౯. మహాసతిపట్ఠానసుత్తం
౩౭౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కురూసు విహరతి కమ్మాసధమ్మం నామ కురూనం నిగమో. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భద్దన్తే’’తి [భదన్తేతి (సీ. స్యా. పీ.)] తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –
ఉద్దేసో
౩౭౩. ‘‘ఏకాయనో అయం, భిక్ఖవే, మగ్గో సత్తానం విసుద్ధియా, సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ, యదిదం చత్తారో సతిపట్ఠానా.
‘‘కతమే చత్తారో? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం, వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం, చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం, ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం.
ఉద్దేసో నిట్ఠితో.
కాయానుపస్సనా ఆనాపానపబ్బం
౩౭౪. ‘‘కథఞ్చ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరఞ్ఞగతో వా రుక్ఖమూలగతో వా సుఞ్ఞాగారగతో వా నిసీదతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా. సో సతోవ అస్ససతి, సతోవ పస్ససతి. దీఘం వా అస్ససన్తో ‘దీఘం అస్ససామీ’తి పజానాతి, దీఘం వా పస్ససన్తో ‘దీఘం పస్ససామీ’తి పజానాతి. రస్సం వా అస్ససన్తో ‘రస్సం అస్ససామీ’తి పజానాతి, రస్సం వా పస్ససన్తో ‘రస్సం పస్ససామీ’తి పజానాతి. ‘సబ్బకాయపటిసంవేదీ అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి, ‘సబ్బకాయపటిసంవేదీ పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి. ‘పస్సమ్భయం కాయసఙ్ఖారం అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి, ‘పస్సమ్భయం కాయసఙ్ఖారం పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి.
‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, దక్ఖో భమకారో వా భమకారన్తేవాసీ వా దీఘం వా అఞ్ఛన్తో ‘దీఘం అఞ్ఛామీ’తి పజానాతి, రస్సం వా అఞ్ఛన్తో ‘రస్సం అఞ్ఛామీ’తి పజానాతి ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు దీఘం వా అస్ససన్తో ‘దీఘం అస్ససామీ’తి పజానాతి, దీఘం వా పస్ససన్తో ‘దీఘం పస్ససామీ’తి పజానాతి, రస్సం వా అస్ససన్తో ‘రస్సం అస్ససామీ’తి పజానాతి, రస్సం వా పస్ససన్తో ‘రస్సం పస్ససామీ’తి పజానాతి. ‘సబ్బకాయపటిసంవేదీ అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి, ‘సబ్బకాయపటిసంవేదీ పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి, ‘పస్సమ్భయం కాయసఙ్ఖారం అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి, ‘పస్సమ్భయం కాయసఙ్ఖారం పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి. ఇతి అజ్ఝత్తం వా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా వా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా వా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి. సముదయధమ్మానుపస్సీ వా కాయస్మిం విహరతి, వయధమ్మానుపస్సీ వా కాయస్మిం విహరతి, సముదయవయధమ్మానుపస్సీ వా కాయస్మిం విహరతి. ‘అత్థి కాయో’తి వా పనస్స సతి పచ్చుపట్ఠితా హోతి యావదేవ ఞాణమత్తాయ పటిస్సతిమత్తాయ అనిస్సితో చ విహరతి, న చ కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి. ఏవమ్పి ఖో [ఏవమ్పి (సీ. స్యా. పీ.)], భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి.
ఆనాపానపబ్బం నిట్ఠితం.
కాయానుపస్సనా ఇరియాపథపబ్బం
౩౭౫. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు గచ్ఛన్తో వా ‘గచ్ఛామీ’తి పజానాతి, ఠితో వా ‘ఠితోమ్హీ’తి పజానాతి, నిసిన్నో వా ‘నిసిన్నోమ్హీ’తి పజానాతి, సయానో వా ‘సయానోమ్హీ’తి పజానాతి, యథా యథా వా పనస్స కాయో పణిహితో హోతి, తథా తథా నం పజానాతి. ఇతి అజ్ఝత్తం వా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా వా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా వా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి. సముదయధమ్మానుపస్సీ వా కాయస్మిం విహరతి, వయధమ్మానుపస్సీ వా కాయస్మిం విహరతి, సముదయవయధమ్మానుపస్సీ వా కాయస్మిం విహరతి. ‘అత్థి కాయో’తి వా పనస్స సతి పచ్చుపట్ఠితా హోతి యావదేవ ఞాణమత్తాయ పటిస్సతిమత్తాయ అనిస్సితో చ విహరతి, న చ కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి. ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి.
ఇరియాపథపబ్బం నిట్ఠితం.
కాయానుపస్సనా సమ్పజానపబ్బం
౩౭౬. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అభిక్కన్తే పటిక్కన్తే సమ్పజానకారీ హోతి, ఆలోకితే విలోకితే సమ్పజానకారీ హోతి, సమిఞ్జితే పసారితే సమ్పజానకారీ హోతి, సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణే సమ్పజానకారీ హోతి, అసితే పీతే ఖాయితే సాయితే సమ్పజానకారీ హోతి, ఉచ్చారపస్సావకమ్మే సమ్పజానకారీ హోతి, గతే ఠితే నిసిన్నే సుత్తే జాగరితే భాసితే తుణ్హీభావే సమ్పజానకారీ హోతి. ఇతి అజ్ఝత్తం వా…పే… ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి.
సమ్పజానపబ్బం నిట్ఠితం.
