౧. పాథికసుత్తం
సునక్ఖత్తవత్థు
౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా మల్లేసు విహరతి అనుపియం నామ [అనుప్పియం నామ (స్యా.)] మల్లానం నిగమో. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ అనుపియం పిణ్డాయ పావిసి. అథ ఖో భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘అతిప్పగో ఖో తావ అనుపియాయం [అనుపియం (క.)] పిణ్డాయ చరితుం. యంనూనాహం యేన భగ్గవగోత్తస్స పరిబ్బాజకస్స ఆరామో, యేన భగ్గవగోత్తో పరిబ్బాజకో తేనుపసఙ్కమేయ్య’’న్తి.
౨. అథ ఖో భగవా యేన భగ్గవగోత్తస్స పరిబ్బాజకస్స ఆరామో, యేన భగ్గవగోత్తో పరిబ్బాజకో తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో భగ్గవగోత్తో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతు ఖో, భన్తే, భగవా. స్వాగతం, భన్తే, భగవతో. చిరస్సం ఖో, భన్తే, భగవా ఇమం పరియాయమకాసి యదిదం ఇధాగమనాయ. నిసీదతు, భన్తే, భగవా, ఇదమాసనం పఞ్ఞత్త’’న్తి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. భగ్గవగోత్తోపి ఖో పరిబ్బాజకో అఞ్ఞతరం నీచం ఆసనం గహేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో భగ్గవగోత్తో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘పురిమాని, భన్తే, దివసాని పురిమతరాని సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం ఏతదవోచ – ‘పచ్చక్ఖాతో దాని మయా, భగ్గవ, భగవా. న దానాహం భగవన్తం ఉద్దిస్స విహరామీ’తి. కచ్చేతం, భన్తే, తథేవ, యథా సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో అవచా’’తి? ‘‘తథేవ ఖో ఏతం, భగ్గవ, యథా సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో అవచ’’.
౩. పురిమాని, భగ్గవ, దివసాని పురిమతరాని సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో మం ఏతదవోచ – ‘పచ్చక్ఖామి దానాహం, భన్తే, భగవన్తం. న దానాహం, భన్తే, భగవన్తం ఉద్దిస్స విహరిస్సామీ’తి. ‘ఏవం వుత్తే, అహం, భగ్గవ, సునక్ఖత్తం లిచ్ఛవిపుత్తం ఏతదవోచం – ‘అపి ను తాహం, సునక్ఖత్త, ఏవం అవచం, ఏహి త్వం, సునక్ఖత్త, మమం ఉద్దిస్స విహరాహీ’తి? ‘నో హేతం, భన్తే’. ‘త్వం వా పన మం ఏవం అవచ – అహం, భన్తే, భగవన్తం ఉద్దిస్స విహరిస్సామీ’తి? ‘నో హేతం, భన్తే’. ‘ఇతి కిర, సునక్ఖత్త, నేవాహం తం వదామి – ఏహి త్వం, సునక్ఖత్త, మమం ఉద్దిస్స విహరాహీతి. నపి కిర మం త్వం వదేసి – అహం, భన్తే, భగవన్తం ఉద్దిస్స విహరిస్సామీతి. ఏవం సన్తే, మోఘపురిస, కో సన్తో కం పచ్చాచిక్ఖసి? పస్స, మోఘపురిస, యావఞ్చ [యావ చ (క.)] తే ఇదం అపరద్ధ’న్తి.
౪. ‘న హి పన మే, భన్తే, భగవా ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరోతీ’తి. ‘అపి ను తాహం, సునక్ఖత్త, ఏవం అవచం – ఏహి త్వం, సునక్ఖత్త, మమం ఉద్దిస్స విహరాహి, అహం తే ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరిస్సామీ’తి? ‘నో హేతం, భన్తే’. ‘త్వం వా పన మం ఏవం అవచ – అహం, భన్తే, భగవన్తం ఉద్దిస్స విహరిస్సామి, భగవా మే ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరిస్సతీ’తి? ‘నో హేతం, భన్తే’. ‘ఇతి కిర, సునక్ఖత్త, నేవాహం తం వదామి – ఏహి త్వం, సునక్ఖత్త, మమం ఉద్దిస్స విహరాహి, అహం తే ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరిస్సామీ’తి; నపి కిర మం త్వం వదేసి – అహం, భన్తే, భగవన్తం ఉద్దిస్స విహరిస్సామి, భగవా మే ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరిస్సతీ’తి. ఏవం సన్తే, మోఘపురిస, కో సన్తో కం పచ్చాచిక్ఖసి? తం కిం మఞ్ఞసి, సునక్ఖత్త, కతే వా ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియే అకతే వా ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియే యస్సత్థాయ మయా ధమ్మో దేసితో సో నియ్యాతి తక్కరస్స సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయా’తి? ‘కతే వా, భన్తే, ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియే అకతే వా ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియే యస్సత్థాయ భగవతా ధమ్మో దేసితో సో నియ్యాతి తక్కరస్స సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయా’తి. ‘ఇతి కిర, సునక్ఖత్త, కతే వా ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియే, అకతే వా ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియే, యస్సత్థాయ మయా ధమ్మో దేసితో, సో నియ్యాతి తక్కరస్స సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ. తత్ర, సునక్ఖత్త, కిం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కతం కరిస్సతి? పస్స, మోఘపురిస, యావఞ్చ తే ఇదం అపరద్ధ’న్తి.
౫. ‘న హి పన మే, భన్తే, భగవా అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేతీ’తి [పఞ్ఞాపేతీతి (పీ.)]? ‘అపి ను తాహం, సునక్ఖత్త, ఏవం అవచం – ఏహి త్వం, సునక్ఖత్త, మమం ఉద్దిస్స విహరాహి, అహం తే అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేస్సామీ’తి? ‘నో హేతం, భన్తే’. ‘త్వం వా పన మం ఏవం అవచ – అహం, భన్తే, భగవన్తం ఉద్దిస్స విహరిస్సామి, భగవా మే అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేస్సతీ’తి? ‘నో హేతం, భన్తే’. ‘ఇతి కిర, సునక్ఖత్త, నేవాహం తం వదామి – ఏహి త్వం, సునక్ఖత్త, మమం ఉద్దిస్స విహరాహి, అహం తే అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేస్సామీతి. నపి కిర మం త్వం వదేసి – అహం, భన్తే, భగవన్తం ఉద్దిస్స విహరిస్సామి, భగవా మే అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేస్సతీ’తి. ఏవం సన్తే, మోఘపురిస, కో సన్తో కం పచ్చాచిక్ఖసి? తం కిం మఞ్ఞసి, సునక్ఖత్త, పఞ్ఞత్తే వా అగ్గఞ్ఞే, అపఞ్ఞత్తే వా అగ్గఞ్ఞే, యస్సత్థాయ మయా ధమ్మో దేసితో, సో నియ్యాతి తక్కరస్స సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయా’తి? ‘పఞ్ఞత్తే వా, భన్తే, అగ్గఞ్ఞే, అపఞ్ఞత్తే వా అగ్గఞ్ఞే, యస్సత్థాయ భగవతా ధమ్మో దేసితో, సో నియ్యాతి తక్కరస్స సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయా’తి. ‘ఇతి కిర, సునక్ఖత్త, పఞ్ఞత్తే వా అగ్గఞ్ఞే, అపఞ్ఞత్తే వా అగ్గఞ్ఞే, యస్సత్థాయ మయా ధమ్మో దేసితో, సో నియ్యాతి తక్కరస్స సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ. తత్ర, సునక్ఖత్త, కిం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞత్తం కరిస్సతి? పస్స, మోఘపురిస, యావఞ్చ తే ఇదం అపరద్ధం’.
౬. ‘అనేకపరియాయేన ఖో తే, సునక్ఖత్త, మమ వణ్ణో భాసితో వజ్జిగామే – ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ఇతి ఖో తే, సునక్ఖత్త, అనేకపరియాయేన మమ వణ్ణో భాసితో వజ్జిగామే.
‘అనేకపరియాయేన ఖో తే, సునక్ఖత్త, ధమ్మస్స వణ్ణో భాసితో వజ్జిగామే – స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీతి. ఇతి ఖో తే, సునక్ఖత్త, అనేకపరియాయేన ధమ్మస్స వణ్ణో భాసితో వజ్జిగామే.
‘అనేకపరియాయేన ఖో తే, సునక్ఖత్త, సఙ్ఘస్స వణ్ణో భాసితో వజ్జిగామే – సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, ఉజుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, ఞాయప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, సామీచిప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, యదిదం చత్తారి పురిసయుగాని అట్ఠ పురిసపుగ్గలా, ఏస భగవతో సావకసఙ్ఘో, ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సాతి. ఇతి ఖో తే, సునక్ఖత్త, అనేకపరియాయేన సఙ్ఘస్స వణ్ణో భాసితో వజ్జిగామే.
‘ఆరోచయామి ఖో తే, సునక్ఖత్త, పటివేదయామి ఖో తే, సునక్ఖత్త. భవిస్సన్తి ఖో తే, సునక్ఖత్త, వత్తారో, నో విసహి సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో సమణే గోతమే బ్రహ్మచరియం చరితుం, సో అవిసహన్తో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తోతి. ఇతి ఖో తే, సునక్ఖత్త, భవిస్సన్తి వత్తారో’తి.
ఏవం పి ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో మయా వుచ్చమానో అపక్కమేవ ఇమస్మా ధమ్మవినయా, యథా తం ఆపాయికో నేరయికో.
