;

పటిబాహతి యం సూరో, ఆపదం అత్తపరియాయం.

౧౨౪. ‘‘మా నో అజ్జ వికన్తింసు, రఞ్ఞో సూదా మహానసే;

తథా హి వణ్ణో పత్తానం, ఫలం వేళుంవ తం వధి.

౧౨౫. ‘‘ముత్తోపి న ఇచ్ఛి [నిచ్ఛసి (క.)] ఉడ్డేతుం [ఓడ్డేతుం (సీ.)], సయం బన్ధం ఉపాగమి;

సోపజ్జ సంసయం పత్తో, అత్థం గణ్హాహి మా ముఖం’’.

౧౨౬. ‘‘సో తం [త్వం (స్యా. పీ.)] యోగం పయుఞ్జస్సు, యుత్తం ధమ్మూపసంహితం [ధమ్మోపసఞ్హితం (క.)];

తవ పరియాపదానేన, మమ పాణేసనం చర’’.

౧౨౭. ‘‘మా భాయి పతతం సేట్ఠ, న హి భాయన్తి తాదిసా;

అహం యోగం పయుఞ్జిస్సం, యుత్తం ధమ్మూపసంహితం [ధమ్మోపసఞ్హితం (క.)];

మమ పరియాపదానేన, ఖిప్పం పాసా పమోక్ఖసి’’.

౧౨౮. ‘‘సో [స (సీ.)] లుద్దో హంసకాజేన [హంసకాచేన (పీ.)], రాజద్వారం ఉపాగమి;

పటివేదేథ మం రఞ్ఞో, ధతరట్ఠాయమాగతో’’.

౧౨౯. ‘‘తే దిస్వా పుఞ్ఞసంకాసే, ఉభో లక్ఖణసమ్మతే [లక్ఖఞ్ఞాసమ్మతే (సీ. పీ.)];

ఖలు సంయమనో రాజా, అమచ్చే అజ్ఝభాసథ.

౧౩౦. ‘‘దేథ లుద్దస్స వత్థాని, అన్నం పానఞ్చ భోజనం;

కామం కరో హిరఞ్ఞస్స, యావన్తో ఏస ఇచ్ఛతి’’.

౧౩౧. ‘‘దిస్వా లుద్దం పసన్నత్తం, కాసిరాజా తదబ్రవి;

యద్యాయం [యదాయం (సీ. స్యా. పీ.)] సమ్మ ఖేమక, పుణ్ణా హంసేహి తిట్ఠతి.

౧౩౨. ‘‘కథం రుచిమజ్ఝగతం, పాసహత్థో ఉపాగమి;

ఓకిణ్ణం ఞాతిసఙ్ఘేహి, నిమ్మజ్ఝిమం [నిమజ్ఝిమం (సీ. పీ. క.)] కథం గహి’’.

౧౩౩. ‘‘అజ్జ మే సత్తమా రత్తి, అదనాని [ఆదానాని (స్యా. పీ. క.)] ఉపాసతో [ఉపాగతో (క.)];

పదమేతస్స అన్వేసం, అప్పమత్తో ఘటస్సితో.

౧౩౪. ‘‘అథస్స పదమద్దక్ఖిం, చరతో అదనేసనం;

తత్థాహం ఓదహిం పాసం, ఏవం తం [ఏవేతం (సీ. పీ.)] దిజమగ్గహిం’’.

౧౩౫. ‘‘లుద్ద ద్వే ఇమే సకుణా, అథ ఏకోతి భాససి;

చిత్తం ను తే విపరియత్తం [విపరియత్థం (పీ.)], అదు కిన్ను జిగీససి’’ [జిగింససి (సీ. పీ.)].

౧౩౬. ‘‘యస్స లోహితకా తాలా, తపనీయనిభా సుభా;

ఉరం సంహచ్చ తిట్ఠన్తి, సో మే బన్ధం ఉపాగమి.

౧౩౭. ‘‘అథాయం భస్సరో పక్ఖీ, అబద్ధో బద్ధమాతురం;

అరియం బ్రువానో అట్ఠాసి, చజన్తో మానుసిం గిరం’’.

౧౩౮. ‘‘అథ కిం [అథ కిన్ను (సీ. పీ.), కథం ను (స్యా.)] దాని సుముఖ, హనుం సంహచ్చ తిట్ఠసి;

అదు మే పరిసం పత్తో, భయా భీతో న భాససి’’.

౧౩౯. ‘‘నాహం కాసిపతి భీతో, ఓగయ్హ పరిసం తవ;

నాహం భయా న భాసిస్సం, వాక్యం అత్థమ్హి తాదిసే’’.

౧౪౦. ‘‘న తే అభిసరం పస్సే, న రథే నపి పత్తికే;

నాస్స చమ్మం వ కీటం వా, వమ్మితే చ ధనుగ్గహే.

