౨. ఉదుమ్బరికసుత్తం

నిగ్రోధపరిబ్బాజకవత్థు

౪౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే. తేన ఖో పన సమయేన నిగ్రోధో పరిబ్బాజకో ఉదుమ్బరికాయ పరిబ్బాజకారామే పటివసతి మహతియా పరిబ్బాజకపరిసాయ సద్ధిం తింసమత్తేహి పరిబ్బాజకసతేహి. అథ ఖో సన్ధానో గహపతి దివా దివస్స [దివాదివస్సేవ (సీ. స్యా. పీ.)] రాజగహా నిక్ఖమి భగవన్తం దస్సనాయ. అథ ఖో సన్ధానస్స గహపతిస్స ఏతదహోసి – ‘‘అకాలో ఖో భగవన్తం దస్సనాయ. పటిసల్లీనో భగవా. మనోభావనీయానమ్పి భిక్ఖూనం అసమయో దస్సనాయ. పటిసల్లీనా మనోభావనీయా భిక్ఖూ. యంనూనాహం యేన ఉదుమ్బరికాయ పరిబ్బాజకారామో, యేన నిగ్రోధో పరిబ్బాజకో తేనుపసఙ్కమేయ్య’’న్తి. అథ ఖో సన్ధానో గహపతి యేన ఉదుమ్బరికాయ పరిబ్బాజకారామో, తేనుపసఙ్కమి.

౫౦. తేన ఖో పన సమయేన నిగ్రోధో పరిబ్బాజకో మహతియా పరిబ్బాజకపరిసాయ సద్ధిం నిసిన్నో హోతి ఉన్నాదినియా ఉచ్చాసద్దమహాసద్దాయ అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేన్తియా. సేయ్యథిదం – రాజకథం చోరకథం మహామత్తకథం సేనాకథం భయకథం యుద్ధకథం అన్నకథం పానకథం వత్థకథం సయనకథం మాలాకథం గన్ధకథం ఞాతికథం యానకథం గామకథం నిగమకథం నగరకథం జనపదకథం ఇత్థికథం సూరకథం విసిఖాకథం కుమ్భట్ఠానకథం పుబ్బపేతకథం నానత్తకథం లోకక్ఖాయికం సముద్దక్ఖాయికం ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా.

౫౧. అద్దసా ఖో నిగ్రోధో పరిబ్బాజకో సన్ధానం గహపతిం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వా సకం పరిసం సణ్ఠాపేసి – ‘‘అప్పసద్దా భోన్తో హోన్తు, మా భోన్తో సద్దమకత్థ. అయం సమణస్స గోతమస్స సావకో ఆగచ్ఛతి సన్ధానో గహపతి. యావతా ఖో పన సమణస్స గోతమస్స సావకా గిహీ ఓదాతవసనా రాజగహే పటివసన్తి, అయం తేసం అఞ్ఞతరో సన్ధానో గహపతి. అప్పసద్దకామా ఖో పనేతే ఆయస్మన్తో అప్పసద్దవినీతా, అప్పసద్దస్స వణ్ణవాదినో. అప్పేవ నామ అప్పసద్దం పరిసం విదిత్వా ఉపసఙ్కమితబ్బం మఞ్ఞేయ్యా’’తి. ఏవం వుత్తే తే పరిబ్బాజకా తుణ్హీ అహేసుం.

౫౨. అథ ఖో సన్ధానో గహపతి యేన నిగ్రోధో పరిబ్బాజకో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా నిగ్రోధేన పరిబ్బాజకేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సన్ధానో గహపతి నిగ్రోధం పరిబ్బాజకం ఏతదవోచ – ‘‘అఞ్ఞథా ఖో ఇమే భోన్తో అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా సఙ్గమ్మ సమాగమ్మ ఉన్నాదినో ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం అనుయుత్తా విహరన్తి. సేయ్యథిదం – రాజకథం…పే… ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా. అఞ్ఞథా ఖో [చ (సీ. పీ.)] పన సో భగవా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవతి అప్పసద్దాని అప్పనిగ్ఘోసాని విజనవాతాని మనుస్సరాహస్సేయ్యకాని పటిసల్లానసారుప్పానీ’’తి.

౫౩. ఏవం వుత్తే నిగ్రోధో పరిబ్బాజకో సన్ధానం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘యగ్ఘే గహపతి, జానేయ్యాసి, కేన సమణో గోతమో సద్ధిం సల్లపతి, కేన సాకచ్ఛం సమాపజ్జతి, కేన పఞ్ఞావేయ్యత్తియం సమాపజ్జతి? సుఞ్ఞాగారహతా సమణస్స గోతమస్స పఞ్ఞా అపరిసావచరో సమణో గోతమో నాలం సల్లాపాయ. సో అన్తమన్తానేవ సేవతి [అన్తపన్తానేవ (స్యా.)]. సేయ్యథాపి నామ గోకాణా పరియన్తచారినీ అన్తమన్తానేవ సేవతి. ఏవమేవ సుఞ్ఞాగారహతా సమణస్స గోతమస్స పఞ్ఞా; అపరిసావచరో సమణో గోతమో; నాలం సల్లాపాయ. సో అన్తమన్తానేవ సేవతి. ఇఙ్ఘ, గహపతి, సమణో గోతమో ఇమం పరిసం ఆగచ్ఛేయ్య, ఏకపఞ్హేనేవ నం సంసాదేయ్యామ [సంహరేయ్యామ (క.)], తుచ్ఛకుమ్భీవ నం మఞ్ఞే ఓరోధేయ్యామా’’తి.

