౧౭. చత్తాలీసనిపాతో

౫౨౧. తేసకుణజాతకం (౧)

౧. ‘‘వేస్సన్తరం తం పుచ్ఛామి, సకుణ భద్దమత్థు తే;

రజ్జం కారేతుకామేన, కిం సు కిచ్చం కతం వరం’’.

౨. ‘‘చిరస్సం వత మం తాతో, కంసో బారాణసిగ్గహో;

పమత్తో అప్పమత్తం మం, పితా పుత్తం అచోదయి.

౩. ‘‘పఠమేనేవ వితథం, కోధం హాసం నివారయే;

తతో కిచ్చాని కారేయ్య, తం వతం ఆహు ఖత్తియ.

౪. ‘‘యం త్వం తాత తపోకమ్మం [తపే కమ్మం (సీ. స్యా. పీ.)], పుబ్బే కతమసంసయం;

రత్తో దుట్ఠో చ యం కయిరా, న తం కయిరా తతో పున [పునం (పీ.)].

౫. ‘‘ఖత్తియస్స పమత్తస్స, రట్ఠస్మిం రట్ఠవడ్ఢన;

సబ్బే భోగా వినస్సన్తి, రఞ్ఞో తం వుచ్చతే అఘం.

౬. ‘‘సిరీ తాత అలక్ఖీ చ [సిరీ చ తాత లక్ఖీ చ (స్యా. పీ.)], పుచ్ఛితా ఏతదబ్రవుం;

ఉట్ఠాన [ఉట్ఠానే (స్యా.)] వీరియే పోసే, రమాహం అనుసూయకే.

౭. ‘‘ఉసూయకే దుహదయే, పురిసే కమ్మదుస్సకే;

కాలకణ్ణీ మహారాజ, రమతి [రమాతి (క.)] చక్కభఞ్జనీ.

౮. ‘‘సో త్వం సబ్బేసు సుహదయో [సో త్వం సబ్బేసం సుహదయో (స్యా. పీ.), సో త్వం సబ్బే సుహదయో (క.)], సబ్బేసం రక్ఖితో భవ;

అలక్ఖిం నుద మహారాజ, లక్ఖ్యా భవ నివేసనం.

౯. ‘‘స లక్ఖీధితిసమ్పన్నో, పురిసో హి మహగ్గతో;

అమిత్తానం కాసిపతి, మూలం అగ్గఞ్చ ఛిన్దతి.

౧౦. ‘‘సక్కోపి హి భూతపతి, ఉట్ఠానే నప్పమజ్జతి;

స కల్యాణే ధితిం కత్వా, ఉట్ఠానే కురుతే మనో.

౧౧. ‘‘గన్ధబ్బా పితరో దేవా, సాజీవా [సఞ్జీవా (పీ.)] హోన్తి తాదినో;

ఉట్ఠాహతో [ఉట్ఠహతో (స్యా. పీ.)] అప్పమజ్జతో [మప్పమజ్జతో (క.)], అనుతిట్ఠన్తి దేవతా.

౧౨. ‘‘సో అప్పమత్తో అక్కుద్ధో [అక్కుట్ఠో (పీ.)], తాత కిచ్చాని కారయ;

వాయమస్సు చ కిచ్చేసు, నాలసో విన్దతే సుఖం.

౧౩. ‘‘తత్థేవ తే వత్తపదా, ఏసావ [ఏసా చ (పీ.)] అనుసాసనీ;

అలం మిత్తే సుఖాపేతుం, అమిత్తానం దుఖాయ [దుక్ఖాయ (పీ.)] చ’’.

౧౪. ‘‘సక్ఖిసి త్వం [సక్ఖీ తువం (సీ. స్యా. పీ.)] కుణ్డలిని, మఞ్ఞసి ఖత్తబన్ధుని [ఖత్తియబన్ధునీ (పీ.)];

రజ్జం కారేతుకామేన, కిం సు కిచ్చం కతం వరం’’.

౧౫. ‘‘ద్వేవ తాత పదకాని, యత్థ [యేసు (పీ.)] సబ్బం పతిట్ఠితం;

అలద్ధస్స చ యో లాభో, లద్ధస్స చానురక్ఖణా.

