౬. మహాగోవిన్దసుత్తం
౨౯౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే. అథ ఖో పఞ్చసిఖో గన్ధబ్బపుత్తో అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణో కేవలకప్పం గిజ్ఝకూటం పబ్బతం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో పఞ్చసిఖో గన్ధబ్బపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘యం ఖో మే, భన్తే, దేవానం తావతింసానం సమ్ముఖా సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం, ఆరోచేమి తం భగవతో’’తి. ‘‘ఆరోచేహి మే త్వం, పఞ్చసిఖా’’తి భగవా అవోచ.
దేవసభా
౨౯౪. ‘‘పురిమాని, భన్తే, దివసాని పురిమతరాని తదహుపోసథే పన్నరసే పవారణాయ పుణ్ణాయ పుణ్ణమాయ రత్తియా కేవలకప్పా చ దేవా తావతింసా సుధమ్మాయం సభాయం సన్నిసిన్నా హోన్తి సన్నిపతితా; మహతీ చ దిబ్బపరిసా సమన్తతో నిసిన్నా హోన్తి, చత్తారో చ మహారాజానో చతుద్దిసా నిసిన్నా హోన్తి; పురత్థిమాయ దిసాయ ధతరట్ఠో మహారాజా పచ్ఛిమాభిముఖో నిసిన్నో హోతి దేవే పురక్ఖత్వా; దక్ఖిణాయ దిసాయ విరూళ్హకో మహారాజా ఉత్తరాభిముఖో నిసిన్నో హోతి దేవే పురక్ఖత్వా; పచ్ఛిమాయ దిసాయ విరూపక్ఖో మహారాజా పురత్థాభిముఖో నిసిన్నో హోతి దేవే పురక్ఖత్వా; ఉత్తరాయ దిసాయ వేస్సవణో మహారాజా దక్ఖిణాభిముఖో నిసిన్నో హోతి దేవే పురక్ఖత్వా. యదా భన్తే, కేవలకప్పా చ దేవా తావతింసా సుధమ్మాయం సభాయం సన్నిసిన్నా హోన్తి సన్నిపతితా, మహతీ చ దిబ్బపరిసా సమన్తతో నిసిన్నా హోన్తి, చత్తారో చ మహారాజానో చతుద్దిసా నిసిన్నా హోన్తి, ఇదం నేసం హోతి ఆసనస్మిం; అథ పచ్ఛా అమ్హాకం ఆసనం హోతి.
‘‘యే తే, భన్తే, దేవా భగవతి బ్రహ్మచరియం చరిత్వా అధునూపపన్నా తావతింసకాయం, తే అఞ్ఞే దేవే అతిరోచన్తి వణ్ణేన చేవ యససా చ. తేన సుదం, భన్తే, దేవా తావతింసా అత్తమనా హోన్తి పముదితా పీతిసోమనస్సజాతా; ‘దిబ్బా వత, భో, కాయా పరిపూరేన్తి, హాయన్తి అసురకాయా’తి.
౨౯౫. ‘‘అథ ఖో, భన్తే, సక్కో దేవానమిన్దో దేవానం తావతింసానం సమ్పసాదం విదిత్వా ఇమాహి గాథాహి అనుమోది –
‘మోదన్తి వత భో దేవా, తావతింసా సహిన్దకా;
తథాగతం నమస్సన్తా, ధమ్మస్స చ సుధమ్మతం.
నవే దేవే చ పస్సన్తా, వణ్ణవన్తే యసస్సినే;
సుగతస్మిం బ్రహ్మచరియం, చరిత్వాన ఇధాగతే.
తే అఞ్ఞే అతిరోచన్తి, వణ్ణేన యససాయునా;
సావకా భూరిపఞ్ఞస్స, విసేసూపగతా ఇధ.
ఇదం దిస్వాన నన్దన్తి, తావతింసా సహిన్దకా;
తథాగతం నమస్సన్తా, ధమ్మస్స చ సుధమ్మత’న్తి.
‘‘తేన సుదం, భన్తే, దేవా తావతింసా భియ్యోసో మత్తాయ అత్తమనా హోన్తి పముదితా పీతిసోమనస్సజాతా; ‘దిబ్బా వత, భో, కాయా పరిపూరేన్తి, హాయన్తి అసురకాయా’’’తి.
అట్ఠ యథాభుచ్చవణ్ణా
౨౯౬. ‘‘అథ ఖో, భన్తే, సక్కో దేవానమిన్దో దేవానం తావతింసానం సమ్పసాదం విదిత్వా దేవే తావతింసే ఆమన్తేసి – ‘ఇచ్ఛేయ్యాథ నో తుమ్హే, మారిసా, తస్స భగవతో అట్ఠ యథాభుచ్చే వణ్ణే సోతు’న్తి? ‘ఇచ్ఛామ మయం, మారిస, తస్స భగవతో అట్ఠ యథాభుచ్చే వణ్ణే సోతు’న్తి. అథ ఖో, భన్తే, సక్కో దేవానమిన్దో దేవానం తావతింసానం భగవతో అట్ఠ యథాభుచ్చే వణ్ణే పయిరుదాహాసి – ‘తం కిం మఞ్ఞన్తి, భోన్తో దేవా తావతింసా? యావఞ్చ సో భగవా బహుజనహితాయ పటిపన్నో బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. ఏవం బహుజనహితాయ పటిపన్నం బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా.
‘‘స్వాక్ఖాతో ఖో పన తేన భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహి. ఏవం ఓపనేయ్యికస్స ధమ్మస్స దేసేతారం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా.
‘‘ఇదం కుసలన్తి ఖో పన తేన భగవతా సుపఞ్ఞత్తం, ఇదం అకుసలన్తి సుపఞ్ఞత్తం. ఇదం సావజ్జం ఇదం అనవజ్జం, ఇదం సేవితబ్బం ఇదం న సేవితబ్బం, ఇదం హీనం ఇదం పణీతం, ఇదం కణ్హసుక్కసప్పటిభాగన్తి సుపఞ్ఞత్తం. ఏవం కుసలాకుసలసావజ్జానవజ్జసేవితబ్బాసేవితబ్బహీన-పణీతకణ్హసుక్కసప్పటిభాగానం ధమ్మానం పఞ్ఞపేతారం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా.
‘‘సుపఞ్ఞత్తా ఖో పన తేన భగవతా సావకానం నిబ్బానగామినీ పటిపదా, సంసన్దతి నిబ్బానఞ్చ పటిపదా చ. సేయ్యథాపి నామ గఙ్గోదకం యమునోదకేన సంసన్దతి సమేతి, ఏవమేవ సుపఞ్ఞత్తా తేన భగవతా సావకానం నిబ్బానగామినీ పటిపదా, సంసన్దతి నిబ్బానఞ్చ పటిపదా చ. ఏవం నిబ్బానగామినియా పటిపదాయ పఞ్ఞపేతారం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా.
‘‘అభినిప్ఫన్నో [అభినిప్పన్నో (పీ. క.)] ఖో పన తస్స భగవతో లాభో అభినిప్ఫన్నో సిలోకో, యావ మఞ్ఞే ఖత్తియా సమ్పియాయమానరూపా విహరన్తి, విగతమదో ఖో పన సో భగవా ఆహారం ఆహారేతి. ఏవం విగతమదం ఆహారం ఆహరయమానం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా.
‘‘లద్ధసహాయో ఖో పన సో భగవా సేఖానఞ్చేవ పటిపన్నానం ఖీణాసవానఞ్చ వుసితవతం. తే భగవా అపనుజ్జ ఏకారామతం అనుయుత్తో విహరతి. ఏవం ఏకారామతం అనుయుత్తం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా.
‘‘యథావాదీ ఖో పన సో భగవా తథాకారీ, యథాకారీ తథావాదీ, ఇతి యథావాదీ తథాకారీ, యథాకారీ తథావాదీ. ఏవం ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా.
‘‘తిణ్ణవిచికిచ్ఛో ఖో పన సో భగవా విగతకథంకథో పరియోసితసఙ్కప్పో అజ్ఝాసయం ఆదిబ్రహ్మచరియం. ఏవం తిణ్ణవిచికిచ్ఛం విగతకథంకథం పరియోసితసఙ్కప్పం అజ్ఝాసయం ఆదిబ్రహ్మచరియం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా’తి.
