౨. హత్థినాగవగ్గో

౧. మాతుపోసకచరియా

౧. ‘‘యదా అహోసిం పవనే, కుఞ్జరో మాతుపోసకో;

న తదా అత్థి మహియా, గుణేన మమ సాదిసో.

౨. ‘‘పవనే దిస్వా వనచరో, రఞ్ఞో మం పటివేదయి;

‘తవానుచ్ఛవో మహారాజ, గజో వసతి కాననే.

౩. ‘‘‘న తస్స పరిక్ఖాయత్థో, నపి ఆళకకాసుయా;

సహ గహితే [సమం గహితే (సీ.)] సోణ్డాయ, సయమేవ ఇధేహి’తి.

౪. ‘‘తస్స తం వచనం సుత్వా, రాజాపి తుట్ఠమానసో;

పేసేసి హత్థిదమకం, ఛేకాచరియం సుసిక్ఖితం.

౫. ‘‘గన్త్వా సో హత్థిదమకో, అద్దస పదుమస్సరే;

భిసముళాలం [భిసమూలం (క.)] ఉద్ధరన్తం, యాపనత్థాయ మాతుయా.

౬. ‘‘విఞ్ఞాయ మే సీలగుణం, లక్ఖణం ఉపధారయి;

‘ఏహి పుత్తా’తి పత్వాన, మమ సోణ్డాయ అగ్గహి.

౭. ‘‘యం మే తదా పాకతికం, సరీరానుగతం బలం;

అజ్జ నాగసహస్సానం, బలేన సమసాదిసం.

౮. ‘‘యదిహం తేసం పకుప్పేయ్యం, ఉపేతానం గహణాయ మం;

పటిబలో భవే తేసం, యావ రజ్జమ్పి మానుసం.

౯. ‘‘అపి చాహం సీలరక్ఖాయ, సీలపారమిపూరియా;

న కరోమి చిత్తే అఞ్ఞథత్తం, పక్ఖిపన్తం మమాళకే.

౧౦. ‘‘యది తే మం తత్థ కోట్టేయ్యుం, ఫరసూహి తోమరేహి చ;

నేవ తేసం పకుప్పేయ్యం, సీలఖణ్డభయా మమా’’తి.

మాతుపోసకచరియం పఠమం.

౨. భూరిదత్తచరియా

౧౧. ‘‘పునాపరం యదా హోమి, భూరిదత్తో మహిద్ధికో;

విరూపక్ఖేన మహారఞ్ఞా, దేవలోకమగఞ్ఛహం.

౧౨. ‘‘తత్థ పస్సిత్వాహం దేవే, ఏకన్తం సుఖసమప్పితే;

తం సగ్గగమనత్థాయ, సీలబ్బతం సమాదియిం.

౧౩. ‘‘సరీరకిచ్చం కత్వాన, భుత్వా యాపనమత్తకం;

చతురో అఙ్గే అధిట్ఠాయ, సేమి వమ్మికముద్ధని.

౧౪. ‘‘ఛవియా చమ్మేన మంసేన, నహారుఅట్ఠికేహి వా;

యస్స ఏతేన కరణీయం, దిన్నంయేవ హరాతు సో.

౧౫. ‘‘సంసితో అకతఞ్ఞునా, ఆలమ్పాయనో [ఆలమ్బణో (సీ.)] మమగ్గహి;

పేళాయ పక్ఖిపిత్వాన, కీళేతి మం తహిం తహిం.

౧౬. ‘‘పేళాయ పక్ఖిపన్తేపి, సమ్మద్దన్తేపి పాణినా;

ఆలమ్పాయనే [ఆలమ్బణే (సీ.)] న కుప్పామి, సీలఖణ్డభయా మమ.

౧౭. ‘‘సకజీవితపరిచ్చాగో, తిణతో లహుకో మమ;

సీలవీతిక్కమో మయ్హం, పథవీఉప్పతనం వియ.

