౧౦. సఙ్గీతిసుత్తం

౨౯౬. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా మల్లేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి యేన పావా నామ మల్లానం నగరం తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా పావాయం విహరతి చున్దస్స కమ్మారపుత్తస్స అమ్బవనే.

ఉబ్భతకనవసన్ధాగారం

౨౯౭. తేన ఖో పన సమయేన పావేయ్యకానం మల్లానం ఉబ్భతకం నామ నవం సన్ధాగారం [సన్థాగారం (సీ. పీ.), సణ్ఠాగారం (స్యా. కం.)] అచిరకారితం హోతి అనజ్ఝావుట్ఠం [అనజ్ఝావుత్థం (సీ. స్యా. పీ. క.)] సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా కేనచి వా మనుస్సభూతేన. అస్సోసుం ఖో పావేయ్యకా మల్లా – ‘‘భగవా కిర మల్లేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి పావం అనుప్పత్తో పావాయం విహరతి చున్దస్స కమ్మారపుత్తస్స అమ్బవనే’’తి. అథ ఖో పావేయ్యకా మల్లా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో పావేయ్యకా మల్లా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఇధ, భన్తే, పావేయ్యకానం మల్లానం ఉబ్భతకం నామ నవం సన్ధాగారం అచిరకారితం హోతి అనజ్ఝావుట్ఠం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా కేనచి వా మనుస్సభూతేన. తఞ్చ ఖో, భన్తే, భగవా పఠమం పరిభుఞ్జతు, భగవతా పఠమం పరిభుత్తం పచ్ఛా పావేయ్యకా మల్లా పరిభుఞ్జిస్సన్తి. తదస్స పావేయ్యకానం మల్లానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి. అధివాసేసి ఖో భగవా తుణ్హీభావేన.

౨౯౮. అథ ఖో పావేయ్యకా మల్లా భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేన సన్ధాగారం తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా సబ్బసన్థరిం [సబ్బసన్థరిం సన్థతం (క.)] సన్ధాగారం సన్థరిత్వా భగవతో ఆసనాని పఞ్ఞాపేత్వా ఉదకమణికం పతిట్ఠపేత్వా తేలపదీపం ఆరోపేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో తే పావేయ్యకా మల్లా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘సబ్బసన్థరిసన్థతం [సబ్బసన్థరిం సన్థతం (సీ. పీ. క.)], భన్తే, సన్ధాగారం, భగవతో ఆసనాని పఞ్ఞత్తాని, ఉదకమణికో పతిట్ఠాపితో, తేలపదీపో ఆరోపితో. యస్సదాని, భన్తే, భగవా కాలం మఞ్ఞతీ’’తి.

౨౯౯. అథ ఖో భగవా నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన యేన సన్ధాగారం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పాదే పక్ఖాలేత్వా సన్ధాగారం పవిసిత్వా మజ్ఝిమం థమ్భం నిస్సాయ పురత్థాభిముఖో నిసీది. భిక్ఖుసఙ్ఘోపి ఖో పాదే పక్ఖాలేత్వా సన్ధాగారం పవిసిత్వా పచ్ఛిమం భిత్తిం నిస్సాయ పురత్థాభిముఖో నిసీది భగవన్తంయేవ పురక్ఖత్వా. పావేయ్యకాపి ఖో మల్లా పాదే పక్ఖాలేత్వా సన్ధాగారం పవిసిత్వా పురత్థిమం భిత్తిం నిస్సాయ పచ్ఛిమాభిముఖా నిసీదింసు భగవన్తంయేవ పురక్ఖత్వా. అథ ఖో భగవా పావేయ్యకే మల్లే బహుదేవ రత్తిం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉయ్యోజేసి – ‘‘అభిక్కన్తా ఖో, వాసేట్ఠా, రత్తి. యస్సదాని తుమ్హే కాలం మఞ్ఞథా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో పావేయ్యకా మల్లా భగవతో పటిస్సుత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కమింసు.

౩౦౦. అథ ఖో భగవా అచిరపక్కన్తేసు పావేయ్యకేసు మల్లేసు తుణ్హీభూతం తుణ్హీభూతం భిక్ఖుసంఘం అనువిలోకేత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘విగతథినమిద్ధో [విగతథీనమిద్ధో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఖో, సారిపుత్త, భిక్ఖుసఙ్ఘో. పటిభాతు తం, సారిపుత్త, భిక్ఖూనం ధమ్మీకథా. పిట్ఠి మే ఆగిలాయతి. తమహం ఆయమిస్సామీ’’తి [ఆయమేయ్యామీతి (స్యా. కం.)]. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవతో పచ్చస్సోసి. అథ ఖో భగవా చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞపేత్వా దక్ఖిణేన పస్సేన సీహసేయ్యం కప్పేసి పాదే పాదం అచ్చాధాయ, సతో సమ్పజానో ఉట్ఠానసఞ్ఞం మనసి కరిత్వా.