౫౪. అస్సోసి ఖో భగవా దిబ్బాయ సోతధాతుయా విసుద్ధాయ అతిక్కన్తమానుసికాయ సన్ధానస్స గహపతిస్స నిగ్రోధేన పరిబ్బాజకేన సద్ధిం ఇమం కథాసల్లాపం. అథ ఖో భగవా గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహిత్వా యేన సుమాగధాయ తీరే మోరనివాపో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా సుమాగధాయ తీరే మోరనివాపే అబ్భోకాసే చఙ్కమి. అద్దసా ఖో నిగ్రోధో పరిబ్బాజకో భగవన్తం సుమాగధాయ తీరే మోరనివాపే అబ్భోకాసే చఙ్కమన్తం. దిస్వాన సకం పరిసం సణ్ఠాపేసి – ‘‘అప్పసద్దా భోన్తో హోన్తు, మా భోన్తో సద్దమకత్థ, అయం సమణో గోతమో సుమాగధాయ తీరే మోరనివాపే అబ్భోకాసే చఙ్కమతి. అప్పసద్దకామో ఖో పన సో ఆయస్మా, అప్పసద్దస్స వణ్ణవాదీ. అప్పేవ నామ అప్పసద్దం పరిసం విదిత్వా ఉపసఙ్కమితబ్బం మఞ్ఞేయ్య. సచే సమణో గోతమో ఇమం పరిసం ఆగచ్ఛేయ్య, ఇమం తం పఞ్హం పుచ్ఛేయ్యామ – ‘కో నామ సో, భన్తే, భగవతో ధమ్మో, యేన భగవా సావకే వినేతి, యేన భగవతా సావకా వినీతా అస్సాసప్పత్తా పటిజానన్తి అజ్ఝాసయం ఆదిబ్రహ్మచరియ’న్తి? ఏవం వుత్తే తే పరిబ్బాజకా తుణ్హీ అహేసుం.

తపోజిగుచ్ఛావాదో

౫౫. అథ ఖో భగవా యేన నిగ్రోధో పరిబ్బాజకో తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో నిగ్రోధో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతు ఖో, భన్తే, భగవా, స్వాగతం, భన్తే, భగవతో. చిరస్సం ఖో, భన్తే, భగవా ఇమం పరియాయమకాసి యదిదం ఇధాగమనాయ. నిసీదతు, భన్తే, భగవా, ఇదమాసనం పఞ్ఞత్త’’న్తి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. నిగ్రోధోపి ఖో పరిబ్బాజకో అఞ్ఞతరం నీచాసనం గహేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో నిగ్రోధం పరిబ్బాజకం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కాయ నుత్థ, నిగ్రోధ, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా, కా చ పన వో అన్తరాకథా విప్పకతా’’తి? ఏవం వుత్తే, నిగ్రోధో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ, ‘‘ఇధ మయం, భన్తే, అద్దసామ భగవన్తం సుమాగధాయ తీరే మోరనివాపే అబ్భోకాసే చఙ్కమన్తం, దిస్వాన ఏవం అవోచుమ్హా – ‘సచే సమణో గోతమో ఇమం పరిసం ఆగచ్ఛేయ్య, ఇమం తం పఞ్హం పుచ్ఛేయ్యామ – కో నామ సో, భన్తే, భగవతో ధమ్మో, యేన భగవా సావకే వినేతి, యేన భగవతా సావకా వినీతా అస్సాసప్పత్తా పటిజానన్తి అజ్ఝాసయం ఆదిబ్రహ్మచరియ’న్తి? అయం ఖో నో, భన్తే, అన్తరాకథా విప్పకతా; అథ భగవా అనుప్పత్తో’’తి.

౫౬. ‘‘దుజ్జానం ఖో ఏతం, నిగ్రోధ, తయా అఞ్ఞదిట్ఠికేన అఞ్ఞఖన్తికేన అఞ్ఞరుచికేన అఞ్ఞత్రాయోగేన అఞ్ఞత్రాచరియకేన, యేనాహం సావకే వినేమి, యేన మయా సావకా వినీతా అస్సాసప్పత్తా పటిజానన్తి అజ్ఝాసయం ఆదిబ్రహ్మచరియం. ఇఙ్ఘ త్వం మం, నిగ్రోధ, సకే ఆచరియకే అధిజేగుచ్ఛే పఞ్హం పుచ్ఛ – ‘కథం సన్తా ను ఖో, భన్తే, తపోజిగుచ్ఛా పరిపుణ్ణా హోతి, కథం అపరిపుణ్ణా’తి? ఏవం వుత్తే తే పరిబ్బాజకా ఉన్నాదినో ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా అహేసుం – ‘‘అచ్ఛరియం వత భో, అబ్భుతం వత భో, సమణస్స గోతమస్స మహిద్ధికతా మహానుభావతా, యత్ర హి నామ సకవాదం ఠపేస్సతి, పరవాదేన పవారేస్సతీ’’తి.

౫౭. అథ ఖో నిగ్రోధో పరిబ్బాజకో తే పరిబ్బాజకే అప్పసద్దే కత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘మయం ఖో, భన్తే, తపోజిగుచ్ఛావాదా [తరోజిగుచ్ఛంసారోదా (క.)] తపోజిగుచ్ఛాసారా తపోజిగుచ్ఛాఅల్లీనా విహరామ. కథం సన్తా ను ఖో, భన్తే, తపోజిగుచ్ఛా పరిపుణ్ణా హోతి, కథం అపరిపుణ్ణా’’తి?

