౫. జనవసభసుత్తం

నాతికియాదిబ్యాకరణం

౨౭౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా నాతికే [నాదికే (సీ. స్యా. పీ.)] విహరతి గిఞ్జకావసథే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా పరితో పరితో జనపదేసు పరిచారకే అబ్భతీతే కాలఙ్కతే ఉపపత్తీసు బ్యాకరోతి కాసికోసలేసు వజ్జిమల్లేసు చేతివంసేసు [చేతియవంసేసు (క.)] కురుపఞ్చాలేసు మజ్ఝసూరసేనేసు [మచ్ఛసురసేనేసు (స్యా.), మచ్ఛసూరసేనేసు (సీ. పీ.)] – ‘‘అసు అముత్ర ఉపపన్నో, అసు అముత్ర ఉపపన్నో [ఉపపన్నోతి (క.)]. పరోపఞ్ఞాస నాతికియా పరిచారకా అబ్భతీతా కాలఙ్కతా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికా తత్థ పరినిబ్బాయినో అనావత్తిధమ్మా తస్మా లోకా. సాధికా నవుతి నాతికియా పరిచారకా అబ్భతీతా కాలఙ్కతా తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామినో, సకిదేవ [సకిందేవ (క.)] ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సన్తి. సాతిరేకాని పఞ్చసతాని నాతికియా పరిచారకా అబ్భతీతా కాలఙ్కతా తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’’తి.

౨౭౪. అస్సోసుం ఖో నాతికియా పరిచారకా – ‘‘భగవా కిర పరితో పరితో జనపదేసు పరిచారకే అబ్భతీతే కాలఙ్కతే ఉపపత్తీసు బ్యాకరోతి కాసికోసలేసు వజ్జిమల్లేసు చేతివంసేసు కురుపఞ్చాలేసు మజ్ఝసూరసేనేసు – ‘అసు అముత్ర ఉపపన్నో, అసు అముత్ర ఉపపన్నో. పరోపఞ్ఞాస నాతికియా పరిచారకా అబ్భతీతా కాలఙ్కతా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికా తత్థ పరినిబ్బాయినో అనావత్తిధమ్మా తస్మా లోకా. సాధికా నవుతి నాతికియా పరిచారకా అబ్భతీతా కాలఙ్కతా తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామినో సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సన్తి. సాతిరేకాని పఞ్చసతాని నాతికియా పరిచారకా అబ్భతీతా కాలఙ్కతా తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’తి. తేన చ నాతికియా పరిచారకా అత్తమనా అహేసుం పముదితా పీతిసోమనస్సజాతా భగవతో పఞ్హవేయ్యాకరణం [పఞ్హావేయ్యాకరణం (స్యా. క.)] సుత్వా.

౨౭౫. అస్సోసి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో – ‘‘భగవా కిర పరితో పరితో జనపదేసు పరిచారకే అబ్భతీతే కాలఙ్కతే ఉపపత్తీసు బ్యాకరోతి కాసికోసలేసు వజ్జిమల్లేసు చేతివంసేసు కురుపఞ్చాలేసు మజ్ఝసూరసేనేసు – ‘అసు అముత్ర ఉపపన్నో, అసు అముత్ర ఉపపన్నో. పరోపఞ్ఞాస నాతికియా పరిచారకా అబ్భతీతా కాలఙ్కతా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికా తత్థ పరినిబ్బాయినో అనావత్తిధమ్మా తస్మా లోకా. సాధికా నవుతి నాతికియా పరిచారకా అబ్భతీతా కాలఙ్కతా తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామినో సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సన్తి. సాతిరేకాని పఞ్చసతాని నాతికియా పరిచారకా అబ్భతీతా కాలఙ్కతా తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’తి. తేన చ నాతికియా పరిచారకా అత్తమనా అహేసుం పముదితా పీతిసోమనస్సజాతా భగవతో పఞ్హవేయ్యాకరణం సుత్వా’’తి.