౧౮. ‘‘నిరన్తరం జాతిసతం, చజేయ్యం మమ జీవితం;

నేవ సీలం పభిన్దేయ్యం, చతుద్దీపాన హేతుపి.

౧౯. ‘‘అపి చాహం సీలరక్ఖాయ, సీలపారమిపూరియా;

న కరోమి చిత్తే అఞ్ఞథత్తం, పక్ఖిపన్తమ్పి పేళకే’’తి.

భూరిదత్తచరియం దుతియం.

౩. చమ్పేయ్యనాగచరియా

౨౦. ‘‘పునాపరం యదా హోమి, చమ్పేయ్యకో మహిద్ధికో;

తదాపి ధమ్మికో ఆసిం, సీలబ్బతసమప్పితో.

౨౧. ‘‘తదాపి మం ధమ్మచారిం, ఉపవుత్థం ఉపోసథం;

అహితుణ్డికో గహేత్వాన, రాజద్వారమ్హి కీళతి.

౨౨. ‘‘యం యం సో వణ్ణం చిన్తయి, నీలంవ పీతలోహితం;

తస్స చిత్తానువత్తన్తో, హోమి చిన్తితసన్నిభో.

౨౩. ‘‘థలం కరేయ్యముదకం, ఉదకమ్పి థలం కరే;

యదిహం తస్స పకుప్పేయ్యం, ఖణేన ఛారికం కరే.

౨౪. ‘‘యది చిత్తవసీ హేస్సం, పరిహాయిస్సామి సీలతో;

సీలేన పరిహీనస్స, ఉత్తమత్థో న సిజ్ఝతి.

౨౫. ‘‘కామం భిజ్జతుయం కాయో, ఇధేవ వికిరీయతు;

నేవ సీలం పభిన్దేయ్యం, వికిరన్తే భుసం వియా’’తి.

చమ్పేయ్యనాగచరియం తతియం.

౪. చూళబోధిచరియా

౨౬. ‘‘పునాపరం యదా హోమి, చూళబోధి సుసీలవా;

భవం దిస్వాన భయతో, నేక్ఖమ్మం అభినిక్ఖమిం.

౨౭. ‘‘యా మే దుతియికా ఆసి, బ్రాహ్మణీ కనకసన్నిభా;

సాపి వట్టే అనపేక్ఖా, నేక్ఖమ్మం అభినిక్ఖమి.

౨౮. ‘‘నిరాలయా ఛిన్నబన్ధూ, అనపేక్ఖా కులే గణే;

చరన్తా గామనిగమం, బారాణసిముపాగముం.

౨౯. ‘‘తత్థ వసామ నిపకా, అసంసట్ఠా కులే గణే;

నిరాకులే అప్పసద్దే, రాజుయ్యానే వసాముభో.

౩౦. ‘‘ఉయ్యానదస్సనం గన్త్వా, రాజా అద్దస బ్రాహ్మణిం;

ఉపగమ్మ మమం పుచ్ఛి, ‘తుయ్హేసా కా కస్స భరియా’.

౩౧. ‘‘ఏవం వుత్తే అహం తస్స, ఇదం వచనమబ్రవిం;

‘న మయ్హం భరియా ఏసా, సహధమ్మా ఏకసాసనీ’.

౩౨. ‘‘తిస్సా [తస్సా (సీ.)] సారత్తగధితో, గాహాపేత్వాన చేటకే;

నిప్పీళయన్తో బలసా, అన్తేపురం పవేసయి.

౩౩. ‘‘ఓదపత్తకియా మయ్హం, సహజా ఏకసాసనీ;

ఆకడ్ఢిత్వా నయన్తియా, కోపో మే ఉపపజ్జథ.

౩౪. ‘‘సహ కోపే సముప్పన్నే, సీలబ్బతమనుస్సరిం;

తత్థేవ కోపం నిగ్గణ్హిం, నాదాసిం వడ్ఢితూపరి.