కోరక్ఖత్తియవత్థు
౭. ‘‘ఏకమిదాహం, భగ్గవ, సమయం థూలూసు [బుమూసు (సీ. పీ.)] విహరామి ఉత్తరకా నామ థూలూనం నిగమో. అథ ఖ్వాహం, భగ్గవ, పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సునక్ఖత్తేన లిచ్ఛవిపుత్తేన పచ్ఛాసమణేన ఉత్తరకం పిణ్డాయ పావిసిం. తేన ఖో పన సమయేన అచేలో కోరక్ఖత్తియో కుక్కురవతికో చతుక్కుణ్డికో [చతుకుణ్డికో (సీ. పీ.) చతుకోణ్డికో (స్యా. క.)] ఛమానికిణ్ణం భక్ఖసం ముఖేనేవ ఖాదతి, ముఖేనేవ భుఞ్జతి. అద్దసా ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో అచేలం కోరక్ఖత్తియం కుక్కురవతికం చతుక్కుణ్డికం ఛమానికిణ్ణం భక్ఖసం ముఖేనేవ ఖాదన్తం ముఖేనేవ భుఞ్జన్తం. దిస్వానస్స ఏతదహోసి – ‘సాధురూపో వత, భో, అయం [అరహం (సీ. స్యా. పీ.)] సమణో చతుక్కుణ్డికో ఛమానికిణ్ణం భక్ఖసం ముఖేనేవ ఖాదతి, ముఖేనేవ భుఞ్జతీ’తి.
‘‘అథ ఖ్వాహం, భగ్గవ, సునక్ఖత్తస్స లిచ్ఛవిపుత్తస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ సునక్ఖత్తం లిచ్ఛవిపుత్తం ఏతదవోచం – ‘త్వమ్పి నామ, మోఘపురిస, సమణో సక్యపుత్తియో [మోఘపురిస సక్యపుత్తియో (సీ. స్యా. పీ.)] పటిజానిస్ససీ’తి! ‘కిం పన మం, భన్తే, భగవా ఏవమాహ – ‘త్వమ్పి నామ, మోఘపురిస, సమణో సక్యపుత్తియో [మోఘపురిస సక్యపుత్తియో (సీ. స్యా. పీ.)] పటిజానిస్ససీ’తి? ‘నను తే, సునక్ఖత్త, ఇమం అచేలం కోరక్ఖత్తియం కుక్కురవతికం చతుక్కుణ్డికం ఛమానికిణ్ణం భక్ఖసం ముఖేనేవ ఖాదన్తం ముఖేనేవ భుఞ్జన్తం దిస్వాన ఏతదహోసి – సాధురూపో వత, భో, అయం సమణో చతుక్కుణ్డికో ఛమానికిణ్ణం భక్ఖసం ముఖేనేవ ఖాదతి, ముఖేనేవ భుఞ్జతీ’తి? ‘ఏవం, భన్తే. కిం పన, భన్తే, భగవా అరహత్తస్స మచ్ఛరాయతీ’తి? ‘న ఖో అహం, మోఘపురిస, అరహత్తస్స మచ్ఛరాయామి. అపి చ, తుయ్హేవేతం పాపకం దిట్ఠిగతం ఉప్పన్నం, తం పజహ. మా తే అహోసి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ. యం ఖో పనేతం, సునక్ఖత్త, మఞ్ఞసి అచేలం కోరక్ఖత్తియం – సాధురూపో అయం సమణోతి [మఞ్ఞసి ‘‘అచేలో కోరఖత్తియో సాధురూపో అరహం సమణోతి’’ (స్యా.)]. సో సత్తమం దివసం అలసకేన కాలఙ్కరిస్సతి. కాలఙ్కతో [కాలకతో (సీ. స్యా. పీ.)] చ కాలకఞ్చికా [కాలకఞ్జా (సీ. పీ.), కాలకఞ్జికా (స్యా.)] నామ అసురా సబ్బనిహీనో అసురకాయో, తత్ర ఉపపజ్జిస్సతి. కాలఙ్కతఞ్చ నం బీరణత్థమ్బకే సుసానే ఛడ్డేస్సన్తి. ఆకఙ్ఖమానో చ త్వం, సునక్ఖత్త, అచేలం కోరక్ఖత్తియం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛేయ్యాసి – జానాసి, ఆవుసో కోరక్ఖత్తియ [అచేల కోరఖత్తియ (క.)], అత్తనో గతిన్తి? ఠానం ఖో పనేతం, సునక్ఖత్త, విజ్జతి యం తే అచేలో కోరక్ఖత్తియో బ్యాకరిస్సతి – జానామి, ఆవుసో సునక్ఖత్త, అత్తనో గతిం; కాలకఞ్చికా నామ అసురా సబ్బనిహీనో అసురకాయో, తత్రామ్హి ఉపపన్నోతి.
‘‘అథ ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో యేన అచేలో కోరక్ఖత్తియో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా అచేలం కోరక్ఖత్తియం ఏతదవోచ – ‘బ్యాకతో ఖోసి, ఆవుసో కోరక్ఖత్తియ, సమణేన గోతమేన – అచేలో కోరక్ఖత్తియో సత్తమం దివసం అలసకేన కాలఙ్కరిస్సతి. కాలఙ్కతో చ కాలకఞ్చికా నామ అసురా సబ్బనిహీనో అసురకాయో, తత్ర ఉపపజ్జిస్సతి. కాలఙ్కతఞ్చ నం బీరణత్థమ్బకే సుసానే ఛడ్డేస్సన్తీ’తి. యేన త్వం, ఆవుసో కోరక్ఖత్తియ, మత్తం మత్తఞ్చ భత్తం భుఞ్జేయ్యాసి, మత్తం మత్తఞ్చ పానీయం పివేయ్యాసి. యథా సమణస్స గోతమస్స మిచ్ఛా అస్స వచన’న్తి.
౮. ‘‘అథ ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో ఏకద్వీహికాయ సత్తరత్తిన్దివాని గణేసి, యథా తం తథాగతస్స అసద్దహమానో. అథ ఖో, భగ్గవ, అచేలో కోరక్ఖత్తియో సత్తమం దివసం అలసకేన కాలమకాసి. కాలఙ్కతో చ కాలకఞ్చికా నామ అసురా సబ్బనిహీనో అసురకాయో, తత్ర ఉపపజ్జి. కాలఙ్కతఞ్చ నం బీరణత్థమ్బకే సుసానే ఛడ్డేసుం.
౯. ‘‘అస్సోసి ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో – ‘అచేలో కిర కోరక్ఖత్తియో అలసకేన కాలఙ్కతో బీరణత్థమ్బకే సుసానే ఛడ్డితో’తి. అథ ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో యేన బీరణత్థమ్బకం సుసానం, యేన అచేలో కోరక్ఖత్తియో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా అచేలం కోరక్ఖత్తియం తిక్ఖత్తుం పాణినా ఆకోటేసి – ‘జానాసి, ఆవుసో కోరక్ఖత్తియ, అత్తనో గతి’న్తి? అథ ఖో, భగ్గవ, అచేలో కోరక్ఖత్తియో పాణినా పిట్ఠిం పరిపుఞ్ఛన్తో వుట్ఠాసి. ‘జానామి, ఆవుసో సునక్ఖత్త, అత్తనో గతిం. కాలకఞ్చికా నామ అసురా సబ్బనిహీనో అసురకాయో, తత్రామ్హి ఉపపన్నో’తి వత్వా తత్థేవ ఉత్తానో పపతి [పరిపతి (స్యా. క.)].
౧౦. ‘‘అథ ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అహం, భగ్గవ, సునక్ఖత్తం లిచ్ఛవిపుత్తం ఏతదవోచం – ‘తం కిం మఞ్ఞసి, సునక్ఖత్త, యథేవ తే అహం అచేలం కోరక్ఖత్తియం ఆరబ్భ బ్యాకాసిం, తథేవ తం విపాకం, అఞ్ఞథా వా’తి? ‘యథేవ మే, భన్తే, భగవా అచేలం కోరక్ఖత్తియం ఆరబ్భ బ్యాకాసి, తథేవ తం విపాకం, నో అఞ్ఞథా’తి. ‘తం కిం మఞ్ఞసి, సునక్ఖత్త, యది ఏవం సన్తే కతం వా హోతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం, అకతం వాతి? ‘అద్ధా ఖో, భన్తే, ఏవం సన్తే కతం హోతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం, నో అకత’న్తి. ‘ఏవమ్పి ఖో మం త్వం, మోఘపురిస, ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరోన్తం ఏవం వదేసి – న హి పన మే, భన్తే, భగవా ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరోతీతి. పస్స, మోఘపురిస, యావఞ్చ తే ఇదం అపరద్ధ’న్తి. ‘‘ఏవమ్పి ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో మయా వుచ్చమానో అపక్కమేవ ఇమస్మా ధమ్మవినయా, యథా తం ఆపాయికో నేరయికో.
అచేలకళారమట్టకవత్థు
౧౧. ‘‘ఏకమిదాహం, భగ్గవ, సమయం వేసాలియం విహరామి మహావనే కూటాగారసాలాయం. తేన ఖో పన సమయేన అచేలో కళారమట్టకో వేసాలియం పటివసతి లాభగ్గప్పత్తో చేవ యసగ్గప్పత్తో చ వజ్జిగామే. తస్స సత్తవతపదాని [సత్తవత్తపదాని (స్యా. పీ.)] సమత్తాని సమాదిన్నాని హోన్తి – ‘యావజీవం అచేలకో అస్సం, న వత్థం పరిదహేయ్యం, యావజీవం బ్రహ్మచారీ అస్సం, న మేథునం ధమ్మం పటిసేవేయ్యం, యావజీవం సురామంసేనేవ యాపేయ్యం, న ఓదనకుమ్మాసం భుఞ్జేయ్యం. పురత్థిమేన వేసాలిం ఉదేనం నామ చేతియం, తం నాతిక్కమేయ్యం, దక్ఖిణేన వేసాలిం గోతమకం నామ చేతియం, తం నాతిక్కమేయ్యం, పచ్ఛిమేన వేసాలిం సత్తమ్బం నామ చేతియం, తం నాతిక్కమేయ్యం, ఉత్తరేన వేసాలిం బహుపుత్తం నామ [బహుపుత్తకం నామ (స్యా.)] చేతియం తం నాతిక్కమేయ్య’న్తి. సో ఇమేసం సత్తన్నం వతపదానం సమాదానహేతు లాభగ్గప్పత్తో చేవ యసగ్గప్పత్తో చ వజ్జిగామే.