కాయానుపస్సనా పటికూలమనసికారపబ్బం
౩౭౭. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా తచపరియన్తం పూరం నానప్పకారస్స అసుచినో పచ్చవేక్ఖతి – ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా లోమా నఖా దన్తా తచో, మంసం న్హారు అట్ఠి అట్ఠిమిఞ్జం వక్కం, హదయం యకనం కిలోమకం పిహకం పప్ఫాసం, అన్తం అన్తగుణం ఉదరియం కరీసం [కరీసం మత్థలుఙ్గం (క.)], పిత్తం సేమ్హం పుబ్బో లోహితం సేదో మేదో, అస్సు వసా ఖేళో సిఙ్ఘాణికా లసికా ముత్త’న్తి.
‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉభతోముఖా పుతోళి [మూతోళీ (స్యా.), ముతోలి (పీ.)] పూరా నానావిహితస్స ధఞ్ఞస్స, సేయ్యథిదం సాలీనం వీహీనం ముగ్గానం మాసానం తిలానం తణ్డులానం. తమేనం చక్ఖుమా పురిసో ముఞ్చిత్వా పచ్చవేక్ఖేయ్య – ‘ఇమే సాలీ, ఇమే వీహీ ఇమే ముగ్గా ఇమే మాసా ఇమే తిలా ఇమే తణ్డులా’తి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా తచపరియన్తం పూరం నానప్పకారస్స అసుచినో పచ్చవేక్ఖతి – ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా లోమా…పే… ముత్త’న్తి.
ఇతి అజ్ఝత్తం వా…పే… ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి.
పటికూలమనసికారపబ్బం నిట్ఠితం.
కాయానుపస్సనా ధాతుమనసికారపబ్బం
౩౭౮. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం యథాఠితం యథాపణిహితం ధాతుసో పచ్చవేక్ఖతి – ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే పథవీధాతు ఆపోధాతు తేజోధాతు వాయోధాతూ’తి.
‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, దక్ఖో గోఘాతకో వా గోఘాతకన్తేవాసీ వా గావిం వధిత్వా చతుమహాపథే బిలసో విభజిత్వా నిసిన్నో అస్స, ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం యథాఠితం యథాపణిహితం ధాతుసో పచ్చవేక్ఖతి – ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే పథవీధాతు ఆపోధాతు తేజోధాతు వాయోధాతూ’తి.
‘‘ఇతి అజ్ఝత్తం వా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి…పే… ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి.
ధాతుమనసికారపబ్బం నిట్ఠితం.
కాయానుపస్సనా నవసివథికపబ్బం
౩౭౯. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సేయ్యథాపి పస్సేయ్య సరీరం సివథికాయ ఛడ్డితం ఏకాహమతం వా ద్వీహమతం వా తీహమతం వా ఉద్ధుమాతకం వినీలకం విపుబ్బకజాతం. సో ఇమమేవ కాయం ఉపసంహరతి – ‘అయమ్పి ఖో కాయో ఏవంధమ్మో ఏవంభావీ ఏవంఅనతీతో’తి.
‘‘ఇతి అజ్ఝత్తం వా …పే… ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సేయ్యథాపి పస్సేయ్య సరీరం సివథికాయ ఛడ్డితం కాకేహి వా ఖజ్జమానం కులలేహి వా ఖజ్జమానం గిజ్ఝేహి వా ఖజ్జమానం కఙ్కేహి వా ఖజ్జమానం సునఖేహి వా ఖజ్జమానం బ్యగ్ఘేహి వా ఖజ్జమానం దీపీహి వా ఖజ్జమానం సిఙ్గాలేహి వా [గిజ్ఝేహి వా ఖజ్జమానం, సువానేహి వా ఖజ్జమానం, సిగాలేహి వా ఖజ్జమానం, (స్యా. పీ.)] ఖజ్జమానం వివిధేహి వా పాణకజాతేహి ఖజ్జమానం. సో ఇమమేవ కాయం ఉపసంహరతి – ‘అయమ్పి ఖో కాయో ఏవంధమ్మో ఏవంభావీ ఏవంఅనతీతో’తి.
‘‘ఇతి అజ్ఝత్తం వా…పే… ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సేయ్యథాపి పస్సేయ్య సరీరం సివథికాయ ఛడ్డితం అట్ఠికసఙ్ఖలికం సమంసలోహితం న్హారుసమ్బన్ధం…పే… అట్ఠికసఙ్ఖలికం నిమంసలోహితమక్ఖితం న్హారుసమ్బన్ధం…పే… అట్ఠికసఙ్ఖలికం అపగతమంసలోహితం న్హారుసమ్బన్ధం…పే… అట్ఠికాని అపగతసమ్బన్ధాని [అపగతన్హారుసమ్బన్ధాని (స్యా.)] దిసా విదిసా విక్ఖిత్తాని, అఞ్ఞేన హత్థట్ఠికం అఞ్ఞేన పాదట్ఠికం అఞ్ఞేన గోప్ఫకట్ఠికం [‘‘అఞ్ఞేన గోప్ఫకట్ఠిక’’న్తి ఇదం సీ. స్యా. పీ. పోత్థకేసు నత్థి] అఞ్ఞేన జఙ్ఘట్ఠికం అఞ్ఞేన ఊరుట్ఠికం అఞ్ఞేన కటిట్ఠికం [అఞ్ఞేన కటట్ఠికం అఞ్ఞేన పిట్ఠట్ఠికం అఞ్ఞేన కణ్డకట్ఠికం అఞ్ఞేన ఫాసుకట్ఠికం అఞ్ఞేన ఉరట్ఠికం అఞ్ఞేన అంసట్ఠికం అఞ్ఞేన బాహుట్ఠికం (స్యా.)] అఞ్ఞేన ఫాసుకట్ఠికం అఞ్ఞేన పిట్ఠిట్ఠికం అఞ్ఞేన ఖన్ధట్ఠికం [అఞ్ఞేన కటట్ఠికం అఞ్ఞేన పిట్ఠట్ఠికం అఞ్ఞేన కణ్డకట్ఠికం అఞ్ఞేన ఫాసుకట్ఠికం అఞ్ఞేన ఉరట్ఠికం అఞ్ఞేన అంసట్ఠికం అఞ్ఞేన బాహుట్ఠికం (స్యా.)] అఞ్ఞేన గీవట్ఠికం అఞ్ఞేన హనుకట్ఠికం అఞ్ఞేన దన్తట్ఠికం అఞ్ఞేన సీసకటాహం. సో ఇమమేవ కాయం ఉపసంహరతి – ‘అయమ్పి ఖో కాయో ఏవంధమ్మో ఏవంభావీ ఏవంఅనతీతో’తి.
