నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స

ఖుద్దకనికాయే

ధమ్మపదపాళి

౧. యమకవగ్గో

౧. మనోపుబ్బఙ్గమా ధమ్మా, మనోసేట్ఠా మనోమయా;

మనసా చే పదుట్ఠేన, భాసతి వా కరోతి వా;

తతో నం దుక్ఖమన్వేతి, చక్కంవ వహతో పదం.

౨. మనోపుబ్బఙ్గమా ధమ్మా, మనోసేట్ఠా మనోమయా;

మనసా చే పసన్నేన, భాసతి వా కరోతి వా;

తతో నం సుఖమన్వేతి, ఛాయావ అనపాయినీ [అనుపాయినీ (క.)].

౩. అక్కోచ్ఛి మం అవధి మం, అజిని [అజినీ (?)] మం అహాసి మే;

యే చ తం ఉపనయ్హన్తి, వేరం తేసం న సమ్మతి.

౪. అక్కోచ్ఛి మం అవధి మం, అజిని మం అహాసి మే;

యే చ తం నుపనయ్హన్తి, వేరం తేసూపసమ్మతి.

౫. న హి వేరేన వేరాని, సమ్మన్తీధ కుదాచనం;

అవేరేన చ సమ్మన్తి, ఏస ధమ్మో సనన్తనో.

౬. పరే చ న విజానన్తి, మయమేత్థ యమామసే;

యే చ తత్థ విజానన్తి, తతో సమ్మన్తి మేధగా.

౭. సుభానుపస్సిం విహరన్తం, ఇన్ద్రియేసు అసంవుతం;

భోజనమ్హి చామత్తఞ్ఞుం, కుసీతం హీనవీరియం;

తం వే పసహతి మారో, వాతో రుక్ఖంవ దుబ్బలం.

౮. అసుభానుపస్సిం విహరన్తం, ఇన్ద్రియేసు సుసంవుతం;

భోజనమ్హి చ మత్తఞ్ఞుం, సద్ధం ఆరద్ధవీరియం;

తం వే నప్పసహతి మారో, వాతో సేలంవ పబ్బతం.

౯. అనిక్కసావో కాసావం, యో వత్థం పరిదహిస్సతి;

అపేతో దమసచ్చేన, న సో కాసావమరహతి.

౧౦. యో చ వన్తకసావస్స, సీలేసు సుసమాహితో;

ఉపేతో దమసచ్చేన, స వే కాసావమరహతి.

౧౧. అసారే సారమతినో, సారే చాసారదస్సినో;

తే సారం నాధిగచ్ఛన్తి, మిచ్ఛాసఙ్కప్పగోచరా.

౧౨. సారఞ్చ సారతో ఞత్వా, అసారఞ్చ అసారతో;

తే సారం అధిగచ్ఛన్తి, సమ్మాసఙ్కప్పగోచరా.

౧౩. యథా అగారం దుచ్ఛన్నం, వుట్ఠీ సమతివిజ్ఝతి;

ఏవం అభావితం చిత్తం, రాగో సమతివిజ్ఝతి.

౧౪. యథా అగారం సుఛన్నం, వుట్ఠీ న సమతివిజ్ఝతి;

ఏవం సుభావితం చిత్తం, రాగో న సమతివిజ్ఝతి.

౧౫. ఇధ సోచతి పేచ్చ సోచతి, పాపకారీ ఉభయత్థ సోచతి;

సో సోచతి సో విహఞ్ఞతి, దిస్వా కమ్మకిలిట్ఠమత్తనో.

౧౬. ఇధ మోదతి పేచ్చ మోదతి, కతపుఞ్ఞో ఉభయత్థ మోదతి;

సో మోదతి సో పమోదతి, దిస్వా కమ్మవిసుద్ధిమత్తనో.

౧౭. ఇధ తప్పతి పేచ్చ తప్పతి, పాపకారీ [పాపకారి (?)] ఉభయత్థ తప్పతి;

‘‘పాపం మే కత’’న్తి తప్పతి, భియ్యో [భీయో (సీ.)] తప్పతి దుగ్గతిం గతో.

