౭. మహాసమయసుత్తం

౩౩౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సక్కేసు విహరతి కపిలవత్థుస్మిం మహావనే మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి సబ్బేహేవ అరహన్తేహి; దసహి చ లోకధాతూహి దేవతా యేభుయ్యేన సన్నిపతితా హోన్తి భగవన్తం దస్సనాయ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. అథ ఖో చతున్నం సుద్ధావాసకాయికానం దేవతానం [దేవానం (సీ. స్యా. పీ.)] ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో భగవా సక్కేసు విహరతి కపిలవత్థుస్మిం మహావనే మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి సబ్బేహేవ అరహన్తేహి; దసహి చ లోకధాతూహి దేవతా యేభుయ్యేన సన్నిపతితా హోన్తి భగవన్తం దస్సనాయ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. యంనూన మయమ్పి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమేయ్యామ; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో సన్తికే పచ్చేకం గాథం [పచ్చేకగాథం (సీ. స్యా. పీ.), పచ్చేకగాథా (క. సీ.)] భాసేయ్యామా’’తి.

౩౩౨. అథ ఖో తా దేవతా సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ సుద్ధావాసేసు దేవేసు అన్తరహితా భగవతో పురతో పాతురహేసుం. అథ ఖో తా దేవతా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో ఏకా దేవతా భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘మహాసమయో పవనస్మిం, దేవకాయా సమాగతా;

ఆగతమ్హ ఇమం ధమ్మసమయం, దక్ఖితాయే అపరాజితసఙ్ఘ’’న్తి.

అథ ఖో అపరా దేవతా భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘తత్ర భిక్ఖవో సమాదహంసు, చిత్తమత్తనో ఉజుకం అకంసు [ఉజుకమకంసు (సీ. స్యా. పీ.)];

సారథీవ నేత్తాని గహేత్వా, ఇన్ద్రియాని రక్ఖన్తి పణ్డితా’’తి.

అథ ఖో అపరా దేవతా భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘ఛేత్వా ఖీలం ఛేత్వా పలిఘం, ఇన్దఖీలం ఊహచ్చ [ఉహచ్చ (క.)] మనేజా;

తే చరన్తి సుద్ధా విమలా, చక్ఖుమతా సుదన్తా సుసునాగా’’తి.

అథ ఖో అపరా దేవతా భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘యేకేచి బుద్ధం సరణం గతాసే, న తే గమిస్సన్తి అపాయభూమిం;

పహాయ మానుసం దేహం, దేవకాయం పరిపూరేస్సన్తీ’’తి.

దేవతాసన్నిపాతా

౩౩౩. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘యేభుయ్యేన, భిక్ఖవే, దససు లోకధాతూసు దేవతా సన్నిపతితా హోన్తి [( ) సీ. ఇపోత్థకేసు నత్థి], తథాగతం దస్సనాయ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. యేపి తే, భిక్ఖవే, అహేసుం అతీతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, తేసమ్పి భగవన్తానం ఏతంపరమాయేవ [ఏతపరమాయేవ (సీ. స్యా. పీ.)] దేవతా సన్నిపతితా అహేసుం సేయ్యథాపి మయ్హం ఏతరహి. యేపి తే, భిక్ఖవే, భవిస్సన్తి అనాగతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, తేసమ్పి భగవన్తానం ఏతంపరమాయేవ దేవతా సన్నిపతితా భవిస్సన్తి సేయ్యథాపి మయ్హం ఏతరహి. ఆచిక్ఖిస్సామి, భిక్ఖవే, దేవకాయానం నామాని; కిత్తయిస్సామి, భిక్ఖవే, దేవకాయానం నామాని; దేసేస్సామి, భిక్ఖవే, దేవకాయానం నామాని. తం సుణాథ, సాధుకం మనసికరోథ, భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం.

౩౩౪. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సిలోకమనుకస్సామి, యత్థ భుమ్మా తదస్సితా;

యే సితా గిరిగబ్భరం, పహితత్తా సమాహితా.