౨౯౭. ‘‘ఇమే ఖో, భన్తే, సక్కో దేవానమిన్దో దేవానం తావతింసానం భగవతో అట్ఠ యథాభుచ్చే వణ్ణే పయిరుదాహాసి. తేన సుదం, భన్తే, దేవా తావతింసా భియ్యోసో మత్తాయ అత్తమనా హోన్తి పముదితా పీతిసోమనస్సజాతా భగవతో అట్ఠ యథాభుచ్చే వణ్ణే సుత్వా. తత్ర, భన్తే, ఏకచ్చే దేవా ఏవమాహంసు – ‘అహో వత, మారిసా, చత్తారో సమ్మాసమ్బుద్ధా లోకే ఉప్పజ్జేయ్యుం ధమ్మఞ్చ దేసేయ్యుం యథరివ భగవా. తదస్స బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సాన’న్తి. ఏకచ్చే దేవా ఏవమాహంసు – ‘తిట్ఠన్తు, మారిసా, చత్తారో సమ్మాసమ్బుద్ధా, అహో వత, మారిసా, తయో సమ్మాసమ్బుద్ధా లోకే ఉప్పజ్జేయ్యుం ధమ్మఞ్చ దేసేయ్యుం యథరివ భగవా. తదస్స బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సాన’న్తి. ఏకచ్చే దేవా ఏవమాహంసు – ‘తిట్ఠన్తు, మారిసా, తయో సమ్మాసమ్బుద్ధా, అహో వత, మారిసా, ద్వే సమ్మాసమ్బుద్ధా లోకే ఉప్పజ్జేయ్యుం ధమ్మఞ్చ దేసేయ్యుం యథరివ భగవా. తదస్స బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సాన’న్తి.
౨౯౮. ‘‘ఏవం వుత్తే, భన్తే, సక్కో దేవానమిన్దో దేవే తావతింసే ఏతదవోచ – ‘అట్ఠానం ఖో ఏతం, మారిసా, అనవకాసో, యం ఏకిస్సా లోకధాతుయా ద్వే అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా అపుబ్బం అచరిమం ఉప్పజ్జేయ్యుం, నేతం ఠానం విజ్జతి. అహో వత, మారిసా, సో భగవా అప్పాబాధో అప్పాతఙ్కో చిరం దీఘమద్ధానం తిట్ఠేయ్య. తదస్స బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సాన’న్తి. అథ ఖో, భన్తే, యేనత్థేన దేవా తావతింసా సుధమ్మాయం సభాయం సన్నిసిన్నా హోన్తి సన్నిపతితా, తం అత్థం చిన్తయిత్వా తం అత్థం మన్తయిత్వా వుత్తవచనాపి తం చత్తారో మహారాజానో తస్మిం అత్థే హోన్తి. పచ్చానుసిట్ఠవచనాపి తం చత్తారో మహారాజానో తస్మిం అత్థే హోన్తి, సకేసు సకేసు ఆసనేసు ఠితా అవిపక్కన్తా.
తే వుత్తవాక్యా రాజానో, పటిగ్గయ్హానుసాసనిం;
విప్పసన్నమనా సన్తా, అట్ఠంసు సమ్హి ఆసనేతి.
౨౯౯. ‘‘అథ ఖో, భన్తే, ఉత్తరాయ దిసాయ ఉళారో ఆలోకో సఞ్జాయి, ఓభాసో పాతురహోసి అతిక్కమ్మేవ దేవానం దేవానుభావం. అథ ఖో, భన్తే, సక్కో దేవానమిన్దో దేవే తావతింసే ఆమన్తేసి – ‘యథా ఖో, మారిసా, నిమిత్తాని దిస్సన్తి, ఉళారో ఆలోకో సఞ్జాయతి, ఓభాసో పాతుభవతి, బ్రహ్మా పాతుభవిస్సతి; బ్రహ్మునో హేతం పుబ్బనిమిత్తం పాతుభావాయ, యదిదం ఆలోకో సఞ్జాయతి ఓభాసో పాతుభవతీతి.
‘యథా నిమిత్తా దిస్సన్తి, బ్రహ్మా పాతుభవిస్సతి;
బ్రహ్మునో హేతం నిమిత్తం, ఓభాసో విపులో మహా’తి.
సనఙ్కుమారకథా
౩౦౦. ‘‘అథ ఖో, భన్తే, దేవా తావతింసా యథాసకేసు ఆసనేసు నిసీదింసు – ‘ఓభాసమేతం ఞస్సామ, యంవిపాకో భవిస్సతి, సచ్ఛికత్వావ నం గమిస్సామా’తి. చత్తారోపి మహారాజానో యథాసకేసు ఆసనేసు నిసీదింసు – ‘ఓభాసమేతం ఞస్సామ, యంవిపాకో భవిస్సతి, సచ్ఛికత్వావ నం గమిస్సామా’తి. ఇదం సుత్వా దేవా తావతింసా ఏకగ్గా సమాపజ్జింసు – ‘ఓభాసమేతం ఞస్సామ, యంవిపాకో భవిస్సతి, సచ్ఛికత్వావ నం గమిస్సామా’తి.
‘‘యదా, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో దేవానం తావతింసానం పాతుభవతి, ఓళారికం అత్తభావం అభినిమ్మినిత్వా పాతుభవతి. యో ఖో పన, భన్తే, బ్రహ్మునో పకతివణ్ణో, అనభిసమ్భవనీయో సో దేవానం తావతింసానం చక్ఖుపథస్మిం. యదా, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో దేవానం తావతింసానం పాతుభవతి, సో అఞ్ఞే దేవే అతిరోచతి వణ్ణేన చేవ యససా చ. సేయ్యథాపి, భన్తే, సోవణ్ణో విగ్గహో మానుసం విగ్గహం అతిరోచతి, ఏవమేవ ఖో, భన్తే, యదా బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో దేవానం తావతింసానం పాతుభవతి, సో అఞ్ఞే దేవే అతిరోచతి వణ్ణేన చేవ యససా చ. యదా, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో దేవానం తావతింసానం పాతుభవతి, న తస్సం పరిసాయం కోచి దేవో అభివాదేతి వా పచ్చుట్ఠేతి వా ఆసనేన వా నిమన్తేతి. సబ్బేవ తుణ్హీభూతా పఞ్జలికా పల్లఙ్కేన నిసీదన్తి – ‘యస్సదాని దేవస్స పల్లఙ్కం ఇచ్ఛిస్సతి బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో, తస్స దేవస్స పల్లఙ్కే నిసీదిస్సతీ’తి. యస్స ఖో పన, భన్తే, దేవస్స బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో పల్లఙ్కే నిసీదతి, ఉళారం సో లభతి దేవో వేదపటిలాభం, ఉళారం సో లభతి దేవో సోమనస్సపటిలాభం. సేయ్యథాపి, భన్తే, రాజా ఖత్తియో ముద్ధావసిత్తో అధునాభిసిత్తో రజ్జేన, ఉళారం సో లభతి వేదపటిలాభం, ఉళారం సో లభతి సోమనస్సపటిలాభం, ఏవమేవ ఖో, భన్తే, యస్స దేవస్స బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో పల్లఙ్కే నిసీదతి, ఉళారం సో లభతి దేవో వేదపటిలాభం, ఉళారం సో లభతి దేవో సోమనస్సపటిలాభం. అథ, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో దేవానం తావతింసానం సమ్పసాదం విదిత్వా అన్తరహితో ఇమాహి గాథాహి అనుమోది –
‘మోదన్తి వత భో దేవా, తావతింసా సహిన్దకా;
తథాగతం నమస్సన్తా, ధమ్మస్స చ సుధమ్మతం.
‘నవే దేవే చ పస్సన్తా, వణ్ణవన్తే యసస్సినే;
సుగతస్మిం బ్రహ్మచరియం, చరిత్వాన ఇధాగతే.
‘తే అఞ్ఞే అతిరోచన్తి, వణ్ణేన యససాయునా;
సావకా భూరిపఞ్ఞస్స, విసేసూపగతా ఇధ.
‘ఇదం దిస్వాన నన్దన్తి, తావతింసా సహిన్దకా;
తథాగతం నమస్సన్తా, ధమ్మస్స చ సుధమ్మత’న్తి.