౧౨. ‘‘అథ ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో యేన అచేలో కళారమట్టకో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా అచేలం కళారమట్టకం పఞ్హం అపుచ్ఛి. తస్స అచేలో కళారమట్టకో పఞ్హం పుట్ఠో న సమ్పాయాసి. అసమ్పాయన్తో కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాత్వాకాసి. అథ ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తస్స లిచ్ఛవిపుత్తస్స ఏతదహోసి – ‘సాధురూపం వత భో అరహన్తం సమణం ఆసాదిమ్హసే [అసాదియిమ్హసే (స్యా.)]. మా వత నో అహోసి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయా’తి.
౧౩. ‘‘అథ ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అహం, భగ్గవ, సునక్ఖత్తం లిచ్ఛవిపుత్తం ఏతదవోచం – ‘త్వమ్పి నామ, మోఘపురిస, సమణో సక్యపుత్తియో పటిజానిస్ససీ’తి! ‘కిం పన మం, భన్తే, భగవా ఏవమాహ – త్వమ్పి నామ, మోఘపురిస, సమణో సక్యపుత్తియో పటిజానిస్ససీ’తి? ‘నను త్వం, సునక్ఖత్త, అచేలం కళారమట్టకం ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్హం అపుచ్ఛి. తస్స తే అచేలో కళారమట్టకో పఞ్హం పుట్ఠో న సమ్పాయాసి. అసమ్పాయన్తో కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాత్వాకాసి. తస్స తే ఏతదహోసి – ‘‘సాధురూపం వత, భో, అరహన్తం సమణం ఆసాదిమ్హసే. మా వత నో అహోసి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయా’తి. ‘ఏవం, భన్తే. కిం పన, భన్తే, భగవా అరహత్తస్స మచ్ఛరాయతీ’తి? ‘న ఖో అహం, మోఘపురిస, అరహత్తస్స మచ్ఛరాయామి, అపి చ తుయ్హేవేతం పాపకం దిట్ఠిగతం ఉప్పన్నం, తం పజహ. మా తే అహోసి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ. యం ఖో పనేతం, సునక్ఖత్త, మఞ్ఞసి అచేలం కళారమట్టకం – సాధురూపో అయం [అరహం (స్యా.)] సమణోతి, సో నచిరస్సేవ పరిహితో సానుచారికో విచరన్తో ఓదనకుమ్మాసం భుఞ్జమానో సబ్బానేవ వేసాలియాని చేతియాని సమతిక్కమిత్వా యసా నిహీనో [యసానికిణ్ణో (క.)] కాలం కరిస్సతీ’తి.
‘‘‘అథ ఖో, భగ్గవ, అచేలో కళారమట్టకో నచిరస్సేవ పరిహితో సానుచారికో విచరన్తో ఓదనకుమ్మాసం భుఞ్జమానో సబ్బానేవ వేసాలియాని చేతియాని సమతిక్కమిత్వా యసా నిహీనో కాలమకాసి.
౧౪. ‘‘అస్సోసి ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో – ‘అచేలో కిర కళారమట్టకో పరిహితో సానుచారికో విచరన్తో ఓదనకుమ్మాసం భుఞ్జమానో సబ్బానేవ వేసాలియాని చేతియాని సమతిక్కమిత్వా యసా నిహీనో కాలఙ్కతో’తి. అథ ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అహం, భగ్గవ, సునక్ఖత్తం లిచ్ఛవిపుత్తం ఏతదవోచం – ‘తం కిం మఞ్ఞసి, సునక్ఖత్త, యథేవ తే అహం అచేలం కళారమట్టకం ఆరబ్భ బ్యాకాసిం, తథేవ తం విపాకం, అఞ్ఞథా వా’తి? ‘యథేవ మే, భన్తే, భగవా అచేలం కళారమట్టకం ఆరబ్భ బ్యాకాసి, తథేవ తం విపాకం, నో అఞ్ఞథా’తి. ‘తం కిం మఞ్ఞసి, సునక్ఖత్త, యది ఏవం సన్తే కతం వా హోతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం అకతం వా’తి? ‘అద్ధా ఖో, భన్తే, ఏవం సన్తే కతం హోతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం, నో అకత’న్తి. ‘ఏవమ్పి ఖో మం త్వం, మోఘపురిస, ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరోన్తం ఏవం వదేసి – న హి పన మే, భన్తే, భగవా ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరోతీ’’తి. పస్స, మోఘపురిస, యావఞ్చ తే ఇదం అపరద్ధ’న్తి. ‘‘ఏవ’మ్పి ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో మయా వుచ్చమానో అపక్కమేవ ఇమస్మా ధమ్మవినయా, యథా తం ఆపాయికో నేరయికో.
అచేలపాథికపుత్తవత్థు
౧౫. ‘‘ఏకమిదాహం, భగ్గవ, సమయం తత్థేవ వేసాలియం విహరామి మహావనే కూటాగారసాలాయం. తేన ఖో పన సమయేన అచేలో పాథికపుత్తో [పాటికపుత్తో (సీ. స్యా. పీ.)] వేసాలియం పటివసతి లాభగ్గప్పత్తో చేవ యసగ్గప్పత్తో చ వజ్జిగామే. సో వేసాలియం పరిసతి ఏవం వాచం భాసతి – ‘సమణోపి గోతమో ఞాణవాదో, అహమ్పి ఞాణవాదో. ఞాణవాదో ఖో పన ఞాణవాదేన అరహతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం దస్సేతుం. సమణో గోతమో ఉపడ్ఢపథం ఆగచ్ఛేయ్య, అహమ్పి ఉపడ్ఢపథం గచ్ఛేయ్యం. తే తత్థ ఉభోపి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరేయ్యామ. ఏకం చే సమణో గోతమో ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరిస్సతి, ద్వాహం కరిస్సామి. ద్వే చే సమణో గోతమో ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియాని కరిస్సతి, చత్తారాహం కరిస్సామి. చత్తారి చే సమణో గోతమో ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియాని కరిస్సతి, అట్ఠాహం కరిస్సామి. ఇతి యావతకం యావతకం సమణో గోతమో ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరిస్సతి, తద్దిగుణం తద్దిగుణాహం కరిస్సామీ’తి.
౧౬. ‘‘అథ ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో మం ఏతదవోచ – ‘అచేలో, భన్తే, పాథికపుత్తో వేసాలియం పటివసతి లాభగ్గప్పత్తో చేవ యసగ్గప్పత్తో చ వజ్జిగామే. సో వేసాలియం పరిసతి ఏవం వాచం భాసతి – సమణోపి గోతమో ఞాణవాదో, అహమ్పి ఞాణవాదో. ఞాణవాదో ఖో పన ఞాణవాదేన అరహతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం దస్సేతుం. సమణో గోతమో ఉపడ్ఢపథం ఆగచ్ఛేయ్య, అహమ్పి ఉపడ్ఢపథం గచ్ఛేయ్యం. తే తత్థ ఉభోపి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరేయ్యామ. ఏకం చే సమణో గోతమో ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరిస్సతి, ద్వాహం కరిస్సామి. ద్వే చే సమణో గోతమో ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియాని కరిస్సతి, చత్తారాహం కరిస్సామి. చత్తారి చే సమణో గోతమో ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియాని కరిస్సతి, అట్ఠాహం కరిస్సామి. ఇతి యావతకం యావతకం సమణో గోతమో ఉత్తరి మనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరిస్సతి, తద్దిగుణం తద్దిగుణాహం కరిస్సామీ’’తి.
‘‘ఏవం వుత్తే, అహం, భగ్గవ, సునక్ఖత్తం లిచ్ఛవిపుత్తం ఏతదవోచం – ‘అభబ్బో ఖో, సునక్ఖత్త, అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా మమ సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యా’తి.
౧౭. ‘రక్ఖతేతం, భన్తే, భగవా వాచం, రక్ఖతేతం సుగతో వాచ’న్తి. ‘కిం పన మం త్వం, సునక్ఖత్త, ఏవం వదేసి – రక్ఖతేతం, భన్తే, భగవా వాచం, రక్ఖతేతం సుగతో వాచ’న్తి? ‘భగవతా చస్స, భన్తే, ఏసా వాచా ఏకంసేన ఓధారితా [ఓవాదితా (క.)] – అభబ్బో అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా మమ సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యాతి. అచేలో చ, భన్తే, పాథికపుత్తో విరూపరూపేన భగవతో సమ్ముఖీభావం ఆగచ్ఛేయ్య, తదస్స భగవతో ముసా’తి.
౧౮. ‘అపి ను, సునక్ఖత్త, తథాగతో తం వాచం భాసేయ్య యా సా వాచా ద్వయగామినీ’తి? ‘కిం పన, భన్తే, భగవతా అచేలో పాథికపుత్తో చేతసా చేతో పరిచ్చ విదితో – అభబ్బో అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా మమ సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యా’తి?
‘ఉదాహు, దేవతా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం – అభబ్బో, భన్తే, అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా భగవతో సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యా’తి?
౧౯. ‘చేతసా చేతో పరిచ్చ విదితో చేవ మే, సునక్ఖత్త, అచేలో పాథికపుత్తో అభబ్బో అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా మమ సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యా’తి.
‘దేవతాపి మే ఏతమత్థం ఆరోచేసుం – అభబ్బో, భన్తే, అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా భగవతో సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యా’తి.
‘అజితోపి నామ లిచ్ఛవీనం సేనాపతి అధునా కాలఙ్కతో తావతింసకాయం ఉపపన్నో. సోపి మం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమారోచేసి – అలజ్జీ, భన్తే, అచేలో పాథికపుత్తో; ముసావాదీ, భన్తే, అచేలో పాథికపుత్తో. మమ్పి, భన్తే, అచేలో పాథికపుత్తో బ్యాకాసి వజ్జిగామే – అజితో లిచ్ఛవీనం సేనాపతి మహానిరయం ఉపపన్నోతి. న ఖో పనాహం, భన్తే, మహానిరయం ఉపపన్నో; తావతింసకాయమ్హి ఉపపన్నో. అలజ్జీ, భన్తే, అచేలో పాథికపుత్తో; ముసావాదీ, భన్తే, అచేలో పాథికపుత్తో; అభబ్బో చ, భన్తే, అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా భగవతో సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యా’తి.
‘ఇతి ఖో, సునక్ఖత్త, చేతసా చేతో పరిచ్చ విదితో చేవ మే అచేలో పాథికపుత్తో అభబ్బో అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా మమ సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యాతి. దేవతాపి మే ఏతమత్థం ఆరోచేసుం – అభబ్బో, భన్తే, అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా భగవతో సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యా’తి.