౩౫. ‘‘యది నం బ్రాహ్మణిం కోచి, కోట్టేయ్య తిణ్హసత్తియా;

నేవ సీలం పభిన్దేయ్యం, బోధియాయేవ కారణా.

౩౬. ‘‘న మేసా బ్రాహ్మణీ దేస్సా, నపి మే బలం న విజ్జతి;

సబ్బఞ్ఞుతం పియం మయ్హం, తస్మా సీలానురక్ఖిస’’న్తి.

చూళబోధిచరియం చతుత్థం.

౫. మహింసరాజచరియా

౩౭. ‘‘పునాపరం యదా హోమి, మహింసో పవనచారకో;

పవడ్ఢకాయో బలవా, మహన్తో భీమదస్సనో.

౩౮. ‘‘పబ్భారే గిరిదుగ్గే [వనదుగ్గే (సీ.)] చ, రుక్ఖమూలే దకాసయే;

హోతేత్థ ఠానం మహింసానం, కోచి కోచి తహిం తహిం.

౩౯. ‘‘విచరన్తో బ్రహారఞ్ఞే, ఠానం అద్దస భద్దకం;

తం ఠానం ఉపగన్త్వాన, తిట్ఠామి చ సయామి చ.

౪౦. ‘‘అథేత్థ కపిమాగన్త్వా, పాపో అనరియో లహు;

ఖన్ధే నలాటే భముకే, ముత్తేతి ఓహనేతితం.

౪౧. ‘‘సకిమ్పి దివసం దుతియం, తతియం చతుత్థమ్పి చ;

దూసేతి మం సబ్బకాలం, తేన హోమి ఉపద్దుతో.

౪౨. ‘‘మమం ఉపద్దుతం దిస్వా, యక్ఖో మం ఇదమబ్రవి;

‘నాసేహేతం ఛవం పాపం, సిఙ్గేహి చ ఖురేహి చ’.

౪౩. ‘‘ఏవం వుత్తే తదా యక్ఖే, అహం తం ఇదమబ్రవిం;

‘కిం త్వం మక్ఖేసి కుణపేన, పాపేన అనరియేన మం.

౪౪. ‘‘‘యదిహం తస్స పకుప్పేయ్యం, తతో హీనతరో భవే;

సీలఞ్చ మే పభిజ్జేయ్య, విఞ్ఞూ చ గరహేయ్యు మం.

౪౫. ‘‘‘హీళితా జీవితా వాపి, పరిసుద్ధేన మతం వరం;

క్యాహం జీవితహేతూపి, కాహామిం పరహేఠనం’.

౪౬. ‘‘మమేవాయం మఞ్ఞమానో, అఞ్ఞేపేవం కరిస్సతి;

తేవ తస్స వధిస్సన్తి, సా మే ముత్తి భవిస్సతి.

౪౭. ‘‘హీనమజ్ఝిమఉక్కట్ఠే, సహన్తో అవమానితం;

ఏవం లభతి సప్పఞ్ఞో, మనసా యథా పత్థిత’’న్తి.

మహింసరాజచరియం పఞ్చమం.

౬. రురురాజచరియా

౪౮. ‘‘పునాపరం యదా హోమి, సుతత్తకనకసన్నిభో;

మిగరాజా రురునామ, పరమసీలసమాహితో.

౪౯. ‘‘రమ్మే పదేసే రమణీయే, వివిత్తే అమనుస్సకే;

తత్థ వాసం ఉపగఞ్ఛిం, గఙ్గాకూలే మనోరమే.

౫౦. ‘‘అథ ఉపరి గఙ్గాయ, ధనికేహి పరిపీళితో;

పురిసో గఙ్గాయ పపతి, ‘జీవామి వా మరామి వా’.