‘‘పుథూసీహావ సల్లీనా, లోమహంసాభిసమ్భునో;

ఓదాతమనసా సుద్ధా, విప్పసన్నమనావిలా’’ [విప్పసన్నామనావిలా (పీ. క.)].

భియ్యో పఞ్చసతే ఞత్వా, వనే కాపిలవత్థవే;

తతో ఆమన్తయీ సత్థా, సావకే సాసనే రతే.

‘‘దేవకాయా అభిక్కన్తా, తే విజానాథ భిక్ఖవో’’;

తే చ ఆతప్పమకరుం, సుత్వా బుద్ధస్స సాసనం.

తేసం పాతురహు ఞాణం, అమనుస్సానదస్సనం;

అప్పేకే సతమద్దక్ఖుం, సహస్సం అథ సత్తరిం.

సతం ఏకే సహస్సానం, అమనుస్సానమద్దసుం;

అప్పేకేనన్తమద్దక్ఖుం, దిసా సబ్బా ఫుటా అహుం.

తఞ్చ సబ్బం అభిఞ్ఞాయ, వవత్థిత్వాన [వవక్ఖిత్వాన (సీ. స్యా. పీ.), అవేక్ఖిత్వాన (టీకా)] చక్ఖుమా;

తతో ఆమన్తయీ సత్థా, సావకే సాసనే రతే.

‘‘దేవకాయా అభిక్కన్తా, తే విజానాథ భిక్ఖవో;

యే వోహం కిత్తయిస్సామి, గిరాహి అనుపుబ్బసో.

౩౩౫. ‘‘సత్తసహస్సా తే యక్ఖా, భుమ్మా కాపిలవత్థవా.

ఇద్ధిమన్తో జుతిమన్తో, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘ఛసహస్సా హేమవతా, యక్ఖా నానత్తవణ్ణినో;

ఇద్ధిమన్తో జుతీమన్తో [జుతీమన్తో (సీ. పీ.)], వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘సాతాగిరా తిసహస్సా, యక్ఖా నానత్తవణ్ణినో;

ఇద్ధిమన్తో జుతిమన్తో, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘ఇచ్చేతే సోళససహస్సా, యక్ఖా నానత్తవణ్ణినో;

ఇద్ధిమన్తో జుతిమన్తో, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘వేస్సామిత్తా పఞ్చసతా, యక్ఖా నానత్తవణ్ణినో;

ఇద్ధిమన్తో జుతిమన్తో, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘కుమ్భీరో రాజగహికో, వేపుల్లస్స నివేసనం;

భియ్యో నం సతసహస్సం, యక్ఖానం పయిరుపాసతి;

కుమ్భీరో రాజగహికో, సోపాగా సమితిం వనం.

౩౩౬. ‘‘పురిమఞ్చ దిసం రాజా, ధతరట్ఠో పసాసతి.

గన్ధబ్బానం అధిపతి, మహారాజా యసస్సిసో.

‘‘పుత్తాపి తస్స బహవో, ఇన్దనామా మహబ్బలా;

ఇద్ధిమన్తో జుతిమన్తో, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘దక్ఖిణఞ్చ దిసం రాజా, విరూళ్హో తం పసాసతి [తప్పసాసతి (స్యా.)];

కుమ్భణ్డానం అధిపతి, మహారాజా యసస్సిసో.

‘‘పుత్తాపి తస్స బహవో, ఇన్దనామా మహబ్బలా;

ఇద్ధిమన్తో జుతిమన్తో, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘పచ్ఛిమఞ్చ దిసం రాజా, విరూపక్ఖో పసాసతి;

నాగానఞ్చ అధిపతి, మహారాజా యసస్సిసో.

‘‘పుత్తాపి తస్స బహవో, ఇన్దనామా మహబ్బలా;

ఇద్ధిమన్తో జుతిమన్తో, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘ఉత్తరఞ్చ దిసం రాజా, కువేరో తం పసాసతి;

యక్ఖానఞ్చ అధిపతి, మహారాజా యసస్సిసో.