భిన్ననిగణ్ఠవత్థు

౩౦౧. తేన ఖో పన సమయేన నిగణ్ఠో నాటపుత్తో పావాయం అధునాకాలఙ్కతో హోతి. తస్స కాలఙ్కిరియాయ భిన్నా నిగణ్ఠా ద్వేధికజాతా [ద్ధేళ్హకజాతా (స్యా. కం.)] భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి [విచరన్తి (స్యా. కం.)] – ‘‘న త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానాసి, అహం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానామి, కిం త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానిస్ససి! మిచ్ఛాపటిపన్నో త్వమసి, అహమస్మి సమ్మాపటిపన్నో. సహితం మే, అసహితం తే. పురేవచనీయం పచ్ఛా అవచ, పచ్ఛావచనీయం పురే అవచ. అధిచిణ్ణం తే విపరావత్తం, ఆరోపితో తే వాదో, నిగ్గహితో త్వమసి, చర వాదప్పమోక్ఖాయ, నిబ్బేఠేహి వా సచే పహోసీ’’తి. వధోయేవ ఖో మఞ్ఞే నిగణ్ఠేసు నాటపుత్తియేసు వత్తతి. యేపి [యేపి తే (సీ. పీ.)] నిగణ్ఠస్స నాటపుత్తస్స సావకా గిహీ ఓదాతవసనా, తేపి నిగణ్ఠేసు నాటపుత్తియేసు నిబ్బిన్నరూపా విరత్తరూపా పటివానరూపా, యథా తం దురక్ఖాతే ధమ్మవినయే దుప్పవేదితే అనియ్యానికే అనుపసమసంవత్తనికే అసమ్మాసమ్బుద్ధప్పవేదితే భిన్నథూపే అప్పటిసరణే.

౩౦౨. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘నిగణ్ఠో, ఆవుసో, నాటపుత్తో పావాయం అధునాకాలఙ్కతో, తస్స కాలఙ్కిరియాయ భిన్నా నిగణ్ఠా ద్వేధికజాతా…పే… భిన్నథూపే అప్పటిసరణే’’. ‘‘ఏవఞ్హేతం, ఆవుసో, హోతి దురక్ఖాతే ధమ్మవినయే దుప్పవేదితే అనియ్యానికే అనుపసమసంవత్తనికే అసమ్మాసమ్బుద్ధప్పవేదితే. అయం ఖో పనావుసో అమ్హాకం [అస్మాకం (పీ.)] భగవతా [భగవతో (క. సీ.)] ధమ్మో స్వాక్ఖాతో సుప్పవేదితో నియ్యానికో ఉపసమసంవత్తనికో సమ్మాసమ్బుద్ధప్పవేదితో. తత్థ సబ్బేహేవ సఙ్గాయితబ్బం, న వివదితబ్బం, యథయిదం బ్రహ్మచరియం అద్ధనియం అస్స చిరట్ఠితికం, తదస్స బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం.

‘‘కతమో చావుసో, అమ్హాకం భగవతా [భగవతో (క. సీ.)] ధమ్మో స్వాక్ఖాతో సుప్పవేదితో నియ్యానికో ఉపసమసంవత్తనికో సమ్మాసమ్బుద్ధప్పవేదితో; యత్థ సబ్బేహేవ సఙ్గాయితబ్బం, న వివదితబ్బం, యథయిదం బ్రహ్మచరియం అద్ధనియం అస్స చిరట్ఠితికం, తదస్స బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం?

ఏకకం

౩౦౩. ‘‘అత్థి ఖో, ఆవుసో, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన ఏకో ధమ్మో సమ్మదక్ఖాతో. తత్థ సబ్బేహేవ సఙ్గాయితబ్బం, న వివదితబ్బం, యథయిదం బ్రహ్మచరియం అద్ధనియం అస్స చిరట్ఠితికం, తదస్స బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. కతమో ఏకో ధమ్మో? సబ్బే సత్తా ఆహారట్ఠితికా. సబ్బే సత్తా సఙ్ఖారట్ఠితికా. అయం ఖో, ఆవుసో, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన ఏకో ధమ్మో సమ్మదక్ఖాతో. తత్థ సబ్బేహేవ సఙ్గాయితబ్బం, న వివదితబ్బం, యథయిదం బ్రహ్మచరియం అద్ధనియం అస్స చిరట్ఠితికం, తదస్స బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం.

దుకం

౩౦౪. ‘‘అత్థి ఖో, ఆవుసో, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన ద్వే ధమ్మా సమ్మదక్ఖాతా. తత్థ సబ్బేహేవ సఙ్గాయితబ్బం, న వివదితబ్బం, యథయిదం బ్రహ్మచరియం అద్ధనియం అస్స చిరట్ఠితికం, తదస్స బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. కతమే ద్వే [ద్వే ధమ్మో (స్యా. కం.) ఏవముపరిపి]?

‘‘నామఞ్చ రూపఞ్చ.

‘‘అవిజ్జా చ భవతణ్హా చ.

‘‘భవదిట్ఠి చ విభవదిట్ఠి చ.

‘‘అహిరికఞ్చ [అహిరీకఞ్చ (కత్థచి)] అనోత్తప్పఞ్చ.

‘‘హిరీ చ ఓత్తప్పఞ్చ.

‘‘దోవచస్సతా చ పాపమిత్తతా చ.

‘‘సోవచస్సతా చ కల్యాణమిత్తతా చ.

‘‘ఆపత్తికుసలతా చ ఆపత్తివుట్ఠానకుసలతా చ.

‘‘సమాపత్తికుసలతా చ సమాపత్తివుట్ఠానకుసలతా చ.

