౮. సిఙ్గాలసుత్తం

౨౪౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన సిఙ్గాలకో [సిగాలకో (సీ.)] గహపతిపుత్తో కాలస్సేవ ఉట్ఠాయ రాజగహా నిక్ఖమిత్వా అల్లవత్థో అల్లకేసో పఞ్జలికో పుథుదిసా [పుథుద్దిసా (సీ. స్యా. పీ.)] నమస్సతి – పురత్థిమం దిసం దక్ఖిణం దిసం పచ్ఛిమం దిసం ఉత్తరం దిసం హేట్ఠిమం దిసం ఉపరిమం దిసం.

౨౪౩. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ రాజగహం పిణ్డాయ పావిసి. అద్దసా ఖో భగవా సిఙ్గాలకం గహపతిపుత్తం కాలస్సేవ వుట్ఠాయ రాజగహా నిక్ఖమిత్వా అల్లవత్థం అల్లకేసం పఞ్జలికం పుథుదిసా నమస్సన్తం – పురత్థిమం దిసం దక్ఖిణం దిసం పచ్ఛిమం దిసం ఉత్తరం దిసం హేట్ఠిమం దిసం ఉపరిమం దిసం. దిస్వా సిఙ్గాలకం గహపతిపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో త్వం, గహపతిపుత్త, కాలస్సేవ ఉట్ఠాయ రాజగహా నిక్ఖమిత్వా అల్లవత్థో అల్లకేసో పఞ్జలికో పుథుదిసా నమస్ససి – పురత్థిమం దిసం దక్ఖిణం దిసం పచ్ఛిమం దిసం ఉత్తరం దిసం హేట్ఠిమం దిసం ఉపరిమం దిస’’న్తి? ‘‘పితా మం, భన్తే, కాలం కరోన్తో ఏవం అవచ – ‘దిసా, తాత, నమస్సేయ్యాసీ’తి. సో ఖో అహం, భన్తే, పితువచనం సక్కరోన్తో గరుం కరోన్తో మానేన్తో పూజేన్తో కాలస్సేవ ఉట్ఠాయ రాజగహా నిక్ఖమిత్వా అల్లవత్థో అల్లకేసో పఞ్జలికో పుథుదిసా నమస్సామి – పురత్థిమం దిసం దక్ఖిణం దిసం పచ్ఛిమం దిసం ఉత్తరం దిసం హేట్ఠిమం దిసం ఉపరిమం దిస’’న్తి.

ఛ దిసా

౨౪౪. ‘‘న ఖో, గహపతిపుత్త, అరియస్స వినయే ఏవం ఛ దిసా [ఛద్దిసా (సీ. పీ.)] నమస్సితబ్బా’’తి. ‘‘యథా కథం పన, భన్తే, అరియస్స వినయే ఛ దిసా [ఛద్దిసా (సీ. పీ.)] నమస్సితబ్బా? సాధు మే, భన్తే, భగవా తథా ధమ్మం దేసేతు, యథా అరియస్స వినయే ఛ దిసా [ఛద్దిసా (సీ. పీ.)] నమస్సితబ్బా’’తి.

‘‘తేన హి, గహపతిపుత్త సుణోహి సాధుకం మనసికరోహి భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో సిఙ్గాలకో గహపతిపుత్తో భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘యతో ఖో, గహపతిపుత్త, అరియసావకస్స చత్తారో కమ్మకిలేసా పహీనా హోన్తి, చతూహి చ ఠానేహి పాపకమ్మం న కరోతి, ఛ చ భోగానం అపాయముఖాని న సేవతి, సో ఏవం చుద్దస పాపకాపగతో ఛద్దిసాపటిచ్ఛాదీ [పటిచ్ఛాదీ హోతి (స్యా.)] ఉభోలోకవిజయాయ పటిపన్నో హోతి. తస్స అయఞ్చేవ లోకో ఆరద్ధో హోతి పరో చ లోకో. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి.