‘‘ఇతి అజ్ఝత్తం వా …పే… విహరతి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సేయ్యథాపి పస్సేయ్య సరీరం సివథికాయ ఛడ్డితం అట్ఠికాని సేతాని సఙ్ఖవణ్ణపటిభాగాని…పే… అట్ఠికాని పుఞ్జకితాని తేరోవస్సికాని …పే… అట్ఠికాని పూతీని చుణ్ణకజాతాని. సో ఇమమేవ కాయం ఉపసంహరతి – ‘అయమ్పి ఖో కాయో ఏవంధమ్మో ఏవంభావీ ఏవంఅనతీతో’తి. ఇతి అజ్ఝత్తం వా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా వా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా వా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి. సముదయధమ్మానుపస్సీ వా కాయస్మిం విహరతి, వయధమ్మానుపస్సీ వా కాయస్మిం విహరతి, సముదయవయధమ్మానుపస్సీ వా కాయస్మిం విహరతి. ‘అత్థి కాయో’తి వా పనస్స సతి పచ్చుపట్ఠితా హోతి యావదేవ ఞాణమత్తాయ పటిస్సతిమత్తాయ అనిస్సితో చ విహరతి, న చ కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి. ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి.
నవసివథికపబ్బం నిట్ఠితం.
చుద్దస కాయానుపస్సనా నిట్ఠితా.
వేదనానుపస్సనా
౩౮౦. ‘‘కథఞ్చ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సుఖం వా వేదనం వేదయమానో ‘సుఖం వేదనం వేదయామీ’తి పజానాతి. దుక్ఖం వా వేదనం వేదయమానో ‘దుక్ఖం వేదనం వేదయామీ’తి పజానాతి. అదుక్ఖమసుఖం వా వేదనం వేదయమానో ‘అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదయామీ’తి పజానాతి. సామిసం వా సుఖం వేదనం వేదయమానో ‘సామిసం సుఖం వేదనం వేదయామీ’తి పజానాతి, నిరామిసం వా సుఖం వేదనం వేదయమానో ‘నిరామిసం సుఖం వేదనం వేదయామీ’తి పజానాతి. సామిసం వా దుక్ఖం వేదనం వేదయమానో ‘సామిసం దుక్ఖం వేదనం వేదయామీ’తి పజానాతి, నిరామిసం వా దుక్ఖం వేదనం వేదయమానో ‘నిరామిసం దుక్ఖం వేదనం వేదయామీ’తి పజానాతి. సామిసం వా అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదయమానో ‘సామిసం అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదయామీ’తి పజానాతి, నిరామిసం వా అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదయమానో ‘నిరామిసం అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదయామీ’తి పజానాతి. ఇతి అజ్ఝత్తం వా వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా వా వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా వా వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి. సముదయధమ్మానుపస్సీ వా వేదనాసు విహరతి, వయధమ్మానుపస్సీ వా వేదనాసు విహరతి, సముదయవయధమ్మానుపస్సీ వా వేదనాసు విహరతి. ‘అత్థి వేదనా’తి వా పనస్స సతి పచ్చుపట్ఠితా హోతి యావదేవ ఞాణమత్తాయ పటిస్సతిమత్తాయ అనిస్సితో చ విహరతి, న చ కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి. ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి.
వేదనానుపస్సనా నిట్ఠితా.
చిత్తానుపస్సనా
౩౮౧. ‘‘కథఞ్చ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సరాగం వా చిత్తం ‘సరాగం చిత్త’న్తి పజానాతి, వీతరాగం వా చిత్తం ‘వీతరాగం చిత్త’న్తి పజానాతి. సదోసం వా చిత్తం ‘సదోసం చిత్త’న్తి పజానాతి, వీతదోసం వా చిత్తం ‘వీతదోసం చిత్త’న్తి పజానాతి. సమోహం వా చిత్తం ‘సమోహం చిత్త’న్తి పజానాతి, వీతమోహం వా చిత్తం ‘వీతమోహం చిత్త’న్తి పజానాతి. సఙ్ఖిత్తం వా చిత్తం ‘సఙ్ఖిత్తం చిత్త’న్తి పజానాతి, విక్ఖిత్తం వా చిత్తం ‘విక్ఖిత్తం చిత్త’న్తి పజానాతి. మహగ్గతం వా చిత్తం ‘మహగ్గతం చిత్త’న్తి పజానాతి, అమహగ్గతం వా చిత్తం ‘అమహగ్గతం చిత్త’న్తి పజానాతి. సఉత్తరం వా చిత్తం ‘సఉత్తరం చిత్త’న్తి పజానాతి, అనుత్తరం వా చిత్తం ‘అనుత్తరం చిత్త’న్తి పజానాతి. సమాహితం వా చిత్తం ‘సమాహితం చిత్త’న్తి పజానాతి, అసమాహితం వా చిత్తం ‘అసమాహితం చిత్త’న్తి పజానాతి. విముత్తం వా చిత్తం ‘విముత్తం చిత్త’న్తి పజానాతి. అవిముత్తం వా చిత్తం ‘అవిముత్తం చిత్త’న్తి పజానాతి. ఇతి అజ్ఝత్తం వా చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా వా చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా వా చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి. సముదయధమ్మానుపస్సీ వా చిత్తస్మిం విహరతి, వయధమ్మానుపస్సీ వా చిత్తస్మిం విహరతి, సముదయవయధమ్మానుపస్సీ వా చిత్తస్మిం విహరతి, ‘అత్థి చిత్త’న్తి వా పనస్స సతి పచ్చుపట్ఠితా హోతి యావదేవ ఞాణమత్తాయ పటిస్సతిమత్తాయ అనిస్సితో చ విహరతి, న చ కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి. ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి.