౧౬. ‘‘అమచ్చే తాత జానాహి, ధీరే అత్థస్స కోవిదే;

అనక్ఖా కితవే తాత, అసోణ్డే అవినాసకే.

౧౭. ‘‘యో చ తం తాత రక్ఖేయ్య, ధనం యఞ్చేవ తే సియా;

సూతోవ రథం సఙ్గణ్హే, సో తే కిచ్చాని కారయే.

౧౮. ‘‘సుసఙ్గహితన్తజనో, సయం విత్తం అవేక్ఖియ;

నిధిఞ్చ ఇణదానఞ్చ, న కరే పరపత్తియా.

౧౯. ‘‘సయం ఆయం వయం [ఆయవయం (పీ.)] జఞ్ఞా, సయం జఞ్ఞా కతాకతం;

నిగ్గణ్హే నిగ్గహారహం, పగ్గణ్హే పగ్గహారహం.

౨౦. ‘‘సయం జానపదం అత్థం, అనుసాస రథేసభ;

మా తే అధమ్మికా యుత్తా, ధనం రట్ఠఞ్చ నాసయుం.

౨౧. ‘‘మా చ వేగేన కిచ్చాని, కరోసి [కారేసి (సీ. స్యా. పీ.)] కారయేసి వా;

వేగసా హి కతం కమ్మం, మన్దో పచ్ఛానుతప్పతి.

౨౨. ‘‘మా తే అధిసరే ముఞ్చ, సుబాళ్హమధికోధితం [కోపితం (సీ. స్యా.)];

కోధసా హి బహూ ఫీతా, కులా అకులతం గతా.

౨౩. ‘‘మా తాత ఇస్సరోమ్హీతి, అనత్థాయ పతారయి;

ఇత్థీనం పురిసానఞ్చ, మా తే ఆసి దుఖుద్రయో.

౨౪. ‘‘అపేతలోమహంసస్స, రఞ్ఞో కామానుసారినో;

సబ్బే భోగా వినస్సన్తి, రఞ్ఞో తం వుచ్చతే అఘం.

౨౫. ‘‘తత్థేవ తే వత్తపదా, ఏసావ అనుసాసనీ;

దక్ఖస్సుదాని పుఞ్ఞకరో, అసోణ్డో అవినాసకో;

సీలవాస్సు [సీలవాస్స (టీకా)] మహారాజ, దుస్సీలో వినిపాతికో’’ [వినిపాతకో (పీ.)].

౨౬. ‘‘అపుచ్ఛిమ్హ కోసియగోత్తం [అపుచ్ఛిమ్హా కోసియగోత్తం (స్యా.), అపుచ్ఛమ్హాపి కోసికం (పీ.)], కుణ్డలినిం తథేవ చ;

త్వం దాని వదేహి జమ్బుక [జమ్బుక త్వం దాని వదేహి (స్యా. పీ.)], బలానం బలముత్తమం’’.

౨౭. ‘‘బలం పఞ్చవిధం లోకే, పురిసస్మిం మహగ్గతే;

తత్థ బాహుబలం నామ, చరిమం వుచ్చతే బలం.

౨౮. ‘‘భోగబలఞ్చ దీఘావు, దుతియం వుచ్చతే బలం;

అమచ్చబలఞ్చ దీఘావు, తతియం వుచ్చతే బలం.

౨౯. ‘‘అభిజచ్చబలం చేవ, తం చతుత్థం అసంసయం;

యాని చేతాని సబ్బాని, అధిగణ్హాతి పణ్డితో.

౩౦. ‘‘తం బలానం బలం సేట్ఠం, అగ్గం పఞ్ఞాబం బలం [వరం (సీ.)];

పఞ్ఞాబలేనుపత్థద్ధో, అత్థం విన్దతి పణ్డితో.

౩౧. ‘‘అపి చే లభతి మన్దో, ఫీతం ధరణిముత్తమం;

అకామస్స పసయ్హం వా, అఞ్ఞో తం పటిపజ్జతి.