చత్తారోకమ్మకిలేసా

౨౪౫. ‘‘కతమస్స చత్తారో కమ్మకిలేసా పహీనా హోన్తి? పాణాతిపాతో ఖో, గహపతిపుత్త, కమ్మకిలేసో, అదిన్నాదానం కమ్మకిలేసో, కామేసుమిచ్ఛాచారో కమ్మకిలేసో, ముసావాదో కమ్మకిలేసో. ఇమస్స చత్తారో కమ్మకిలేసా పహీనా హోన్తీ’’తి. ఇదమవోచ భగవా, ఇదం వత్వాన [ఇదం వత్వా (సీ. పీ.) ఏవమీదిసేసు ఠానేసు] సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘పాణాతిపాతో అదిన్నాదానం, ముసావాదో చ వుచ్చతి;

పరదారగమనఞ్చేవ, నప్పసంసన్తి పణ్డితా’’తి.

చతుట్ఠానం

౨౪౬. ‘‘కతమేహి చతూహి ఠానేహి పాపకమ్మం న కరోతి? ఛన్దాగతిం గచ్ఛన్తో పాపకమ్మం కరోతి, దోసాగతిం గచ్ఛన్తో పాపకమ్మం కరోతి, మోహాగతిం గచ్ఛన్తో పాపకమ్మం కరోతి, భయాగతిం గచ్ఛన్తో పాపకమ్మం కరోతి. యతో ఖో, గహపతిపుత్త, అరియసావకో నేవ ఛన్దాగతిం గచ్ఛతి, న దోసాగతిం గచ్ఛతి, న మోహాగతిం గచ్ఛతి, న భయాగతిం గచ్ఛతి; ఇమేహి చతూహి ఠానేహి పాపకమ్మం న కరోతీ’’తి. ఇదమవోచ భగవా, ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘ఛన్దా దోసా భయా మోహా, యో ధమ్మం అతివత్తతి;

నిహీయతి యసో తస్స [తస్స యేసో (బహూసు, వినయేపి)], కాళపక్ఖేవ చన్దిమా.

‘‘ఛన్దా దోసా భయా మోహా, యో ధమ్మం నాతివత్తతి;

ఆపూరతి యసో తస్స [తస్స యేసో (బహూసు, వినయేపి)], సుక్కపక్ఖేవ [జుణ్హపక్ఖేవ (క.)] చన్దిమా’’తి.

ఛ అపాయముఖాని

౨౪౭. ‘‘కతమాని ఛ భోగానం అపాయముఖాని న సేవతి? సురామేరయమజ్జప్పమాదట్ఠానానుయోగో ఖో, గహపతిపుత్త, భోగానం అపాయముఖం, వికాలవిసిఖాచరియానుయోగో భోగానం అపాయముఖం, సమజ్జాభిచరణం భోగానం అపాయముఖం, జూతప్పమాదట్ఠానానుయోగో భోగానం అపాయముఖం, పాపమిత్తానుయోగో భోగానం అపాయముఖం, ఆలస్యానుయోగో [ఆలసానుయోగో (సీ. స్యా. పీ.)] భోగానం అపాయముఖం.

సురామేరయస్స ఛ ఆదీనవా

౨౪౮. ‘‘ఛ ఖోమే, గహపతిపుత్త, ఆదీనవా సురామేరయమజ్జప్పమాదట్ఠానానుయోగే. సన్దిట్ఠికా ధనజాని [ధనఞ్జాని (సీ. పీ.)], కలహప్పవడ్ఢనీ, రోగానం ఆయతనం, అకిత్తిసఞ్జననీ, కోపీననిదంసనీ, పఞ్ఞాయ దుబ్బలికరణీత్వేవ ఛట్ఠం పదం భవతి. ఇమే ఖో, గహపతిపుత్త, ఛ ఆదీనవా సురామేరయమజ్జప్పమాదట్ఠానానుయోగే.