‘‘పుత్తాపి తస్స బహవో, ఇన్దనామా మహబ్బలా;

ఇద్ధిమన్తో జుతిమన్తో, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘పురిమం దిసం ధతరట్ఠో, దక్ఖిణేన విరూళ్హకో;

పచ్ఛిమేన విరూపక్ఖో, కువేరో ఉత్తరం దిసం.

‘‘చత్తారో తే మహారాజా, సమన్తా చతురో దిసా;

దద్దల్లమానా [దద్దళ్హమానా (క.)] అట్ఠంసు, వనే కాపిలవత్థవే.

౩౩౭. ‘‘తేసం మాయావినో దాసా, ఆగుం [ఆగూ (స్యా.), ఆగు (సీ. పీ.) ఏవముపరిపి] వఞ్చనికా సఠా.

మాయా కుటేణ్డు విటేణ్డు [వేటేణ్డు (సీ. స్యా. పీ.)], విటుచ్చ [విటూ చ (స్యా.)] విటుటో సహ.

‘‘చన్దనో కామసేట్ఠో చ, కిన్నిఘణ్డు [కిన్నుఘణ్డు (సీ. స్యా. పీ.)] నిఘణ్డు చ;

పనాదో ఓపమఞ్ఞో చ, దేవసూతో చ మాతలి.

‘‘చిత్తసేనో చ గన్ధబ్బో, నళోరాజా జనేసభో [జనోసభో (స్యా.)];

ఆగా పఞ్చసిఖో చేవ, తిమ్బరూ సూరియవచ్చసా [సురియవచ్చసా (సీ. పీ.)].

‘‘ఏతే చఞ్ఞే చ రాజానో, గన్ధబ్బా సహ రాజుభి;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

౩౩౮. ‘‘అథాగుం నాగసా నాగా, వేసాలా సహతచ్ఛకా.

కమ్బలస్సతరా ఆగుం, పాయాగా సహ ఞాతిభి.

‘‘యామునా ధతరట్ఠా చ, ఆగూ నాగా యసస్సినో;

ఏరావణో మహానాగో, సోపాగా సమితిం వనం.

‘‘యే నాగరాజే సహసా హరన్తి, దిబ్బా దిజా పక్ఖి విసుద్ధచక్ఖూ;

వేహాయసా [వేహాసయా (సీ. పీ.)] తే వనమజ్ఝపత్తా, చిత్రా సుపణ్ణా ఇతి తేస నామం.

‘‘అభయం తదా నాగరాజానమాసి, సుపణ్ణతో ఖేమమకాసి బుద్ధో;

సణ్హాహి వాచాహి ఉపవ్హయన్తా, నాగా సుపణ్ణా సరణమకంసు బుద్ధం.

౩౩౯. ‘‘జితా వజిరహత్థేన, సముద్దం అసురాసితా.

భాతరో వాసవస్సేతే, ఇద్ధిమన్తో యసస్సినో.

‘‘కాలకఞ్చా మహాభిస్మా [కాలకఞ్జా మహాభింసా (సీ. పీ.)], అసురా దానవేఘసా;

వేపచిత్తి సుచిత్తి చ, పహారాదో నముచీ సహ.

‘‘సతఞ్చ బలిపుత్తానం, సబ్బే వేరోచనామకా;

సన్నయ్హిత్వా బలిసేనం [బలీసేనం (స్యా.)], రాహుభద్దముపాగముం;

సమయోదాని భద్దన్తే, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

౩౪౦. ‘‘ఆపో చ దేవా పథవీ, తేజో వాయో తదాగముం.

వరుణా వారణా [వారుణా (స్యా.)] దేవా, సోమో చ యససా సహ.

‘‘మేత్తా కరుణా కాయికా, ఆగుం దేవా యసస్సినో;

దసేతే దసధా కాయా, సబ్బే నానత్తవణ్ణినో.

‘‘ఇద్ధిమన్తో జుతిమన్తో, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘వేణ్డుదేవా సహలి చ [వేణ్హూచ దేవా సహలీచ (సీ. పీ.)], అసమా చ దువే యమా;

చన్దస్సూపనిసా దేవా, చన్దమాగుం పురక్ఖత్వా.