ఆనన్దపరికథా

౨౭౬. అథ ఖో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇమే ఖో పనాపి అహేసుం మాగధకా పరిచారకా బహూ చేవ రత్తఞ్ఞూ చ అబ్భతీతా కాలఙ్కతా. సుఞ్ఞా మఞ్ఞే అఙ్గమగధా అఙ్గమాగధకేహి [అఙ్గమాగధికేహి (స్యా.)] పరిచారకేహి అబ్భతీతేహి కాలఙ్కతేహి. తే ఖో పనాపి [తేన ఖో పనాపి (స్యా.)] అహేసుం బుద్ధే పసన్నా ధమ్మే పసన్నా సఙ్ఘే పసన్నా సీలేసు పరిపూరకారినో. తే అబ్భతీతా కాలఙ్కతా భగవతా అబ్యాకతా; తేసమ్పిస్స సాధు వేయ్యాకరణం, బహుజనో పసీదేయ్య, తతో గచ్ఛేయ్య సుగతిం. అయం ఖో పనాపి అహోసి రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో ధమ్మికో ధమ్మరాజా హితో బ్రాహ్మణగహపతికానం నేగమానఞ్చేవ జానపదానఞ్చ. అపిస్సుదం మనుస్సా కిత్తయమానరూపా విహరన్తి – ‘ఏవం నో సో ధమ్మికో ధమ్మరాజా సుఖాపేత్వా కాలఙ్కతో, ఏవం మయం తస్స ధమ్మికస్స ధమ్మరఞ్ఞో విజితే ఫాసు [ఫాసుకం (స్యా.)] విహరిమ్హా’తి. సో ఖో పనాపి అహోసి బుద్ధే పసన్నో ధమ్మే పసన్నో సఙ్ఘే పసన్నో సీలేసు పరిపూరకారీ. అపిస్సుదం మనుస్సా ఏవమాహంసు – ‘యావ మరణకాలాపి రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో భగవన్తం కిత్తయమానరూపో కాలఙ్కతో’తి. సో అబ్భతీతో కాలఙ్కతో భగవతా అబ్యాకతో. తస్సపిస్స సాధు వేయ్యాకరణం బహుజనో పసీదేయ్య, తతో గచ్ఛేయ్య సుగతిం. భగవతో ఖో పన సమ్బోధి మగధేసు. యత్థ ఖో పన భగవతో సమ్బోధి మగధేసు, కథం తత్ర భగవా మాగధకే పరిచారకే అబ్భతీతే కాలఙ్కతే ఉపపత్తీసు న బ్యాకరేయ్య. భగవా చే ఖో పన మాగధకే పరిచారకే అబ్భతీతే కాలఙ్కతే ఉపపత్తీసు న బ్యాకరేయ్య, దీనమనా [నిన్నమనా (స్యా.), దీనమానా (సీ. పీ.)] తేనస్సు మాగధకా పరిచారకా; యేన ఖో పనస్సు దీనమనా మాగధకా పరిచారకా కథం తే భగవా న బ్యాకరేయ్యా’’తి?

౨౭౭. ఇదమాయస్మా ఆనన్దో మాగధకే పరిచారకే ఆరబ్భ ఏకో రహో అనువిచిన్తేత్వా రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సుతం మేతం, భన్తే – ‘భగవా కిర పరితో పరితో జనపదేసు పరిచారకే అబ్భతీతే కాలఙ్కతే ఉపపత్తీసు బ్యాకరోతి కాసికోసలేసు వజ్జిమల్లేసు చేతివంసేసు కురుపఞ్చాలేసు మజ్ఝసూరసేనేసు – ‘‘అసు అముత్ర ఉపపన్నో, అసు అముత్ర ఉపపన్నో. పరోపఞ్ఞాస నాతికియా పరిచారకా అబ్భతీతా కాలఙ్కతా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికా తత్థ పరినిబ్బాయినో అనావత్తిధమ్మా తస్మా లోకా. సాధికా నవుతి నాతికియా పరిచారకా అబ్భతీతా కాలఙ్కతా తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామినో, సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సన్తి. సాతిరేకాని పఞ్చసతాని నాతికియా పరిచారకా అబ్భతీతా కాలఙ్కతా తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణాతి. తేన చ నాతికియా పరిచారకా అత్తమనా అహేసుం పముదితా పీతిసోమనస్సజాతా భగవతో పఞ్హవేయ్యాకరణం సుత్వా’’తి. ఇమే ఖో పనాపి, భన్తే, అహేసుం మాగధకా పరిచారకా బహూ చేవ రత్తఞ్ఞూ చ అబ్భతీతా కాలఙ్కతా. సుఞ్ఞా మఞ్ఞే అఙ్గమగధా అఙ్గమాగధకేహి పరిచారకేహి అబ్భతీతేహి కాలఙ్కతేహి. తే ఖో పనాపి, భన్తే, అహేసుం బుద్ధే పసన్నా ధమ్మే పసన్నా సఙ్ఘే పసన్నా సీలేసు పరిపూరకారినో, తే అబ్భతీతా కాలఙ్కతా భగవతా అబ్యాకతా. తేసమ్పిస్స సాధు వేయ్యాకరణం, బహుజనో పసీదేయ్య, తతో గచ్ఛేయ్య సుగతిం. అయం ఖో పనాపి, భన్తే, అహోసి రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో ధమ్మికో ధమ్మరాజా హితో బ్రాహ్మణగహపతికానం నేగమానఞ్చేవ జానపదానఞ్చ. అపిస్సుదం మనుస్సా కిత్తయమానరూపా విహరన్తి – ‘ఏవం నో సో ధమ్మికో ధమ్మరాజా సుఖాపేత్వా కాలఙ్కతో. ఏవం మయం తస్స ధమ్మికస్స ధమ్మరఞ్ఞో విజితే ఫాసు విహరిమ్హా’తి. సో ఖో పనాపి, భన్తే, అహోసి బుద్ధే పసన్నో ధమ్మే పసన్నో సఙ్ఘే పసన్నో సీలేసు పరిపూరకారీ. అపిస్సుదం మనుస్సా ఏవమాహంసు – ‘యావ మరణకాలాపి రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో భగవన్తం కిత్తయమానరూపో కాలఙ్కతో’తి. సో అబ్భతీతో కాలఙ్కతో భగవతా అబ్యాకతో; తస్సపిస్స సాధు వేయ్యాకరణం, బహుజనో పసీదేయ్య, తతో గచ్ఛేయ్య సుగతిం. భగవతో ఖో పన, భన్తే, సమ్బోధి మగధేసు. యత్థ ఖో పన, భన్తే, భగవతో సమ్బోధి మగధేసు, కథం తత్ర భగవా మాగధకే పరిచారకే అబ్భతీతే కాలఙ్కతే ఉపపత్తీసు న బ్యాకరేయ్య? భగవా చే ఖో పన, భన్తే, మాగధకే పరిచారకే అబ్భతీతే కాలఙ్కతే ఉపపత్తీసు న బ్యాకరేయ్య దీనమనా తేనస్సు మాగధకా పరిచారకా; యేన ఖో పనస్సు దీనమనా మాగధకా పరిచారకా కథం తే భగవా న బ్యాకరేయ్యా’’తి. ఇదమాయస్మా ఆనన్దో మాగధకే పరిచారకే ఆరబ్భ భగవతో సమ్ముఖా పరికథం కత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