‘‘ధాతుకుసలతా చ మనసికారకుసలతా చ.

‘‘ఆయతనకుసలతా చ పటిచ్చసముప్పాదకుసలతా చ.

‘‘ఠానకుసలతా చ అట్ఠానకుసలతా చ.

‘‘అజ్జవఞ్చ లజ్జవఞ్చ.

‘‘ఖన్తి చ సోరచ్చఞ్చ.

‘‘సాఖల్యఞ్చ పటిసన్థారో చ.

‘‘అవిహింసా చ సోచేయ్యఞ్చ.

‘‘ముట్ఠస్సచ్చఞ్చ అసమ్పజఞ్ఞఞ్చ.

‘‘సతి చ సమ్పజఞ్ఞఞ్చ.

‘‘ఇన్ద్రియేసు అగుత్తద్వారతా చ భోజనే అమత్తఞ్ఞుతా చ.

‘‘ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారతా చ భోజనే మత్తఞ్ఞుతా చ.

‘‘పటిసఙ్ఖానబలఞ్చ [పటిసన్ధానబలఞ్చ (స్యా.)] భావనాబలఞ్చ.

‘‘సతిబలఞ్చ సమాధిబలఞ్చ.

‘‘సమథో చ విపస్సనా చ.

‘‘సమథనిమిత్తఞ్చ పగ్గహనిమిత్తఞ్చ.

‘‘పగ్గహో చ అవిక్ఖేపో చ.

‘‘సీలవిపత్తి చ దిట్ఠివిపత్తి చ.

‘‘సీలసమ్పదా చ దిట్ఠిసమ్పదా చ.

‘‘సీలవిసుద్ధి చ దిట్ఠివిసుద్ధి చ.

‘‘దిట్ఠివిసుద్ధి ఖో పన యథా దిట్ఠిస్స చ పధానం.

‘‘సంవేగో చ సంవేజనీయేసు ఠానేసు సంవిగ్గస్స చ యోనిసో పధానం.

‘‘అసన్తుట్ఠితా చ కుసలేసు ధమ్మేసు అప్పటివానితా చ పధానస్మిం.

‘‘విజ్జా చ విముత్తి చ.

‘‘ఖయేఞాణం అనుప్పాదేఞాణం.

‘‘ఇమే ఖో, ఆవుసో, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన ద్వే ధమ్మా సమ్మదక్ఖాతా. తత్థ సబ్బేహేవ సఙ్గాయితబ్బం, న వివదితబ్బం, యథయిదం బ్రహ్మచరియం అద్ధనియం అస్స చిరట్ఠితికం, తదస్స బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం.

తికం

౩౦౫. ‘‘అత్థి ఖో, ఆవుసో, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన తయో ధమ్మా సమ్మదక్ఖాతా. తత్థ సబ్బేహేవ సఙ్గాయితబ్బం…పే… అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. కతమే తయో?

‘‘తీణి అకుసలమూలాని – లోభో అకుసలమూలం, దోసో అకుసలమూలం, మోహో అకుసలమూలం.

‘‘తీణి కుసలమూలాని – అలోభో కుసలమూలం, అదోసో కుసలమూలం, అమోహో కుసలమూలం.

‘‘తీణి దుచ్చరితాని – కాయదుచ్చరితం, వచీదుచ్చరితం, మనోదుచ్చరితం.

‘‘తీణి సుచరితాని – కాయసుచరితం, వచీసుచరితం, మనోసుచరితం.

‘‘తయో అకుసలవితక్కా – కామవితక్కో, బ్యాపాదవితక్కో, విహింసావితక్కో.

‘‘తయో కుసలవితక్కా – నేక్ఖమ్మవితక్కో, అబ్యాపాదవితక్కో, అవిహింసావితక్కో.

‘‘తయో అకుసలసఙ్కప్పా – కామసఙ్కప్పో, బ్యాపాదసఙ్కప్పో, విహింసాసఙ్కప్పో.

‘‘తయో కుసలసఙ్కప్పా – నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పో, అబ్యాపాదసఙ్కప్పో, అవిహింసాసఙ్కప్పో.

‘‘తిస్సో అకుసలసఞ్ఞా – కామసఞ్ఞా, బ్యాపాదసఞ్ఞా, విహింసాసఞ్ఞా.

‘‘తిస్సో కుసలసఞ్ఞా – నేక్ఖమ్మసఞ్ఞా, అబ్యాపాదసఞ్ఞా, అవిహింసాసఞ్ఞా.

‘‘తిస్సో అకుసలధాతుయో – కామధాతు, బ్యాపాదధాతు, విహింసాధాతు.

‘‘తిస్సో కుసలధాతుయో – నేక్ఖమ్మధాతు, అబ్యాపాదధాతు, అవిహింసాధాతు.

‘‘అపరాపి తిస్సో ధాతుయో – కామధాతు, రూపధాతు, అరూపధాతు.

‘‘అపరాపి తిస్సో ధాతుయో – రూపధాతు, అరూపధాతు, నిరోధధాతు.

‘‘అపరాపి తిస్సో ధాతుయో – హీనధాతు, మజ్ఝిమధాతు, పణీతధాతు.

‘‘తిస్సో తణ్హా – కామతణ్హా, భవతణ్హా, విభవతణ్హా.