‘సో ఖో పనాహం, సునక్ఖత్త, వేసాలియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతప్పటిక్కన్తో యేన అచేలస్స పాథికపుత్తస్స ఆరామో తేనుపసఙ్కమిస్సామి దివావిహారాయ. యస్సదాని త్వం, సునక్ఖత్త, ఇచ్ఛసి, తస్స ఆరోచేహీ’తి.
ఇద్ధిపాటిహారియకథా
౨౦. ‘‘అథ ఖ్వాహం [అథ ఖో స్వాహం (స్యా.)], భగ్గవ, పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ వేసాలిం పిణ్డాయ పావిసిం. వేసాలియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతప్పటిక్కన్తో యేన అచేలస్స పాథికపుత్తస్స ఆరామో తేనుపసఙ్కమిం దివావిహారాయ. అథ ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో తరమానరూపో వేసాలిం పవిసిత్వా యేన అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా అభిఞ్ఞాతే అభిఞ్ఞాతే లిచ్ఛవీ ఏతదవోచ – ‘ఏసావుసో, భగవా వేసాలియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతప్పటిక్కన్తో యేన అచేలస్స పాథికపుత్తస్స ఆరామో తేనుపసఙ్కమి దివావిహారాయ. అభిక్కమథాయస్మన్తో అభిక్కమథాయస్మన్తో, సాధురూపానం సమణానం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం భవిస్సతీ’తి. అథ ఖో, భగ్గవ, అభిఞ్ఞాతానం అభిఞ్ఞాతానం లిచ్ఛవీనం ఏతదహోసి – ‘సాధురూపానం కిర, భో, సమణానం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం భవిస్సతి; హన్ద వత, భో, గచ్ఛామా’తి. యేన చ అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా బ్రాహ్మణమహాసాలా గహపతినేచయికా నానాతిత్థియా [నానాతిత్థియ (స్యా.)] సమణబ్రాహ్మణా తేనుపసఙ్కమి. ఉపసఙ్కమిత్వా అభిఞ్ఞాతే అభిఞ్ఞాతే నానాతిత్థియే [నానాతిత్థియ (స్యా.)] సమణబ్రాహ్మణే ఏతదవోచ – ‘ఏసావుసో, భగవా వేసాలియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతప్పటిక్కన్తో యేన అచేలస్స పాథికపుత్తస్స ఆరామో తేనుపసఙ్కమి దివావిహారాయ. అభిక్కమథాయస్మన్తో అభిక్కమథాయస్మన్తో, సాధురూపానం సమణానం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం భవిస్సతీ’తి. అథ ఖో, భగ్గవ, అభిఞ్ఞాతానం అభిఞ్ఞాతానం నానాతిత్థియానం సమణబ్రాహ్మణానం ఏతదహోసి – ‘సాధురూపానం కిర, భో, సమణానం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం భవిస్సతి; హన్ద వత, భో, గచ్ఛామా’తి.
‘‘అథ ఖో, భగ్గవ, అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ, అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా చ బ్రాహ్మణమహాసాలా గహపతినేచయికా నానాతిత్థియా సమణబ్రాహ్మణా యేన అచేలస్స పాథికపుత్తస్స ఆరామో తేనుపసఙ్కమింసు. సా ఏసా, భగ్గవ, పరిసా మహా హోతి [పరిసా హోతి (సీ. స్యా. పీ.)] అనేకసతా అనేకసహస్సా.
౨౧. ‘‘అస్సోసి ఖో, భగ్గవ, అచేలో పాథికపుత్తో – ‘అభిక్కన్తా కిర అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ, అభిక్కన్తా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా చ బ్రాహ్మణమహాసాలా గహపతినేచయికా నానాతిత్థియా సమణబ్రాహ్మణా. సమణోపి గోతమో మయ్హం ఆరామే దివావిహారం నిసిన్నో’తి. సుత్వానస్స భయం ఛమ్భితత్తం లోమహంసో ఉదపాది. అథ ఖో, భగ్గవ, అచేలో పాథికపుత్తో భీతో సంవిగ్గో లోమహట్ఠజాతో యేన తిన్దుకఖాణుపరిబ్బాజకారామో తేనుపసఙ్కమి.
‘‘అస్సోసి ఖో, భగ్గవ, సా పరిసా – ‘అచేలో కిర పాథికపుత్తో భీతో సంవిగ్గో లోమహట్ఠజాతో యేన తిన్దుకఖాణుపరిబ్బాజకారామో తేనుపసఙ్కన్తో’తి [తేనుపసఙ్కమన్తో (సీ. పీ. క.)]. అథ ఖో, భగ్గవ, సా పరిసా అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి –
‘ఏహి త్వం, భో పురిస, యేన తిన్దుకఖాణుపరిబ్బాజకారామో, యేన అచేలో పాథికపుత్తో తేనుపసఙ్కమ. ఉపసఙ్కమిత్వా అచేలం పాథికపుత్తం ఏవం వదేహి – అభిక్కమావుసో, పాథికపుత్త, అభిక్కన్తా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ, అభిక్కన్తా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా చ బ్రాహ్మణమహాసాలా గహపతినేచయికా నానాతిత్థియా సమణబ్రాహ్మణా, సమణోపి గోతమో ఆయస్మతో ఆరామే దివావిహారం నిసిన్నో; భాసితా ఖో పన తే ఏసా, ఆవుసో పాథికపుత్త, వేసాలియం పరిసతి వాచా సమణోపి గోతమో ఞాణవాదో, అహమ్పి ఞాణవాదో. ఞాణవాదో ఖో పన ఞాణవాదేన అరహతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం దస్సేతుం. సమణో గోతమో ఉపడ్ఢపథం ఆగచ్ఛేయ్య అహమ్పి ఉపడ్ఢపథం గచ్ఛేయ్యం. తే తత్థ ఉభోపి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరేయ్యామ. ఏకం చే సమణో గోతమో ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరిస్సతి, ద్వాహం కరిస్సామి. ద్వే చే సమణో గోతమో ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియాని కరిస్సతి, చత్తారాహం కరిస్సామి. చత్తారి చే సమణో గోతమో ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియాని కరిస్సతి, అట్ఠాహం కరిస్సామి. ఇతి యావతకం యావతకం సమణో గోతమో ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరిస్సతి, తద్దిగుణం తద్దిగుణాహం కరిస్సామీ’తి అభిక్కమస్సేవ [అభిక్కమయేవ (సీ. స్యా. పీ.)] ఖో; ఆవుసో పాథికపుత్త, ఉపడ్ఢపథం. సబ్బపఠమంయేవ ఆగన్త్వా సమణో గోతమో ఆయస్మతో ఆరామే దివావిహారం నిసిన్నో’తి.
౨౨. ‘‘ఏవం, భోతి ఖో, భగ్గవ, సో పురిసో తస్సా పరిసాయ పటిస్సుత్వా యేన తిన్దుకఖాణుపరిబ్బాజకారామో, యేన అచేలో పాథికపుత్తో తేనుపసఙ్కమి. ఉపసఙ్కమిత్వా అచేలం పాథికపుత్తం ఏతదవోచ – ‘అభిక్కమావుసో పాథికపుత్త, అభిక్కన్తా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ, అభిక్కన్తా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా చ బ్రాహ్మణమహాసాలా గహపతినేచయికా నానాతిత్థియా సమణబ్రాహ్మణా. సమణోపి గోతమో ఆయస్మతో ఆరామే దివావిహారం నిసిన్నో. భాసితా ఖో పన తే ఏసా, ఆవుసో పాథికపుత్త, వేసాలియం పరిసతి వాచా – సమణోపి గోతమో ఞాణవాదో; అహమ్పి ఞాణవాదో. ఞాణవాదో ఖో పన ఞాణవాదేన అరహతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం దస్సేతుం…పే… తద్దిగుణం తద్దిగుణాహం కరిస్సామీతి. అభిక్కమస్సేవ ఖో, ఆవుసో పాథికపుత్త, ఉపడ్ఢపథం. సబ్బపఠమంయేవ ఆగన్త్వా సమణో గోతమో ఆయస్మతో ఆరామే దివావిహారం నిసిన్నో’తి.
‘‘ఏవం వుత్తే, భగ్గవ, అచేలో పాథికపుత్తో ‘ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసో’తి వత్వా తత్థేవ సంసప్పతి [సంసబ్బతి (క.)], న సక్కోతి ఆసనాపి వుట్ఠాతుం. అథ ఖో సో, భగ్గవ, పురిసో అచేలం పాథికపుత్తం ఏతదవోచ – ‘కిం సు నామ తే, ఆవుసో పాథికపుత్త, పావళా సు నామ తే పీఠకస్మిం అల్లీనా, పీఠకం సు నామ తే పావళాసు అల్లీనం? ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసోతి వత్వా తత్థేవ సంసప్పసి, న సక్కోసి ఆసనాపి వుట్ఠాతు’న్తి. ఏవమ్పి ఖో, భగ్గవ, వుచ్చమానో అచేలో పాథికపుత్తో ‘ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసో’తి వత్వా తత్థేవ సంసప్పతి, న సక్కోతి ఆసనాపి వుట్ఠాతుం.
౨౩. ‘‘యదా ఖో సో, భగ్గవ, పురిసో అఞ్ఞాసి – ‘పరాభూతరూపో అయం అచేలో పాథికపుత్తో. ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసోతి వత్వా తత్థేవ సంసప్పతి, న సక్కోతి ఆసనాపి వుట్ఠాతు’న్తి. అథ తం పరిసం ఆగన్త్వా ఏవమారోచేసి – ‘పరాభూతరూపో, భో [పరాభూతరూపో భో అయం (స్యా. క.), పరాభూతరూపో (సీ. పీ.)], అచేలో పాథికపుత్తో. ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసోతి వత్వా తత్థేవ సంసప్పతి, న సక్కోతి ఆసనాపి వుట్ఠాతు’న్తి. ఏవం వుత్తే, అహం, భగ్గవ, తం పరిసం ఏతదవోచం – ‘అభబ్బో ఖో, ఆవుసో, అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా మమ సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – ‘అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్య’న్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యాతి.