౩౦౧. ‘‘ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో అభాసిత్థ. ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మునో సనఙ్కుమారస్స భాసతో అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో సరో హోతి విస్సట్ఠో చ విఞ్ఞేయ్యో చ మఞ్జు చ సవనీయో చ బిన్దు చ అవిసారీ చ గమ్భీరో చ నిన్నాదీ చ. యథాపరిసం ఖో పన, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో సరేన విఞ్ఞాపేతి, న చస్స బహిద్ధా పరిసాయ ఘోసో నిచ్ఛరతి. యస్స ఖో పన, భన్తే, ఏవం అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో సరో హోతి, సో వుచ్చతి ‘బ్రహ్మస్సరో’తి. అథ ఖో, భన్తే, దేవా తావతింసా బ్రహ్మానం సనఙ్కుమారం ఏతదవోచుం – ‘సాధు, మహాబ్రహ్మే, ఏతదేవ మయం సఙ్ఖాయ మోదామ; అత్థి చ సక్కేన దేవానమిన్దేన తస్స భగవతో అట్ఠ యథాభుచ్చా వణ్ణా భాసితా; తే చ మయం సఙ్ఖాయ మోదామా’తి.
అట్ఠ యథాభుచ్చవణ్ణా
౩౦౨. ‘‘అథ, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో సక్కం దేవానమిన్దం ఏతదవోచ – ‘సాధు, దేవానమిన్ద, మయమ్పి తస్స భగవతో అట్ఠ యథాభుచ్చే వణ్ణే సుణేయ్యామా’తి. ‘ఏవం మహాబ్రహ్మే’తి ఖో, భన్తే, సక్కో దేవానమిన్దో బ్రహ్మునో సనఙ్కుమారస్స భగవతో అట్ఠ యథాభుచ్చే వణ్ణే పయిరుదాహాసి.
‘‘తం కిం మఞ్ఞతి, భవం మహాబ్రహ్మా? యావఞ్చ సో భగవా బహుజనహితాయ పటిపన్నో బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. ఏవం బహుజనహితాయ పటిపన్నం బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా.
‘‘స్వాక్ఖాతో ఖో పన తేన భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహి. ఏవం ఓపనేయ్యికస్స ధమ్మస్స దేసేతారం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా.
‘‘ఇదం కుసల’న్తి ఖో పన తేన భగవతా సుపఞ్ఞత్తం, ‘ఇదం అకుసల’న్తి సుపఞ్ఞత్తం, ‘ఇదం సావజ్జం ఇదం అనవజ్జం, ఇదం సేవితబ్బం ఇదం న సేవితబ్బం, ఇదం హీనం ఇదం పణీతం, ఇదం కణ్హసుక్కసప్పటిభాగ’న్తి సుపఞ్ఞత్తం. ఏవం కుసలాకుసలసావజ్జానవజ్జసేవితబ్బాసేవితబ్బహీనపణీతకణ్హసుక్కసప్పటిభాగానం ధమ్మానం పఞ్ఞాపేతారం. ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా.
‘‘సుపఞ్ఞత్తా ఖో పన తేన భగవతా సావకానం నిబ్బానగామినీ పటిపదా సంసన్దతి నిబ్బానఞ్చ పటిపదా చ. సేయ్యథాపి నామ గఙ్గోదకం యమునోదకేన సంసన్దతి సమేతి, ఏవమేవ సుపఞ్ఞత్తా తేన భగవతా సావకానం నిబ్బానగామినీ పటిపదా సంసన్దతి నిబ్బానఞ్చ పటిపదా చ. ఏవం నిబ్బానగామినియా పటిపదాయ పఞ్ఞాపేతారం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా.
‘‘అభినిప్ఫన్నో ఖో పన తస్స భగవతో లాభో అభినిప్ఫన్నో సిలోకో, యావ మఞ్ఞే ఖత్తియా సమ్పియాయమానరూపా విహరన్తి. విగతమదో ఖో పన సో భగవా ఆహారం ఆహారేతి. ఏవం విగతమదం ఆహారం ఆహరయమానం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా.
‘‘లద్ధసహాయో ఖో పన సో భగవా సేఖానఞ్చేవ పటిపన్నానం ఖీణాసవానఞ్చ వుసితవతం, తే భగవా అపనుజ్జ ఏకారామతం అనుయుత్తో విహరతి. ఏవం ఏకారామతం అనుయుత్తం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా.
‘‘యథావాదీ ఖో పన సో భగవా తథాకారీ, యథాకారీ తథావాదీ; ఇతి యథావాదీ తథాకారీ, యథాకారీ తథావాదీ. ఏవం ధమ్మానుధమ్మప్పటిప్పన్నం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా.
‘‘తిణ్ణవిచికిచ్ఛో ఖో పన సో భగవా విగతకథంకథో పరియోసితసఙ్కప్పో అజ్ఝాసయం ఆదిబ్రహ్మచరియం. ఏవం తిణ్ణవిచికిచ్ఛం విగతకథంకథం పరియోసితసఙ్కప్పం అజ్ఝాసయం ఆదిబ్రహ్మచరియం. ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామ, న పనేతరహి, అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా’తి.
౩౦౩. ‘‘ఇమే ఖో, భన్తే, సక్కో దేవానమిన్దో బ్రహ్మునో సనఙ్కుమారస్స భగవతో అట్ఠ యథాభుచ్చే వణ్ణే పయిరుదాహాసి. తేన సుదం, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో అత్తమనో హోతి పముదితో పీతిసోమనస్సజాతో భగవతో అట్ఠ యథాభుచ్చే వణ్ణే సుత్వా. అథ, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో ఓళారికం అత్తభావం అభినిమ్మినిత్వా కుమారవణ్ణీ హుత్వా పఞ్చసిఖో దేవానం తావతింసానం పాతురహోసి. సో వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా ఆకాసే అన్తలిక్ఖే పల్లఙ్కేన నిసీది. సేయ్యథాపి, భన్తే, బలవా పురిసో సుపచ్చత్థతే వా పల్లఙ్కే సమే వా భూమిభాగే పల్లఙ్కేన నిసీదేయ్య, ఏవమేవ ఖో, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా ఆకాసే అన్తలిక్ఖే పల్లఙ్కేన నిసీదిత్వా దేవే తావతింసే ఆమన్తేసి –
గోవిన్దబ్రాహ్మణవత్థు
౩౦౪. ‘‘తం కిం మఞ్ఞన్తి, భోన్తో దేవా తావతింసా, యావ దీఘరత్తం మహాపఞ్ఞోవ సో భగవా అహోసి. భూతపుబ్బం, భో, రాజా దిసమ్పతి నామ అహోసి. దిసమ్పతిస్స రఞ్ఞో గోవిన్దో నామ బ్రాహ్మణో పురోహితో అహోసి. దిసమ్పతిస్స రఞ్ఞో రేణు నామ కుమారో పుత్తో అహోసి. గోవిన్దస్స బ్రాహ్మణస్స జోతిపాలో నామ మాణవో పుత్తో అహోసి. ఇతి రేణు చ రాజపుత్తో జోతిపాలో చ మాణవో అఞ్ఞే చ ఛ ఖత్తియా ఇచ్చేతే అట్ఠ సహాయా అహేసుం. అథ ఖో, భో, అహోరత్తానం అచ్చయేన గోవిన్దో బ్రాహ్మణో కాలమకాసి. గోవిన్దే బ్రాహ్మణే కాలఙ్కతే రాజా దిసమ్పతి పరిదేవేసి – ‘‘యస్మిం వత, భో, మయం సమయే గోవిన్దే బ్రాహ్మణే సబ్బకిచ్చాని సమ్మా వోస్సజ్జిత్వా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితా సమఙ్గీభూతా పరిచారేమ, తస్మిం నో సమయే గోవిన్దో బ్రాహ్మణో కాలఙ్కతో’’తి. ఏవం వుత్తే భో రేణు రాజపుత్తో రాజానం దిసమ్పతిం ఏతదవోచ – ‘‘మా ఖో త్వం, దేవ, గోవిన్దే బ్రాహ్మణే కాలఙ్కతే అతిబాళ్హం పరిదేవేసి. అత్థి, దేవ, గోవిన్దస్స బ్రాహ్మణస్స జోతిపాలో నామ మాణవో పుత్తో పణ్డితతరో చేవ పితరా, అలమత్థదసతరో చేవ పితరా; యేపిస్స పితా అత్థే అనుసాసి, తేపి జోతిపాలస్సేవ మాణవస్స అనుసాసనియా’’తి. ‘‘ఏవం కుమారా’’తి? ‘‘ఏవం దేవా’’తి.