౧౮. ఇధ నన్దతి పేచ్చ నన్దతి, కతపుఞ్ఞో ఉభయత్థ నన్దతి;

‘‘పుఞ్ఞం మే కత’’న్తి నన్దతి, భియ్యో నన్దతి సుగ్గతిం గతో.

౧౯. బహుమ్పి చే సంహిత [సహితం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] భాసమానో, న తక్కరో హోతి నరో పమత్తో;

గోపోవ గావో గణయం పరేసం, న భాగవా సామఞ్ఞస్స హోతి.

౨౦. అప్పమ్పి చే సంహిత భాసమానో, ధమ్మస్స హోతి [హోతీ (సీ. పీ.)] అనుధమ్మచారీ;

రాగఞ్చ దోసఞ్చ పహాయ మోహం, సమ్మప్పజానో సువిముత్తచిత్తో;

అనుపాదియానో ఇధ వా హురం వా, స భాగవా సామఞ్ఞస్స హోతి.

యమకవగ్గో పఠమో నిట్ఠితో.

౨. అప్పమాదవగ్గో

౨౧. అప్పమాదో అమతపదం [అమతం పదం (క.)], పమాదో మచ్చునో పదం;

అప్పమత్తా న మీయన్తి, యే పమత్తా యథా మతా.

౨౨. ఏవం [ఏతం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] విసేసతో ఞత్వా, అప్పమాదమ్హి పణ్డితా;

అప్పమాదే పమోదన్తి, అరియానం గోచరే రతా.

౨౩. తే ఝాయినో సాతతికా, నిచ్చం దళ్హపరక్కమా;

ఫుసన్తి ధీరా నిబ్బానం, యోగక్ఖేమం అనుత్తరం.

౨౪. ఉట్ఠానవతో సతీమతో [సతిమతో (సీ. స్యా. క.)], సుచికమ్మస్స నిసమ్మకారినో;

సఞ్ఞతస్స ధమ్మజీవినో, అప్పమత్తస్స [అపమత్తస్స (?)] యసోభివడ్ఢతి.

౨౫. ఉట్ఠానేనప్పమాదేన, సంయమేన దమేన చ;

దీపం కయిరాథ మేధావీ, యం ఓఘో నాభికీరతి.

౨౬. పమాదమనుయుఞ్జన్తి, బాలా దుమ్మేధినో జనా;

అప్పమాదఞ్చ మేధావీ, ధనం సేట్ఠంవ రక్ఖతి.

౨౭. మా పమాదమనుయుఞ్జేథ, మా కామరతిసన్థవం [సన్ధవం (క)];

అప్పమత్తో హి ఝాయన్తో, పప్పోతి విపులం సుఖం.

౨౮. పమాదం అప్పమాదేన, యదా నుదతి పణ్డితో;

పఞ్ఞాపాసాదమారుయ్హ, అసోకో సోకినిం పజం;

పబ్బతట్ఠోవ భూమట్ఠే [భుమ్మట్ఠే (సీ. స్యా.)], ధీరో బాలే అవేక్ఖతి.

౨౯. అప్పమత్తో పమత్తేసు, సుత్తేసు బహుజాగరో;

అబలస్సంవ సీఘస్సో, హిత్వా యాతి సుమేధసో.

౩౦. అప్పమాదేన మఘవా, దేవానం సేట్ఠతం గతో;

అప్పమాదం పసంసన్తి, పమాదో గరహితో సదా.

౩౧. అప్పమాదరతో భిక్ఖు, పమాదే భయదస్సి వా;

సంయోజనం అణుం థూలం, డహం అగ్గీవ గచ్ఛతి.

౩౨. అప్పమాదరతో భిక్ఖు, పమాదే భయదస్సి వా;

అభబ్బో పరిహానాయ, నిబ్బానస్సేవ సన్తికే.

అప్పమాదవగ్గో దుతియో నిట్ఠితో.

౩. చిత్తవగ్గో

౩౩. ఫన్దనం చపలం చిత్తం, దూరక్ఖం [దురక్ఖం (సబ్బత్థ)] దున్నివారయం;

ఉజుం కరోతి మేధావీ, ఉసుకారోవ తేజనం.