చిత్తానుపస్సనా నిట్ఠితా.
ధమ్మానుపస్సనా నీవరణపబ్బం
౩౮౨. ‘‘కథఞ్చ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి పఞ్చసు నీవరణేసు. కథఞ్చ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి పఞ్చసు నీవరణేసు?
‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సన్తం వా అజ్ఝత్తం కామచ్ఛన్దం ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం కామచ్ఛన్దో’తి పజానాతి, అసన్తం వా అజ్ఝత్తం కామచ్ఛన్దం ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం కామచ్ఛన్దో’తి పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స కామచ్ఛన్దస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స కామచ్ఛన్దస్స పహానం హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ పహీనస్స కామచ్ఛన్దస్స ఆయతిం అనుప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘సన్తం వా అజ్ఝత్తం బ్యాపాదం ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం బ్యాపాదో’తి పజానాతి, అసన్తం వా అజ్ఝత్తం బ్యాపాదం ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం బ్యాపాదో’తి పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స బ్యాపాదస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స బ్యాపాదస్స పహానం హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ పహీనస్స బ్యాపాదస్స ఆయతిం అనుప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘సన్తం వా అజ్ఝత్తం థినమిద్ధం ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం థినమిద్ధ’న్తి పజానాతి, అసన్తం వా అజ్ఝత్తం థినమిద్ధం ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం థినమిద్ధ’న్తి పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స థినమిద్ధస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స థినమిద్ధస్స పహానం హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ పహీనస్స థినమిద్ధస్స ఆయతిం అనుప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘సన్తం వా అజ్ఝత్తం ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చ’న్తి పజానాతి, అసన్తం వా అజ్ఝత్తం ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చ’న్తి పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చస్స పహానం హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ పహీనస్స ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చస్స ఆయతిం అనుప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘సన్తం వా అజ్ఝత్తం విచికిచ్ఛం ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం విచికిచ్ఛా’తి పజానాతి, అసన్తం వా అజ్ఝత్తం విచికిచ్ఛం ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం విచికిచ్ఛా’తి పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నాయ విచికిచ్ఛాయ ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నాయ విచికిచ్ఛాయ పహానం హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ పహీనాయ విచికిచ్ఛాయ ఆయతిం అనుప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘ఇతి అజ్ఝత్తం వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి సముదయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి, వయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి, సముదయవయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి ‘అత్థి ధమ్మా’తి వా పనస్స సతి పచ్చుపట్ఠితా హోతి యావదేవ ఞాణమత్తాయ పటిస్సతిమత్తాయ అనిస్సితో చ విహరతి, న చ కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి. ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి పఞ్చసు నీవరణేసు.
నీవరణపబ్బం నిట్ఠితం.
ధమ్మానుపస్సనా ఖన్ధపబ్బం
౩౮౩. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు. కథఞ్చ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు – ‘ఇతి రూపం, ఇతి రూపస్స సముదయో, ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో; ఇతి వేదనా, ఇతి వేదనాయ సముదయో, ఇతి వేదనాయ అత్థఙ్గమో; ఇతి సఞ్ఞా, ఇతి సఞ్ఞాయ సముదయో, ఇతి సఞ్ఞాయ అత్థఙ్గమో; ఇతి సఙ్ఖారా, ఇతి సఙ్ఖారానం సముదయో, ఇతి సఙ్ఖారానం అత్థఙ్గమో, ఇతి విఞ్ఞాణం, ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో, ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో’తి, ఇతి అజ్ఝత్తం వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి. సముదయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి, వయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి, సముదయవయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి. ‘అత్థి ధమ్మా’తి వా పనస్స సతి పచ్చుపట్ఠితా హోతి యావదేవ ఞాణమత్తాయ పటిస్సతిమత్తాయ, అనిస్సితో చ విహరతి, న చ కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి. ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి పఞ్చసు ఉపాదానక్ఖన్ధేసు.
ఖన్ధపబ్బం నిట్ఠితం.
ధమ్మానుపస్సనా ఆయతనపబ్బం
౩౮౪. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఛసు అజ్ఝత్తికబాహిరేసు ఆయతనేసు. కథఞ్చ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఛసు అజ్ఝత్తికబాహిరేసు ఆయతనేసు?
‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చక్ఖుఞ్చ పజానాతి, రూపే చ పజానాతి, యఞ్చ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సంయోజనం తఞ్చ పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స సంయోజనస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స సంయోజనస్స పహానం హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ పహీనస్స సంయోజనస్స ఆయతిం అనుప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘సోతఞ్చ పజానాతి, సద్దే చ పజానాతి, యఞ్చ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సంయోజనం తఞ్చ పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స సంయోజనస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స సంయోజనస్స పహానం హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ పహీనస్స సంయోజనస్స ఆయతిం అనుప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘ఘానఞ్చ పజానాతి, గన్ధే చ పజానాతి, యఞ్చ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సంయోజనం తఞ్చ పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స సంయోజనస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స సంయోజనస్స పహానం హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ పహీనస్స సంయోజనస్స ఆయతిం అనుప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘జివ్హఞ్చ పజానాతి, రసే చ పజానాతి, యఞ్చ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సంయోజనం తఞ్చ పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స సంయోజనస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స సంయోజనస్స పహానం హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ పహీనస్స సంయోజనస్స ఆయతిం అనుప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘కాయఞ్చ పజానాతి, ఫోట్ఠబ్బే చ పజానాతి, యఞ్చ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సంయోజనం తఞ్చ పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స సంయోజనస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స సంయోజనస్స పహానం హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ పహీనస్స సంయోజనస్స ఆయతిం అనుప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘మనఞ్చ పజానాతి, ధమ్మే చ పజానాతి, యఞ్చ తదుభయం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సంయోజనం తఞ్చ పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స సంయోజనస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స సంయోజనస్స పహానం హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ పహీనస్స సంయోజనస్స ఆయతిం అనుప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘ఇతి అజ్ఝత్తం వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి. సముదయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి, వయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి, సముదయవయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి. ‘అత్థి ధమ్మా’తి వా పనస్స సతి పచ్చుపట్ఠితా హోతి యావదేవ ఞాణమత్తాయ పటిస్సతిమత్తాయ, అనిస్సితో చ విహరతి, న చ కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి. ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఛసు అజ్ఝత్తికబాహిరేసు ఆయతనేసు.
ఆయతనపబ్బం నిట్ఠితం.
ధమ్మానుపస్సనా బోజ్ఝఙ్గపబ్బం
౩౮౫. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి సత్తసు బోజ్ఝఙ్గేసు. కథఞ్చ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి సత్తసు బోజ్ఝఙ్గేసు? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సన్తం వా అజ్ఝత్తం సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో’తి పజానాతి, అసన్తం వా అజ్ఝత్తం సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో’తి పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరీ హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘సన్తం వా అజ్ఝత్తం ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గం ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో’తి పజానాతి, అసన్తం వా అజ్ఝత్తం ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గం ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో’తి పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరీ హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘సన్తం వా అజ్ఝత్తం వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గం ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో’తి పజానాతి, అసన్తం వా అజ్ఝత్తం వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గం ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో’తి పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరీ హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘సన్తం వా అజ్ఝత్తం పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో’తి పజానాతి, అసన్తం వా అజ్ఝత్తం పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో’తి పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరీ హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘సన్తం వా అజ్ఝత్తం పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో’తి పజానాతి, అసన్తం వా అజ్ఝత్తం పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో’తి పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరీ హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘సన్తం వా అజ్ఝత్తం సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో’తి పజానాతి, అసన్తం వా అజ్ఝత్తం సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో’తి పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరీ హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘సన్తం వా అజ్ఝత్తం ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో’తి పజానాతి, అసన్తం వా అజ్ఝత్తం ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో’తి పజానాతి, యథా చ అనుప్పన్నస్స ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదో హోతి తఞ్చ పజానాతి, యథా చ ఉప్పన్నస్స ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరీ హోతి తఞ్చ పజానాతి.
‘‘ఇతి అజ్ఝత్తం వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి. సముదయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి, వయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి, సముదయవయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి ‘అత్థి ధమ్మా’తి వా పనస్స సతి పచ్చుపట్ఠితా హోతి యావదేవ ఞాణమత్తాయ పటిస్సతిమత్తాయ అనిస్సితో చ విహరతి, న చ కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి. ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి సత్తసు బోజ్ఝఙ్గేసు.
బోజ్ఝఙ్గపబ్బం నిట్ఠితం. [బోజ్ఝఙ్గపబ్బం నిట్ఠితం, పఠమభాణవారం (స్యా.)]
ధమ్మానుపస్సనా సచ్చపబ్బం
౩౮౬. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి చతూసు అరియసచ్చేసు. కథఞ్చ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి చతూసు అరియసచ్చేసు? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి.
పఠమభాణవారో నిట్ఠితో.
దుక్ఖసచ్చనిద్దేసో
౩౮౭. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖం అరియసచ్చం? జాతిపి దుక్ఖా, జరాపి దుక్ఖా, మరణమ్పి దుక్ఖం, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసాపి దుక్ఖా, అప్పియేహి సమ్పయోగోపి దుక్ఖో, పియేహి విప్పయోగోపి దుక్ఖో [అప్పియేహి…పే… విప్పయోగో దుక్ఖోతిపాఠో చేవ తంనిద్దేసో చ కత్థచి న దిస్సతి, అట్ఠకథాయంపి తంసంవణ్ణనా నత్థి], యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం, సఙ్ఖిత్తేన పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా [పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధాపి (క.)] దుక్ఖా.