మహాగోవిన్దవత్థు
౩౦౫. ‘‘అథ ఖో, భో, రాజా దిసమ్పతి అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, యేన జోతిపాలో నామ మాణవో తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా జోతిపాలం మాణవం ఏవం వదేహి – ‘భవమత్థు భవన్తం జోతిపాలం, రాజా దిసమ్పతి భవన్తం జోతిపాలం మాణవం ఆమన్తయతి, రాజా దిసమ్పతి భోతో జోతిపాలస్స మాణవస్స దస్సనకామో’’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో, భో, సో పురిసో దిసమ్పతిస్స రఞ్ఞో పటిస్సుత్వా యేన జోతిపాలో మాణవో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా జోతిపాలం మాణవం ఏతదవోచ – ‘‘భవమత్థు భవన్తం జోతిపాలం, రాజా దిసమ్పతి భవన్తం జోతిపాలం మాణవం ఆమన్తయతి, రాజా దిసమ్పతి భోతో జోతిపాలస్స మాణవస్స దస్సనకామో’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో భో జోతిపాలో మాణవో తస్స పురిసస్స పటిస్సుత్వా యేన రాజా దిసమ్పతి తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా దిసమ్పతినా రఞ్ఞా సద్ధిం సమ్మోది; సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో, భో, జోతిపాలం మాణవం రాజా దిసమ్పతి ఏతదవోచ – ‘‘అనుసాసతు నో భవం జోతిపాలో, మా నో భవం జోతిపాలో అనుసాసనియా పచ్చబ్యాహాసి. పేత్తికే తం ఠానే ఠపేస్సామి, గోవిన్దియే అభిసిఞ్చిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో, భో, సో జోతిపాలో మాణవో దిసమ్పతిస్స రఞ్ఞో పచ్చస్సోసి. అథ ఖో, భో, రాజా దిసమ్పతి జోతిపాలం మాణవం గోవిన్దియే అభిసిఞ్చి, తం పేత్తికే ఠానే ఠపేసి. అభిసిత్తో జోతిపాలో మాణవో గోవిన్దియే పేత్తికే ఠానే ఠపితో యేపిస్స పితా అత్థే అనుసాసి తేపి అత్థే అనుసాసతి, యేపిస్స పితా అత్థే నానుసాసి, తేపి అత్థే అనుసాసతి; యేపిస్స పితా కమ్మన్తే అభిసమ్భోసి, తేపి కమ్మన్తే అభిసమ్భోతి, యేపిస్స పితా కమ్మన్తే నాభిసమ్భోసి, తేపి కమ్మన్తే అభిసమ్భోతి. తమేనం మనుస్సా ఏవమాహంసు – ‘‘గోవిన్దో వత, భో, బ్రాహ్మణో, మహాగోవిన్దో వత, భో, బ్రాహ్మణో’’తి. ఇమినా ఖో ఏవం, భో, పరియాయేన జోతిపాలస్స మాణవస్స గోవిన్దో మహాగోవిన్దోత్వేవ సమఞ్ఞా ఉదపాది.
రజ్జసంవిభజనం
౩౦౬. ‘‘అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో యేన తే ఛ ఖత్తియా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే ఛ ఖత్తియే ఏతదవోచ – ‘‘దిసమ్పతి ఖో, భో, రాజా జిణ్ణో వుద్ధో మహల్లకో అద్ధగతో వయోఅనుప్పత్తో, కో ను ఖో పన, భో, జానాతి జీవితం? ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం దిసమ్పతిమ్హి రఞ్ఞే కాలఙ్కతే రాజకత్తారో రేణుం రాజపుత్తం రజ్జే అభిసిఞ్చేయ్యుం. ఆయన్తు, భోన్తో, యేన రేణు రాజపుత్తో తేనుపసఙ్కమథ; ఉపసఙ్కమిత్వా రేణుం రాజపుత్తం ఏవం వదేథ – ‘‘మయం ఖో భోతో రేణుస్స సహాయా పియా మనాపా అప్పటికూలా, యంసుఖో భవం తంసుఖా మయం, యందుక్ఖో భవం తందుక్ఖా మయం. దిసమ్పతి ఖో, భో, రాజా జిణ్ణో వుద్ధో మహల్లకో అద్ధగతో వయోఅనుప్పత్తో, కో ను ఖో పన, భో, జానాతి జీవితం? ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం దిసమ్పతిమ్హి రఞ్ఞే కాలఙ్కతే రాజకత్తారో భవన్తం రేణుం రజ్జే అభిసిఞ్చేయ్యుం. సచే భవం రేణు రజ్జం లభేథ, సంవిభజేథ నో రజ్జేనా’’తి. ‘‘ఏవం భో’’తి ఖో, భో, తే ఛ ఖత్తియా మహాగోవిన్దస్స బ్రాహ్మణస్స పటిస్సుత్వా యేన రేణు రాజపుత్తో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా రేణుం రాజపుత్తం ఏతదవోచుం – ‘‘మయం ఖో భోతో రేణుస్స సహాయా పియా మనాపా అప్పటికూలా; యంసుఖో భవం తంసుఖా మయం, యందుక్ఖో భవం తందుక్ఖా మయం. దిసమ్పతి ఖో, భో, రాజా జిణ్ణో వుద్ధో మహల్లకో అద్ధగతో వయోఅనుప్పత్తో, కో ను ఖో పన భో జానాతి జీవితం? ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం దిసమ్పతిమ్హి రఞ్ఞే కాలఙ్కతే రాజకత్తారో భవన్తం రేణుం రజ్జే అభిసిఞ్చేయ్యుం. సచే భవం రేణు రజ్జం లభేథ, సంవిభజేథ నో రజ్జేనా’’తి. ‘‘కో ను ఖో, భో, అఞ్ఞో మమ విజితే సుఖో భవేథ [సుఖా భవేయ్యాథ (క.), సుఖం భవేయ్యాథ, సుఖమేధేయ్యాథ (సీ. పీ.),సుఖ మేధేథ (?)], అఞ్ఞత్ర భవన్తేభి? సచాహం, భో, రజ్జం లభిస్సామి, సంవిభజిస్సామి వో రజ్జేనా’’’తి.
౩౦౭. ‘‘అథ ఖో, భో, అహోరత్తానం అచ్చయేన రాజా దిసమ్పతి కాలమకాసి. దిసమ్పతిమ్హి రఞ్ఞే కాలఙ్కతే రాజకత్తారో రేణుం రాజపుత్తం రజ్జే అభిసిఞ్చింసు. అభిసిత్తో రేణు రజ్జేన పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గీభూతో పరిచారేతి. అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో యేన తే ఛ ఖత్తియా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే ఛ ఖత్తియే ఏతదవోచ – ‘‘దిసమ్పతి ఖో, భో, రాజా కాలఙ్కతో. అభిసిత్తో రేణు రజ్జేన పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గీభూతో పరిచారేతి. కో ను ఖో పన, భో, జానాతి, మదనీయా కామా? ఆయన్తు, భోన్తో, యేన రేణు రాజా తేనుపసఙ్కమథ; ఉపసఙ్కమిత్వా రేణుం రాజానం ఏవం వదేథ – దిసమ్పతి ఖో, భో, రాజా కాలఙ్కతో, అభిసిత్తో భవం రేణు రజ్జేన, సరతి భవం తం వచన’’’న్తి?