పఠమభాణవారో నిట్ఠితో.
౨౪. ‘‘అథ ఖో, భగ్గవ, అఞ్ఞతరో లిచ్ఛవిమహామత్తో ఉట్ఠాయాసనా తం పరిసం ఏతదవోచ – ‘తేన హి, భో, ముహుత్తం తావ ఆగమేథ, యావాహం గచ్ఛామి [పచ్చాగచ్ఛామి (?)]. అప్పేవ నామ అహమ్పి సక్కుణేయ్యం అచేలం పాథికపుత్తం ఇమం పరిసం ఆనేతు’న్తి.
‘‘అథ ఖో సో, భగ్గవ, లిచ్ఛవిమహామత్తో యేన తిన్దుకఖాణుపరిబ్బాజకారామో, యేన అచేలో పాథికపుత్తో తేనుపసఙ్కమి. ఉపసఙ్కమిత్వా అచేలం పాథికపుత్తం ఏతదవోచ – ‘అభిక్కమావుసో పాథికపుత్త, అభిక్కన్తం తే సేయ్యో, అభిక్కన్తా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ, అభిక్కన్తా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా చ బ్రాహ్మణమహాసాలా గహపతినేచయికా నానాతిత్థియా సమణబ్రాహ్మణా. సమణోపి గోతమో ఆయస్మతో ఆరామే దివావిహారం నిసిన్నో. భాసితా ఖో పన తే ఏసా, ఆవుసో పాథికపుత్త, వేసాలియం పరిసతి వాచా – సమణోపి గోతమో ఞాణవాదో…పే… తద్దిగుణం తద్దిగుణాహం కరిస్సామీతి. అభిక్కమస్సేవ ఖో, ఆవుసో పాథికపుత్త, ఉపడ్ఢపథం. సబ్బపఠమంయేవ ఆగన్త్వా సమణో గోతమో ఆయస్మతో ఆరామే దివావిహారం నిసిన్నో. భాసితా ఖో పనేసా, ఆవుసో పాథికపుత్త, సమణేన గోతమేన పరిసతి వాచా – అభబ్బో ఖో అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా మమ సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యాతి. అభిక్కమావుసో పాథికపుత్త, అభిక్కమనేనేవ తే జయం కరిస్సామ, సమణస్స గోతమస్స పరాజయ’న్తి.
‘‘ఏవం వుత్తే, భగ్గవ, అచేలో పాథికపుత్తో ‘ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసో’తి వత్వా తత్థేవ సంసప్పతి, న సక్కోతి ఆసనాపి వుట్ఠాతుం. అథ ఖో సో, భగ్గవ, లిచ్ఛవిమహామత్తో అచేలం పాథికపుత్తం ఏతదవోచ – ‘కిం సు నామ తే, ఆవుసో పాథికపుత్త, పావళా సు నామ తే పీఠకస్మిం అల్లీనా, పీఠకం సు నామ తే పావళాసు అల్లీనం? ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసోతి వత్వా తత్థేవ సంసప్పసి, న సక్కోసి ఆసనాపి వుట్ఠాతు’న్తి. ఏవమ్పి ఖో, భగ్గవ, వుచ్చమానో అచేలో పాథికపుత్తో ‘ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసో’తి వత్వా తత్థేవ సంసప్పతి, న సక్కోతి ఆసనాపి వుట్ఠాతుం.
౨౫. ‘‘యదా ఖో సో, భగ్గవ, లిచ్ఛవిమహామత్తో అఞ్ఞాసి – ‘పరాభూతరూపో అయం అచేలో పాథికపుత్తో ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసోతి వత్వా తత్థేవ సంసప్పతి, న సక్కోతి ఆసనాపి వుట్ఠాతు’న్తి. అథ తం పరిసం ఆగన్త్వా ఏవమారోచేసి – ‘పరాభూతరూపో, భో [పరాభూతరూపో (సీ. పీ.), పరాభూతరూపో అయం (స్యా.)], అచేలో పాథికపుత్తో ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసోతి వత్వా తత్థేవ సంసప్పతి, న సక్కోతి ఆసనాపి వుట్ఠాతు’న్తి. ఏవం వుత్తే, అహం, భగ్గవ, తం పరిసం ఏతదవోచం – ‘అభబ్బో ఖో, ఆవుసో, అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా మమ సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్య. సచే పాయస్మన్తానం లిచ్ఛవీనం ఏవమస్స – మయం అచేలం పాథికపుత్తం వరత్తాహి [యాహి వరత్తాహి (స్యా. క.)] బన్ధిత్వా గోయుగేహి ఆవిఞ్ఛేయ్యామాతి [ఆవిఞ్జేయ్యామాతి (స్యా.), ఆవిజ్ఝేయ్యామాతి (సీ. పీ.)], తా వరత్తా ఛిజ్జేయ్యుం పాథికపుత్తో వా. అభబ్బో పన అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా మమ సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యా’తి.
౨౬. ‘‘అథ ఖో, భగ్గవ, జాలియో దారుపత్తికన్తేవాసీ ఉట్ఠాయాసనా తం పరిసం ఏతదవోచ – ‘తేన హి, భో, ముహుత్తం తావ ఆగమేథ, యావాహం గచ్ఛామి; అప్పేవ నామ అహమ్పి సక్కుణేయ్యం అచేలం పాథికపుత్తం ఇమం పరిసం ఆనేతు’’న్తి.
‘‘అథ ఖో, భగ్గవ, జాలియో దారుపత్తికన్తేవాసీ యేన తిన్దుకఖాణుపరిబ్బాజకారామో, యేన అచేలో పాథికపుత్తో తేనుపసఙ్కమి. ఉపసఙ్కమిత్వా అచేలం పాథికపుత్తం ఏతదవోచ – ‘అభిక్కమావుసో పాథికపుత్త, అభిక్కన్తం తే సేయ్యో. అభిక్కన్తా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా లిచ్ఛవీ, అభిక్కన్తా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా చ బ్రాహ్మణమహాసాలా గహపతినేచయికా నానాతిత్థియా సమణబ్రాహ్మణా. సమణోపి గోతమో ఆయస్మతో ఆరామే దివావిహారం నిసిన్నో. భాసితా ఖో పన తే ఏసా, ఆవుసో పాథికపుత్త, వేసాలియం పరిసతి వాచా – సమణోపి గోతమో ఞాణవాదో…పే… తద్దిగుణం తద్దిగుణాహం కరిస్సామీతి. అభిక్కమస్సేవ, ఖో ఆవుసో పాథికపుత్త, ఉపడ్ఢపథం. సబ్బపఠమంయేవ ఆగన్త్వా సమణో గోతమో ఆయస్మతో ఆరామే దివావిహారం నిసిన్నో. భాసితా ఖో పనేసా, ఆవుసో పాథికపుత్త, సమణేన గోతమేన పరిసతి వాచా – అభబ్బో అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా మమ సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్య. సచే పాయస్మన్తానం లిచ్ఛవీనం ఏవమస్స – మయం అచేలం పాథికపుత్తం వరత్తాహి బన్ధిత్వా గోయుగేహి ఆవిఞ్ఛేయ్యామాతి. తా వరత్తా ఛిజ్జేయ్యుం పాథికపుత్తో వా. అభబ్బో పన అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా మమ సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం ఆగచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యాతి. అభిక్కమావుసో పాథికపుత్త, అభిక్కమనేనేవ తే జయం కరిస్సామ, సమణస్స గోతమస్స పరాజయ’న్తి.
‘‘ఏవం వుత్తే, భగ్గవ, అచేలో పాథికపుత్తో ‘ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసో’తి వత్వా తత్థేవ సంసప్పతి, న సక్కోతి ఆసనాపి వుట్ఠాతుం. అథ ఖో, భగ్గవ, జాలియో దారుపత్తికన్తేవాసీ అచేలం పాథికపుత్తం ఏతదవోచ – ‘కిం సు నామ తే, ఆవుసో పాథికపుత్త, పావళా సు నామ తే పీఠకస్మిం అల్లీనా, పీఠకం సు నామ తే పావళాసు అల్లీనం? ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసోతి వత్వా తత్థేవ సంసప్పసి, న సక్కోసి ఆసనాపి వుట్ఠాతు’న్తి. ఏవమ్పి ఖో, భగ్గవ, వుచ్చమానో అచేలో పాథికపుత్తో ‘‘ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసో’’తి వత్వా తత్థేవ సంసప్పతి, న సక్కోతి ఆసనాపి వుట్ఠాతున్తి.
౨౭. ‘‘యదా ఖో, భగ్గవ, జాలియో దారుపత్తికన్తేవాసీ అఞ్ఞాసి – ‘పరాభూతరూపో అయం అచేలో పాథికపుత్తో ‘ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసోతి వత్వా తత్థేవ సంసప్పతి, న సక్కోతి ఆసనాపి వుట్ఠాతు’న్తి, అథ నం ఏతదవోచ –
‘భూతపుబ్బం, ఆవుసో పాథికపుత్త, సీహస్స మిగరఞ్ఞో ఏతదహోసి – యంనూనాహం అఞ్ఞతరం వనసణ్డం నిస్సాయ ఆసయం కప్పేయ్యం. తత్రాసయం కప్పేత్వా సాయన్హసమయం ఆసయా నిక్ఖమేయ్యం, ఆసయా నిక్ఖమిత్వా విజమ్భేయ్యం, విజమ్భిత్వా సమన్తా చతుద్దిసా అనువిలోకేయ్యం, సమన్తా చతుద్దిసా అనువిలోకేత్వా తిక్ఖత్తుం సీహనాదం నదేయ్యం, తిక్ఖత్తుం సీహనాదం నదిత్వా గోచరాయ పక్కమేయ్యం. సో వరం వరం మిగసంఘే [మిగసంఘం (స్యా. క.)] వధిత్వా ముదుమంసాని ముదుమంసాని భక్ఖయిత్వా తమేవ ఆసయం అజ్ఝుపేయ్య’న్తి.