౩౮౮. ‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, జాతి? యా తేసం తేసం సత్తానం తమ్హి తమ్హి సత్తనికాయే జాతి సఞ్జాతి ఓక్కన్తి అభినిబ్బత్తి ఖన్ధానం పాతుభావో ఆయతనానం పటిలాభో, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, జాతి.
౩౮౯. ‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, జరా? యా తేసం తేసం సత్తానం తమ్హి తమ్హి సత్తనికాయే జరా జీరణతా ఖణ్డిచ్చం పాలిచ్చం వలిత్తచతా ఆయునో సంహాని ఇన్ద్రియానం పరిపాకో, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, జరా.
౩౯౦. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, మరణం? యం [అట్ఠకథా ఓలోకేతబ్బా] తేసం తేసం సత్తానం తమ్హా తమ్హా సత్తనికాయా చుతి చవనతా భేదో అన్తరధానం మచ్చు మరణం కాలకిరియా ఖన్ధానం భేదో కళేవరస్స నిక్ఖేపో జీవితిన్ద్రియస్సుపచ్ఛేదో, ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, మరణం.
౩౯౧. ‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సోకో? యో ఖో, భిక్ఖవే, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స సోకో సోచనా సోచితత్తం అన్తోసోకో అన్తోపరిసోకో, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సోకో.
౩౯౨. ‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, పరిదేవో? యో ఖో, భిక్ఖవే, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స ఆదేవో పరిదేవో ఆదేవనా పరిదేవనా ఆదేవితత్తం పరిదేవితత్తం, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే పరిదేవో.
౩౯౩. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖం? యం ఖో, భిక్ఖవే, కాయికం దుక్ఖం కాయికం అసాతం కాయసమ్ఫస్సజం దుక్ఖం అసాతం వేదయితం, ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖం.
౩౯౪. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దోమనస్సం? యం ఖో, భిక్ఖవే, చేతసికం దుక్ఖం చేతసికం అసాతం మనోసమ్ఫస్సజం దుక్ఖం అసాతం వేదయితం, ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దోమనస్సం.
౩౯౫. ‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, ఉపాయాసో? యో ఖో, భిక్ఖవే, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స ఆయాసో ఉపాయాసో ఆయాసితత్తం ఉపాయాసితత్తం, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఉపాయాసో.
౩౯౬. ‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, అప్పియేహి సమ్పయోగో దుక్ఖో? ఇధ యస్స తే హోన్తి అనిట్ఠా అకన్తా అమనాపా రూపా సద్దా గన్ధా రసా ఫోట్ఠబ్బా ధమ్మా, యే వా పనస్స తే హోన్తి అనత్థకామా అహితకామా అఫాసుకకామా అయోగక్ఖేమకామా, యా తేహి సద్ధిం సఙ్గతి సమాగమో సమోధానం మిస్సీభావో, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అప్పియేహి సమ్పయోగో దుక్ఖో.
౩౯౭. ‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, పియేహి విప్పయోగో దుక్ఖో? ఇధ యస్స తే హోన్తి ఇట్ఠా కన్తా మనాపా రూపా సద్దా గన్ధా రసా ఫోట్ఠబ్బా ధమ్మా, యే వా పనస్స తే హోన్తి అత్థకామా హితకామా ఫాసుకకామా యోగక్ఖేమకామా మాతా వా పితా వా భాతా వా భగినీ వా మిత్తా వా అమచ్చా వా ఞాతిసాలోహితా వా, యా తేహి సద్ధిం అసఙ్గతి అసమాగమో అసమోధానం అమిస్సీభావో, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, పియేహి విప్పయోగో దుక్ఖో.
౩౯౮. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం? జాతిధమ్మానం, భిక్ఖవే, సత్తానం ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జతి – ‘అహో వత మయం న జాతిధమ్మా అస్సామ, న చ వత నో జాతి ఆగచ్ఛేయ్యా’తి. న ఖో పనేతం ఇచ్ఛాయ పత్తబ్బం, ఇదమ్పి యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం. జరాధమ్మానం, భిక్ఖవే, సత్తానం ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జతి – ‘అహో వత మయం న జరాధమ్మా అస్సామ, న చ వత నో జరా ఆగచ్ఛేయ్యా’తి. న ఖో పనేతం ఇచ్ఛాయ పత్తబ్బం, ఇదమ్పి యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం. బ్యాధిధమ్మానం, భిక్ఖవే, సత్తానం ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జతి ‘అహో వత మయం న బ్యాధిధమ్మా అస్సామ, న చ వత నో బ్యాధి ఆగచ్ఛేయ్యా’తి. న ఖో పనేతం ఇచ్ఛాయ పత్తబ్బం, ఇదమ్పి యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం. మరణధమ్మానం, భిక్ఖవే, సత్తానం ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జతి ‘అహో వత మయం న మరణధమ్మా అస్సామ, న చ వత నో మరణం ఆగచ్ఛేయ్యా’తి. న ఖో పనేతం ఇచ్ఛాయ పత్తబ్బం, ఇదమ్పి యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం. సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మానం, భిక్ఖవే, సత్తానం ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జతి ‘అహో వత మయం న సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మా అస్సామ, న చ వత నో సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మా ఆగచ్ఛేయ్యు’న్తి. న ఖో పనేతం ఇచ్ఛాయ పత్తబ్బం, ఇదమ్పి యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం.
౩౯౯. ‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, సఙ్ఖిత్తేన పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా దుక్ఖా? సేయ్యథిదం – రూపుపాదానక్ఖన్ధో, వేదనుపాదానక్ఖన్ధో, సఞ్ఞుపాదానక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారుపాదానక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, సఙ్ఖిత్తేన పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా దుక్ఖా. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖం అరియసచ్చం.