౩౦౮. ‘‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో, భో, తే ఛ ఖత్తియా మహాగోవిన్దస్స బ్రాహ్మణస్స పటిస్సుత్వా యేన రేణు రాజా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా రేణుం రాజానం ఏతదవోచుం – ‘‘దిసమ్పతి ఖో, భో, రాజా కాలఙ్కతో, అభిసిత్తో భవం రేణు రజ్జేన, సరతి భవం తం వచన’’న్తి? ‘‘సరామహం, భో, తం వచనం [వచనన్తి (స్యా. క.)]. కో ను ఖో, భో, పహోతి ఇమం మహాపథవిం ఉత్తరేన ఆయతం దక్ఖిణేన సకటముఖం సత్తధా సమం సువిభత్తం విభజితు’’న్తి? ‘‘కో ను ఖో, భో, అఞ్ఞో పహోతి, అఞ్ఞత్ర మహాగోవిన్దేన బ్రాహ్మణేనా’’తి? అథ ఖో, భో, రేణు రాజా అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, యేన మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా మహాగోవిన్దం బ్రాహ్మణం ఏవం వదేహి – ‘రాజా తం, భన్తే, రేణు ఆమన్తేతీ’’’తి. ‘‘ఏవం దేవా’’తి ఖో, భో, సో పురిసో రేణుస్స రఞ్ఞో పటిస్సుత్వా యేన మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మహాగోవిన్దం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘‘రాజా తం, భన్తే, రేణు ఆమన్తేతీ’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో తస్స పురిసస్స పటిస్సుత్వా యేన రేణు రాజా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రేణునా రఞ్ఞా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో, భో, మహాగోవిన్దం బ్రాహ్మణం రేణు రాజా ఏతదవోచ – ‘‘ఏతు, భవం గోవిన్దో, ఇమం మహాపథవిం ఉత్తరేన ఆయతం దక్ఖిణేన సకటముఖం సత్తధా సమం సువిభత్తం విభజతూ’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో రేణుస్స రఞ్ఞో పటిస్సుత్వా ఇమం మహాపథవిం ఉత్తరేన ఆయతం దక్ఖిణేన సకటముఖం సత్తధా సమం సువిభత్తం విభజి. సబ్బాని సకటముఖాని పట్ఠపేసి [అట్ఠపేసి (సీ. పీ.)]. తత్ర సుదం మజ్ఝే రేణుస్స రఞ్ఞో జనపదో హోతి.
౩౦౯. దన్తపురం కలిఙ్గానం [కాలిఙ్గానం (స్యా. పీ. క.)], అస్సకానఞ్చ పోతనం.
మహేసయం [మాహిస్సతి (సీ. స్యా. పీ.)] అవన్తీనం, సోవీరానఞ్చ రోరుకం.
మిథిలా చ విదేహానం, చమ్పా అఙ్గేసు మాపితా;
బారాణసీ చ కాసీనం, ఏతే గోవిన్దమాపితాతి.
౩౧౦. ‘‘అథ ఖో, భో, తే ఛ ఖత్తియా యథాసకేన లాభేన అత్తమనా అహేసుం పరిపుణ్ణసఙ్కప్పా – ‘‘యం వత నో అహోసి ఇచ్ఛితం, యం ఆకఙ్ఖితం, యం అధిప్పేతం, యం అభిపత్థితం, తం నో లద్ధ’’న్తి.
‘‘సత్తభూ బ్రహ్మదత్తో చ, వేస్సభూ భరతో సహ;
రేణు ద్వే ధతరట్ఠా చ, తదాసుం సత్త భారధా’తి.
పఠమభాణవారో నిట్ఠితో.
కిత్తిసద్దఅబ్భుగ్గమనం
౩౧౧. ‘‘అథ ఖో, భో, తే ఛ ఖత్తియా యేన మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా మహాగోవిన్దం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచుం – ‘‘యథా ఖో భవం గోవిన్దో రేణుస్స రఞ్ఞో సహాయో పియో మనాపో అప్పటికూలో. ఏవమేవ ఖో భవం గోవిన్దో అమ్హాకమ్పి సహాయో పియో మనాపో అప్పటికూలో, అనుసాసతు నో భవం గోవిన్దో; మా నో భవం గోవిన్దో అనుసాసనియా పచ్చబ్యాహాసీ’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో తేసం ఛన్నం ఖత్తియానం పచ్చస్సోసి. అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో సత్త చ రాజానో ఖత్తియే ముద్ధావసిత్తే రజ్జే [ముద్ధాభిసిత్తే రజ్జేన (స్యా.)] అనుసాసి, సత్త చ బ్రాహ్మణమహాసాలే సత్త చ న్హాతకసతాని మన్తే వాచేసి.
౩౧౨. ‘‘అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దస్స బ్రాహ్మణస్స అపరేన సమయేన ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛి [అబ్భుగ్గఞ్ఛి (సీ. పీ.)] – ‘‘సక్ఖి మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మానం పస్సతి, సక్ఖి మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేతి సల్లపతి మన్తేతీ’’తి. అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దస్స బ్రాహ్మణస్స ఏతదహోసి – ‘‘మయ్హం ఖో ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘సక్ఖి మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మానం పస్సతి, సక్ఖి మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేతి సల్లపతి మన్తేతీ’తి. న ఖో పనాహం బ్రహ్మానం పస్సామి, న బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేమి, న బ్రహ్మునా సల్లపామి, న బ్రహ్మునా మన్తేమి. సుతం ఖో పన మేతం బ్రాహ్మణానం వుద్ధానం మహల్లకానం ఆచరియపాచరియానం భాసమానానం – ‘యో వస్సికే చత్తారో మాసే పటిసల్లీయతి, కరుణం ఝానం ఝాయతి, సో బ్రహ్మానం పస్సతి బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేతి బ్రహ్మునా సల్లపతి బ్రహ్మునా మన్తేతీ’తి. యంనూనాహం వస్సికే చత్తారో మాసే పటిసల్లీయేయ్యం, కరుణం ఝానం ఝాయేయ్య’’న్తి.
౩౧౩. ‘‘అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో యేన రేణు రాజా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రేణుం రాజానం ఏతదవోచ – ‘‘మయ్హం ఖో, భో, ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘సక్ఖి మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మానం పస్సతి, సక్ఖి మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేతి సల్లపతి మన్తేతీ’తి. న ఖో పనాహం, భో, బ్రహ్మానం పస్సామి, న బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేమి, న బ్రహ్మునా సల్లపామి, న బ్రహ్మునా మన్తేమి. సుతం ఖో పన మేతం బ్రాహ్మణానం వుద్ధానం మహల్లకానం ఆచరియపాచరియానం భాసమానానం – ‘యో వస్సికే చత్తారో మాసే పటిసల్లీయతి, కరుణం ఝానం ఝాయతి, సో బ్రహ్మానం పస్సతి, బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేతి బ్రహ్మునా సల్లపతి బ్రహ్మునా మన్తేతీ’తి. ఇచ్ఛామహం, భో, వస్సికే చత్తారో మాసే పటిసల్లీయితుం, కరుణం ఝానం ఝాయితుం; నమ్హి కేనచి ఉపసఙ్కమితబ్బో అఞ్ఞత్ర ఏకేన భత్తాభిహారేనా’’తి. ‘‘యస్సదాని భవం గోవిన్దో కాలం మఞ్ఞతీ’’తి.
౩౧౪. ‘‘అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో యేన తే ఛ ఖత్తియా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే ఛ ఖత్తియే ఏతదవోచ – ‘‘మయ్హం ఖో, భో, ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘సక్ఖి మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మానం పస్సతి, సక్ఖి మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేతి సల్లపతి మన్తేతీ’తి. న ఖో పనాహం, భో, బ్రహ్మానం పస్సామి, న బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేమి, న బ్రహ్మునా సల్లపామి, న బ్రహ్మునా మన్తేమి. సుతం ఖో పన మేతం బ్రాహ్మణానం వుద్ధానం మహల్లకానం ఆచరియపాచరియానం భాసమానానం, ‘యో వస్సికే చత్తారో మాసే పటిసల్లీయతి, కరుణం ఝానం ఝాయతి, సో బ్రహ్మానం పస్సతి బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేతి బ్రహ్మునా సల్లపతి బ్రహ్మునా మన్తేతీ’తి. ఇచ్ఛామహం, భో, వస్సికే చత్తారో మాసే పటిసల్లీయితుం, కరుణం ఝానం ఝాయితుం; నమ్హి కేనచి ఉపసఙ్కమితబ్బో అఞ్ఞత్ర ఏకేన భత్తాభిహారేనా’’తి. ‘‘యస్సదాని భవం గోవిన్దో కాలం మఞ్ఞతీ’’’తి.