‘అథ ఖో, ఆవుసో, సో సీహో మిగరాజా అఞ్ఞతరం వనసణ్డం నిస్సాయ ఆసయం కప్పేసి. తత్రాసయం కప్పేత్వా సాయన్హసమయం ఆసయా నిక్ఖమి, ఆసయా నిక్ఖమిత్వా విజమ్భి, విజమ్భిత్వా సమన్తా చతుద్దిసా అనువిలోకేసి, సమన్తా చతుద్దిసా అనువిలోకేత్వా తిక్ఖత్తుం సీహనాదం నది, తిక్ఖత్తుం సీహనాదం నదిత్వా గోచరాయ పక్కామి. సో వరం వరం మిగసఙ్ఘే వధిత్వా ముదుమంసాని ముదుమంసాని భక్ఖయిత్వా తమేవ ఆసయం అజ్ఝుపేసి.
౨౮. ‘తస్సేవ ఖో, ఆవుసో పాథికపుత్త, సీహస్స మిగరఞ్ఞో విఘాససంవడ్ఢో జరసిఙ్గాలో [జరసిగాలో (సీ. స్యా. పీ.)] దిత్తో చేవ బలవా చ. అథ ఖో, ఆవుసో, తస్స జరసిఙ్గాలస్స ఏతదహోసి – కో చాహం, కో సీహో మిగరాజా. యంనూనాహమ్పి అఞ్ఞతరం వనసణ్డం నిస్సాయ ఆసయం కప్పేయ్యం. తత్రాసయం కప్పేత్వా సాయన్హసమయం ఆసయా నిక్ఖమేయ్యం, ఆసయా నిక్ఖమిత్వా విజమ్భేయ్యం, విజమ్భిత్వా సమన్తా చతుద్దిసా అనువిలోకేయ్యం, సమన్తా చతుద్దిసా అనువిలోకేత్వా తిక్ఖత్తుం సీహనాదం నదేయ్యం, తిక్ఖత్తుం సీహనాదం నదిత్వా గోచరాయ పక్కమేయ్యం. సో వరం వరం మిగసఙ్ఘే వధిత్వా ముదుమంసాని ముదుమంసాని భక్ఖయిత్వా తమేవ ఆసయం అజ్ఝుపేయ్య’న్తి.
‘అథ ఖో సో, ఆవుసో, జరసిఙ్గాలో అఞ్ఞతరం వనసణ్డం నిస్సాయ ఆసయం కప్పేసి. తత్రాసయం కప్పేత్వా సాయన్హసమయం ఆసయా నిక్ఖమి, ఆసయా నిక్ఖమిత్వా విజమ్భి, విజమ్భిత్వా సమన్తా చతుద్దిసా అనువిలోకేసి, సమన్తా చతుద్దిసా అనువిలోకేత్వా తిక్ఖత్తుం సీహనాదం నదిస్సామీతి సిఙ్గాలకంయేవ అనది భేరణ్డకంయేవ [భేదణ్డకంయేవ (క.)] అనది, కే చ ఛవే సిఙ్గాలే, కే పన సీహనాదేతి [సీహనాదే (?)].
‘ఏవమేవ ఖో త్వం, ఆవుసో పాథికపుత్త, సుగతాపదానేసు జీవమానో సుగతాతిరిత్తాని భుఞ్జమానో తథాగతే అరహన్తే సమ్మాసమ్బుద్ధే ఆసాదేతబ్బం మఞ్ఞసి. కే చ ఛవే పాథికపుత్తే, కా చ తథాగతానం అరహన్తానం సమ్మాసమ్బుద్ధానం ఆసాదనా’తి.
౨౯. ‘‘యతో ఖో, భగ్గవ, జాలియో దారుపత్తికన్తేవాసీ ఇమినా ఓపమ్మేన నేవ అసక్ఖి అచేలం పాథికపుత్తం తమ్హా ఆసనా చావేతుం. అథ నం ఏతదవోచ –
‘సీహోతి అత్తానం సమేక్ఖియాన,
అమఞ్ఞి కోత్థు మిగరాజాహమస్మి;
తథేవ [తమేవ (స్యా.)] సో సిఙ్గాలకం అనది,
కే చ ఛవే సిఙ్గాలే కే పన సీహనాదే’తి.
‘ఏవమేవ ఖో త్వం, ఆవుసో పాథికపుత్త, సుగతాపదానేసు జీవమానో సుగతాతిరిత్తాని భుఞ్జమానో తథాగతే అరహన్తే సమ్మాసమ్బుద్ధే ఆసాదేతబ్బం మఞ్ఞసి. కే చ ఛవే పాథికపుత్తే, కా చ తథాగతానం అరహన్తానం సమ్మాసమ్బుద్ధానం ఆసాదనా’తి.
౩౦. ‘‘యతో ఖో, భగ్గవ, జాలియో దారుపత్తికన్తేవాసీ ఇమినాపి ఓపమ్మేన నేవ అసక్ఖి అచేలం పాథికపుత్తం తమ్హా ఆసనా చావేతుం. అథ నం ఏతదవోచ –
‘అఞ్ఞం అనుచఙ్కమనం, అత్తానం విఘాసే సమేక్ఖియ;
యావ అత్తానం న పస్సతి, కోత్థు తావ బ్యగ్ఘోతి మఞ్ఞతి.
తథేవ సో సిఙ్గాలకం అనది;
కే చ ఛవే సిఙ్గాలే కే పన సీహనాదే’తి.
‘ఏవమేవ ఖో త్వం, ఆవుసో పాథికపుత్త, సుగతాపదానేసు జీవమానో సుగతాతిరిత్తాని భుఞ్జమానో తథాగతే అరహన్తే సమ్మాసమ్బుద్ధే ఆసాదేతబ్బం మఞ్ఞసి. కే చ ఛవే పాథికపుత్తే, కా చ తథాగతానం అరహన్తానం సమ్మాసమ్బుద్ధానం ఆసాదనా’తి.
౩౧. ‘‘యతో ఖో, భగ్గవ, జాలియో దారుపత్తికన్తేవాసీ ఇమినాపి ఓపమ్మేన నేవ అసక్ఖి అచేలం పాథికపుత్తం తమ్హా ఆసనా చావేతుం. అథ నం ఏతదవోచ –
‘భుత్వాన భేకే [భిఙ్గే (క.)] ఖలమూసికాయో,
కటసీసు ఖిత్తాని చ కోణపాని [కూణపాని (స్యా.)];
మహావనే సుఞ్ఞవనే వివడ్ఢో,
అమఞ్ఞి కోత్థు మిగరాజాహమస్మి.
తథేవ సో సిఙ్గాలకం అనది;
కే చ ఛవే సిఙ్గాలే కే పన సీహనాదే’తి.
‘ఏవమేవ ఖో త్వం, ఆవుసో పాథికపుత్త, సుగతాపదానేసు జీవమానో సుగతాతిరిత్తాని భుఞ్జమానో తథాగతే అరహన్తే సమ్మాసమ్బుద్ధే ఆసాదేతబ్బం మఞ్ఞసి. కే చ ఛవే పాథికపుత్తే, కా చ తథాగతానం అరహన్తానం సమ్మాసమ్బుద్ధానం ఆసాదనా’తి.
౩౨. ‘‘యతో ఖో, భగ్గవ, జాలియో దారుపత్తికన్తేవాసీ ఇమినాపి ఓపమ్మేన నేవ అసక్ఖి అచేలం పాథికపుత్తం తమ్హా ఆసనా చావేతుం. అథ తం పరిసం ఆగన్త్వా ఏవమారోచేసి – ‘పరాభూతరూపో, భో, అచేలో పాథికపుత్తో ఆయామి ఆవుసో, ఆయామి ఆవుసోతి వత్వా తత్థేవ సంసప్పతి, న సక్కోతి ఆసనాపి వుట్ఠాతు’న్తి.
౩౩. ‘‘ఏవం వుత్తే, అహం, భగ్గవ, తం పరిసం ఏతదవోచం – ‘అభబ్బో ఖో, ఆవుసో, అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా మమ సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్య. సచేపాయస్మన్తానం లిచ్ఛవీనం ఏవమస్స – మయం అచేలం పాథికపుత్తం వరత్తాహి బన్ధిత్వా నాగేహి [గోయుగేహి (సబ్బత్థ) అట్ఠకథా పస్సితబ్బా] ఆవిఞ్ఛేయ్యామాతి. తా వరత్తా ఛిజ్జేయ్యుం పాథికపుత్తో వా. అభబ్బో పన అచేలో పాథికపుత్తో తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా మమ సమ్ముఖీభావం ఆగన్తుం. సచేపిస్స ఏవమస్స – అహం తం వాచం అప్పహాయ తం చిత్తం అప్పహాయ తం దిట్ఠిం అప్పటినిస్సజ్జిత్వా సమణస్స గోతమస్స సమ్ముఖీభావం గచ్ఛేయ్యన్తి, ముద్ధాపి తస్స విపతేయ్యా’తి.
౩౪. ‘‘అథ ఖ్వాహం, భగ్గవ, తం పరిసం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసిం సమాదపేసిం సముత్తేజేసిం సమ్పహంసేసిం, తం పరిసం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా మహాబన్ధనా మోక్ఖం కరిత్వా చతురాసీతిపాణసహస్సాని మహావిదుగ్గా ఉద్ధరిత్వా తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా సత్తతాలం వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా అఞ్ఞం సత్తతాలమ్పి అచ్చిం [అగ్గిం (స్యా.)] అభినిమ్మినిత్వా పజ్జలిత్వా ధూమాయిత్వా [ధూపాయిత్వా (సీ. పీ.)] మహావనే కూటాగారసాలాయం పచ్చుట్ఠాసిం.
౩౫. ‘‘అథ ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అహం, భగ్గవ, సునక్ఖత్తం లిచ్ఛవిపుత్తం ఏతదవోచం – ‘తం కిం మఞ్ఞసి, సునక్ఖత్త, యథేవ తే అహం అచేలం పాథికపుత్తం ఆరబ్భ బ్యాకాసిం, తథేవ తం విపాకం అఞ్ఞథా వా’తి? ‘యథేవ మే, భన్తే, భగవా అచేలం పాథికపుత్తం ఆరబ్భ బ్యాకాసి, తథేవ తం విపాకం, నో అఞ్ఞథా’తి.