వికాలచరియాయ ఛ ఆదీనవా

౨౪౯. ‘‘ఛ ఖోమే, గహపతిపుత్త, ఆదీనవా వికాలవిసిఖాచరియానుయోగే. అత్తాపిస్స అగుత్తో అరక్ఖితో హోతి, పుత్తదారోపిస్స అగుత్తో అరక్ఖితో హోతి, సాపతేయ్యంపిస్స అగుత్తం అరక్ఖితం హోతి, సఙ్కియో చ హోతి పాపకేసు ఠానేసు [తేసు తేసు ఠానేసు (స్యా.)], అభూతవచనఞ్చ తస్మిం రూహతి, బహూనఞ్చ దుక్ఖధమ్మానం పురక్ఖతో హోతి. ఇమే ఖో, గహపతిపుత్త, ఛ ఆదీనవా వికాలవిసిఖాచరియానుయోగే.

సమజ్జాభిచరణస్స ఛ ఆదీనవా

౨౫౦. ‘‘ఛ ఖోమే, గహపతిపుత్త, ఆదీనవా సమజ్జాభిచరణే. క్వ [కువం (క. సీ. పీ.)] నచ్చం, క్వ గీతం, క్వ వాదితం, క్వ అక్ఖానం, క్వ పాణిస్సరం, క్వ కుమ్భథునన్తి. ఇమే ఖో, గహపతిపుత్త, ఛ ఆదీనవా సమజ్జాభిచరణే.

జూతప్పమాదస్స ఛ ఆదీనవా

౨౫౧. ‘‘ఛ ఖోమే, గహపతిపుత్త, ఆదీనవా జూతప్పమాదట్ఠానానుయోగే. జయం వేరం పసవతి, జినో విత్తమనుసోచతి, సన్దిట్ఠికా ధనజాని, సభాగతస్స [సభాయే తస్స (క.)] వచనం న రూహతి, మిత్తామచ్చానం పరిభూతో హోతి, ఆవాహవివాహకానం అపత్థితో హోతి – ‘అక్ఖధుత్తో అయం పురిసపుగ్గలో నాలం దారభరణాయా’తి. ఇమే ఖో, గహపతిపుత్త, ఛ ఆదీనవా జూతప్పమాదట్ఠానానుయోగే.

పాపమిత్తతాయ ఛ ఆదీనవా

౨౫౨. ‘‘ఛ ఖోమే, గహపతిపుత్త, ఆదీనవా పాపమిత్తానుయోగే. యే ధుత్తా, యే సోణ్డా, యే పిపాసా, యే నేకతికా, యే వఞ్చనికా, యే సాహసికా. త్యాస్స మిత్తా హోన్తి తే సహాయా. ఇమే ఖో, గహపతిపుత్త, ఛ ఆదీనవా పాపమిత్తానుయోగే.

ఆలస్యస్స ఛ ఆదీనవా

౨౫౩. ‘‘ఛ ఖోమే, గహపతిపుత్త, ఆదీనవా ఆలస్యానుయోగే. అతిసీతన్తి కమ్మం న కరోతి, అతిఉణ్హన్తి కమ్మం న కరోతి, అతిసాయన్తి కమ్మం న కరోతి, అతిపాతోతి కమ్మం న కరోతి, అతిఛాతోస్మీతి కమ్మం న కరోతి, అతిధాతోస్మీతి కమ్మం న కరోతి. తస్స ఏవం కిచ్చాపదేసబహులస్స విహరతో అనుప్పన్నా చేవ భోగా నుప్పజ్జన్తి, ఉప్పన్నా చ భోగా పరిక్ఖయం గచ్ఛన్తి. ఇమే ఖో, గహపతిపుత్త, ఛ ఆదీనవా ఆలస్యానుయోగే’’తి. ఇదమవోచ భగవా, ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘హోతి పానసఖా నామ,

హోతి సమ్మియసమ్మియో;

యో చ అత్థేసు జాతేసు,

సహాయో హోతి సో సఖా.

‘‘ఉస్సూరసేయ్యా పరదారసేవనా,

వేరప్పసవో [వేరప్పసఙ్గో (సీ. స్యా. పీ.)] చ అనత్థతా చ;

పాపా చ మిత్తా సుకదరియతా చ,

ఏతే ఛ ఠానా పురిసం ధంసయన్తి.

‘‘పాపమిత్తో పాపసఖో,

పాపఆచారగోచరో;

అస్మా లోకా పరమ్హా చ,

ఉభయా ధంసతే నరో.