౧౪౧. ‘‘న హిరఞ్ఞం సువణ్ణం వా, నగరం వా సుమాపితం;

ఓకిణ్ణపరిఖం దుగ్గం, దళ్హమట్టాలకోట్ఠకం;

యత్థ పవిట్ఠో సుముఖ, భాయితబ్బం న భాయసి’’.

౧౪౨. ‘‘న మే అభిసరేనత్థో, నగరేన ధనేన వా;

అపథేన పథం యామ, అన్తలిక్ఖేచరా మయం.

౧౪౩. ‘‘సుతా చ పణ్డితా త్యమ్హా, నిపుణా అత్థచిన్తకా [చత్థచిన్తకా (క.)];

భాసేమత్థవతిం వాచం, సచ్చే చస్స పతిట్ఠితో.

౧౪౪. ‘‘కిఞ్చ తుయ్హం అసచ్చస్స, అనరియస్స కరిస్సతి;

ముసావాదిస్స లుద్దస్స, భణితమ్పి సుభాసితం’’.

౧౪౫. ‘‘తం బ్రాహ్మణానం వచనా, ఇమం ఖేమమకారయి [ఖేమికారయి (సీ. పీ.)];

అభయఞ్చ తయా ఘుట్ఠం, ఇమాయో దసధా దిసా.

౧౪౬. ‘‘ఓగయ్హ తే పోక్ఖరణిం, విప్పసన్నోదకం సుచిం;

పహూతం చాదనం తత్థ, అహింసా చేత్థ పక్ఖినం.

౧౪౭. ‘‘ఇదం సుత్వాన నిగ్ఘోసం, ఆగతమ్హ తవన్తికే;

తే తే బన్ధస్మ పాసేన, ఏతం తే భాసితం ముసా.

౧౪౮. ‘‘ముసావాదం పురక్ఖత్వా, ఇచ్ఛాలోభఞ్చ పాపకం;

ఉభో సన్ధిమతిక్కమ్మ, అసాతం ఉపపజ్జతి’’.

౧౪౯. ‘‘నాపరజ్ఝామ సుముఖ, నపి లోభావ మగ్గహిం;

సుతా చ పణ్డితాత్యత్థ, నిపుణా అత్థచిన్తకా.

౧౫౦. ‘‘అప్పేవత్థవతిం వాచం, బ్యాహరేయ్యుం [బ్యాకరేయ్యుం (సీ. పీ.)] ఇధాగతా;

తథా తం సమ్మ నేసాదో, వుత్తో సుముఖ మగ్గహి’’.

౧౫౧. ‘‘నేవ భీతా [భూతా (స్యా. క.)] కాసిపతి, ఉపనీతస్మి జీవితే;

భాసేమత్థవతిం వాచం, సమ్పత్తా కాలపరియాయం.

౧౫౨. ‘‘యో మిగేన మిగం హన్తి, పక్ఖిం వా పన పక్ఖినా;

సుతేన వా సుతం కిణ్యా [కిణే (సీ. పీ.)], కిం అనరియతరం తతో.

౧౫౩. ‘‘యో చారియరుదం [చ అరియరుదం (సీ. పీ.)] భాసే, అనరియధమ్మవస్సితో [అనరియధమ్మమవస్సితో (సీ.)];

ఉభో సో ధంసతే లోకా, ఇధ చేవ పరత్థ చ.

౧౫౪. ‘‘న మజ్జేథ యసం పత్తో, న బ్యాధే [బ్యథే (సీ. పీ.)] పత్తసంసయం;

వాయమేథేవ కిచ్చేసు, సంవరే వివరాని చ.

౧౫౫. ‘‘యే వుద్ధా అబ్భతిక్కన్తా [నాబ్భచిక్ఖన్తా (క.)], సమ్పత్తా కాలపరియాయం;

ఇధ ధమ్మం చరిత్వాన, ఏవంతే [ఏవేతే (సీ. పీ.)] తిదివం గతా.

౧౫౬. ‘‘ఇదం సుత్వా కాసిపతి, ధమ్మమత్తని పాలయ;

ధతరట్ఠఞ్చ ముఞ్చాహి, హంసానం పవరుత్తమం’’.

౧౫౭. ‘‘ఆహరన్తుదకం పజ్జం, ఆసనఞ్చ మహారహం;

పఞ్జరతో పమోక్ఖామి, ధతరట్ఠం యసస్సినం.

౧౫౮. ‘‘తఞ్చ సేనాపతిం ధీరం, నిపుణం అత్థచిన్తకం;

యో సుఖే సుఖితో రఞ్ఞే [రఞ్ఞో (సీ. స్యా. పీ. క.)], దుక్ఖితే హోతి దుక్ఖితో.

౧౫౯. ‘‘ఏదిసో ఖో అరహతి, పిణ్డమస్నాతు భత్తునో;

యథాయం సుముఖో రఞ్ఞో, పాణసాధారణో సఖా’’.