౨౭౮. అథ ఖో భగవా అచిరపక్కన్తే ఆయస్మన్తే ఆనన్దే పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ నాతికం పిణ్డాయ పావిసి. నాతికే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో పాదే పక్ఖాలేత్వా గిఞ్జకావసథం పవిసిత్వా మాగధకే పరిచారకే ఆరబ్భ అట్ఠిం కత్వా [అట్ఠికత్వా (సీ. స్యా. పీ.)] మనసికత్వా సబ్బం చేతసా [సబ్బచేతసా (పీ.)] సమన్నాహరిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది – ‘‘గతిం నేసం జానిస్సామి అభిసమ్పరాయం, యంగతికా తే భవన్తో యంఅభిసమ్పరాయా’’తి. అద్దసా ఖో భగవా మాగధకే పరిచారకే ‘‘యంగతికా తే భవన్తో యంఅభిసమ్పరాయా’’తి. అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో గిఞ్జకావసథా నిక్ఖమిత్వా విహారపచ్ఛాయాయం పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది.

౨౭౯. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఉపసన్తపదిస్సో [ఉపసన్తపతిసో (క.)] భన్తే భగవా భాతిరివ భగవతో ముఖవణ్ణో విప్పసన్నత్తా ఇన్ద్రియానం. సన్తేన నూనజ్జ భన్తే భగవా విహారేన విహాసీ’’తి? ‘‘యదేవ ఖో మే త్వం, ఆనన్ద, మాగధకే పరిచారకే ఆరబ్భ సమ్ముఖా పరికథం కత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కన్తో, తదేవాహం నాతికే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో పాదే పక్ఖాలేత్వా గిఞ్జకావసథం పవిసిత్వా మాగధకే పరిచారకే ఆరబ్భ అట్ఠిం కత్వా మనసికత్వా సబ్బం చేతసా సమన్నాహరిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీదిం – ‘గతిం నేసం జానిస్సామి అభిసమ్పరాయం, యంగతికా తే భవన్తో యంఅభిసమ్పరాయా’తి. అద్దసం ఖో అహం, ఆనన్ద, మాగధకే పరిచారకే ‘యంగతికా తే భవన్తో యంఅభిసమ్పరాయా’’’తి.

జనవసభయక్ఖో

౨౮౦. ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, అన్తరహితో యక్ఖో సద్దమనుస్సావేసి – ‘జనవసభో అహం భగవా; జనవసభో అహం సుగతా’తి. అభిజానాసి నో త్వం, ఆనన్ద, ఇతో పుబ్బే ఏవరూపం నామధేయ్యం సుతం [సుత్వా (పీ.)] యదిదం జనవసభో’’తి?