‘‘అక్ఖిత్థియో వారుణీ నచ్చగీతం,

దివా సోప్పం పారిచరియా అకాలే;

పాపా చ మిత్తా సుకదరియతా చ,

ఏతే ఛ ఠానా పురిసం ధంసయన్తి.

‘‘అక్ఖేహి దిబ్బన్తి సురం పివన్తి,

యన్తిత్థియో పాణసమా పరేసం;

నిహీనసేవీ న చ వుద్ధసేవీ [వుద్ధిసేవీ (స్యా.), బుద్ధిసేవీ (క.)],

నిహీయతే కాళపక్ఖేవ చన్దో.

‘‘యో వారుణీ అద్ధనో అకిఞ్చనో,

పిపాసో పివం పపాగతో [పిపాసోసి అత్థపాగతో (స్యా.), పిపాసోపి సమప్పపాగతో (క.)];

ఉదకమివ ఇణం విగాహతి,

అకులం [ఆకులం (స్యా. క.)] కాహితి ఖిప్పమత్తనో.

‘‘న దివా సోప్పసీలేన, రత్తిముట్ఠానదేస్సినా [రత్తినుట్ఠానదస్సినా (సీ. పీ.), రత్తినుట్ఠానసీలినా (?)];

నిచ్చం మత్తేన సోణ్డేన, సక్కా ఆవసితుం ఘరం.

‘‘అతిసీతం అతిఉణ్హం, అతిసాయమిదం అహు;

ఇతి విస్సట్ఠకమ్మన్తే, అత్థా అచ్చేన్తి మాణవే.

‘‘యోధ సీతఞ్చ ఉణ్హఞ్చ, తిణా భియ్యో న మఞ్ఞతి;

కరం పురిసకిచ్చాని, సో సుఖం [సుఖా (సబ్బత్థ) అట్ఠకథా ఓలోకేతబ్బా] న విహాయతీ’’తి.

మిత్తపతిరూపకా

౨౫౪. ‘‘చత్తారోమే, గహపతిపుత్త, అమిత్తా మిత్తపతిరూపకా వేదితబ్బా. అఞ్ఞదత్థుహరో అమిత్తో మిత్తపతిరూపకో వేదితబ్బో, వచీపరమో అమిత్తో మిత్తపతిరూపకో వేదితబ్బో, అనుప్పియభాణీ అమిత్తో మిత్తపతిరూపకో వేదితబ్బో, అపాయసహాయో అమిత్తో మిత్తపతిరూపకో వేదితబ్బో.

౨౫౫. ‘‘చతూహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి అఞ్ఞదత్థుహరో అమిత్తో మిత్తపతిరూపకో వేదితబ్బో.

‘‘అఞ్ఞదత్థుహరో హోతి, అప్పేన బహుమిచ్ఛతి;

భయస్స కిచ్చం కరోతి, సేవతి అత్థకారణా.

‘‘ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, చతూహి ఠానేహి అఞ్ఞదత్థుహరో అమిత్తో మిత్తపతిరూపకో వేదితబ్బో.

౨౫౬. ‘‘చతూహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి వచీపరమో అమిత్తో మిత్తపతిరూపకో వేదితబ్బో. అతీతేన పటిసన్థరతి [పటిసన్ధరతి (క.)], అనాగతేన పటిసన్థరతి, నిరత్థకేన సఙ్గణ్హాతి, పచ్చుప్పన్నేసు కిచ్చేసు బ్యసనం దస్సేతి. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, చతూహి ఠానేహి వచీపరమో అమిత్తో మిత్తపతిరూపకో వేదితబ్బో.

౨౫౭. ‘‘చతూహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి అనుప్పియభాణీ అమిత్తో మిత్తపతిరూపకో వేదితబ్బో. పాపకంపిస్స [పాపకమ్మంపిస్స (స్యా.)] అనుజానాతి, కల్యాణంపిస్స అనుజానాతి, సమ్ముఖాస్స వణ్ణం భాసతి, పరమ్ముఖాస్స అవణ్ణం భాసతి. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, చతూహి ఠానేహి అనుప్పియభాణీ అమిత్తో మిత్తపతిరూపకో వేదితబ్బో.