౩౪. వారిజోవ థలే ఖిత్తో, ఓకమోకతఉబ్భతో;

పరిఫన్దతిదం చిత్తం, మారధేయ్యం పహాతవే.

౩౫. దున్నిగ్గహస్స లహునో, యత్థకామనిపాతినో;

చిత్తస్స దమథో సాధు, చిత్తం దన్తం సుఖావహం.

౩౬. సుదుద్దసం సునిపుణం, యత్థకామనిపాతినం;

చిత్తం రక్ఖేథ మేధావీ, చిత్తం గుత్తం సుఖావహం.

౩౭. దూరఙ్గమం ఏకచరం [ఏకచారం (క.)], అసరీరం గుహాసయం;

యే చిత్తం సంయమేస్సన్తి, మోక్ఖన్తి మారబన్ధనా.

౩౮. అనవట్ఠితచిత్తస్స, సద్ధమ్మం అవిజానతో;

పరిప్లవపసాదస్స, పఞ్ఞా న పరిపూరతి.

౩౯. అనవస్సుతచిత్తస్స, అనన్వాహతచేతసో;

పుఞ్ఞపాపపహీనస్స, నత్థి జాగరతో భయం.

౪౦. కుమ్భూపమం కాయమిమం విదిత్వా, నగరూపమం చిత్తమిదం ఠపేత్వా;

యోధేథ మారం పఞ్ఞావుధేన, జితఞ్చ రక్ఖే అనివేసనో సియా.

౪౧. అచిరం వతయం కాయో, పథవిం అధిసేస్సతి;

ఛుద్ధో అపేతవిఞ్ఞాణో, నిరత్థంవ కలిఙ్గరం.

౪౨. దిసో దిసం యం తం కయిరా, వేరీ వా పన వేరినం;

మిచ్ఛాపణిహితం చిత్తం, పాపియో [పాపియం (?)] నం తతో కరే.

౪౩. న తం మాతా పితా కయిరా, అఞ్ఞే వాపి చ ఞాతకా;

సమ్మాపణిహితం చిత్తం, సేయ్యసో నం తతో కరే.

చిత్తవగ్గో తతియో నిట్ఠితో.

౪. పుప్ఫవగ్గో

౪౪. కో ఇమం [కోమం (క.)] పథవిం విచేస్సతి [విజేస్సతి (సీ. స్యా. పీ.)], యమలోకఞ్చ ఇమం సదేవకం;

కో ధమ్మపదం సుదేసితం, కుసలో పుప్ఫమివ పచేస్సతి [పుప్ఫమివప్పచేస్సతి (క.)].

౪౫. సేఖో పథవిం విచేస్సతి, యమలోకఞ్చ ఇమం సదేవకం;

సేఖో ధమ్మపదం సుదేసితం, కుసలో పుప్ఫమివ పచేస్సతి.

౪౬. ఫేణూపమం కాయమిమం విదిత్వా, మరీచిధమ్మం అభిసమ్బుధానో;

ఛేత్వాన మారస్స పపుప్ఫకాని [సపుప్ఫకాని (టీకా)], అదస్సనం మచ్చురాజస్స గచ్ఛే.

౪౭. పుప్ఫాని హేవ పచినన్తం, బ్యాసత్తమనసం [బ్యాసత్తమానసం (క.)] నరం;

సుత్తం గామం మహోఘోవ, మచ్చు ఆదాయ గచ్ఛతి.

౪౮. పుప్ఫాని హేవ పచినన్తం, బ్యాసత్తమనసం నరం;

అతిత్తఞ్ఞేవ కామేసు, అన్తకో కురుతే వసం.

౪౯. యథాపి భమరో పుప్ఫం, వణ్ణగన్ధమహేఠయం [వణ్ణగన్ధమపోఠయం (క.)];

పలేతి రసమాదాయ, ఏవం గామే మునీ చరే.

౫౦. న పరేసం విలోమాని, న పరేసం కతాకతం;

అత్తనోవ అవేక్ఖేయ్య, కతాని అకతాని చ.