౩౧౫. ‘‘అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో యేన తే సత్త చ బ్రాహ్మణమహాసాలా సత్త చ న్హాతకసతాని తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే సత్త చ బ్రాహ్మణమహాసాలే సత్త చ న్హాతకసతాని ఏతదవోచ – ‘‘మయ్హం ఖో, భో, ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘సక్ఖి మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మానం పస్సతి, సక్ఖి మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేతి సల్లపతి మన్తేతీ’తి. న ఖో పనాహం, భో, బ్రహ్మానం పస్సామి, న బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేమి, న బ్రహ్మునా సల్లపామి, న బ్రహ్మునా మన్తేమి. సుతం ఖో పన మేతం బ్రాహ్మణానం వుద్ధానం మహల్లకానం ఆచరియపాచరియానం భాసమానానం – ‘యో వస్సికే చత్తారో మాసే పటిసల్లీయతి, కరుణం ఝానం ఝాయతి, సో బ్రహ్మానం పస్సతి, బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేతి, బ్రహ్మునా సల్లపతి, బ్రహ్మునా మన్తేతీ’తి. తేన హి, భో, యథాసుతే యథాపరియత్తే మన్తే విత్థారేన సజ్ఝాయం కరోథ, అఞ్ఞమఞ్ఞఞ్చ మన్తే వాచేథ; ఇచ్ఛామహం, భో, వస్సికే చత్తారో మాసే పటిసల్లీయితుం, కరుణం ఝానం ఝాయితుం; నమ్హి కేనచి ఉపసఙ్కమితబ్బో అఞ్ఞత్ర ఏకేన భత్తాభిహారేనా’’తి. ‘‘యస్స దాని భవం గోవిన్దో కాలం మఞ్ఞతీ’’తి.
౩౧౬. ‘‘అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో యేన చత్తారీసా భరియా సాదిసియో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా చత్తారీసా భరియా సాదిసియో ఏతదవోచ – ‘‘మయ్హం ఖో, భోతీ, ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘సక్ఖి మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మానం పస్సతి, సక్ఖి మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేతి సల్లపతి మన్తేతీ’తి. న ఖో పనాహం, భోతీ, బ్రహ్మానం పస్సామి, న బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేమి, న బ్రహ్మునా సల్లపామి, న బ్రహ్మునా మన్తేమి. సుతం ఖో పన మేతం బ్రాహ్మణానం వుద్ధానం మహల్లకానం ఆచరియపాచరియానం భాసమానానం ‘యో వస్సికే చత్తారో మాసే పటిసల్లీయతి, కరుణం ఝానం ఝాయతి, సో బ్రహ్మానం పస్సతి, బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేతి, బ్రహ్మునా సల్లపతి, బ్రహ్మునా మన్తేతీతి, ఇచ్ఛామహం, భోతీ, వస్సికే చత్తారో మాసే పటిసల్లీయితుం, కరుణం ఝానం ఝాయితుం; నమ్హి కేనచి ఉపసఙ్కమితబ్బో అఞ్ఞత్ర ఏకేన భత్తాభిహారేనా’’తి. ‘‘యస్స దాని భవం గోవిన్దో కాలం మఞ్ఞతీ’’’తి.
౩౧౭. ‘‘అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో పురత్థిమేన నగరస్స నవం సన్ధాగారం కారాపేత్వా వస్సికే చత్తారో మాసే పటిసల్లీయి, కరుణం ఝానం ఝాయి; నాస్సుధ కోచి ఉపసఙ్కమతి [ఉపసఙ్కమి (పీ.)] అఞ్ఞత్ర ఏకేన భత్తాభిహారేన. అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దస్స బ్రాహ్మణస్స చతున్నం మాసానం అచ్చయేన అహుదేవ ఉక్కణ్ఠనా అహు పరితస్సనా – ‘‘సుతం ఖో పన మేతం బ్రాహ్మణానం వుద్ధానం మహల్లకానం ఆచరియపాచరియానం భాసమానానం – ‘యో వస్సికే చత్తారో మాసే పటిసల్లీయతి, కరుణం ఝానం ఝాయతి, సో బ్రహ్మానం పస్సతి, బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేతి బ్రహ్మునా సల్లపతి బ్రహ్మునా మన్తేతీ’తి. న ఖో పనాహం బ్రహ్మానం పస్సామి, న బ్రహ్మునా సాకచ్ఛేమి న బ్రహ్మునా సల్లపామి న బ్రహ్మునా మన్తేమీ’’’తి.
బ్రహ్మునా సాకచ్ఛా
౩౧౮. ‘‘అథ ఖో, భో, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో మహాగోవిన్దస్స బ్రాహ్మణస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ, బ్రహ్మలోకే అన్తరహితో మహాగోవిన్దస్స బ్రాహ్మణస్స సమ్ముఖే పాతురహోసి. అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దస్స బ్రాహ్మణస్స అహుదేవ భయం అహు ఛమ్భితత్తం అహు లోమహంసో యథా తం అదిట్ఠపుబ్బం రూపం దిస్వా. అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో భీతో సంవిగ్గో లోమహట్ఠజాతో బ్రహ్మానం సనఙ్కుమారం గాథాయ అజ్ఝభాసి –
‘‘‘వణ్ణవా యసవా సిరిమా, కో ను త్వమసి మారిస;
అజానన్తా తం పుచ్ఛామ, కథం జానేము తం మయ’’న్తి.
‘‘మం వే కుమారం జానన్తి, బ్రహ్మలోకే సనన్తనం [సనన్తిచ (క.)];
సబ్బే జానన్తి మం దేవా, ఏవం గోవిన్ద జానహి’’.
‘‘‘ఆసనం ఉదకం పజ్జం, మధుసాకఞ్చ [మధుపాకఞ్చ (సీ. స్యా. పీ.)] బ్రహ్మునో;
అగ్ఘే భవన్తం పుచ్ఛామ, అగ్ఘం కురుతు నో భవం’’.
‘‘పటిగ్గణ్హామ తే అగ్ఘం, యం త్వం గోవిన్ద భాససి;
దిట్ఠధమ్మహితత్థాయ, సమ్పరాయ సుఖాయ చ;
కతావకాసో పుచ్ఛస్సు, యం కిఞ్చి అభిపత్థిత’’న్తి.
౩౧౯. ‘‘అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దస్స బ్రాహ్మణస్స ఏతదహోసి – ‘‘కతావకాసో ఖోమ్హి బ్రహ్మునా సనఙ్కుమారేన. కిం ను ఖో అహం బ్రహ్మానం సనఙ్కుమారం పుచ్ఛేయ్యం దిట్ఠధమ్మికం వా అత్థం సమ్పరాయికం వా’తి? అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దస్స బ్రాహ్మణస్స ఏతదహోసి – ‘కుసలో ఖో అహం దిట్ఠధమ్మికానం అత్థానం, అఞ్ఞేపి మం దిట్ఠధమ్మికం అత్థం పుచ్ఛన్తి. యంనూనాహం బ్రహ్మానం సనఙ్కుమారం సమ్పరాయికఞ్ఞేవ అత్థం పుచ్ఛేయ్య’న్తి. అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో బ్రహ్మానం సనఙ్కుమారం గాథాయ అజ్ఝభాసి –
‘‘పుచ్ఛామి బ్రహ్మానం సనఙ్కుమారం,
కఙ్ఖీ అకఙ్ఖిం పరవేదియేసు;
కత్థట్ఠితో కిమ్హి చ సిక్ఖమానో,
పప్పోతి మచ్చో అమతం బ్రహ్మలోక’’న్తి.
‘‘హిత్వా మమత్తం మనుజేసు బ్రహ్మే,
ఏకోదిభూతో కరుణేధిముత్తో [కరుణాధిముత్తో (సీ. స్యా. పీ.)];
నిరామగన్ధో విరతో మేథునస్మా,
ఏత్థట్ఠితో ఏత్థ చ సిక్ఖమానో;
పప్పోతి మచ్చో అమతం బ్రహ్మలోక’’న్తి.