‘‘ఇధ, నిగ్రోధ, తపస్సీ అచేలకో హోతి ముత్తాచారో, హత్థాపలేఖనో [హత్థావలేఖనో (స్యా.)], న ఏహిభద్దన్తికో, న తిట్ఠభద్దన్తికో, నాభిహటం, న ఉద్దిస్సకతం, న నిమన్తనం సాదియతి, సో న కుమ్భిముఖా పటిగ్గణ్హాతి, న కళోపిముఖా పటిగ్గణ్హాతి, న ఏళకమన్తరం, న దణ్డమన్తరం, న ముసలమన్తరం, న ద్విన్నం భుఞ్జమానానం, న గబ్భినియా, న పాయమానాయ, న పురిసన్తరగతాయ, న సఙ్కిత్తీసు, న యత్థ సా ఉపట్ఠితో హోతి, న యత్థ మక్ఖికా సణ్డసణ్డచారినీ, న మచ్ఛం, న మంసం, న సురం, న మేరయం, న థుసోదకం పివతి, సో ఏకాగారికో వా హోతి ఏకాలోపికో, ద్వాగారికో వా హోతి ద్వాలోపికో, సత్తాగారికో వా హోతి సత్తాలోపికో, ఏకిస్సాపి దత్తియా యాపేతి, ద్వీహిపి దత్తీహి యాపేతి, సత్తహిపి దత్తీహి యాపేతి; ఏకాహికమ్పి ఆహారం ఆహారేతి, ద్వీహికమ్పి [ద్వాహికంపి (సీ. స్యా.)] ఆహారం ఆహారేతి, సత్తాహికమ్పి ఆహారం ఆహారేతి, ఇతి ఏవరూపం అద్ధమాసికమ్పి పరియాయభత్తభోజనానుయోగమనుయుత్తో విహరతి. సో సాకభక్ఖో వా హోతి, సామాకభక్ఖో వా హోతి, నీవారభక్ఖో వా హోతి, దద్దులభక్ఖో వా హోతి, హటభక్ఖో వా హోతి, కణభక్ఖో వా హోతి, ఆచామభక్ఖో వా హోతి, పిఞ్ఞాకభక్ఖో వా హోతి, తిణభక్ఖో వా హోతి, గోమయభక్ఖో వా హోతి; వనమూలఫలాహారో యాపేతి పవత్తఫలభోజీ. సో సాణానిపి ధారేతి, మసాణానిపి ధారేతి, ఛవదుస్సానిపి ధారేతి, పంసుకూలానిపి ధారేతి, తిరీటానిపి ధారేతి, అజినమ్పి ధారేతి, అజినక్ఖిపమ్పి ధారేతి, కుసచీరమ్పి ధారేతి, వాకచీరమ్పి ధారేతి, ఫలకచీరమ్పి ధారేతి, కేసకమ్బలమ్పి ధారేతి, వాళకమ్బలమ్పి ధారేతి, ఉలూకపక్ఖమ్పి ధారేతి, కేసమస్సులోచకోపి హోతి కేసమస్సులోచనానుయోగమనుయుత్తో, ఉబ్భట్ఠకోపి [ఉభట్ఠకోపి (స్యా.), ఉబ్భట్ఠికోపి (క.)] హోతి ఆసనపటిక్ఖిత్తో, ఉక్కుటికోపి హోతి ఉక్కుటికప్పధానమనుయుత్తో, కణ్టకాపస్సయికోపి హోతి కణ్టకాపస్సయే సేయ్యం కప్పేతి, ఫలకసేయ్యమ్పి కప్పేతి, థణ్డిలసేయ్యమ్పి కప్పేతి, ఏకపస్సయికోపి హోతి రజోజల్లధరో, అబ్భోకాసికోపి హోతి యథాసన్థతికో, వేకటికోపి హోతి వికటభోజనానుయోగమనుయుత్తో, అపానకోపి హోతి అపానకత్తమనుయుత్తో, సాయతతియకమ్పి ఉదకోరోహనానుయోగమనుయుత్తో విహరతి. తం కిం మఞ్ఞసి, నిగ్రోధ, యది ఏవం సన్తే తపోజిగుచ్ఛా పరిపుణ్ణా వా హోతి అపరిపుణ్ణా వా’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భన్తే, ఏవం సన్తే తపోజిగుచ్ఛా పరిపుణ్ణా హోతి, నో అపరిపుణ్ణా’’తి. ‘‘ఏవం పరిపుణ్ణాయపి ఖో అహం, నిగ్రోధ, తపోజిగుచ్ఛాయ అనేకవిహితే ఉపక్కిలేసే వదామీ’’తి.

ఉపక్కిలేసో

౫౮. ‘‘యథా కథం పన, భన్తే, భగవా ఏవం పరిపుణ్ణాయ తపోజిగుచ్ఛాయ అనేకవిహితే ఉపక్కిలేసే వదతీ’’తి? ‘‘ఇధ, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా అత్తమనో హోతి పరిపుణ్ణసఙ్కప్పో. యమ్పి, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా అత్తమనో హోతి పరిపుణ్ణసఙ్కప్పో. అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా అత్తానుక్కంసేతి పరం వమ్భేతి. యమ్పి, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా అత్తానుక్కంసేతి పరం వమ్భేతి. అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా మజ్జతి ముచ్ఛతి పమాదమాపజ్జతి [మదమాపజ్జతి (స్యా.)]. యమ్పి, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా మజ్జతి ముచ్ఛతి పమాదమాపజ్జతి. అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

౫౯. ‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా లాభసక్కారసిలోకం అభినిబ్బత్తేతి, సో తేన లాభసక్కారసిలోకేన అత్తమనో హోతి పరిపుణ్ణసఙ్కప్పో. యమ్పి, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా లాభసక్కారసిలోకం అభినిబ్బత్తేతి, సో తేన లాభసక్కారసిలోకేన అత్తమనో హోతి పరిపుణ్ణసఙ్కప్పో. అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా లాభసక్కారసిలోకం అభినిబ్బత్తేతి, సో తేన లాభసక్కారసిలోకేన అత్తానుక్కంసేతి పరం వమ్భేతి. యమ్పి, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా లాభసక్కారసిలోకం అభినిబ్బత్తేతి, సో తేన లాభసక్కారసిలోకేన అత్తానుక్కంసేతి పరం వమ్భేతి. అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా లాభసక్కారసిలోకం అభినిబ్బత్తేతి, సో తేన లాభసక్కారసిలోకేన మజ్జతి ముచ్ఛతి పమాదమాపజ్జతి. యమ్పి, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా లాభసక్కారసిలోకం అభినిబ్బత్తేతి, సో తేన లాభసక్కారసిలోకేన మజ్జతి ముచ్ఛతి పమాదమాపజ్జతి. అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

౬౦. ‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ భోజనేసు వోదాసం ఆపజ్జతి – ‘ఇదం మే ఖమతి, ఇదం మే నక్ఖమతీ’తి. సో యఞ్చ [యం హి (సీ. పీ.)] ఖ్వస్స నక్ఖమతి, తం సాపేక్ఖో పజహతి. యం పనస్స ఖమతి, తం గధితో [గథితో (సీ. పీ.)] ముచ్ఛితో అజ్ఝాపన్నో అనాదీనవదస్సావీ అనిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతి…పే… అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి లాభసక్కారసిలోకనికన్తిహేతు – ‘సక్కరిస్సన్తి మం రాజానో రాజమహామత్తా ఖత్తియా బ్రాహ్మణా గహపతికా తిత్థియా’తి…పే… అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