‘‘అపరాపి తిస్సో తణ్హా – కామతణ్హా, రూపతణ్హా, అరూపతణ్హా.

‘‘అపరాపి తిస్సో తణ్హా – రూపతణ్హా, అరూపతణ్హా, నిరోధతణ్హా.

‘‘తీణి సంయోజనాని – సక్కాయదిట్ఠి, విచికిచ్ఛా, సీలబ్బతపరామాసో.

‘‘తయో ఆసవా – కామాసవో, భవాసవో, అవిజ్జాసవో.

‘‘తయో భవా – కామభవో, రూపభవో, అరూపభవో.

‘‘తిస్సో ఏసనా – కామేసనా, భవేసనా, బ్రహ్మచరియేసనా.

‘‘తిస్సో విధా – సేయ్యోహమస్మీతి విధా, సదిసోహమస్మీతి విధా, హీనోహమస్మీతి విధా.

‘‘తయో అద్ధా – అతీతో అద్ధా, అనాగతో అద్ధా, పచ్చుప్పన్నో అద్ధా.

‘‘తయో అన్తా – సక్కాయో అన్తో, సక్కాయసముదయో అన్తో, సక్కాయనిరోధో అన్తో.

‘‘తిస్సో వేదనా – సుఖా వేదనా, దుక్ఖా వేదనా, అదుక్ఖమసుఖా వేదనా.

‘‘తిస్సో దుక్ఖతా – దుక్ఖదుక్ఖతా, సఙ్ఖారదుక్ఖతా, విపరిణామదుక్ఖతా.

‘‘తయో రాసీ – మిచ్ఛత్తనియతో రాసి, సమ్మత్తనియతో రాసి, అనియతో రాసి.

‘‘తయో తమా [తిస్సో కఙ్ఖా (బహూసు) అట్ఠకథా ఓలోకేతబ్బా] – అతీతం వా అద్ధానం ఆరబ్భ కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి నాధిముచ్చతి న సమ్పసీదతి, అనాగతం వా అద్ధానం ఆరబ్భ కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి నాధిముచ్చతి న సమ్పసీదతి, ఏతరహి వా పచ్చుప్పన్నం అద్ధానం ఆరబ్భ కఙ్ఖతి విచికిచ్ఛతి నాధిముచ్చతి న సమ్పసీదతి.

‘‘తీణి తథాగతస్స అరక్ఖేయ్యాని – పరిసుద్ధకాయసమాచారో ఆవుసో తథాగతో, నత్థి తథాగతస్స కాయదుచ్చరితం, యం తథాగతో రక్ఖేయ్య – ‘మా మే ఇదం పరో అఞ్ఞాసీ’తి. పరిసుద్ధవచీసమాచారో ఆవుసో, తథాగతో, నత్థి తథాగతస్స వచీదుచ్చరితం, యం తథాగతో రక్ఖేయ్య – ‘మా మే ఇదం పరో అఞ్ఞాసీ’తి. పరిసుద్ధమనోసమాచారో, ఆవుసో, తథాగతో, నత్థి తథాగతస్స మనోదుచ్చరితం యం తథాగతో రక్ఖేయ్య – ‘మా మే ఇదం పరో అఞ్ఞాసీ’తి.

‘‘తయో కిఞ్చనా – రాగో కిఞ్చనం, దోసో కిఞ్చనం, మోహో కిఞ్చనం.

‘‘తయో అగ్గీ – రాగగ్గి, దోసగ్గి, మోహగ్గి.

‘‘అపరేపి తయో అగ్గీ – ఆహునేయ్యగ్గి, గహపతగ్గి, దక్ఖిణేయ్యగ్గి.

‘‘తివిధేన రూపసఙ్గహో – సనిదస్సనసప్పటిఘం రూపం [సనిదస్సనసప్పటిఘరూపం (స్యా. కం.) ఏవమితరద్వయేపి], అనిదస్సనసప్పటిఘం రూపం, అనిదస్సనఅప్పటిఘం రూపం.

‘‘తయో సఙ్ఖారా – పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో, అపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారో, ఆనేఞ్జాభిసఙ్ఖారో.

‘‘తయో పుగ్గలా – సేక్ఖో పుగ్గలో, అసేక్ఖో పుగ్గలో, నేవసేక్ఖోనాసేక్ఖో పుగ్గలో.

‘‘తయో థేరా – జాతిథేరో, ధమ్మథేరో, సమ్ముతిథేరో [సమ్మతిథేరో (స్యా. కం.)].

‘‘తీణి పుఞ్ఞకిరియవత్థూని – దానమయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు, సీలమయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు, భావనామయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు.

‘‘తీణి చోదనావత్థూని – దిట్ఠేన, సుతేన, పరిసఙ్కాయ.

‘‘తిస్సో కామూపపత్తియో [కాముప్పత్తియో (సీ.), కాముపపత్తియో (స్యా. పీ. క.)] – సన్తావుసో సత్తా పచ్చుపట్ఠితకామా, తే పచ్చుపట్ఠితేసు కామేసు వసం వత్తేన్తి, సేయ్యథాపి మనుస్సా ఏకచ్చే చ దేవా ఏకచ్చే చ వినిపాతికా. అయం పఠమా కామూపపత్తి. సన్తావుసో, సత్తా నిమ్మితకామా, తే నిమ్మినిత్వా నిమ్మినిత్వా కామేసు వసం వత్తేన్తి, సేయ్యథాపి దేవా నిమ్మానరతీ. అయం దుతియా కామూపపత్తి. సన్తావుసో సత్తా పరనిమ్మితకామా, తే పరనిమ్మితేసు కామేసు వసం వత్తేన్తి, సేయ్యథాపి దేవా పరనిమ్మితవసవత్తీ. అయం తతియా కామూపపత్తి.