౩౨౦. ‘‘హిత్వా మమత్త’న్తి అహం భోతో ఆజానామి. ఇధేకచ్చో అప్పం వా భోగక్ఖన్ధం పహాయ మహన్తం వా భోగక్ఖన్ధం పహాయ అప్పం వా ఞాతిపరివట్టం పహాయ మహన్తం వా ఞాతిపరివట్టం పహాయ కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి, ‘ఇతి హిత్వా మమత్త’న్తి అహం భోతో ఆజానామి. ‘ఏకోదిభూతో’తి అహం భోతో ఆజానామి. ఇధేకచ్చో వివిత్తం సేనాసనం భజతి అరఞ్ఞం రుక్ఖమూలం పబ్బతం కన్దరం గిరిగుహం సుసానం వనపత్థం అబ్భోకాసం పలాలపుఞ్జం, ఇతి ఏకోదిభూతో’తి అహం భోతో ఆజానామి. ‘కరుణేధిముత్తో’తి అహం భోతో ఆజానామి. ఇధేకచ్చో కరుణాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధోతిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం కరుణాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి. ఇతి ‘కరుణేధిముత్తో’తి అహం భోతో ఆజానామి. ఆమగన్ధే చ ఖో అహం భోతో భాసమానస్స న ఆజానామి.
‘‘కే ఆమగన్ధా మనుజేసు బ్రహ్మే,
ఏతే అవిద్వా ఇధ బ్రూహి ధీర;
కేనావటా [కేనావుటా (స్యా.)] వాతి పజా కురుతు [కురురూ (స్యా.), కురుట్ఠరూ (పీ.), కురూరు (?)],
ఆపాయికా నివుతబ్రహ్మలోకా’’తి.
‘‘కోధో మోసవజ్జం నికతి చ దుబ్భో,
కదరియతా అతిమానో ఉసూయా;
ఇచ్ఛా వివిచ్ఛా పరహేఠనా చ,
లోభో చ దోసో చ మదో చ మోహో;
ఏతేసు యుత్తా అనిరామగన్ధా,
ఆపాయికా నివుతబ్రహ్మలోకా’’తి.
‘‘యథా ఖో అహం భోతో ఆమగన్ధే భాసమానస్స ఆజానామి. తే న సునిమ్మదయా అగారం అజ్ఝావసతా. పబ్బజిస్సామహం, భో, అగారస్మా అనగారియ’’న్తి. ‘‘యస్సదాని భవం గోవిన్దో కాలం మఞ్ఞతీ’’తి.
రేణురాజఆమన్తనా
౩౨౧. ‘‘అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో యేన రేణు రాజా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రేణుం రాజానం ఏతదవోచ – ‘‘అఞ్ఞం దాని భవం పురోహితం పరియేసతు, యో భోతో రజ్జం అనుసాసిస్సతి. ఇచ్ఛామహం, భో, అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. యథా ఖో పన మే సుతం బ్రహ్మునో ఆమగన్ధే భాసమానస్స, తే న సునిమ్మదయా అగారం అజ్ఝావసతా. పబ్బజిస్సామహం, భో, అగారస్మా అనగారియ’’న్తి.
‘‘ఆమన్తయామి రాజానం, రేణుం భూమిపతిం అహం;
త్వం పజానస్సు రజ్జేన, నాహం పోరోహిచ్చే రమే’’.
‘‘సచే తే ఊనం కామేహి, అహం పరిపూరయామి తే;
యో తం హింసతి వారేమి, భూమిసేనాపతి అహం;
తువం పితా అహం పుత్తో, మా నో గోవిన్ద పాజహి’’ [పాజేహి (అట్ఠకథాయం సంవణ్ణితపాఠన్తరం)].
‘‘నమత్థి ఊనం కామేహి, హింసితా మే న విజ్జతి;
అమనుస్సవచో సుత్వా, తస్మాహం న గహే రమే’’.
‘‘అమనుస్సో కథంవణ్ణో, కిం తే అత్థం అభాసథ;
యఞ్చ సుత్వా జహాసి నో, గేహే అమ్హే చ కేవలీ’’.
‘‘ఉపవుత్థస్స మే పుబ్బే, యిట్ఠుకామస్స మే సతో;
అగ్గి పజ్జలితో ఆసి, కుసపత్తపరిత్థతో’’.
‘‘తతో మే బ్రహ్మా పాతురహు, బ్రహ్మలోకా సనన్తనో;
సో మే పఞ్హం వియాకాసి, తం సుత్వా న గహే రమే’’.
‘‘సద్దహామి అహం భోతో, యం త్వం గోవిన్ద భాససి;
అమనుస్సవచో సుత్వా, కథం వత్తేథ అఞ్ఞథా.
‘‘తే తం అనువత్తిస్సామ, సత్థా గోవిన్ద నో భవం;
మణి యథా వేళురియో, అకాచో విమలో సుభో;
ఏవం సుద్ధా చరిస్సామ, గోవిన్దస్సానుసాసనే’’తి.
‘‘‘సచే భవం గోవిన్దో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సతి, మయమ్పి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామ. అథ యా తే గతి, సా నో గతి భవిస్సతీ’’తి.
ఛ ఖత్తియఆమన్తనా
౩౨౨. ‘‘అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో యేన తే ఛ ఖత్తియా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే ఛ ఖత్తియే ఏతదవోచ – ‘‘అఞ్ఞం దాని భవన్తో పురోహితం పరియేసన్తు, యో భవన్తానం రజ్జే అనుసాసిస్సతి. ఇచ్ఛామహం, భో, అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. యథా ఖో పన మే సుతం బ్రహ్మునో ఆమగన్ధే భాసమానస్స, తే న సునిమ్మదయా అగారం అజ్ఝావసతా. పబ్బజిస్సామహం, భో, అగారస్మా అనగారియ’’న్తి. అథ ఖో, భో, తే ఛ ఖత్తియా ఏకమన్తం అపక్కమ్మ ఏవం సమచిన్తేసుం – ‘‘ఇమే ఖో బ్రాహ్మణా నామ ధనలుద్ధా; యంనూన మయం మహాగోవిన్దం బ్రాహ్మణం ధనేన సిక్ఖేయ్యామా’’తి. తే మహాగోవిన్దం బ్రాహ్మణం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహంసు – ‘‘సంవిజ్జతి ఖో, భో, ఇమేసు సత్తసు రజ్జేసు పహూతం సాపతేయ్యం, తతో భోతో యావతకేన అత్థో, తావతకం ఆహరీయత’’న్తి. ‘‘అలం, భో, మమపిదం పహూతం సాపతేయ్యం భవన్తానంయేవ వాహసా. తమహం సబ్బం పహాయ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామి. యథా ఖో పన మే సుతం బ్రహ్మునో ఆమగన్ధే భాసమానస్స, తే న సునిమ్మదయా అగారం అజ్ఝావసతా, పబ్బజిస్సామహం, భో, అగారస్మా అనగారియ’’న్తి. అథ ఖో, భో, తే ఛ ఖత్తియా ఏకమన్తం అపక్కమ్మ ఏవం సమచిన్తేసుం – ‘‘ఇమే ఖో బ్రాహ్మణా నామ ఇత్థిలుద్ధా; యంనూన మయం మహాగోవిన్దం బ్రాహ్మణం ఇత్థీహి సిక్ఖేయ్యామా’’తి. తే మహాగోవిన్దం బ్రాహ్మణం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహంసు – ‘‘సంవిజ్జన్తి ఖో, భో, ఇమేసు సత్తసు రజ్జేసు పహూతా ఇత్థియో, తతో భోతో యావతికాహి అత్థో, తావతికా ఆనీయత’’న్తి. ‘‘అలం, భో, మమపిమా [మమపితా (క.), మమపి (సీ.)] చత్తారీసా భరియా సాదిసియో. తాపాహం సబ్బా పహాయ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామి. యథా ఖో పన మే సుతం బ్రహ్మునో ఆమగన్ధే భాసమానస్స, తే న సునిమ్మదయా అగారం అజ్ఝావసతా, పబ్బజిస్సామహం, భో, అగారస్మా అనగారియన్తి’’.
౩౨౩. ‘‘సచే భవం గోవిన్దో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సతి, మయమ్పి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామ, అథ యా తే గతి, సా నో గతి భవిస్సతీతి.
‘‘సచే జహథ కామాని, యత్థ సత్తో పుథుజ్జనో;
ఆరమ్భవ్హో దళ్హా హోథ, ఖన్తిబలసమాహితా.
‘‘ఏస మగ్గో ఉజుమగ్గో, ఏస మగ్గో అనుత్తరో;
సద్ధమ్మో సబ్భి రక్ఖితో, బ్రహ్మలోకూపపత్తియాతి.