౬౧. ‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ అఞ్ఞతరం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా అపసాదేతా [అపసారేతా (క.)] హోతి – ‘కిం పనాయం సమ్బహులాజీవో [బహులాజీవో (సీ. పీ.)] సబ్బం సంభక్ఖేతి. సేయ్యథిదం – మూలబీజం ఖన్ధబీజం ఫళుబీజం అగ్గబీజం బీజబీజమేవ పఞ్చమం, అసనివిచక్కం దన్తకూటం, సమణప్పవాదేనా’తి…పే… అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ పస్సతి అఞ్ఞతరం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా కులేసు సక్కరియమానం గరుకరియమానం మానియమానం పూజియమానం. దిస్వా తస్స ఏవం హోతి – ‘ఇమఞ్హి నామ సమ్బహులాజీవం కులేసు సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి. మం పన తపస్సిం లూఖాజీవిం కులేసు న సక్కరోన్తి న గరుం కరోన్తి న మానేన్తి న పూజేన్తీ’తి, ఇతి సో ఇస్సామచ్ఛరియం కులేసు ఉప్పాదేతా హోతి…పే… అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

౬౨. ‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ ఆపాథకనిసాదీ హోతి…పే… అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ అత్తానం అదస్సయమానో కులేసు చరతి – ‘ఇదమ్పి మే తపస్మిం ఇదమ్పి మే తపస్మి’న్తి…పే… అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ కిఞ్చిదేవ పటిచ్ఛన్నం సేవతి. సో ‘ఖమతి తే ఇద’న్తి పుట్ఠో సమానో అక్ఖమమానం ఆహ – ‘ఖమతీ’తి. ఖమమానం ఆహ – ‘నక్ఖమతీ’తి. ఇతి సో సమ్పజానముసా భాసితా హోతి…పే… అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ తథాగతస్స వా తథాగతసావకస్స వా ధమ్మం దేసేన్తస్స సన్తంయేవ పరియాయం అనుఞ్ఞేయ్యం నానుజానాతి…పే… అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

౬౩. ‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ కోధనో హోతి ఉపనాహీ. యమ్పి, నిగ్రోధ, తపస్సీ కోధనో హోతి ఉపనాహీ. అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ మక్ఖీ హోతి పళాసీ [పలాసీ (సీ. స్యా. పీ.)] …పే… ఇస్సుకీ హోతి మచ్ఛరీ… సఠో హోతి మాయావీ… థద్ధో హోతి అతిమానీ… పాపిచ్ఛో హోతి పాపికానం ఇచ్ఛానం వసం గతో… మిచ్ఛాదిట్ఠికో హోతి అన్తగ్గాహికాయ దిట్ఠియా సమన్నాగతో… సన్దిట్ఠిపరామాసీ హోతి ఆధానగ్గాహీ దుప్పటినిస్సగ్గీ. యమ్పి, నిగ్రోధ, తపస్సీ సన్దిట్ఠిపరామాసీ హోతి ఆధానగ్గాహీ దుప్పటినిస్సగ్గీ. అయమ్పి ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సినో ఉపక్కిలేసో హోతి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, నిగ్రోధ, యదిమే తపోజిగుచ్ఛా [తపోజిగుచ్ఛాయ (?)] ఉపక్కిలేసా వా అనుపక్కిలేసా వా’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో ఇమే, భన్తే, తపోజిగుచ్ఛా [తపోజిగుచ్ఛాయ (?)] ఉపక్కిలేసా [ఉపక్కిలేసా హోతి (క.)], నో అనుపక్కిలేసా. ఠానం ఖో పనేతం, భన్తే, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చో తపస్సీ సబ్బేహేవ ఇమేహి ఉపక్కిలేసేహి సమన్నాగతో అస్స; కో పన వాదో అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేనా’’తి.

పరిసుద్ధపపటికప్పత్తకథా

౬౪. ‘‘ఇధ, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా న అత్తమనో హోతి న పరిపుణ్ణసఙ్కప్పో. యమ్పి, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా న అత్తమనో హోతి న పరిపుణ్ణసఙ్కప్పో. ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా న అత్తానుక్కంసేతి న పరం వమ్భేతి…పే… ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా న మజ్జతి న ముచ్ఛతి న పమాదమాపజ్జతి…పే… ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

౬౫. ‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా లాభసక్కారసిలోకం అభినిబ్బత్తేతి, సో తేన లాభసక్కారసిలోకేన న అత్తమనో హోతి న పరిపుణ్ణసఙ్కప్పో…పే… ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా లాభసక్కారసిలోకం అభినిబ్బత్తేతి, సో తేన లాభసక్కారసిలోకేన న అత్తానుక్కంసేతి న పరం వమ్భేతి…పే… ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ తపం సమాదియతి, సో తేన తపసా లాభసక్కారసిలోకం అభినిబ్బత్తేతి, సో తేన లాభసక్కారసిలోకేన న మజ్జతి న ముచ్ఛతి న పమాదమాపజ్జతి…పే… ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

౬౬. ‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ భోజనేసు న వోదాసం ఆపజ్జతి – ‘ఇదం మే ఖమతి, ఇదం మే నక్ఖమతీ’తి. సో యఞ్చ ఖ్వస్స నక్ఖమతి, తం అనపేక్ఖో పజహతి. యం పనస్స ఖమతి, తం అగధితో అముచ్ఛితో అనజ్ఝాపన్నో ఆదీనవదస్సావీ నిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతి…పే… ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ న తపం సమాదియతి లాభసక్కారసిలోకనికన్తిహేతు – ‘సక్కరిస్సన్తి మం రాజానో రాజమహామత్తా ఖత్తియా బ్రాహ్మణా గహపతికా తిత్థియా’తి…పే… ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

౬౭. ‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ అఞ్ఞతరం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా నాపసాదేతా హోతి – ‘కిం పనాయం సమ్బహులాజీవో సబ్బం సంభక్ఖేతి. సేయ్యథిదం – మూలబీజం ఖన్ధబీజం ఫళుబీజం అగ్గబీజం బీజబీజమేవ పఞ్చమం, అసనివిచక్కం దన్తకూటం, సమణప్పవాదేనా’తి…పే… ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ పస్సతి అఞ్ఞతరం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా కులేసు సక్కరియమానం గరు కరియమానం మానియమానం పూజియమానం. దిస్వా తస్స న ఏవం హోతి – ‘ఇమఞ్హి నామ సమ్బహులాజీవం కులేసు సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి. మం పన తపస్సిం లూఖాజీవిం కులేసు న సక్కరోన్తి న గరుం కరోన్తి న మానేన్తి న పూజేన్తీ’తి, ఇతి సో ఇస్సామచ్ఛరియం కులేసు నుప్పాదేతా హోతి…పే… ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