౫౧. ‘‘రత్తిన్దివం సో గఙ్గాయ, వుయ్హమానో మహోదకే;

రవన్తో కరుణం రవం, మజ్ఝే గఙ్గాయ గచ్ఛతి.

౫౨. ‘‘తస్సాహం సద్దం సుత్వాన, కరుణం పరిదేవతో;

గఙ్గాయ తీరే ఠత్వాన, అపుచ్ఛిం ‘కోసి త్వం నరో’.

౫౩. ‘‘సో మే పుట్ఠో చ బ్యాకాసి, అత్తనో కరణం తదా;

‘ధనికేహి భీతో తసితో, పక్ఖన్దోహం మహానదిం’.

౫౪. ‘‘తస్స కత్వాన కారుఞ్ఞం, చజిత్వా మమ జీవితం;

పవిసిత్వా నీహరిం తస్స, అన్ధకారమ్హి రత్తియా.

౫౫. ‘‘అస్సత్థకాలమఞ్ఞాయ, తస్సాహం ఇదమబ్రవిం;

‘ఏకం తం వరం యాచామి, మా మం కస్సచి పావద’.

౫౬. ‘‘నగరం గన్త్వాన ఆచిక్ఖి, పుచ్ఛితో ధనహేతుకో;

రాజానం సో గహేత్వాన, ఉపగఞ్ఛి మమన్తికం.

౫౭. ‘‘యావతా కరణం సబ్బం, రఞ్ఞో ఆరోచితం మయా;

రాజా సుత్వాన వచనం, ఉసుం తస్స పకప్పయి;

‘ఇధేవ ఘాతయిస్సామి, మిత్తదుబ్భిం [మిత్తదూభిం (సీ.)] అనారియం’.

౫౮. ‘‘తమహం అనురక్ఖన్తో, నిమ్మినిం మమ అత్తనా;

‘తిట్ఠతేసో మహారాజ, కామకారో భవామి తే’.

౫౯. ‘‘అనురక్ఖిం మమ సీలం, నారక్ఖిం మమ జీవితం;

సీలవా హి తదా ఆసిం, బోధియాయేవ కారణా’’తి.

రురురాజచరియం ఛట్ఠం.

౭. మాతఙ్గచరియా

౬౦. ‘‘పునాపరం యదా హోమి, జటిలో ఉగ్గతాపనో;

మాతఙ్గో నామ నామేన, సీలవా సుసమాహితో.

౬౧. ‘‘అహఞ్చ బ్రాహ్మణో ఏకో, గఙ్గాకూలే వసాముభో;

అహం వసామి ఉపరి, హేట్ఠా వసతి బ్రాహ్మణో.

౬౨. ‘‘విచరన్తో అనుకూలమ్హి, ఉద్ధం మే అస్సమద్దస;

తత్థ మం పరిభాసేత్వా, అభిసపి ముద్ధఫాలనం.

౬౩. ‘‘యదిహం తస్స పకుప్పేయ్యం, యది సీలం న గోపయే;

ఓలోకేత్వానహం తస్స, కరేయ్యం ఛారికం వియ.

౬౪. ‘‘యం సో తదా మం అభిసపి, కుపితో దుట్ఠమానసో;

తస్సేవ మత్థకే నిపతి, యోగేన తం పమోచయిం.

౬౫. ‘‘అనురక్ఖిం మమ సీలం, నారక్ఖిం మమ జీవితం;

సీలవా హి తదా ఆసిం, బోధియాయేవ కారణా’’తి.

మాతఙ్గచరియం సత్తమం.

౮. ధమ్మదేవపుత్తచరియా

౬౬. ‘‘పునాపరం యదా హోమి, మహాపక్ఖో మహిద్ధికో;

ధమ్మో నామ మహాయక్ఖో, సబ్బలోకానుకమ్పకో.

౬౭. ‘‘దసకుసలకమ్మపథే, సమాదపేన్తో మహాజనం;