‘‘తిస్సో సుఖూపపత్తియో [సుఖుపపత్తియో (స్యా. పీ. క.)] – సన్తావుసో సత్తా [సత్తా సుఖం (స్యా. కం.)] ఉప్పాదేత్వా ఉప్పాదేత్వా సుఖం విహరన్తి, సేయ్యథాపి దేవా బ్రహ్మకాయికా. అయం పఠమా సుఖూపపత్తి. సన్తావుసో, సత్తా సుఖేన అభిసన్నా పరిసన్నా పరిపూరా పరిప్ఫుటా. తే కదాచి కరహచి ఉదానం ఉదానేన్తి – ‘అహో సుఖం, అహో సుఖ’న్తి, సేయ్యథాపి దేవా ఆభస్సరా. అయం దుతియా సుఖూపపత్తి. సన్తావుసో, సత్తా సుఖేన అభిసన్నా పరిసన్నా పరిపూరా పరిప్ఫుటా. తే సన్తంయేవ తుసితా [సన్తుసితా (స్యా. కం.)] సుఖం [చిత్తసుఖం (స్యా. క.)] పటిసంవేదేన్తి, సేయ్యథాపి దేవా సుభకిణ్హా. అయం తతియా సుఖూపపత్తి.

‘‘తిస్సో పఞ్ఞా – సేక్ఖా పఞ్ఞా, అసేక్ఖా పఞ్ఞా, నేవసేక్ఖానాసేక్ఖా పఞ్ఞా.

‘‘అపరాపి తిస్సో పఞ్ఞా – చిన్తామయా పఞ్ఞా, సుతమయా పఞ్ఞా, భావనామయా పఞ్ఞా.

‘‘తీణావుధాని – సుతావుధం, పవివేకావుధం, పఞ్ఞావుధం.

‘‘తీణిన్ద్రియాని – అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియం, అఞ్ఞిన్ద్రియం, అఞ్ఞాతావిన్ద్రియం.

‘‘తీణి చక్ఖూని – మంసచక్ఖు, దిబ్బచక్ఖు, పఞ్ఞాచక్ఖు.

‘‘తిస్సో సిక్ఖా – అధిసీలసిక్ఖా, అధిచిత్తసిక్ఖా, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా.

‘‘తిస్సో భావనా – కాయభావనా, చిత్తభావనా, పఞ్ఞాభావనా.

‘‘తీణి అనుత్తరియాని – దస్సనానుత్తరియం, పటిపదానుత్తరియం, విముత్తానుత్తరియం.

‘‘తయో సమాధీ – సవితక్కసవిచారో సమాధి, అవితక్కవిచారమత్తో సమాధి, అవితక్కఅవిచారో సమాధి.

‘‘అపరేపి తయో సమాధీ – సుఞ్ఞతో సమాధి, అనిమిత్తో సమాధి, అప్పణిహితో సమాధి.

‘‘తీణి సోచేయ్యాని – కాయసోచేయ్యం, వచీసోచేయ్యం, మనోసోచేయ్యం.

‘‘తీణి మోనేయ్యాని – కాయమోనేయ్యం, వచీమోనేయ్యం, మనోమోనేయ్యం.

‘‘తీణి కోసల్లాని – ఆయకోసల్లం, అపాయకోసల్లం, ఉపాయకోసల్లం.

‘‘తయో మదా – ఆరోగ్యమదో, యోబ్బనమదో, జీవితమదో.

‘‘తీణి ఆధిపతేయ్యాని – అత్తాధిపతేయ్యం, లోకాధిపతేయ్యం, ధమ్మాధిపతేయ్యం.

‘‘తీణి కథావత్థూని – అతీతం వా అద్ధానం ఆరబ్భ కథం కథేయ్య – ‘ఏవం అహోసి అతీతమద్ధాన’న్తి; అనాగతం వా అద్ధానం ఆరబ్భ కథం కథేయ్య – ‘ఏవం భవిస్సతి అనాగతమద్ధాన’న్తి; ఏతరహి వా పచ్చుప్పన్నం అద్ధానం ఆరబ్భ కథం కథేయ్య – ‘ఏవం హోతి ఏతరహి పచ్చుప్పన్నం అద్ధాన’న్తి.

‘‘తిస్సో విజ్జా – పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణం విజ్జా, సత్తానం చుతూపపాతేఞాణం విజ్జా, ఆసవానం ఖయేఞాణం విజ్జా.

‘‘తయో విహారా – దిబ్బో విహారో, బ్రహ్మా విహారో, అరియో విహారో.

‘‘తీణి పాటిహారియాని – ఇద్ధిపాటిహారియం, ఆదేసనాపాటిహారియం, అనుసాసనీపాటిహారియం.

‘‘ఇమే ఖో, ఆవుసో, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన తయో ధమ్మా సమ్మదక్ఖాతా. తత్థ సబ్బేహేవ సఙ్గాయితబ్బం…పే… అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం.