సముదయసచ్చనిద్దేసో
౪౦౦. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖసముదయం [దుక్ఖసముదయో (స్యా.)] అరియసచ్చం? యాయం తణ్హా పోనోబ్భవికా [పోనోభవికా (సీ. పీ.)] నన్దీరాగసహగతా [నన్దిరాగసహగతా (సీ. స్యా. పీ.)] తత్రతత్రాభినన్దినీ, సేయ్యథిదం – కామతణ్హా భవతణ్హా విభవతణ్హా.
‘‘సా ఖో పనేసా, భిక్ఖవే, తణ్హా కత్థ ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, కత్థ నివిసమానా నివిసతి? యం లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.
‘‘కిఞ్చ లోకే పియరూపం సాతరూపం? చక్ఖు లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. సోతం లోకే…పే… ఘానం లోకే… జివ్హా లోకే… కాయో లోకే… మనో లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.
‘‘రూపా లోకే… సద్దా లోకే… గన్ధా లోకే… రసా లోకే… ఫోట్ఠబ్బా లోకే… ధమ్మా లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.
‘‘చక్ఖువిఞ్ఞాణం లోకే… సోతవిఞ్ఞాణం లోకే… ఘానవిఞ్ఞాణం లోకే… జివ్హావిఞ్ఞాణం లోకే… కాయవిఞ్ఞాణం లోకే… మనోవిఞ్ఞాణం లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.
‘‘చక్ఖుసమ్ఫస్సో లోకే… సోతసమ్ఫస్సో లోకే… ఘానసమ్ఫస్సో లోకే… జివ్హాసమ్ఫస్సో లోకే… కాయసమ్ఫస్సో లోకే… మనోసమ్ఫస్సో లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.
‘‘చక్ఖుసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… సోతసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… ఘానసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… జివ్హాసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… కాయసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… మనోసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.
‘‘రూపసఞ్ఞా లోకే… సద్దసఞ్ఞా లోకే… గన్ధసఞ్ఞా లోకే… రససఞ్ఞా లోకే… ఫోట్ఠబ్బసఞ్ఞా లోకే… ధమ్మసఞ్ఞా లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.
‘‘రూపసఞ్చేతనా లోకే… సద్దసఞ్చేతనా లోకే… గన్ధసఞ్చేతనా లోకే… రససఞ్చేతనా లోకే… ఫోట్ఠబ్బసఞ్చేతనా లోకే… ధమ్మసఞ్చేతనా లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.
‘‘రూపతణ్హా లోకే… సద్దతణ్హా లోకే… గన్ధతణ్హా లోకే… రసతణ్హా లోకే… ఫోట్ఠబ్బతణ్హా లోకే… ధమ్మతణ్హా లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.
‘‘రూపవితక్కో లోకే… సద్దవితక్కో లోకే… గన్ధవితక్కో లోకే… రసవితక్కో లోకే… ఫోట్ఠబ్బవితక్కో లోకే… ధమ్మవితక్కో లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.
‘‘రూపవిచారో లోకే… సద్దవిచారో లోకే… గన్ధవిచారో లోకే… రసవిచారో లోకే… ఫోట్ఠబ్బవిచారో లోకే… ధమ్మవిచారో లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం.
నిరోధసచ్చనిద్దేసో
౪౦౧. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధం [దుక్ఖనిరోధో (స్యా.)] అరియసచ్చం? యో తస్సాయేవ తణ్హాయ అసేసవిరాగనిరోధో చాగో పటినిస్సగ్గో ముత్తి అనాలయో.
‘‘సా ఖో పనేసా, భిక్ఖవే, తణ్హా కత్థ పహీయమానా పహీయతి, కత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి? యం లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.
‘‘కిఞ్చ లోకే పియరూపం సాతరూపం? చక్ఖు లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి. సోతం లోకే…పే… ఘానం లోకే… జివ్హా లోకే… కాయో లోకే… మనో లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.
‘‘రూపా లోకే… సద్దా లోకే… గన్ధా లోకే… రసా లోకే… ఫోట్ఠబ్బా లోకే… ధమ్మా లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.
‘‘చక్ఖువిఞ్ఞాణం లోకే… సోతవిఞ్ఞాణం లోకే… ఘానవిఞ్ఞాణం లోకే… జివ్హావిఞ్ఞాణం లోకే… కాయవిఞ్ఞాణం లోకే… మనోవిఞ్ఞాణం లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.
‘‘చక్ఖుసమ్ఫస్సో లోకే… సోతసమ్ఫస్సో లోకే… ఘానసమ్ఫస్సో లోకే… జివ్హాసమ్ఫస్సో లోకే… కాయసమ్ఫస్సో లోకే… మనోసమ్ఫస్సో లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.
‘‘చక్ఖుసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… సోతసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే … ఘానసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… జివ్హాసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… కాయసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… మనోసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.
‘‘రూపసఞ్ఞా లోకే… సద్దసఞ్ఞా లోకే… గన్ధసఞ్ఞా లోకే… రససఞ్ఞా లోకే… ఫోట్ఠబ్బసఞ్ఞా లోకే… ధమ్మసఞ్ఞా లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.
‘‘రూపసఞ్చేతనా లోకే… సద్దసఞ్చేతనా లోకే… గన్ధసఞ్చేతనా లోకే… రససఞ్చేతనా లోకే… ఫోట్ఠబ్బసఞ్చేతనా లోకే… ధమ్మసఞ్చేతనా లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.