౬౮. ‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ న ఆపాథకనిసాదీ హోతి…పే… ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ న అత్తానం అదస్సయమానో కులేసు చరతి – ‘ఇదమ్పి మే తపస్మిం, ఇదమ్పి మే తపస్మి’న్తి…పే… ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ న కఞ్చిదేవ పటిచ్ఛన్నం సేవతి, సో – ‘ఖమతి తే ఇద’న్తి పుట్ఠో సమానో అక్ఖమమానం ఆహ – ‘నక్ఖమతీ’తి. ఖమమానం ఆహ – ‘ఖమతీ’తి. ఇతి సో సమ్పజానముసా న భాసితా హోతి…పే… ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ తథాగతస్స వా తథాగతసావకస్స వా ధమ్మం దేసేన్తస్స సన్తంయేవ పరియాయం అనుఞ్ఞేయ్యం అనుజానాతి…పే… ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

౬౯. ‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ అక్కోధనో హోతి అనుపనాహీ. యమ్పి, నిగ్రోధ, తపస్సీ అక్కోధనో హోతి అనుపనాహీ ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

‘‘పున చపరం, నిగ్రోధ, తపస్సీ అమక్ఖీ హోతి అపళాసీ…పే… అనిస్సుకీ హోతి అమచ్ఛరీ… అసఠో హోతి అమాయావీ… అత్థద్ధో హోతి అనతిమానీ… న పాపిచ్ఛో హోతి న పాపికానం ఇచ్ఛానం వసం గతో… న మిచ్ఛాదిట్ఠికో హోతి న అన్తగ్గాహికాయ దిట్ఠియా సమన్నాగతో… న సన్దిట్ఠిపరామాసీ హోతి న ఆధానగ్గాహీ సుప్పటినిస్సగ్గీ. యమ్పి, నిగ్రోధ, తపస్సీ న సన్దిట్ఠిపరామాసీ హోతి న ఆధానగ్గాహీ సుప్పటినిస్సగ్గీ. ఏవం సో తస్మిం ఠానే పరిసుద్ధో హోతి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, నిగ్రోధ, యది ఏవం సన్తే తపోజిగుచ్ఛా పరిసుద్ధా వా హోతి అపరిసుద్ధా వా’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భన్తే, ఏవం సన్తే తపోజిగుచ్ఛా పరిసుద్ధా హోతి నో అపరిసుద్ధా, అగ్గప్పత్తా చ సారప్పత్తా చా’’తి. ‘‘న ఖో, నిగ్రోధ, ఏత్తావతా తపోజిగుచ్ఛా అగ్గప్పత్తా చ హోతి సారప్పత్తా చ; అపి చ ఖో పపటికప్పత్తా [పప్పటికపత్తా (క.)] హోతీ’’తి.

పరిసుద్ధతచప్పత్తకథా

౭౦. ‘‘కిత్తావతా పన, భన్తే, తపోజిగుచ్ఛా అగ్గప్పత్తా చ హోతి సారప్పత్తా చ? సాధు మే, భన్తే, భగవా తపోజిగుచ్ఛాయ అగ్గఞ్ఞేవ పాపేతు, సారఞ్ఞేవ పాపేతూ’’తి. ‘‘ఇధ, నిగ్రోధ, తపస్సీ చాతుయామసంవరసంవుతో హోతి. కథఞ్చ, నిగ్రోధ, తపస్సీ చాతుయామసంవరసంవుతో హోతి? ఇధ, నిగ్రోధ, తపస్సీ న పాణం అతిపాతేతి [అతిపాపేతి (క. సీ. పీ. క.)], న పాణం అతిపాతయతి, న పాణమతిపాతయతో సమనుఞ్ఞో హోతి. న అదిన్నం ఆదియతి, న అదిన్నం ఆదియాపేతి, న అదిన్నం ఆదియతో సమనుఞ్ఞో హోతి. న ముసా భణతి, న ముసా భణాపేతి, న ముసా భణతో సమనుఞ్ఞో హోతి. న భావితమాసీసతి [న భావితమాసిం సతి (సీ. స్యా. పీ.)], న భావితమాసీసాపేతి, న భావితమాసీసతో సమనుఞ్ఞో హోతి. ఏవం ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సీ చాతుయామసంవరసంవుతో హోతి.

‘‘యతో ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సీ చాతుయామసంవరసంవుతో హోతి, అదుం చస్స హోతి తపస్సితాయ. సో అభిహరతి నో హీనాయావత్తతి. సో వివిత్తం సేనాసనం భజతి అరఞ్ఞం రుక్ఖమూలం పబ్బతం కన్దరం గిరిగుహం సుసానం వనపత్థం అబ్భోకాసం పలాలపుఞ్జం. సో పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతప్పటిక్కన్తో నిసీదతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా. సో అభిజ్ఝం లోకే పహాయ విగతాభిజ్ఝేన చేతసా విహరతి, అభిజ్ఝాయ చిత్తం పరిసోధేతి. బ్యాపాదప్పదోసం పహాయ అబ్యాపన్నచిత్తో విహరతి సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ, బ్యాపాదప్పదోసా చిత్తం పరిసోధేతి. థినమిద్ధం [థీనమిద్ధం (సీ. స్యా. పీ.)] పహాయ విగతథినమిద్ధో విహరతి ఆలోకసఞ్ఞీ సతో సమ్పజానో, థినమిద్ధా చిత్తం పరిసోధేతి. ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం పహాయ అనుద్ధతో విహరతి అజ్ఝత్తం వూపసన్తచిత్తో, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చా చిత్తం పరిసోధేతి. విచికిచ్ఛం పహాయ తిణ్ణవిచికిచ్ఛో విహరతి అకథంకథీ కుసలేసు ధమ్మేసు, విచికిచ్ఛాయ చిత్తం పరిసోధేతి.

౭౧. ‘‘సో ఇమే పఞ్చ నీవరణే పహాయ చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి. తథా దుతియం. తథా తతియం. తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి. కరుణాసహగతేన చేతసా…పే… ముదితాసహగతేన చేతసా…పే… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి. తథా దుతియం. తథా తతియం. తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, నిగ్రోధ. యది ఏవం సన్తే తపోజిగుచ్ఛా పరిసుద్ధా వా హోతి అపరిసుద్ధా వా’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భన్తే, ఏవం సన్తే తపోజిగుచ్ఛా పరిసుద్ధా హోతి నో అపరిసుద్ధా, అగ్గప్పత్తా చ సారప్పత్తా చా’’తి. ‘‘న ఖో, నిగ్రోధ, ఏత్తావతా తపోజిగుచ్ఛా అగ్గప్పత్తా చ హోతి సారప్పత్తా చ; అపి చ ఖో తచప్పత్తా హోతీ’’తి.