‘తం కిం మఞ్ఞసి, సునక్ఖత్త, యది ఏవం సన్తే కతం వా హోతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం, అకతం వా’తి? ‘అద్ధా ఖో, భన్తే, ఏవం సన్తే కతం హోతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం, నో అకత’న్తి. ‘ఏవమ్పి ఖో మం త్వం, మోఘపురిస, ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరోన్తం ఏవం వదేసి – న హి పన మే, భన్తే, భగవా ఉత్తరిమనుస్సధమ్మా ఇద్ధిపాటిహారియం కరోతీతి. పస్స, మోఘపురిస, యావఞ్చ తే ఇదం అపరద్ధం’తి.
‘‘ఏవమ్పి ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో మయా వుచ్చమానో అపక్కమేవ ఇమస్మా ధమ్మవినయా, యథా తం ఆపాయికో నేరయికో.
అగ్గఞ్ఞపఞ్ఞత్తికథా
౩౬. ‘‘అగ్గఞ్ఞఞ్చాహం, భగ్గవ, పజానామి. తఞ్చ పజానామి [‘‘తఞ్చపజానామీ’’తి ఇదం స్యాపోత్థకేనత్థి], తతో చ ఉత్తరితరం పజానామి, తఞ్చ పజానం [పజాననం (స్యా. క.) అట్ఠకథాసంవణ్ణనా పస్సితబ్బా] న పరామసామి, అపరామసతో చ మే పచ్చత్తఞ్ఞేవ నిబ్బుతి విదితా, యదభిజానం తథాగతో నో అనయం ఆపజ్జతి.
౩౭. ‘‘సన్తి, భగ్గవ, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా ఇస్సరకుత్తం బ్రహ్మకుత్తం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేన్తి. త్యాహం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవం వదామి – ‘సచ్చం కిర తుమ్హే ఆయస్మన్తో ఇస్సరకుత్తం బ్రహ్మకుత్తం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేథా’తి? తే చ మే ఏవం పుట్ఠా, ‘ఆమో’తి [ఆమాతి (స్యా.)] పటిజానన్తి. త్యాహం ఏవం వదామి – ‘కథంవిహితకం పన [కథం విహితకంనో పన (క.)] తుమ్హే ఆయస్మన్తో ఇస్సరకుత్తం బ్రహ్మకుత్తం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేథా’తి? తే మయా పుట్ఠా న సమ్పాయన్తి, అసమ్పాయన్తా మమఞ్ఞేవ పటిపుచ్ఛన్తి. తేసాహం పుట్ఠో బ్యాకరోమి –
౩౮. ‘హోతి ఖో సో, ఆవుసో, సమయో యం కదాచి కరహచి దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేన అయం లోకో సంవట్టతి. సంవట్టమానే లోకే యేభుయ్యేన సత్తా ఆభస్సరసంవత్తనికా హోన్తి. తే తత్థ హోన్తి మనోమయా పీతిభక్ఖా సయంపభా అన్తలిక్ఖచరా సుభట్ఠాయినో చిరం దీఘమద్ధానం తిట్ఠన్తి.
‘హోతి ఖో సో, ఆవుసో, సమయో యం కదాచి కరహచి దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేన అయం లోకో వివట్టతి. వివట్టమానే లోకే సుఞ్ఞం బ్రహ్మవిమానం పాతుభవతి. అథ ఖో [అథ (సీ. స్యా. పీ.)] అఞ్ఞతరో సత్తో ఆయుక్ఖయా వా పుఞ్ఞక్ఖయా వా ఆభస్సరకాయా చవిత్వా సుఞ్ఞం బ్రహ్మవిమానం ఉపపజ్జతి. సో తత్థ హోతి మనోమయో పీతిభక్ఖో సయంపభో అన్తలిక్ఖచరో సుభట్ఠాయీ, చిరం దీఘమద్ధానం తిట్ఠతి.
‘తస్స తత్థ ఏకకస్స దీఘరత్తం నివుసితత్తా అనభిరతి పరితస్సనా ఉప్పజ్జతి – అహో వత అఞ్ఞేపి సత్తా ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛేయ్యున్తి. అథ అఞ్ఞేపి సత్తా ఆయుక్ఖయా వా పుఞ్ఞక్ఖయా వా ఆభస్సరకాయా చవిత్వా బ్రహ్మవిమానం ఉపపజ్జన్తి తస్స సత్తస్స సహబ్యతం. తేపి తత్థ హోన్తి మనోమయా పీతిభక్ఖా సయంపభా అన్తలిక్ఖచరా సుభట్ఠాయినో, చిరం దీఘమద్ధానం తిట్ఠన్తి.
౩౯. ‘తత్రావుసో, యో సో సత్తో పఠమం ఉపపన్నో, తస్స ఏవం హోతి – అహమస్మి బ్రహ్మా మహాబ్రహ్మా అభిభూ అనభిభూతో అఞ్ఞదత్థుదసో వసవత్తీ ఇస్సరో కత్తా నిమ్మాతా సేట్ఠో సజితా [సఞ్జితా (సీ. పీ.), సజ్జితా (స్యా. కం.)] వసీ పితా భూతభబ్యానం, మయా ఇమే సత్తా నిమ్మితా. తం కిస్స హేతు? మమఞ్హి పుబ్బే ఏతదహోసి – అహో వత అఞ్ఞేపి సత్తా ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛేయ్యున్తి; ఇతి మమ చ మనోపణిధి. ఇమే చ సత్తా ఇత్థత్తం ఆగతాతి.
‘యేపి తే సత్తా పచ్ఛా ఉపపన్నా, తేసమ్పి ఏవం హోతి – అయం ఖో భవం బ్రహ్మా మహాబ్రహ్మా అభిభూ అనభిభూతో అఞ్ఞదత్థుదసో వసవత్తీ ఇస్సరో కత్తా నిమ్మాతా సేట్ఠో సజితా వసీ పితా భూతభబ్యానం; ఇమినా మయం భోతా బ్రహ్మునా నిమ్మితా. తం కిస్స హేతు? ఇమఞ్హి మయం అద్దసామ ఇధ పఠమం ఉపపన్నం; మయం పనామ్హ పచ్ఛా ఉపపన్నాతి.
౪౦. ‘తత్రావుసో, యో సో సత్తో పఠమం ఉపపన్నో, సో దీఘాయుకతరో చ హోతి వణ్ణవన్తతరో చ మహేసక్ఖతరో చ. యే పన తే సత్తా పచ్ఛా ఉపపన్నా, తే అప్పాయుకతరా చ హోన్తి దుబ్బణ్ణతరా చ అప్పేసక్ఖతరా చ.
‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి, యం అఞ్ఞతరో సత్తో తమ్హా కాయా చవిత్వా ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛతి. ఇత్థత్తం ఆగతో సమానో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి. అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో సమానో ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే తం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి; తతో పరం నానుస్సరతి.
‘సో ఏవమాహ – యో ఖో సో భవం బ్రహ్మా మహాబ్రహ్మా అభిభూ అనభిభూతో అఞ్ఞదత్థుదసో వసవత్తీ ఇస్సరో కత్తా నిమ్మాతా సేట్ఠో సజితా వసీ పితా భూతభబ్యానం, యేన మయం భోతా బ్రహ్మునా నిమ్మితా. సో నిచ్చో ధువో [సస్సతో దీఘాయుకో (స్యా. క.)] సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతి. యే పన మయం అహుమ్హా తేన భోతా బ్రహ్మునా నిమ్మితా, తే మయం అనిచ్చా అద్ధువా [అద్ధువా అసస్సతా (స్యా. క.)] అప్పాయుకా చవనధమ్మా ఇత్థత్తం ఆగతా’తి. ఏవంవిహితకం నో తుమ్హే ఆయస్మన్తో ఇస్సరకుత్తం బ్రహ్మకుత్తం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేథాతి. ‘తే ఏవమాహంసు – ఏవం ఖో నో, ఆవుసో గోతమ, సుతం, యథేవాయస్మా గోతమో ఆహా’తి. ‘‘అగ్గఞ్ఞఞ్చాహం, భగ్గవ, పజానామి. తఞ్చ పజానామి, తతో చ ఉత్తరితరం పజానామి, తఞ్చ పజానం న పరామసామి, అపరామసతో చ మే పచ్చత్తఞ్ఞేవ నిబ్బుతి విదితా. యదభిజానం తథాగతో నో అనయం ఆపజ్జతి.
౪౧. ‘‘సన్తి, భగ్గవ, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా ఖిడ్డాపదోసికం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేన్తి. త్యాహం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవం వదామి – ‘సచ్చం కిర తుమ్హే ఆయస్మన్తో ఖిడ్డాపదోసికం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేథా’తి? తే చ మే ఏవం పుట్ఠా ‘ఆమో’తి పటిజానన్తి. త్యాహం ఏవం వదామి – ‘కథంవిహితకం పన తుమ్హే ఆయస్మన్తో ఖిడ్డాపదోసికం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేథా’తి? తే మయా పుట్ఠా న సమ్పాయన్తి, అసమ్పాయన్తా మమఞ్ఞేవ పటిపుచ్ఛన్తి, తేసాహం పుట్ఠో బ్యాకరోమి –
౪౨. ‘సన్తావుసో, ఖిడ్డాపదోసికా నామ దేవా. తే అతివేలం హస్సఖిడ్డారతిధమ్మసమాపన్నా [హసఖిడ్డారతిధమ్మసమాపన్నా (క.)] విహరన్తి. తేసం అతివేలం హస్సఖిడ్డారతిధమ్మసమాపన్నానం విహరతం సతి సమ్ముస్సతి, సతియా సమ్మోసా [సతియా సమ్మోసాయ (స్యా.)] తే దేవా తమ్హా కాయా చవన్తి.
‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి, యం అఞ్ఞతరో సత్తో తమ్హా కాయా చవిత్వా ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛతి, ఇత్థత్తం ఆగతో సమానో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి, అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో సమానో ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే తం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి; తతో పరం నానుస్సరతి.