‘‘తేన హి భవం గోవిన్దో సత్త వస్సాని ఆగమేతు. సత్తన్నం వస్సానం అచ్చయేన మయమ్పి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామ, అథ యా తే గతి, సా నో గతి భవిస్సతీ’’తి.
‘‘‘అతిచిరం ఖో, భో, సత్త వస్సాని, నాహం సక్కోమి, భవన్తే, సత్త వస్సాని ఆగమేతుం. కో ను ఖో పన, భో, జానాతి జీవితానం! గమనీయో సమ్పరాయో, మన్తాయం [మన్తాయ (బహూసు)] బోద్ధబ్బం, కత్తబ్బం కుసలం, చరితబ్బం బ్రహ్మచరియం, నత్థి జాతస్స అమరణం. యథా ఖో పన మే సుతం బ్రహ్మునో ఆమగన్ధే భాసమానస్స, తే న సునిమ్మదయా అగారం అజ్ఝావసతా, పబ్బజిస్సామహం, భో, అగారస్మా అనగారియ’’’న్తి. ‘‘తేన హి భవం గోవిన్దో ఛబ్బస్సాని ఆగమేతు…పే… పఞ్చ వస్సాని ఆగమేతు… చత్తారి వస్సాని ఆగమేతు… తీణి వస్సాని ఆగమేతు… ద్వే వస్సాని ఆగమేతు… ఏకం వస్సం ఆగమేతు, ఏకస్స వస్సస్స అచ్చయేన మయమ్పి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామ, అథ యా తే గతి, సా నో గతి భవిస్సతీ’’తి.
‘‘‘అతిచిరం ఖో, భో, ఏకం వస్సం, నాహం సక్కోమి భవన్తే ఏకం వస్సం ఆగమేతుం. కో ను ఖో పన, భో, జానాతి జీవితానం! గమనీయో సమ్పరాయో, మన్తాయం బోద్ధబ్బం, కత్తబ్బం కుసలం, చరితబ్బం బ్రహ్మచరియం, నత్థి జాతస్స అమరణం. యథా ఖో పన మే సుతం బ్రహ్మునో ఆమగన్ధే భాసమానస్స, తే న సునిమ్మదయా అగారం అజ్ఝావసతా, పబ్బజిస్సామహం, భో, అగారస్మా అనగారియ’’న్తి. ‘‘తేన హి భవం గోవిన్దో సత్త మాసాని ఆగమేతు, సత్తన్నం మాసానం అచ్చయేన మయమ్పి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామ, అథ యా తే గతి, సా నో గతి భవిస్సతీ’’తి.
‘‘‘అతిచిరం ఖో, భో, సత్త మాసాని, నాహం సక్కోమి భవన్తే సత్త మాసాని ఆగమేతుం. కో ను ఖో పన, భో, జానాతి జీవితానం. గమనీయో సమ్పరాయో, మన్తాయం బోద్ధబ్బం, కత్తబ్బం కుసలం, చరితబ్బం బ్రహ్మచరియం, నత్థి జాతస్స అమరణం. యథా ఖో పన మే సుతం బ్రహ్మునో ఆమగన్ధే భాసమానస్స, తే న సునిమ్మదయా అగారం అజ్ఝావసతా, పబ్బజిస్సామహం, భో, అగారస్మా అనగారియ’’న్తి.
‘‘‘తేన హి భవం గోవిన్దో ఛ మాసాని ఆగమేతు…పే… పఞ్చ మాసాని ఆగమేతు… చత్తారి మాసాని ఆగమేతు… తీణి మాసాని ఆగమేతు… ద్వే మాసాని ఆగమేతు… ఏకం మాసం ఆగమేతు… అద్ధమాసం ఆగమేతు, అద్ధమాసస్స అచ్చయేన మయమ్పి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామ, అథ యా తే గతి, సా నో గతి భవిస్సతీ’’తి.
‘‘‘అతిచిరం ఖో, భో, అద్ధమాసో, నాహం సక్కోమి భవన్తే అద్ధమాసం ఆగమేతుం. కో ను ఖో పన, భో, జానాతి జీవితానం! గమనీయో సమ్పరాయో, మన్తాయం బోద్ధబ్బం, కత్తబ్బం కుసలం, చరితబ్బం బ్రహ్మచరియం, నత్థి జాతస్స అమరణం. యథా ఖో పన మే సుతం బ్రహ్మునో ఆమగన్ధే భాసమానస్స, తే న సునిమ్మదయా అగారం అజ్ఝావసతా, పబ్బజిస్సామహం, భో, అగారస్మా అనగారియ’’న్తి. ‘‘తేన హి భవం గోవిన్దో సత్తాహం ఆగమేతు, యావ మయం సకే పుత్తభాతరో రజ్జేన [రజ్జే (స్యా.)] అనుసాసిస్సామ, సత్తాహస్స అచ్చయేన మయమ్పి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామ, అథ యా తే గతి, సా నో గతి భవిస్సతీ’’తి. ‘‘న చిరం ఖో, భో, సత్తాహం, ఆగమేస్సామహం భవన్తే సత్తాహ’’న్తి.
బ్రాహ్మణమహాసాలాదీనం ఆమన్తనా
౩౨౪. ‘‘అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో యేన తే సత్త చ బ్రాహ్మణమహాసాలా సత్త చ న్హాతకసతాని తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే సత్త చ బ్రాహ్మణమహాసాలే సత్త చ న్హాతకసతాని ఏతదవోచ – ‘‘అఞ్ఞం దాని భవన్తో ఆచరియం పరియేసన్తు, యో భవన్తానం మన్తే వాచేస్సతి. ఇచ్ఛామహం, భో, అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. యథా ఖో పన మే సుతం బ్రహ్మునో ఆమగన్ధే భాసమానస్స. తే న సునిమ్మదయా అగారం అజ్ఝావసతా, పబ్బజిస్సామహం, భో, అగారస్మా అనగారియ’’న్తి. ‘‘మా భవం గోవిన్దో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజి. పబ్బజ్జా, భో, అప్పేసక్ఖా చ అప్పలాభా చ; బ్రహ్మఞ్ఞం మహేసక్ఖఞ్చ మహాలాభఞ్చా’’తి. ‘‘మా భవన్తో ఏవం అవచుత్థ – ‘‘పబ్బజ్జా అప్పేసక్ఖా చ అప్పలాభా చ, బ్రహ్మఞ్ఞం మహేసక్ఖఞ్చ మహాలాభఞ్చా’’తి. కో ను ఖో, భో, అఞ్ఞత్ర మయా మహేసక్ఖతరో వా మహాలాభతరో వా! అహఞ్హి, భో, ఏతరహి రాజావ రఞ్ఞం బ్రహ్మావ బ్రాహ్మణానం [బ్రహ్మానం (సీ. పీ. క.)] దేవతావ గహపతికానం. తమహం సబ్బం పహాయ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామి. యథా ఖో పన మే సుతం బ్రహ్మునో ఆమగన్ధే భాసమానస్స, తే న సునిమ్మదయా అగారం అజ్ఝావసతా. పబ్బజిస్సామహం, భో, అగారస్మా అనగారియ’’న్తి. ‘‘సచే భవం గోవిన్దో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సతి, మయమ్పి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామ, అథ యా తే గతి, సా నో గతి భవిస్సతీ’’తి.
భరియానం ఆమన్తనా
౩౨౫. ‘‘అథ ఖో, భో, మహాగోవిన్దో బ్రాహ్మణో యేన చత్తారీసా భరియా సాదిసియో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా చత్తారీసా భరియా సాదిసియో ఏతదవోచ – ‘‘యా భోతీనం ఇచ్ఛతి, సకాని వా ఞాతికులాని గచ్ఛతు అఞ్ఞం వా భత్తారం పరియేసతు. ఇచ్ఛామహం, భోతీ, అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. యథా ఖో పన మే సుతం బ్రహ్మునో ఆమగన్ధే భాసమానస్స, తే న సునిమ్మదయా అగారం అజ్ఝావసతా. పబ్బజిస్సామహం, భోతీ, అగారస్మా అనగారియ’’న్తి. ‘‘త్వఞ్ఞేవ నో ఞాతి ఞాతికామానం, త్వం పన భత్తా భత్తుకామానం. సచే భవం గోవిన్దో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సతి, మయమ్పి అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిస్సామ, అథ యా తే గతి, సా నో గతి భవిస్సతీ’’తి.