పరిసుద్ధఫేగ్గుప్పత్తకథా

౭౨. ‘‘కిత్తావతా పన, భన్తే, తపోజిగుచ్ఛా అగ్గప్పత్తా చ హోతి సారప్పత్తా చ? సాధు మే, భన్తే, భగవా తపోజిగుచ్ఛాయ అగ్గఞ్ఞేవ పాపేతు, సారఞ్ఞేవ పాపేతూ’’తి. ‘‘ఇధ, నిగ్రోధ, తపస్సీ చాతుయామసంవరసంవుతో హోతి. కథఞ్చ, నిగ్రోధ, తపస్సీ చాతుయామసంవరసంవుతో హోతి…పే… యతో ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సీ చాతుయామసంవరసంవుతో హోతి, అదుం చస్స హోతి తపస్సితాయ. సో అభిహరతి నో హీనాయావత్తతి. సో వివిత్తం సేనాసనం భజతి…పే… సో ఇమే పఞ్చ నీవరణే పహాయ చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే మేత్తాసహగతేన చేతసా…పే… కరుణాసహగతేన చేతసా…పే… ముదితాసహగతేన చేతసా…పే… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి. సో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తాలీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి అనేకేపి సంవట్టకప్పే అనేకేపి వివట్టకప్పే అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే – ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం, తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, నిగ్రోధ, యది ఏవం సన్తే తపోజిగుచ్ఛా పరిసుద్ధా వా హోతి అపరిసుద్ధా వా’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భన్తే, ఏవం సన్తే తపోజిగుచ్ఛా పరిసుద్ధా హోతి, నో అపరిసుద్ధా, అగ్గప్పత్తా చ సారప్పత్తా చా’’తి. ‘‘న ఖో, నిగ్రోధ, ఏత్తావతా తపోజిగుచ్ఛా అగ్గప్పత్తా చ హోతి సారప్పత్తా చ; అపి చ ఖో ఫేగ్గుప్పత్తా హోతీ’’తి.

పరిసుద్ధఅగ్గప్పత్తసారప్పత్తకథా

౭౩. ‘‘కిత్తావతా పన, భన్తే, తపోజిగుచ్ఛా అగ్గప్పత్తా చ హోతి సారప్పత్తా చ? సాధు మే, భన్తే, భగవా తపోజిగుచ్ఛాయ అగ్గఞ్ఞేవ పాపేతు, సారఞ్ఞేవ పాపేతూ’’తి. ‘‘ఇధ, నిగ్రోధ, తపస్సీ చాతుయామసంవరసంవుతో హోతి. కథఞ్చ, నిగ్రోధ, తపస్సీ చాతుయామసంవరసంవుతో హోతి…పే… యతో ఖో, నిగ్రోధ, తపస్సీ చాతుయామసంవరసంవుతో హోతి, అదుం చస్స హోతి తపస్సితాయ. సో అభిహరతి నో హీనాయావత్తతి. సో వివిత్తం సేనాసనం భజతి…పే… సో ఇమే పఞ్చ నీవరణే పహాయ చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే మేత్తాసహగతేన చేతసా…పే… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి. సో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సో దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే, యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి – ‘ఇమే వత భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా వచీదుచ్చరితేన సమన్నాగతా మనోదుచ్చరితేన సమన్నాగతా అరియానం ఉపవాదకా మిచ్ఛాదిట్ఠికా మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానా. తే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా. ఇమే వా పన భోన్తో సత్తా కాయసుచరితేన సమన్నాగతా వచీసుచరితేన సమన్నాగతా మనోసుచరితేన సమన్నాగతా అరియానం అనుపవాదకా సమ్మాదిట్ఠికా సమ్మాదిట్ఠికమ్మసమాదానా. తే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా’తి. ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే, యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి.

౭౪. ‘‘ఏత్తావతా ఖో, నిగ్రోధ, తపోజిగుచ్ఛా అగ్గప్పత్తా చ హోతి సారప్పత్తా చ. ఇతి ఖో, నిగ్రోధ [ఇతి నిగ్రోధ (స్యా.)], యం మం త్వం అవచాసి – ‘కో నామ సో, భన్తే, భగవతో ధమ్మో, యేన భగవా సావకే వినేతి, యేన భగవతా సావకా వినీతా అస్సాసప్పత్తా పటిజానన్తి అజ్ఝాసయం ఆదిబ్రహ్మచరియ’న్తి. ఇతి ఖో తం, నిగ్రోధ, ఠానం ఉత్తరితరఞ్చ పణీతతరఞ్చ, యేనాహం సావకే వినేమి, యేన మయా సావకా వినీతా అస్సాసప్పత్తా పటిజానన్తి అజ్ఝాసయం ఆదిబ్రహ్మచరియ’’న్తి.

ఏవం వుత్తే, తే పరిబ్బాజకా ఉన్నాదినో ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా అహేసుం – ‘‘ఏత్థ మయం అనస్సామ సాచరియకా, న మయం ఇతో భియ్యో ఉత్తరితరం పజానామా’’తి.