‘‘రూపతణ్హా లోకే… సద్దతణ్హా లోకే… గన్ధతణ్హా లోకే… రసతణ్హా లోకే… ఫోట్ఠబ్బతణ్హా లోకే… ధమ్మతణ్హా లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.
‘‘రూపవితక్కో లోకే… సద్దవితక్కో లోకే… గన్ధవితక్కో లోకే… రసవితక్కో లోకే… ఫోట్ఠబ్బవితక్కో లోకే… ధమ్మవితక్కో లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.
‘‘రూపవిచారో లోకే… సద్దవిచారో లోకే… గన్ధవిచారో లోకే… రసవిచారో లోకే… ఫోట్ఠబ్బవిచారో లోకే… ధమ్మవిచారో లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం.
మగ్గసచ్చనిద్దేసో
౪౦౨. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి సమ్మాసఙ్కప్పో సమ్మావాచా సమ్మాకమ్మన్తో సమ్మాఆజీవో సమ్మావాయామో సమ్మాసతి సమ్మాసమాధి.
‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమ్మాదిట్ఠి? యం ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే ఞాణం, దుక్ఖసముదయే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ ఞాణం, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాదిట్ఠి.
‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సమ్మాసఙ్కప్పో? నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పో అబ్యాపాదసఙ్కప్పో అవిహింసాసఙ్కప్పో, అయం వుచ్చతి భిక్ఖవే, సమ్మాసఙ్కప్పో.
‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమ్మావాచా? ముసావాదా వేరమణీ [వేరమణి (క.)] పిసుణాయ వాచాయ వేరమణీ ఫరుసాయ వాచాయ వేరమణీ సమ్ఫప్పలాపా వేరమణీ, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మావాచా.
‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సమ్మాకమ్మన్తో? పాణాతిపాతా వేరమణీ అదిన్నాదానా వేరమణీ కామేసుమిచ్ఛాచారా వేరమణీ, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాకమ్మన్తో.
‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సమ్మాఆజీవో? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో మిచ్ఛాఆజీవం పహాయ సమ్మాఆజీవేన జీవితం కప్పేతి, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాఆజీవో.
‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సమ్మావాయామో? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి; ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి; అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి; ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మావాయామో.
‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమ్మాసతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాసతి.
‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సమ్మాసమాధి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరతి, సతో చ సమ్పజానో, సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేతి, యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాసమాధి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం.
౪౦౩. ‘‘ఇతి అజ్ఝత్తం వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా వా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి. సముదయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి, వయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి, సముదయవయధమ్మానుపస్సీ వా ధమ్మేసు విహరతి. ‘అత్థి ధమ్మా’తి వా పనస్స సతి పచ్చుపట్ఠితా హోతి యావదేవ ఞాణమత్తాయ పటిస్సతిమత్తాయ అనిస్సితో చ విహరతి, న చ కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి. ఏవమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి చతూసు అరియసచ్చేసు.
సచ్చపబ్బం నిట్ఠితం.
ధమ్మానుపస్సనా నిట్ఠితా.
౪౦౪. ‘‘యో హి కోచి, భిక్ఖవే, ఇమే చత్తారో సతిపట్ఠానే ఏవం భావేయ్య సత్తవస్సాని, తస్స ద్విన్నం ఫలానం అఞ్ఞతరం ఫలం పాటికఙ్ఖం దిట్ఠేవ ధమ్మే అఞ్ఞా; సతి వా ఉపాదిసేసే అనాగామితా.
‘‘తిట్ఠన్తు, భిక్ఖవే, సత్తవస్సాని. యో హి కోచి, భిక్ఖవే, ఇమే చత్తారో సతిపట్ఠానే ఏవం భావేయ్య ఛ వస్సాని…పే… పఞ్చ వస్సాని… చత్తారి వస్సాని… తీణి వస్సాని… ద్వే వస్సాని… ఏకం వస్సం… తిట్ఠతు, భిక్ఖవే, ఏకం వస్సం. యో హి కోచి, భిక్ఖవే, ఇమే చత్తారో సతిపట్ఠానే ఏవం భావేయ్య సత్తమాసాని, తస్స ద్విన్నం ఫలానం అఞ్ఞతరం ఫలం పాటికఙ్ఖం దిట్ఠేవ ధమ్మే అఞ్ఞా; సతి వా ఉపాదిసేసే అనాగామితా.
‘‘తిట్ఠన్తు, భిక్ఖవే, సత్త మాసాని. యో హి కోచి, భిక్ఖవే, ఇమే చత్తారో సతిపట్ఠానే ఏవం భావేయ్య ఛ మాసాని…పే… పఞ్చ మాసాని… చత్తారి మాసాని… తీణి మాసాని … ద్వే మాసాని… ఏకం మాసం… అడ్ఢమాసం… తిట్ఠతు, భిక్ఖవే, అడ్ఢమాసో. యో హి కోచి, భిక్ఖవే, ఇమే చత్తారో సతిపట్ఠానే ఏవం భావేయ్య సత్తాహం, తస్స ద్విన్నం ఫలానం అఞ్ఞతరం ఫలం పాటికఙ్ఖం దిట్ఠేవ ధమ్మే అఞ్ఞా; సతి వా ఉపాదిసేసే అనాగామితాతి.
౪౦౫. ‘‘ఏకాయనో అయం, భిక్ఖవే, మగ్గో సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ యదిదం చత్తారో సతిపట్ఠానాతి. ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్త’’న్తి. ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.
మహాసతిపట్ఠానసుత్తం నిట్ఠితం నవమం.