౨౫౮. ‘‘చతూహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి అపాయసహాయో అమిత్తో మిత్తపతిరూపకో వేదితబ్బో. సురామేరయ మజ్జప్పమాదట్ఠానానుయోగే సహాయో హోతి, వికాల విసిఖా చరియానుయోగే సహాయో హోతి, సమజ్జాభిచరణే సహాయో హోతి, జూతప్పమాదట్ఠానానుయోగే సహాయో హోతి. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, చతూహి ఠానేహి అపాయసహాయో అమిత్తో మిత్తపతిరూపకో వేదితబ్బో’’తి.

౨౫౯. ఇదమవోచ భగవా, ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘అఞ్ఞదత్థుహరో మిత్తో, యో చ మిత్తో వచీపరో [వచీపరమో (స్యా.)];

అనుప్పియఞ్చ యో ఆహ, అపాయేసు చ యో సఖా.

ఏతే అమిత్తే చత్తారో, ఇతి విఞ్ఞాయ పణ్డితో;

ఆరకా పరివజ్జేయ్య, మగ్గం పటిభయం యథా’’తి.

సుహదమిత్తో

౨౬౦. ‘‘చత్తారోమే, గహపతిపుత్త, మిత్తా సుహదా వేదితబ్బా. ఉపకారో [ఉపకారకో (స్యా.)] మిత్తో సుహదో వేదితబ్బో, సమానసుఖదుక్ఖో మిత్తో సుహదో వేదితబ్బో, అత్థక్ఖాయీ మిత్తో సుహదో వేదితబ్బో, అనుకమ్పకో మిత్తో సుహదో వేదితబ్బో.

౨౬౧. ‘‘చతూహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి ఉపకారో మిత్తో సుహదో వేదితబ్బో. పమత్తం రక్ఖతి, పమత్తస్స సాపతేయ్యం రక్ఖతి, భీతస్స సరణం హోతి, ఉప్పన్నేసు కిచ్చకరణీయేసు తద్దిగుణం భోగం అనుప్పదేతి. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, చతూహి ఠానేహి ఉపకారో మిత్తో సుహదో వేదితబ్బో.

౨౬౨. ‘‘చతూహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి సమానసుఖదుక్ఖో మిత్తో సుహదో వేదితబ్బో. గుయ్హమస్స ఆచిక్ఖతి, గుయ్హమస్స పరిగూహతి, ఆపదాసు న విజహతి, జీవితంపిస్స అత్థాయ పరిచ్చత్తం హోతి. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, చతూహి ఠానేహి సమానసుఖదుక్ఖో మిత్తో సుహదో వేదితబ్బో.

౨౬౩. ‘‘చతూహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి అత్థక్ఖాయీ మిత్తో సుహదో వేదితబ్బో. పాపా నివారేతి, కల్యాణే నివేసేతి, అస్సుతం సావేతి, సగ్గస్స మగ్గం ఆచిక్ఖతి. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, చతూహి ఠానేహి అత్థక్ఖాయీ మిత్తో సుహదో వేదితబ్బో.

౨౬౪. ‘‘చతూహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి అనుకమ్పకో మిత్తో సుహదో వేదితబ్బో. అభవేనస్స న నన్దతి, భవేనస్స నన్దతి, అవణ్ణం భణమానం నివారేతి, వణ్ణం భణమానం పసంసతి. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, చతూహి ఠానేహి అనుకమ్పకో మిత్తో సుహదో వేదితబ్బో’’తి.

౨౬౫. ఇదమవోచ భగవా, ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘ఉపకారో చ యో మిత్తో, సుఖే దుక్ఖే [సుఖదుక్ఖో (స్యా. క.)] చ యో సఖా [యో చ మిత్తో సుఖే దుక్ఖే (సీ. పీ.)];

అత్థక్ఖాయీ చ యో మిత్తో, యో చ మిత్తానుకమ్పకో.

‘‘ఏతేపి మిత్తే చత్తారో, ఇతి విఞ్ఞాయ పణ్డితో;

సక్కచ్చం పయిరుపాసేయ్య, మాతా పుత్తం వ ఓరసం;

పణ్డితో సీలసమ్పన్నో, జలం అగ్గీవ భాసతి.