౩౨. ‘‘అభిజాతోపి చే హోతి, రజ్జం లద్ధాన ఖత్తియో;

దుప్పఞ్ఞో హి కాసిపతి, సబ్బేనపి న జీవతి.

౩౩. ‘‘పఞ్ఞావ సుతం వినిచ్ఛినీ [పఞ్ఞా సుతవినిచ్ఛినీ (స్యా. పీ.)], పఞ్ఞా కిత్తి సిలోకవడ్ఢనీ [వద్ధనీ (పీ.)];

పఞ్ఞాసహితో నరో ఇధ, అపి దుక్ఖే సుఖాని విన్దతి.

౩౪. ‘‘పఞ్ఞఞ్చ ఖో అసుస్సూసం, న కోచి అధిగచ్ఛతి;

బహుస్సుతం అనాగమ్మ, ధమ్మట్ఠం అవినిబ్భుజం.

౩౫. ‘‘యో చ ధమ్మవిభఙ్గఞ్ఞూ [యో ధమ్మఞ్చ విభాగఞ్ఞూ (పీ.)], కాలుట్ఠాయీ మతన్దితో;

అనుట్ఠహతి కాలేన, కమ్మఫలం తస్స ఇజ్ఝతి [కమ్మఫలం తస్సిజ్ఝతి, ఫలం తస్స సమిజ్ఝతి (క.)].

౩౬. ‘‘అనాయతన [నా’నాయతన (పీ.)] సీలస్స, అనాయతన [నా’నాయతన (పీ.)] సేవినో;

న నిబ్బిన్దియకారిస్స, సమ్మదత్థో విపచ్చతి.

౩౭. ‘‘అజ్ఝత్తఞ్చ పయుత్తస్స, తథాయతనసేవినో;

అనిబ్బిన్దియకారిస్స, సమ్మదత్థో విపచ్చతి.

౩౮. ‘‘యోగప్పయోగసఙ్ఖాతం, సమ్భతస్సానురక్ఖణం;

తాని త్వం తాత సేవస్సు, మా అకమ్మాయ రన్ధయి;

అకమ్మునా హి దుమ్మేధో, నళాగారంవ సీదతి’’.

౩౯. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, మాతాపితూసు ఖత్తియ;

ఇధ ధమ్మం చరిత్వాన, రాజ సగ్గం గమిస్ససి.

౪౦. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, పుత్తదారేసు ఖత్తియ;

ఇధ ధమ్మం చరిత్వాన, రాజ సగ్గం గమిస్ససి.

౪౧. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, మిత్తామచ్చేసు ఖత్తియ;

ఇధ ధమ్మం చరిత్వాన, రాజ సగ్గం గమిస్ససి.

౪౨. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, వాహనేసు బలేసు చ;

ఇధ ధమ్మం చరిత్వాన, రాజ సగ్గం గమిస్ససి.

౪౩. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, గామేసు నిగమేసు చ…పే….

౪౪. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, రట్ఠేసు [రట్ఠే (పీ.)] జనపదేసు చ…పే….

౪౫. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, సమణ [సమణే (స్యా. క.)] బ్రాహ్మణేసు చ…పే….

౪౬. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, మిగపక్ఖీసు ఖత్తియ;

ఇధ ధమ్మం చరిత్వాన, రాజ సగ్గం గమిస్ససి.

౪౭. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, ధమ్మో చిణ్ణో సుఖావహో [ధమ్మో సుచిణ్ణో సుఖమావహతి (క.)];

ఇధ ధమ్మం చరిత్వాన, రాజ సగ్గం గమిస్ససి.

౪౮. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, సఇన్దా [ఇన్దో (పీ.), సిన్దా (క.)] దేవా సబ్రహ్మకా;

సుచిణ్ణేన దివం పత్తా, మా ధమ్మం రాజ పామదో [పమాదో (పీ. క.)].

౪౯. ‘‘తత్థేవ తే [వేతే (పీ.)] వత్తపదా, ఏసావ [ఏసా చ (పీ.)] అనుసాసనీ;

సప్పఞ్ఞసేవీ కల్యాణీ, సమత్తం సామ [సామం (క.)] తం విదూ’’తి.

తేసకుణజాతకం పఠమం.