నిగ్రోధస్స పజ్ఝాయనం

౭౫. యదా అఞ్ఞాసి సన్ధానో గహపతి – ‘‘అఞ్ఞదత్థు ఖో దానిమే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా భగవతో భాసితం సుస్సూసన్తి, సోతం ఓదహన్తి, అఞ్ఞాచిత్తం ఉపట్ఠాపేన్తీ’’తి. అథ [అథ నం (క.)] నిగ్రోధం పరిబ్బాజకం ఏతదవోచ – ‘‘ఇతి ఖో, భన్తే నిగ్రోధ, యం మం త్వం అవచాసి – ‘యగ్ఘే, గహపతి, జానేయ్యాసి, కేన సమణో గోతమో సద్ధిం సల్లపతి, కేన సాకచ్ఛం సమాపజ్జతి, కేన పఞ్ఞావేయ్యత్తియం సమాపజ్జతి, సుఞ్ఞాగారహతా సమణస్స గోతమస్స పఞ్ఞా, అపరిసావచరో సమణో గోతమో నాలం సల్లాపాయ, సో అన్తమన్తానేవ సేవతి; సేయ్యథాపి నామ గోకాణా పరియన్తచారినీ అన్తమన్తానేవ సేవతి. ఏవమేవ సుఞ్ఞాగారహతా సమణస్స గోతమస్స పఞ్ఞా, అపరిసావచరో సమణో గోతమో నాలం సల్లాపాయ; సో అన్తమన్తానేవ సేవతి; ఇఙ్ఘ, గహపతి, సమణో గోతమో ఇమం పరిసం ఆగచ్ఛేయ్య, ఏకపఞ్హేనేవ నం సంసాదేయ్యామ, తుచ్ఛకుమ్భీవ నం మఞ్ఞే ఓరోధేయ్యామా’తి. అయం ఖో సో, భన్తే, భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ఇధానుప్పత్తో, అపరిసావచరం పన నం కరోథ, గోకాణం పరియన్తచారినిం కరోథ, ఏకపఞ్హేనేవ నం సంసాదేథ, తుచ్ఛకుమ్భీవ నం ఓరోధేథా’’తి. ఏవం వుత్తే, నిగ్రోధో పరిబ్బాజకో తుణ్హీభూతో మఙ్కుభూతో పత్తక్ఖన్ధో అధోముఖో పజ్ఝాయన్తో అప్పటిభానో నిసీది.

౭౬. అథ ఖో భగవా నిగ్రోధం పరిబ్బాజకం తుణ్హీభూతం మఙ్కుభూతం పత్తక్ఖన్ధం అధోముఖం పజ్ఝాయన్తం అప్పటిభానం విదిత్వా నిగ్రోధం పరిబ్బాజకం ఏతదవోచ – ‘‘సచ్చం కిర, నిగ్రోధ, భాసితా తే ఏసా వాచా’’తి? ‘‘సచ్చం, భన్తే, భాసితా మే ఏసా వాచా, యథాబాలేన యథామూళ్హేన యథాఅకుసలేనా’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, నిగ్రోధ. కిన్తి తే సుతం పరిబ్బాజకానం వుడ్ఢానం మహల్లకానం ఆచరియపాచరియానం భాసమానానం – ‘యే తే అహేసుం అతీతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, ఏవం సు తే భగవన్తో సంగమ్మ సమాగమ్మ ఉన్నాదినో ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం అనుయుత్తా విహరన్తి. సేయ్యథిదం – రాజకథం చోరకథం…పే… ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా. సేయ్యథాపి త్వం ఏతరహి సాచరియకో. ఉదాహు, ఏవం సు తే భగవన్తో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి అప్పసద్దాని అప్పనిగ్ఘోసాని విజనవాతాని మనుస్సరాహస్సేయ్యకాని పటిసల్లానసారుప్పాని, సేయ్యథాపాహం ఏతరహీ’తి.

‘‘సుతం మేతం, భన్తే. పరిబ్బాజకానం వుడ్ఢానం మహల్లకానం ఆచరియపాచరియానం భాసమానానం – ‘యే తే అహేసుం అతీతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, న ఏవం సు [నాస్సు (సీ. పీ.)] తే భగవన్తో సంగమ్మ సమాగమ్మ ఉన్నాదినో ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం అనుయుత్తా విహరన్తి. సేయ్యథిదం – రాజకథం చోరకథం…పే… ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా, సేయ్యథాపాహం ఏతరహి సాచరియకో. ఏవం సు తే భగవన్తో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి అప్పసద్దాని అప్పనిగ్ఘోసాని విజనవాతాని మనుస్సరాహస్సేయ్యకాని పటిసల్లానసారుప్పాని, సేయ్యథాపి భగవా ఏతరహీ’’’తి.

‘‘తస్స తే, నిగ్రోధ, విఞ్ఞుస్స సతో మహల్లకస్స న ఏతదహోసి – ‘బుద్ధో సో భగవా బోధాయ ధమ్మం దేసేతి, దన్తో సో భగవా దమథాయ ధమ్మం దేసేతి, సన్తో సో భగవా సమథాయ ధమ్మం దేసేతి, తిణ్ణో సో భగవా తరణాయ ధమ్మం దేసేతి, పరినిబ్బుతో సో భగవా పరినిబ్బానాయ ధమ్మం దేసేతీ’’’తి?

బ్రహ్మచరియపరియోసానసచ్ఛికిరియా

౭౭. ఏవం వుత్తే, నిగ్రోధో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్చయో మం, భన్తే, అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, య్వాహం ఏవం భగవన్తం అవచాసిం. తస్స మే, భన్తే, భగవా అచ్చయం అచ్చయతో పటిగ్గణ్హాతు ఆయతిం సంవరాయా’’తి. ‘‘తగ్ఘ త్వం [తం (సీ. స్యా. పీ.)], నిగ్రోధ, అచ్చయో అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, యో మం త్వం ఏవం అవచాసి. యతో చ ఖో త్వం, నిగ్రోధ, అచ్చయం అచ్చయతో దిస్వా యథాధమ్మం పటికరోసి, తం తే మయం పటిగ్గణ్హామ. వుద్ధి హేసా, నిగ్రోధ, అరియస్స వినయే, యో అచ్చయం అచ్చయతో దిస్వా యథాధమ్మం పటికరోతి ఆయతిం సంవరం ఆపజ్జతి. అహం ఖో పన, నిగ్రోధ, ఏవం వదామి –