చతుక్కం

౩౦౬. ‘‘అత్థి ఖో, ఆవుసో, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన చత్తారో ధమ్మా సమ్మదక్ఖాతా. తత్థ సబ్బేహేవ సఙ్గాయితబ్బం, న వివదితబ్బం…పే… అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. కతమే చత్తారో?

‘‘చత్తారో సతిపట్ఠానా. ఇధావుసో, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. వేదనాసు వేదనానుపస్సీ…పే… చిత్తే చిత్తానుపస్సీ…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం.

‘‘చత్తారో సమ్మప్పధానా. ఇధావుసో, భిక్ఖు అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి. ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి. అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి. ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి.

‘‘చత్తారో ఇద్ధిపాదా. ఇధావుసో, భిక్ఖు ఛన్దసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి. చిత్తసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి. వీరియసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి. వీమంసాసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి.

‘‘చత్తారి ఝానాని. ఇధావుసో, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం [పఠమజ్ఝానం (స్యా. కం.)] ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం [దుతియజ్ఝానం (స్యా. కం.)] ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరతి సతో చ సమ్పజానో, సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేతి, యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం [తతియజ్ఝానం (స్యా. కం.)] ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా, పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా, అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం [చతుత్థజ్ఝానం (స్యా. కం.)] ఉపసమ్పజ్జ విహరతి.

౩౦౭. ‘‘చతస్సో సమాధిభావనా. అత్థావుసో, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారాయ సంవత్తతి. అత్థావుసో, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఞాణదస్సనపటిలాభాయ సంవత్తతి. అత్థావుసో సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా సతిసమ్పజఞ్ఞాయ సంవత్తతి. అత్థావుసో సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఆసవానం ఖయాయ సంవత్తతి.

‘‘కతమా చావుసో, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారాయ సంవత్తతి? ఇధావుసో, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం, ఆవుసో, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారాయ సంవత్తతి.

‘‘కతమా చావుసో, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఞాణదస్సనపటిలాభాయ సంవత్తతి? ఇధావుసో, భిక్ఖు ఆలోకసఞ్ఞం మనసి కరోతి, దివాసఞ్ఞం అధిట్ఠాతి యథా దివా తథా రత్తిం, యథా రత్తిం తథా దివా. ఇతి వివటేన చేతసా అపరియోనద్ధేన సప్పభాసం చిత్తం భావేతి. అయం, ఆవుసో సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఞాణదస్సనపటిలాభాయ సంవత్తతి.

‘‘కతమా చావుసో, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా సతిసమ్పజఞ్ఞాయ సంవత్తతి? ఇధావుసో, భిక్ఖునో విదితా వేదనా ఉప్పజ్జన్తి, విదితా ఉపట్ఠహన్తి, విదితా అబ్భత్థం గచ్ఛన్తి. విదితా సఞ్ఞా ఉప్పజ్జన్తి, విదితా ఉపట్ఠహన్తి, విదితా అబ్భత్థం గచ్ఛన్తి. విదితా వితక్కా ఉప్పజ్జన్తి, విదితా ఉపట్ఠహన్తి, విదితా అబ్భత్థం గచ్ఛన్తి. అయం, ఆవుసో, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా సతిసమ్పజఞ్ఞాయ సంవత్తతి.

‘‘కతమా చావుసో, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఆసవానం ఖయాయ సంవత్తతి? ఇధావుసో, భిక్ఖు పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు ఉదయబ్బయానుపస్సీ విహరతి. ఇతి రూపం, ఇతి రూపస్స సముదయో, ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో. ఇతి వేదనా…పే… ఇతి సఞ్ఞా… ఇతి సఙ్ఖారా… ఇతి విఞ్ఞాణం, ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో, ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో. అయం, ఆవుసో, సమాధిభావనా భావితా బహులీకతా ఆసవానం ఖయాయ సంవత్తతి.

౩౦౮. ‘‘చతస్సో అప్పమఞ్ఞా. ఇధావుసో, భిక్ఖు మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి. తథా దుతియం. తథా తతియం. తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన [అబ్యాపజ్ఝేన (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఫరిత్వా విహరతి. కరుణాసహగతేన చేతసా…పే… ముదితాసహగతేన చేతసా…పే… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి. తథా దుతియం. తథా తతియం. తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి.

‘‘చత్తారో ఆరుప్పా. [అరూపా (స్యా. కం. పీ.)] ఇధావుసో, భిక్ఖు సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘అనన్తో ఆకాసో’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సబ్బసో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి.

‘‘చత్తారి అపస్సేనాని. ఇధావుసో, భిక్ఖు సఙ్ఖాయేకం పటిసేవతి, సఙ్ఖాయేకం అధివాసేతి, సఙ్ఖాయేకం పరివజ్జేతి, సఙ్ఖాయేకం వినోదేతి.