‘‘భోగే సంహరమానస్స, భమరస్సేవ ఇరీయతో;

భోగా సన్నిచయం యన్తి, వమ్మికోవుపచీయతి.

‘‘ఏవం భోగే సమాహత్వా [సమాహరిత్వా (స్యా.)], అలమత్తో కులే గిహీ;

చతుధా విభజే భోగే, స వే మిత్తాని గన్థతి.

‘‘ఏకేన భోగే భుఞ్జేయ్య, ద్వీహి కమ్మం పయోజయే;

చతుత్థఞ్చ నిధాపేయ్య, ఆపదాసు భవిస్సతీ’’తి.

ఛద్దిసాపటిచ్ఛాదనకణ్డం

౨౬౬. ‘‘కథఞ్చ, గహపతిపుత్త, అరియసావకో ఛద్దిసాపటిచ్ఛాదీ హోతి? ఛ ఇమా, గహపతిపుత్త, దిసా వేదితబ్బా. పురత్థిమా దిసా మాతాపితరో వేదితబ్బా, దక్ఖిణా దిసా ఆచరియా వేదితబ్బా, పచ్ఛిమా దిసా పుత్తదారా వేదితబ్బా, ఉత్తరా దిసా మిత్తామచ్చా వేదితబ్బా, హేట్ఠిమా దిసా దాసకమ్మకరా వేదితబ్బా, ఉపరిమా దిసా సమణబ్రాహ్మణా వేదితబ్బా.

౨౬౭. ‘‘పఞ్చహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి పుత్తేన పురత్థిమా దిసా మాతాపితరో పచ్చుపట్ఠాతబ్బా – భతో నే [నేసం (బహూసు)] భరిస్సామి, కిచ్చం నేసం కరిస్సామి, కులవంసం ఠపేస్సామి, దాయజ్జం పటిపజ్జామి, అథ వా పన పేతానం కాలఙ్కతానం దక్ఖిణం అనుప్పదస్సామీతి. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, పఞ్చహి ఠానేహి పుత్తేన పురత్థిమా దిసా మాతాపితరో పచ్చుపట్ఠితా పఞ్చహి ఠానేహి పుత్తం అనుకమ్పన్తి. పాపా నివారేన్తి, కల్యాణే నివేసేన్తి, సిప్పం సిక్ఖాపేన్తి, పతిరూపేన దారేన సంయోజేన్తి, సమయే దాయజ్జం నియ్యాదేన్తి [నియ్యాతేన్తి (క. సీ.)]. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, పఞ్చహి ఠానేహి పుత్తేన పురత్థిమా దిసా మాతాపితరో పచ్చుపట్ఠితా ఇమేహి పఞ్చహి ఠానేహి పుత్తం అనుకమ్పన్తి. ఏవమస్స ఏసా పురత్థిమా దిసా పటిచ్ఛన్నా హోతి ఖేమా అప్పటిభయా.

౨౬౮. ‘‘పఞ్చహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి అన్తేవాసినా దక్ఖిణా దిసా ఆచరియా పచ్చుపట్ఠాతబ్బా – ఉట్ఠానేన ఉపట్ఠానేన సుస్సుసాయ పారిచరియాయ సక్కచ్చం సిప్పపటిగ్గహణేన [సిప్పం పటిగ్గహణేన (స్యా.), సిప్పఉగ్గహణేన (క.)]. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, పఞ్చహి ఠానేహి అన్తేవాసినా దక్ఖిణా దిసా ఆచరియా పచ్చుపట్ఠితా పఞ్చహి ఠానేహి అన్తేవాసిం అనుకమ్పన్తి – సువినీతం వినేన్తి, సుగ్గహితం గాహాపేన్తి, సబ్బసిప్పస్సుతం సమక్ఖాయినో భవన్తి, మిత్తామచ్చేసు పటియాదేన్తి [పటివేదేన్తి (స్యా.)], దిసాసు పరిత్తాణం కరోన్తి. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, పఞ్చహి ఠానేహి అన్తేవాసినా దక్ఖిణా దిసా ఆచరియా పచ్చుపట్ఠితా ఇమేహి పఞ్చహి ఠానేహి అన్తేవాసిం అనుకమ్పన్తి. ఏవమస్స ఏసా దక్ఖిణా దిసా పటిచ్ఛన్నా హోతి ఖేమా అప్పటిభయా.