౫౧. యథాపి రుచిరం పుప్ఫం, వణ్ణవన్తం అగన్ధకం;

ఏవం సుభాసితా వాచా, అఫలా హోతి అకుబ్బతో.

౫౨. యథాపి రుచిరం పుప్ఫం, వణ్ణవన్తం సుగన్ధకం [సగన్ధకం (సీ. స్యా. కం. పీ.)];

ఏవం సుభాసితా వాచా, సఫలా హోతి కుబ్బతో [సకుబ్బతో (సీ. పీ.), పకుబ్బతో (సీ. అట్ఠ.), సుకుబ్బతో (స్యా. కం.)].

౫౩. యథాపి పుప్ఫరాసిమ్హా, కయిరా మాలాగుణే బహూ;

ఏవం జాతేన మచ్చేన, కత్తబ్బం కుసలం బహుం.

౫౪. న పుప్ఫగన్ధో పటివాతమేతి, న చన్దనం తగరమల్లికా [తగరమల్లికా (సీ. స్యా. కం. పీ.)];

సతఞ్చ గన్ధో పటివాతమేతి, సబ్బా దిసా సప్పురిసో పవాయతి.

౫౫. చన్దనం తగరం వాపి, ఉప్పలం అథ వస్సికీ;

ఏతేసం గన్ధజాతానం, సీలగన్ధో అనుత్తరో.

౫౬. అప్పమత్తో అయం గన్ధో, య్వాయం తగరచన్దనం [యాయం తగరచన్దనీ (సీ. స్యా. కం. పీ.)];

యో చ సీలవతం గన్ధో, వాతి దేవేసు ఉత్తమో.

౫౭. తేసం సమ్పన్నసీలానం, అప్పమాదవిహారినం;

సమ్మదఞ్ఞా విముత్తానం, మారో మగ్గం న విన్దతి.

౫౮. యథా సఙ్కారఠానస్మిం [సఙ్కారధానస్మిం (సీ. స్యా. కం. పీ.)], ఉజ్ఝితస్మిం మహాపథే;

పదుమం తత్థ జాయేథ, సుచిగన్ధం మనోరమం.

౫౯. ఏవం సఙ్కారభూతేసు, అన్ధభూతే [అన్ధీభూతే (క.)] పుథుజ్జనే;

అతిరోచతి పఞ్ఞాయ, సమ్మాసమ్బుద్ధసావకో.

పుప్ఫవగ్గో చతుత్థో నిట్ఠితో.

౫. బాలవగ్గో

౬౦. దీఘా జాగరతో రత్తి, దీఘం సన్తస్స యోజనం;

దీఘో బాలానం సంసారో, సద్ధమ్మం అవిజానతం.

౬౧. చరఞ్చే నాధిగచ్ఛేయ్య, సేయ్యం సదిసమత్తనో;

ఏకచరియం [ఏకచరియం (క.)] దళ్హం కయిరా, నత్థి బాలే సహాయతా.

౬౨. పుత్తా మత్థి ధనమ్మత్థి [పుత్తమత్థి ధనమత్థి (క.)], ఇతి బాలో విహఞ్ఞతి;

అత్తా హి [అత్తాపి (?)] అత్తనో నత్థి, కుతో పుత్తా కుతో ధనం.

౬౩. యో బాలో మఞ్ఞతి బాల్యం, పణ్డితో వాపి తేన సో;

బాలో చ పణ్డితమానీ, స వే ‘‘బాలో’’తి వుచ్చతి.

౬౪. యావజీవమ్పి చే బాలో, పణ్డితం పయిరుపాసతి;

న సో ధమ్మం విజానాతి, దబ్బీ సూపరసం యథా.

౬౫. ముహుత్తమపి చే విఞ్ఞూ, పణ్డితం పయిరుపాసతి;

ఖిప్పం ధమ్మం విజానాతి, జివ్హా సూపరసం యథా.

౬౬. చరన్తి బాలా దుమ్మేధా, అమిత్తేనేవ అత్తనా;

కరోన్తా పాపకం కమ్మం, యం హోతి కటుకప్ఫలం.