౩౦౯. ‘‘చత్తారో అరియవంసా. ఇధావుసో, భిక్ఖు సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన చీవరేన, ఇతరీతరచీవరసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ, న చ చీవరహేతు అనేసనం అప్పతిరూపం ఆపజ్జతి; అలద్ధా చ చీవరం న పరితస్సతి, లద్ధా చ చీవరం అగధితో [అగథితో (సీ. పీ.)] అముచ్ఛితో అనజ్ఝాపన్నో ఆదీనవదస్సావీ నిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతి; తాయ చ పన ఇతరీతరచీవరసన్తుట్ఠియా నేవత్తానుక్కంసేతి న పరం వమ్భేతి. యో హి తత్థ దక్ఖో అనలసో సమ్పజానో పటిస్సతో, అయం వుచ్చతావుసో – ‘భిక్ఖు పోరాణే అగ్గఞ్ఞే అరియవంసే ఠితో’.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, భిక్ఖు సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన పిణ్డపాతేన, ఇతరీతరపిణ్డపాతసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ, న చ పిణ్డపాతహేతు అనేసనం అప్పతిరూపం ఆపజ్జతి; అలద్ధా చ పిణ్డపాతం న పరితస్సతి, లద్ధా చ పిణ్డపాతం అగధితో అముచ్ఛితో అనజ్ఝాపన్నో ఆదీనవదస్సావీ నిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతి; తాయ చ పన ఇతరీతరపిణ్డపాతసన్తుట్ఠియా నేవత్తానుక్కంసేతి న పరం వమ్భేతి. యో హి తత్థ దక్ఖో అనలసో సమ్పజానో పటిస్సతో, అయం వుచ్చతావుసో – ‘భిక్ఖు పోరాణే అగ్గఞ్ఞే అరియవంసే ఠితో’.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, భిక్ఖు సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరేన సేనాసనేన, ఇతరీతరసేనాసనసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ, న చ సేనాసనహేతు అనేసనం అప్పతిరూపం ఆపజ్జతి; అలద్ధా చ సేనాసనం న పరితస్సతి, లద్ధా చ సేనాసనం అగధితో అముచ్ఛితో అనజ్ఝాపన్నో ఆదీనవదస్సావీ నిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతి; తాయ చ పన ఇతరీతరసేనాసనసన్తుట్ఠియా నేవత్తానుక్కంసేతి న పరం వమ్భేతి. యో హి తత్థ దక్ఖో అనలసో సమ్పజానో పటిస్సతో, అయం వుచ్చతావుసో – ‘భిక్ఖు పోరాణే అగ్గఞ్ఞే అరియవంసే ఠితో’.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, భిక్ఖు పహానారామో హోతి పహానరతో, భావనారామో హోతి భావనారతో; తాయ చ పన పహానారామతాయ పహానరతియా భావనారామతాయ భావనారతియా నేవత్తానుక్కంసేతి న పరం వమ్భేతి. యో హి తత్థ దక్ఖో అనలసో సమ్పజానో పటిస్సతో అయం వుచ్చతావుసో – ‘భిక్ఖు పోరాణే అగ్గఞ్ఞే అరియవంసే ఠితో’.

౩౧౦. ‘‘చత్తారి పధానాని. సంవరపధానం పహానపధానం భావనాపధానం [భావనాప్పధానం (స్యా.)] అనురక్ఖణాపధానం [అనురక్ఖనాప్పధానం (స్యా.)]. కతమఞ్చావుసో, సంవరపధానం? ఇధావుసో, భిక్ఖు చక్ఖునా రూపం దిస్వా న నిమిత్తగ్గాహీ హోతి నానుబ్యఞ్జనగ్గాహీ. యత్వాధికరణమేనం చక్ఖున్ద్రియం అసంవుతం విహరన్తం అభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవేయ్యుం, తస్స సంవరాయ పటిపజ్జతి, రక్ఖతి చక్ఖున్ద్రియం, చక్ఖున్ద్రియే సంవరం ఆపజ్జతి. సోతేన సద్దం సుత్వా… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ న నిమిత్తగ్గాహీ హోతి నానుబ్యఞ్జనగ్గాహీ. యత్వాధికరణమేనం మనిన్ద్రియం అసంవుతం విహరన్తం అభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవేయ్యుం, తస్స సంవరాయ పటిపజ్జతి, రక్ఖతి మనిన్ద్రియం, మనిన్ద్రియే సంవరం ఆపజ్జతి. ఇదం వుచ్చతావుసో, సంవరపధానం.

‘‘కతమఞ్చావుసో, పహానపధానం? ఇధావుసో, భిక్ఖు ఉప్పన్నం కామవితక్కం నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి బ్యన్తిం కరోతి [బ్యన్తీ కరోతి (స్యా. కం.)] అనభావం గమేతి. ఉప్పన్నం బ్యాపాదవితక్కం…పే… ఉప్పన్నం విహింసావితక్కం… ఉప్పన్నుప్పన్నే పాపకే అకుసలే ధమ్మే నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి బ్యన్తిం కరోతి అనభావం గమేతి. ఇదం వుచ్చతావుసో, పహానపధానం.

‘‘కతమఞ్చావుసో, భావనాపధానం? ఇధావుసో, భిక్ఖు సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఇదం వుచ్చతావుసో, భావనాపధానం.

‘‘కతమఞ్చావుసో, అనురక్ఖణాపధానం? ఇధావుసో, భిక్ఖు ఉప్పన్నం భద్రకం [భద్దకం (స్యా. కం. పీ.)] సమాధినిమిత్తం అనురక్ఖతి – అట్ఠికసఞ్ఞం, పుళువకసఞ్ఞం [పుళవకసఞ్ఞం (సీ. పీ.)], వినీలకసఞ్ఞం, విచ్ఛిద్దకసఞ్ఞం, ఉద్ధుమాతకసఞ్ఞం. ఇదం వుచ్చతావుసో, అనురక్ఖణాపధానం.