౨౬౯. ‘‘పఞ్చహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి సామికేన పచ్ఛిమా దిసా భరియా పచ్చుపట్ఠాతబ్బా – సమ్మాననాయ అనవమాననాయ [అవిమాననాయ (స్యా. పీ.)] అనతిచరియాయ ఇస్సరియవోస్సగ్గేన అలఙ్కారానుప్పదానేన. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, పఞ్చహి ఠానేహి సామికేన పచ్ఛిమా దిసా భరియా పచ్చుపట్ఠితా పఞ్చహి ఠానేహి సామికం అనుకమ్పతి – సుసంవిహితకమ్మన్తా చ హోతి, సఙ్గహితపరిజనా [సుసఙ్గహితపరిజనా (సీ. స్యా. పీ.)] చ, అనతిచారినీ చ, సమ్భతఞ్చ అనురక్ఖతి, దక్ఖా చ హోతి అనలసా సబ్బకిచ్చేసు. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, పఞ్చహి ఠానేహి సామికేన పచ్ఛిమా దిసా భరియా పచ్చుపట్ఠితా ఇమేహి పఞ్చహి ఠానేహి సామికం అనుకమ్పతి. ఏవమస్స ఏసా పచ్ఛిమా దిసా పటిచ్ఛన్నా హోతి ఖేమా అప్పటిభయా.

౨౭౦. ‘‘పఞ్చహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి కులపుత్తేన ఉత్తరా దిసా మిత్తామచ్చా పచ్చుపట్ఠాతబ్బా – దానేన పేయ్యవజ్జేన [వియవజ్జేన (స్యా. క.)] అత్థచరియాయ సమానత్తతాయ అవిసంవాదనతాయ. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, పఞ్చహి ఠానేహి కులపుత్తేన ఉత్తరా దిసా మిత్తామచ్చా పచ్చుపట్ఠితా పఞ్చహి ఠానేహి కులపుత్తం అనుకమ్పన్తి – పమత్తం రక్ఖన్తి, పమత్తస్స సాపతేయ్యం రక్ఖన్తి, భీతస్స సరణం హోన్తి, ఆపదాసు న విజహన్తి, అపరపజా చస్స పటిపూజేన్తి. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, పఞ్చహి ఠానేహి కులపుత్తేన ఉత్తరా దిసా మిత్తామచ్చా పచ్చుపట్ఠితా ఇమేహి పఞ్చహి ఠానేహి కులపుత్తం అనుకమ్పన్తి. ఏవమస్స ఏసా ఉత్తరా దిసా పటిచ్ఛన్నా హోతి ఖేమా అప్పటిభయా.

౨౭౧. ‘‘పఞ్చహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి అయ్యిరకేన [అయిరకేన (సీ. స్యా. పీ.)] హేట్ఠిమా దిసా దాసకమ్మకరా పచ్చుపట్ఠాతబ్బా – యథాబలం కమ్మన్తసంవిధానేన భత్తవేతనానుప్పదానేన గిలానుపట్ఠానేన అచ్ఛరియానం రసానం సంవిభాగేన సమయే వోస్సగ్గేన. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, పఞ్చహి ఠానేహి అయ్యిరకేన హేట్ఠిమా దిసా దాసకమ్మకరా పచ్చుపట్ఠితా పఞ్చహి ఠానేహి అయ్యిరకం అనుకమ్పన్తి – పుబ్బుట్ఠాయినో చ హోన్తి, పచ్ఛా నిపాతినో చ, దిన్నాదాయినో చ, సుకతకమ్మకరా చ, కిత్తివణ్ణహరా చ. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, పఞ్చహి ఠానేహి అయ్యిరకేన హేట్ఠిమా దిసా దాసకమ్మకరా పచ్చుపట్ఠితా ఇమేహి పఞ్చహి ఠానేహి అయ్యిరకం అనుకమ్పన్తి. ఏవమస్స ఏసా హేట్ఠిమా దిసా పటిచ్ఛన్నా హోతి ఖేమా అప్పటిభయా.