౫౨౨. సరభఙ్గజాతకం (౨)

౫౦. ‘‘అలఙ్కతా కుణ్డలినో సువత్థా, వేళురియముత్తాథరుఖగ్గబన్ధా [బద్ధా (పీ.)];

రథేసభా తిట్ఠథ కే ను తుమ్హే, కథం వో జానన్తి మనుస్సలోకే’’.

౫౧. ‘‘అహమట్ఠకో భీమరథో పనాయం, కాలిఙ్గరాజా పన ఉగ్గతోయం [ఉగ్గతో అయం (పీ.), ఉగ్గతాయం (క.)];

సుసఞ్ఞతానం ఇసీనం [సుసఞ్ఞతానిసినం (పీ.)] దస్సనాయ, ఇధాగతా పుచ్ఛితాయేమ్హ పఞ్హే’’.

౫౨. ‘‘వేహాయసం తిట్ఠసి [తిట్ఠతి (పీ.)] అన్తలిక్ఖే, పథద్ధునో పన్నరసేవ చన్దో;

పుచ్ఛామి తం యక్ఖ మహానుభావ, కథం తం జానన్తి మనుస్సలోకే’’.

౫౩. ‘‘యమాహు దేవేసు సుజమ్పతీతి, మఘవాతి తం ఆహు మనుస్సలోకే;

స దేవరాజా ఇదమజ్జ పత్తో, సుసఞ్ఞతానం ఇసీనం దస్సనాయ’’.

౫౪. ‘‘దూరే సుతా నో ఇసయో సమాగతా, మహిద్ధికా ఇద్ధిగుణూపపన్నా;

వన్దామి తే అయిరే పసన్నచిత్తో, యే జీవలోకేత్థ మనుస్ససేట్ఠా’’.

౫౫. గన్ధో ఇసీనం చిరదిక్ఖితానం [దక్ఖితానం (స్యా. పీ.)], కాయా చుతో గచ్ఛతి మాలుతేన;

ఇతో పటిక్కమ్మ సహస్సనేత్త, గన్ధో ఇసీనం అసుచి దేవరాజ’’.

౫౬. ‘‘గన్ధో ఇసీనం చిరదిక్ఖితానం, కాయా చుతో గచ్ఛతు మాలుతేన;

విచిత్రపుప్ఫం సురభింవ మాలం, గన్ధఞ్చ ఏతం పాటికఙ్ఖామ భన్తే;

న హేత్థ దేవా పటిక్కూలసఞ్ఞినో’’.

౫౭. ‘‘పురిన్దదో భూతపతీ యసస్సీ, దేవానమిన్దో సక్కో [ఇదం పదం నత్థి (సీ. స్యా. పీ. పోత్థకేసు)] మఘవా సుజమ్పతి;

స దేవరాజా అసురగణప్పమద్దనో, ఓకాసమాకఙ్ఖతి పఞ్హ పుచ్ఛితుం.

౫౮. ‘‘కో నేవిమేసం ఇధ పణ్డితానం, పఞ్హే పుట్ఠో నిపుణే బ్యాకరిస్సతి;

తిణ్ణఞ్చ రఞ్ఞం మనుజాధిపానం, దేవానమిన్దస్స చ వాసవస్స’’.

౫౯. ‘‘అయం ఇసి [ఇసీ (సీ. పీ.)] సరభఙ్గో తపస్సీ [యసస్సీ (సీ.)], యతో జాతో విరతో మేథునస్మా;

ఆచేరపుత్తో [ఆచరియపుత్తో (పీ. క.)] సువినీతరూపో, సో నేసం పఞ్హాని వియాకరిస్సతి’’.

౬౦. ‘‘కోణ్డఞ్ఞ పఞ్హాని వియాకరోహి, యాచన్తి తం ఇసయో సాధురూపా;

కోణ్డఞ్ఞ ఏసో మనుజేసు ధమ్మో, యం వుద్ధ [వద్ధ (పీ.), బుద్ధ (క.)] మాగచ్ఛతి ఏస భారో’’.