‘‘చత్తారి ఞాణాని – ధమ్మే ఞాణం, అన్వయే ఞాణం, పరియే [పరిచ్చే (సీ. క.), పరిచ్ఛేదే (స్యా. పీ. క.) టీకా ఓలోకేతబ్బా] ఞాణం, సమ్ముతియా ఞాణం [సమ్మతిఞాణం (స్యా. కం.)].

‘‘అపరానిపి చత్తారి ఞాణాని – దుక్ఖే ఞాణం, దుక్ఖసముదయే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ ఞాణం.

౩౧౧. ‘‘చత్తారి సోతాపత్తియఙ్గాని – సప్పురిససంసేవో, సద్ధమ్మస్సవనం, యోనిసోమనసికారో, ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తి.

‘‘చత్తారి సోతాపన్నస్స అఙ్గాని. ఇధావుసో, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో, భగవా’తి. ధమ్మే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో [ఓపనయికో (స్యా. కం.)] పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’తి. సఙ్ఘే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో ఉజుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో ఞాయప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో సామీచిప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో యదిదం చత్తారి పురిసయుగాని అట్ఠ పురిసపుగ్గలా, ఏస భగవతో సావకసఙ్ఘో ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’తి. అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి అచ్ఛిద్దేహి అసబలేహి అకమ్మాసేహి భుజిస్సేహి విఞ్ఞుప్పసత్థేహి అపరామట్ఠేహి సమాధిసంవత్తనికేహి.

‘‘చత్తారి సామఞ్ఞఫలాని – సోతాపత్తిఫలం, సకదాగామిఫలం, అనాగామిఫలం, అరహత్తఫలం.

‘‘చతస్సో ధాతుయో – పథవీధాతు, ఆపోధాతు, తేజోధాతు, వాయోధాతు.

‘‘చత్తారో ఆహారా – కబళీకారో ఆహారో ఓళారికో వా సుఖుమో వా, ఫస్సో దుతియో, మనోసఞ్చేతనా తతియా, విఞ్ఞాణం చతుత్థం.

‘‘చతస్సో విఞ్ఞాణట్ఠితియో. రూపూపాయం వా, ఆవుసో, విఞ్ఞాణం తిట్ఠమానం తిట్ఠతి రూపారమ్మణం [రూపారమణం (?)] రూపప్పతిట్ఠం నన్దూపసేచనం వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జతి; వేదనూపాయం వా ఆవుసో…పే… సఞ్ఞూపాయం వా, ఆవుసో…పే… సఙ్ఖారూపాయం వా, ఆవుసో, విఞ్ఞాణం తిట్ఠమానం తిట్ఠతి సఙ్ఖారారమ్మణం సఙ్ఖారప్పతిట్ఠం నన్దూపసేచనం వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జతి.

‘‘చత్తారి అగతిగమనాని – ఛన్దాగతిం గచ్ఛతి, దోసాగతి గచ్ఛతి, మోహాగతిం గచ్ఛతి, భయాగతిం గచ్ఛతి.

‘‘చత్తారో తణ్హుప్పాదా – చీవరహేతు వా, ఆవుసో, భిక్ఖునో తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి; పిణ్డపాతహేతు వా, ఆవుసో, భిక్ఖునో తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి; సేనాసనహేతు వా, ఆవుసో, భిక్ఖునో తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి; ఇతిభవాభవహేతు వా, ఆవుసో, భిక్ఖునో తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి.

‘‘చతస్సో పటిపదా – దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా.

‘‘అపరాపి చతస్సో పటిపదా – అక్ఖమా పటిపదా, ఖమా పటిపదా, దమా పటిపదా, సమా పటిపదా.

‘‘చత్తారి ధమ్మపదాని – అనభిజ్ఝా ధమ్మపదం, అబ్యాపాదో ధమ్మపదం, సమ్మాసతి ధమ్మపదం, సమ్మాసమాధి ధమ్మపదం.

‘‘చత్తారి ధమ్మసమాదానాని – అత్థావుసో, ధమ్మసమాదానం పచ్చుప్పన్నదుక్ఖఞ్చేవ ఆయతిఞ్చ దుక్ఖవిపాకం. అత్థావుసో, ధమ్మసమాదానం పచ్చుప్పన్నదుక్ఖం ఆయతిం సుఖవిపాకం. అత్థావుసో, ధమ్మసమాదానం పచ్చుప్పన్నసుఖం ఆయతిం దుక్ఖవిపాకం. అత్థావుసో, ధమ్మసమాదానం పచ్చుప్పన్నసుఖఞ్చేవ ఆయతిఞ్చ సుఖవిపాకం.

‘‘చత్తారో ధమ్మక్ఖన్ధా – సీలక్ఖన్ధో, సమాధిక్ఖన్ధో, పఞ్ఞాక్ఖన్ధో, విముత్తిక్ఖన్ధో.

‘‘చత్తారి బలాని – వీరియబలం, సతిబలం, సమాధిబలం, పఞ్ఞాబలం.