౨౭౨. ‘‘పఞ్చహి ఖో, గహపతిపుత్త, ఠానేహి కులపుత్తేన ఉపరిమా దిసా సమణబ్రాహ్మణా పచ్చుపట్ఠాతబ్బా – మేత్తేన కాయకమ్మేన మేత్తేన వచీకమ్మేన మేత్తేన మనోకమ్మేన అనావటద్వారతాయ ఆమిసానుప్పదానేన. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, పఞ్చహి ఠానేహి కులపుత్తేన ఉపరిమా దిసా సమణబ్రాహ్మణా పచ్చుపట్ఠితా ఛహి ఠానేహి కులపుత్తం అనుకమ్పన్తి – పాపా నివారేన్తి, కల్యాణే నివేసేన్తి, కల్యాణేన మనసా అనుకమ్పన్తి, అస్సుతం సావేన్తి, సుతం పరియోదాపేన్తి, సగ్గస్స మగ్గం ఆచిక్ఖన్తి. ఇమేహి ఖో, గహపతిపుత్త, పఞ్చహి ఠానేహి కులపుత్తేన ఉపరిమా దిసా సమణబ్రాహ్మణా పచ్చుపట్ఠితా ఇమేహి ఛహి ఠానేహి కులపుత్తం అనుకమ్పన్తి. ఏవమస్స ఏసా ఉపరిమా దిసా పటిచ్ఛన్నా హోతి ఖేమా అప్పటిభయా’’తి.

౨౭౩. ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘మాతాపితా దిసా పుబ్బా, ఆచరియా దక్ఖిణా దిసా;

పుత్తదారా దిసా పచ్ఛా, మిత్తామచ్చా చ ఉత్తరా.

‘‘దాసకమ్మకరా హేట్ఠా, ఉద్ధం సమణబ్రాహ్మణా;

ఏతా దిసా నమస్సేయ్య, అలమత్తో కులే గిహీ.

‘‘పణ్డితో సీలసమ్పన్నో, సణ్హో చ పటిభానవా;

నివాతవుత్తి అత్థద్ధో, తాదిసో లభతే యసం.

‘‘ఉట్ఠానకో అనలసో, ఆపదాసు న వేధతి;

అచ్ఛిన్నవుత్తి మేధావీ, తాదిసో లభతే యసం.

‘‘సఙ్గాహకో మిత్తకరో, వదఞ్ఞూ వీతమచ్ఛరో;

నేతా వినేతా అనునేతా, తాదిసో లభతే యసం.

‘‘దానఞ్చ పేయ్యవజ్జఞ్చ, అత్థచరియా చ యా ఇధ;

సమానత్తతా చ ధమ్మేసు, తత్థ తత్థ యథారహం;

ఏతే ఖో సఙ్గహా లోకే, రథస్సాణీవ యాయతో.

‘‘ఏతే చ సఙ్గహా నాస్సు, న మాతా పుత్తకారణా;

లభేథ మానం పూజం వా, పితా వా పుత్తకారణా.

‘‘యస్మా చ సఙ్గహా [సఙ్గహే (క.) అట్ఠకథాయం ఇచ్ఛితపాఠో] ఏతే, సమ్మపేక్ఖన్తి [సమవేక్ఖన్తి (సీ. పీ. క.)] పణ్డితా;

తస్మా మహత్తం పప్పోన్తి, పాసంసా చ భవన్తి తే’’తి.

౨౭౪. ఏవం వుత్తే, సిఙ్గాలకో గహపతిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే! అభిక్కన్తం, భన్తే! సేయ్యథాపి, భన్తే, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య ‘చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీ’తి. ఏవమేవం భగవతా అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భన్తే, భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసంఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భగవా ధారేతు, అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

సిఙ్గాలసుత్తం [సిఙ్గాలోవాదసుత్తన్తం (పీ.)] నిట్ఠితం అట్ఠమం.