‘ఏతు విఞ్ఞూ పురిసో అసఠో అమాయావీ ఉజుజాతికో, అహమనుసాసామి అహం ధమ్మం దేసేమి. యథానుసిట్ఠం తథా [యథానుసిట్ఠం (?)] పటిపజ్జమానో, యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి, తదనుత్తరం బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సతి సత్తవస్సాని. తిట్ఠన్తు, నిగ్రోధ, సత్త వస్సాని. ఏతు విఞ్ఞూ పురిసో అసఠో అమాయావీ ఉజుజాతికో, అహమనుసాసామి అహం ధమ్మం దేసేమి. యథానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో, యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి, తదనుత్తరం బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సతి ఛ వస్సాని. పఞ్చ వస్సాని… చత్తారి వస్సాని… తీణి వస్సాని… ద్వే వస్సాని… ఏకం వస్సం. తిట్ఠతు, నిగ్రోధ, ఏకం వస్సం. ఏతు విఞ్ఞూ పురిసో అసఠో అమాయావీ ఉజుజాతికో అహమనుసాసామి అహం ధమ్మం దేసేమి. యథానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో, యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి, తదనుత్తరం బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సతి సత్త మాసాని. తిట్ఠన్తు, నిగ్రోధ, సత్త మాసాని… ఛ మాసాని… పఞ్చ మాసాని … చత్తారి మాసాని… తీణి మాసాని… ద్వే మాసాని… ఏకం మాసం… అడ్ఢమాసం. తిట్ఠతు, నిగ్రోధ, అడ్ఢమాసో. ఏతు విఞ్ఞూ పురిసో అసఠో అమాయావీ ఉజుజాతికో, అహమనుసాసామి అహం ధమ్మం దేసేమి. యథానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో, యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి, తదనుత్తరం బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సతి సత్తాహం’.

పరిబ్బాజకానం పజ్ఝాయనం

౭౮. ‘‘సియా ఖో పన తే, నిగ్రోధ, ఏవమస్స – ‘అన్తేవాసికమ్యతా నో సమణో గోతమో ఏవమాహా’తి. న ఖో పనేతం, నిగ్రోధ, ఏవం దట్ఠబ్బం. యో ఏవ వో [తే (సీ. స్యా.)] ఆచరియో, సో ఏవ వో ఆచరియో హోతు. సియా ఖో పన తే, నిగ్రోధ, ఏవమస్స – ‘ఉద్దేసా నో చావేతుకామో సమణో గోతమో ఏవమాహా’తి. న ఖో పనేతం, నిగ్రోధ, ఏవం దట్ఠబ్బం. యో ఏవ వో ఉద్దేసో సో ఏవ వో ఉద్దేసో హోతు. సియా ఖో పన తే, నిగ్రోధ, ఏవమస్స – ‘ఆజీవా నో చావేతుకామో సమణో గోతమో ఏవమాహా’తి. న ఖో పనేతం, నిగ్రోధ, ఏవం దట్ఠబ్బం. యో ఏవ వో ఆజీవో, సో ఏవ వో ఆజీవో హోతు. సియా ఖో పన తే, నిగ్రోధ, ఏవమస్స – ‘యే నో ధమ్మా అకుసలా అకుసలసఙ్ఖాతా సాచరియకానం, తేసు పతిట్ఠాపేతుకామో సమణో గోతమో ఏవమాహా’తి. న ఖో పనేతం, నిగ్రోధ, ఏవం దట్ఠబ్బం. అకుసలా చేవ వో తే ధమ్మా [వోధమ్మా (క.), తే ధమ్మా (స్యా.)] హోన్తు అకుసలసఙ్ఖాతా చ సాచరియకానం. సియా ఖో పన తే, నిగ్రోధ, ఏవమస్స – ‘యే నో ధమ్మా కుసలా కుసలసఙ్ఖాతా సాచరియకానం, తేహి వివేచేతుకామో సమణో గోతమో ఏవమాహా’తి. న ఖో పనేతం, నిగ్రోధ, ఏవం దట్ఠబ్బం. కుసలా చేవ వో తే ధమ్మా హోన్తు కుసలసఙ్ఖాతా చ సాచరియకానం. ఇతి ఖ్వాహం, నిగ్రోధ, నేవ అన్తేవాసికమ్యతా ఏవం వదామి, నపి ఉద్దేసా చావేతుకామో ఏవం వదామి, నపి ఆజీవా చావేతుకామో ఏవం వదామి, నపి యే వో ధమ్మా [నపి యే ఖో ధమ్మా (సీ.), నపి యే తే ధమ్మా (స్యా.), నపి యే చ వో ధమ్మా (క.)] అకుసలా అకుసలసఙ్ఖాతా సాచరియకానం, తేసు పతిట్ఠాపేతుకామో ఏవం వదామి, నపి యే వో ధమ్మా [నపి యే ఖో ధమ్మా (సీ.), నపి యే తే ధమ్మా (స్యా.), నపి యే చ వో ధమ్మా (క.)] కుసలా కుసలసఙ్ఖాతా సాచరియకానం, తేహి వివేచేతుకామో ఏవం వదామి. సన్తి చ ఖో, నిగ్రోధ, అకుసలా ధమ్మా అప్పహీనా సంకిలేసికా పోనోబ్భవికా [పోనోభవికా (క.)] సదరా [సద్దరా (పీ. క.), సదరథా (స్యా. క.)] దుక్ఖవిపాకా ఆయతిం జాతిజరామరణియా, యేసాహం పహానాయ ధమ్మం దేసేమి. యథాపటిపన్నానం వో సంకిలేసికా ధమ్మా పహీయిస్సన్తి, వోదానీయా ధమ్మా అభివడ్ఢిస్సన్తి, పఞ్ఞాపారిపూరిం వేపుల్లత్తఞ్చ దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సథా’’తి.

౭౯. ఏవం వుత్తే, తే పరిబ్బాజకా తుణ్హీభూతా మఙ్కుభూతా పత్తక్ఖన్ధా అధోముఖా పజ్ఝాయన్తా అప్పటిభానా నిసీదింసు యథా తం మారేన పరియుట్ఠితచిత్తా. అథ ఖో భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘సబ్బే పిమే మోఘపురిసా ఫుట్ఠా పాపిమతా. యత్ర హి నామ ఏకస్సపి న ఏవం భవిస్సతి – ‘హన్ద మయం అఞ్ఞాణత్థమ్పి సమణే గోతమే బ్రహ్మచరియం చరామ, కిం కరిస్సతి సత్తాహో’’’తి? అథ ఖో భగవా ఉదుమ్బరికాయ పరిబ్బాజకారామే సీహనాదం నదిత్వా వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా గిజ్ఝకూటే పబ్బతే పచ్చుపట్ఠాసి [పచ్చుట్ఠాసి (సీ. స్యా. పీ.)]. సన్ధానో పన గహపతి తావదేవ రాజగహం పావిసీతి.

ఉదుమ్బరికసుత్తం నిట్ఠితం దుతియం.