‘‘సూరియస్సూపనిసా [సురియస్సూపనిసా (సీ. స్యా. పీ.)] దేవా, సూరియమాగుం పురక్ఖత్వా;

నక్ఖత్తాని పురక్ఖత్వా, ఆగుం మన్దవలాహకా.

‘‘వసూనం వాసవో సేట్ఠో, సక్కోపాగా పురిన్దదో;

దసేతే దసధా కాయా, సబ్బే నానత్తవణ్ణినో.

‘‘ఇద్ధిమన్తో జుతిమన్తో, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘అథాగుం సహభూ దేవా, జలమగ్గిసిఖారివ;

అరిట్ఠకా చ రోజా చ, ఉమాపుప్ఫనిభాసినో.

‘‘వరుణా సహధమ్మా చ, అచ్చుతా చ అనేజకా;

సూలేయ్యరుచిరా ఆగుం, ఆగుం వాసవనేసినో;

దసేతే దసధా కాయా, సబ్బే నానత్తవణ్ణినో.

‘‘ఇద్ధిమన్తో జుతిమన్తో, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘సమానా మహాసమనా, మానుసా మానుసుత్తమా;

ఖిడ్డాపదోసికా ఆగుం, ఆగుం మనోపదోసికా.

‘‘అథాగుం హరయో దేవా, యే చ లోహితవాసినో;

పారగా మహాపారగా, ఆగుం దేవా యసస్సినో;

దసేతే దసధా కాయా, సబ్బే నానత్తవణ్ణినో.

‘‘ఇద్ధిమన్తో జుతిమన్తో, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘సుక్కా కరమ్భా [కరుమ్హా (సీ. స్యా. పీ.)] అరుణా, ఆగుం వేఘనసా సహ;

ఓదాతగయ్హా పామోక్ఖా, ఆగుం దేవా విచక్ఖణా.

‘‘సదామత్తా హారగజా, మిస్సకా చ యసస్సినో;

థనయం ఆగ పజ్జున్నో, యో దిసా అభివస్సతి.

‘‘దసేతే దసధా కాయా, సబ్బే నానత్తవణ్ణినో;

ఇద్ధిమన్తో జుతిమన్తో, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘ఖేమియా తుసితా యామా, కట్ఠకా చ యసస్సినో;

లమ్బీతకా లామసేట్ఠా, జోతినామా చ ఆసవా;

నిమ్మానరతినో ఆగుం, అథాగుం పరనిమ్మితా.

‘‘దసేతే దసధా కాయా, సబ్బే నానత్తవణ్ణినో;

ఇద్ధిమన్తో జుతిమన్తో, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;

మోదమానా అభిక్కాముం, భిక్ఖూనం సమితిం వనం.

‘‘సట్ఠేతే దేవనికాయా, సబ్బే నానత్తవణ్ణినో;

నామన్వయేన ఆగచ్ఛుం [ఆగఞ్ఛుం (సీ. స్యా. పీ.)], యే చఞ్ఞే సదిసా సహ.

‘‘‘పవుట్ఠజాతిమఖిలం [పవుత్థజాతిం అఖిలం (సీ. పీ.)], ఓఘతిణ్ణమనాసవం;

దక్ఖేమోఘతరం నాగం, చన్దంవ అసితాతిగం’.

౩౪౧. ‘‘సుబ్రహ్మా పరమత్తో చ [పరమత్థో చ (క.)], పుత్తా ఇద్ధిమతో సహ.

సనఙ్కుమారో తిస్సో చ, సోపాగ సమితిం వనం.

‘‘సహస్సం బ్రహ్మలోకానం, మహాబ్రహ్మాభితిట్ఠతి;

ఉపపన్నో జుతిమన్తో, భిస్మాకాయో యసస్సిసో.

‘‘దసేత్థ ఇస్సరా ఆగుం, పచ్చేకవసవత్తినో;

తేసఞ్చ మజ్ఝతో ఆగ, హారితో పరివారితో.

౩౪౨. ‘‘తే చ సబ్బే అభిక్కన్తే, సఇన్దే [సిన్దే (స్యా.)] దేవే సబ్రహ్మకే.