౬౧. ‘‘కతావకాసా పుచ్ఛన్తు భోన్తో, యం కిఞ్చి పఞ్హం మనసాభిపత్థితం;

అహఞ్హి తం తం వో వియాకరిస్సం, ఞత్వా సయం లోకమిమం పరఞ్చ’’.

౬౨. ‘‘తతో చ మఘవా సక్కో, అత్థదస్సీ పురిన్దదో;

అపుచ్ఛి పఠమం పఞ్హం, యఞ్చాసి అభిపత్థితం’’.

౬౩. ‘‘కిం సూ వధిత్వా న కదాచి సోచతి, కిస్సప్పహానం ఇసయో వణ్ణయన్తి;

కస్సీధ వుత్తం ఫరుసం ఖమేథ, అక్ఖాహి మే కోణ్డఞ్ఞ ఏతమత్థం’’.

౬౪. ‘‘కోధం వధిత్వా న కదాచి సోచతి, మక్ఖప్పహానం ఇసయో వణ్ణయన్తి;

సబ్బేసం వుత్తం ఫరుసం ఖమేథ, ఏతం ఖన్తిం ఉత్తమమాహు సన్తో’’.

౬౫. ‘‘సక్కా ఉభిన్నం [హి ద్విన్నం (పీ.)] వచనం తితిక్ఖితుం, సదిసస్స వా సేట్ఠతరస్స [సేట్ఠనరస్స (పీ.)] వాపి;

కథం ను హీనస్స వచో ఖమేథ, అక్ఖాహి మే కోణ్డఞ్ఞ ఏతమత్థం’’.

౬౬. ‘‘భయా హి సేట్ఠస్స వచో ఖమేథ, సారమ్భహేతూ పన సాదిసస్స;

యో చీధ హీనస్స వచో ఖమేథ, ఏతం ఖన్తిం ఉత్తమమాహు సన్తో’’.

౬౭. ‘‘కథం విజఞ్ఞా చతుపత్థరూపం [చతుమట్ఠరూపం (స్యా. పీ.)], సేట్ఠం సరిక్ఖం అథవాపి హీనం;

విరూపరూపేన చరన్తి సన్తో, తస్మా హి సబ్బేసం వచో ఖమేథ’’.

౬౮. ‘‘న హేతమత్థం మహతీపి సేనా, సరాజికా యుజ్ఝమానా లభేథ;

యం ఖన్తిమా సప్పురిసో లభేథ, ఖన్తీ బలస్సూపసమన్తి వేరా’’.

౬౯. ‘‘సుభాసితం తే అనుమోదియాన, అఞ్ఞం తం పుచ్ఛామి తదిఙ్ఘ బ్రూహి;

యథా అహుం [అహూ (సీ. స్యా. పీ.)] దణ్డకీ నాళికేరో [నాళికీరో (సీ. స్యా. పీ.)], అథజ్జునో కలాబు చాపి రాజా;

తేసం గతిం బ్రూహి సుపాపకమ్మినం, కత్థూపపన్నా ఇసినం విహేఠకా’’.

౭౦. ‘‘కిసఞ్హి [కిసంపి (పీ.)] వచ్ఛం అవకిరియ దణ్డకీ, ఉచ్ఛిన్నమూలో సజనో సరట్ఠో;

కుక్కుళనామే నిరయమ్హి పచ్చతి, తస్స ఫులిఙ్గాని పతన్తి కాయే.

౭౧. ‘‘యో సఞ్ఞతే పబ్బజితే అహేఠయి [అవఞ్చసి (పీ.)], ధమ్మం భణన్తే సమణే అదూసకే;

తం నాళికేరం సునఖా పరత్థ, సఙ్గమ్మ ఖాదన్తి విఫన్దమానం.

౭౨. ‘‘అథజ్జునో నిరయే సత్తిసూలే, అవంసిరో పతితో ఉద్ధంపాదో [ఉద్ధపాదో (స్యా.), అద్ధపాదో (పీ.)];

అఙ్గీరసం గోతమం హేఠయిత్వా, ఖన్తిం తపస్సిం చిరబ్రహ్మచారిం.

౭౩. ‘‘యో ఖణ్డసో పబ్బజితం అఛేదయి, ఖన్తిం వదన్తం సమణం అదూసకం;