‘సో ఏవమాహ – యే ఖో తే భోన్తో దేవా న ఖిడ్డాపదోసికా తే న అతివేలం హస్సఖిడ్డారతిధమ్మసమాపన్నా విహరన్తి. తేసం నాతివేలం హస్సఖిడ్డారతిధమ్మసమాపన్నానం విహరతం సతి న సమ్ముస్సతి, సతియా అసమ్మోసా తే దేవా తమ్హా కాయా న చవన్తి, నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సన్తి. యే పన మయం అహుమ్హా ఖిడ్డాపదోసికా తే మయం అతివేలం హస్సఖిడ్డారతిధమ్మసమాపన్నా విహరిమ్హా, తేసం నో అతివేలం హస్సఖిడ్డారతిధమ్మసమాపన్నానం విహరతం సతి సమ్ముస్సతి, సతియా సమ్మోసా ఏవం [సమ్మోసా ఏవ (సీ. పీ.) సమ్మోసా తే (స్యా. క.)] మయం తమ్హా కాయా చుతా, అనిచ్చా అద్ధువా అప్పాయుకా చవనధమ్మా ఇత్థత్తం ఆగతాతి. ఏవంవిహితకం నో తుమ్హే ఆయస్మన్తో ఖిడ్డాపదోసికం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేథా’తి. ‘తే ఏవమాహంసు – ఏవం ఖో నో, ఆవుసో గోతమ, సుతం, యథేవాయస్మా గోతమో ఆహా’తి. ‘‘అగ్గఞ్ఞఞ్చాహం, భగ్గవ, పజానామి…పే… యదభిజానం తథాగతో నో అనయం ఆపజ్జతి.
౪౩. ‘‘సన్తి, భగ్గవ, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా మనోపదోసికం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేన్తి. త్యాహం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవం వదామి – ‘సచ్చం కిర తుమ్హే ఆయస్మన్తో మనోపదోసికం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేథా’తి? తే చ మే ఏవం పుట్ఠా ‘ఆమో’తి పటిజానన్తి. త్యాహం ఏవం వదామి – ‘కథంవిహితకం పన తుమ్హే ఆయస్మన్తో మనోపదోసికం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేథా’తి? తే మయా పుట్ఠా న సమ్పాయన్తి, అసమ్పాయన్తా మమఞ్ఞేవ పటిపుచ్ఛన్తి. తేసాహం పుట్ఠో బ్యాకరోమి –
౪౪. ‘సన్తావుసో, మనోపదోసికా నామ దేవా. తే అతివేలం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉపనిజ్ఝాయన్తి. తే అతివేలం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉపనిజ్ఝాయన్తా అఞ్ఞమఞ్ఞమ్హి చిత్తాని పదూసేన్తి. తే అఞ్ఞమఞ్ఞం పదుట్ఠచిత్తా కిలన్తకాయా కిలన్తచిత్తా. తే దేవా తమ్హా కాయా చవన్తి.
‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి, యం అఞ్ఞతరో సత్తో తమ్హా కాయా చవిత్వా ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛతి. ఇత్థత్తం ఆగతో సమానో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి. అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో సమానో ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే తం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, తతో పరం నానుస్సరతి.
‘సో ఏవమాహ – యే ఖో తే భోన్తో దేవా న మనోపదోసికా తే నాతివేలం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉపనిజ్ఝాయన్తి. తే నాతివేలం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉపనిజ్ఝాయన్తా అఞ్ఞమఞ్ఞమ్హి చిత్తాని నప్పదూసేన్తి. తే అఞ్ఞమఞ్ఞం అప్పదుట్ఠచిత్తా అకిలన్తకాయా అకిలన్తచిత్తా. తే దేవా తమ్హా [అకిలన్తచిత్తా తమ్హా (క.)] కాయా న చవన్తి, నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సన్తి. యే పన మయం అహుమ్హా మనోపదోసికా, తే మయం అతివేలం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉపనిజ్ఝాయిమ్హా. తే మయం అతివేలం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉపనిజ్ఝాయన్తా అఞ్ఞమఞ్ఞమ్హి చిత్తాని పదూసిమ్హా [పదోసియిమ్హా (స్యా.), పదూసయిమ్హా (?)]. తే మయం అఞ్ఞమఞ్ఞం పదుట్ఠచిత్తా కిలన్తకాయా కిలన్తచిత్తా. ఏవం మయం [కిలన్తచిత్తాఏవ మయం (సీ. పీ.), కిలన్తచిత్తా (క.)] తమ్హా కాయా చుతా, అనిచ్చా అద్ధువా అప్పాయుకా చవనధమ్మా ఇత్థత్తం ఆగతాతి. ఏవంవిహితకం నో తుమ్హే ఆయస్మన్తో మనోపదోసికం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేథా’తి. ‘తే ఏవమాహంసు – ఏవం ఖో నో, ఆవుసో గోతమ, సుతం, యథేవాయస్మా గోతమో ఆహా’తి. ‘‘అగ్గఞ్ఞఞ్చాహం, భగ్గవ, పజానామి…పే… యదభిజానం తథాగతో నో అనయం ఆపజ్జతి.
౪౫. ‘‘సన్తి, భగ్గవ, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అధిచ్చసముప్పన్నం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేన్తి. త్యాహం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవం వదామి – ‘సచ్చం కిర తుమ్హే ఆయస్మన్తో అధిచ్చసముప్పన్నం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేథా’తి? తే చ మే ఏవం పుట్ఠా ‘ఆమో’తి పటిజానన్తి. త్యాహం ఏవం వదామి – ‘కథంవిహితకం పన తుమ్హే ఆయస్మన్తో అధిచ్చసముప్పన్నం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేథా’తి? తే మయా పుట్ఠా న సమ్పాయన్తి, అసమ్పాయన్తా మమఞ్ఞేవ పటిపుచ్ఛన్తి. తేసాహం పుట్ఠో బ్యాకరోమి –
౪౬. ‘సన్తావుసో, అసఞ్ఞసత్తా నామ దేవా. సఞ్ఞుప్పాదా చ పన తే దేవా తమ్హా కాయా చవన్తి.
‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి. యం అఞ్ఞతరో సత్తో తమ్హా కాయా చవిత్వా ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛతి. ఇత్థత్తం ఆగతో సమానో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి. అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో సమానో ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే తం [ఇదం పదం బ్రహ్మజాలసుత్తే న దిస్సతి. ఏవం (పీ. క.)] సఞ్ఞుప్పాదం అనుస్సరతి, తతో పరం నానుస్సరతి.
‘సో ఏవమాహ – అధిచ్చసముప్పన్నో అత్తా చ లోకో చ. తం కిస్స హేతు? అహఞ్హి పుబ్బే నాహోసిం, సోమ్హి ఏతరహి అహుత్వా సన్తతాయ [సత్తకాయ (సీ. పీ.), సత్తాయ (క. సీ.)] పరిణతోతి. ఏవంవిహితకం నో తుమ్హే ఆయస్మన్తో అధిచ్చసముప్పన్నం ఆచరియకం అగ్గఞ్ఞం పఞ్ఞపేథా’తి? ‘తే ఏవమాహంసు – ఏవం ఖో నో, ఆవుసో గోతమ, సుతం యథేవాయస్మా గోతమో ఆహా’తి. ‘‘అగ్గఞ్ఞఞ్చాహం, భగ్గవ, పజానామి తఞ్చ పజానామి, తతో చ ఉత్తరితరం పజానామి, తఞ్చ పజానం న పరామసామి, అపరామసతో చ మే పచ్చత్తఞ్ఞేవ నిబ్బుతి విదితా. యదభిజానం తథాగతో నో అనయం ఆపజ్జతి.
౪౭. ‘‘ఏవంవాదిం ఖో మం, భగ్గవ, ఏవమక్ఖాయిం ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అసతా తుచ్ఛా ముసా అభూతేన అబ్భాచిక్ఖన్తి – ‘విపరీతో సమణో గోతమో భిక్ఖవో చ. సమణో గోతమో ఏవమాహ – యస్మిం సమయే సుభం విమోక్ఖం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, సబ్బం తస్మిం సమయే అసుభన్త్వేవ [అసుభన్తేవ (సీ. స్యా. పీ.)] పజానాతీ’తి [సఞ్జానాతీతి (సీ. పీ.)]. న ఖో పనాహం, భగ్గవ, ఏవం వదామి – ‘యస్మిం సమయే సుభం విమోక్ఖం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, సబ్బం తస్మిం సమయే అసుభన్త్వేవ పజానాతీ’తి. ఏవఞ్చ ఖ్వాహం, భగ్గవ, వదామి – ‘యస్మిం సమయే సుభం విమోక్ఖం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, సుభన్త్వేవ తస్మిం సమయే పజానాతీ’తి.
‘‘తే చ, భన్తే, విపరీతా, యే భగవన్తం విపరీతతో దహన్తి భిక్ఖవో చ. ఏవంపసన్నో అహం, భన్తే, భగవతి. పహోతి మే భగవా తథా ధమ్మం దేసేతుం, యథా అహం సుభం విమోక్ఖం ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య’’న్తి.
౪౮. ‘‘దుక్కరం ఖో ఏతం, భగ్గవ, తయా అఞ్ఞదిట్ఠికేన అఞ్ఞఖన్తికేన అఞ్ఞరుచికేన అఞ్ఞత్రాయోగేన అఞ్ఞత్రాచరియకేన సుభం విమోక్ఖం ఉపసమ్పజ్జ విహరితుం. ఇఙ్ఘ త్వం, భగ్గవ, యో చ తే అయం మయి పసాదో, తమేవ త్వం సాధుకమనురక్ఖా’’తి. ‘‘సచే తం, భన్తే, మయా దుక్కరం అఞ్ఞదిట్ఠికేన అఞ్ఞఖన్తికేన అఞ్ఞరుచికేన అఞ్ఞత్రాయోగేన అఞ్ఞత్రాచరియకేన సుభం విమోక్ఖం ఉపసమ్పజ్జ విహరితుం. యో చ మే అయం, భన్తే, భగవతి పసాదో, తమేవాహం సాధుకమనురక్ఖిస్సామీ’’తి. ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో భగ్గవగోత్తో పరిబ్బాజకో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.
పాథికసుత్తం [పాటికసుత్తన్తం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] నిట్ఠితం పఠమం.