‘‘న ఖో అహం, భన్తే, అభిజానామి ఇతో పుబ్బే ఏవరూపం నామధేయ్యం సుతం యదిదం జనవసభోతి, అపి చ మే, భన్తే, లోమాని హట్ఠాని ‘జనవసభో’తి నామధేయ్యం సుత్వా. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏతదహోసి – ‘న హి నూన సో ఓరకో యక్ఖో భవిస్సతి యదిదం ఏవరూపం నామధేయ్యం సుపఞ్ఞత్తం యదిదం జనవసభో’’తి. ‘‘అనన్తరా ఖో, ఆనన్ద, సద్దపాతుభావా ఉళారవణ్ణో మే యక్ఖో సమ్ముఖే పాతురహోసి. దుతియమ్పి సద్దమనుస్సావేసి – ‘బిమ్బిసారో అహం భగవా; బిమ్బిసారో అహం సుగతాతి. ఇదం సత్తమం ఖో అహం, భన్తే, వేస్సవణస్స మహారాజస్స సహబ్యతం ఉపపజ్జామి, సో తతో చుతో మనుస్సరాజా భవితుం పహోమి [సో తతో చుతో మనుస్సరాజా, అమనుస్సరాజా దివి హోమి (సీ. పీ.)].

ఇతో సత్త తతో సత్త, సంసారాని చతుద్దస;

నివాసమభిజానామి, యత్థ మే వుసితం పురే.

౨౮౧. ‘దీఘరత్తం ఖో అహం, భన్తే, అవినిపాతో అవినిపాతం సఞ్జానామి, ఆసా చ పన మే సన్తిట్ఠతి సకదాగామితాయా’తి. ‘అచ్ఛరియమిదం ఆయస్మతో జనవసభస్స యక్ఖస్స, అబ్భుతమిదం ఆయస్మతో జనవసభస్స యక్ఖస్స. ‘‘దీఘరత్తం ఖో అహం, భన్తే, అవినిపాతో అవినిపాతం సఞ్జానామీ’’తి చ వదేసి, ‘‘ఆసా చ పన మే సన్తిట్ఠతి సకదాగామితాయా’’తి చ వదేసి, కుతోనిదానం పనాయస్మా జనవసభో యక్ఖో ఏవరూపం ఉళారం విసేసాధిగమం సఞ్జానాతీతి? న అఞ్ఞత్ర, భగవా, తవ సాసనా, న అఞ్ఞత్ర [అఞ్ఞత్థ (సీ. పీ.)], సుగత, తవ సాసనా; యదగ్గే అహం, భన్తే, భగవతి ఏకన్తికతో [ఏకన్తతో (స్యా.), ఏకన్తగతో (పీ.)] అభిప్పసన్నో, తదగ్గే అహం, భన్తే, దీఘరత్తం అవినిపాతో అవినిపాతం సఞ్జానామి, ఆసా చ పన మే సన్తిట్ఠతి సకదాగామితాయ. ఇధాహం, భన్తే, వేస్సవణేన మహారాజేన పేసితో విరూళ్హకస్స మహారాజస్స సన్తికే కేనచిదేవ కరణీయేన అద్దసం భగవన్తం అన్తరామగ్గే గిఞ్జకావసథం పవిసిత్వా మాగధకే పరిచారకే ఆరబ్భ అట్ఠిం కత్వా మనసికత్వా సబ్బం చేతసా సమన్నాహరిత్వా నిసిన్నం – ‘‘గతిం నేసం జానిస్సామి అభిసమ్పరాయం, యంగతికా తే భవన్తో యంఅభిసమ్పరాయా’’తి. అనచ్ఛరియం ఖో పనేతం, భన్తే, యం వేస్సవణస్స మహారాజస్స తస్సం పరిసాయం భాసతో సమ్ముఖా సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘‘యంగతికా తే భవన్తో యంఅభిసమ్పరాయా’’తి. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏతదహోసి – భగవన్తఞ్చ దక్ఖామి, ఇదఞ్చ భగవతో ఆరోచేస్సామీతి. ఇమే ఖో మే, భన్తే, ద్వేపచ్చయా భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం’.

దేవసభా

౨౮౨. ‘పురిమాని, భన్తే, దివసాని పురిమతరాని తదహుపోసథే పన్నరసే వస్సూపనాయికాయ పుణ్ణాయ పుణ్ణమాయ రత్తియా కేవలకప్పా చ దేవా తావతింసా సుధమ్మాయం సభాయం సన్నిసిన్నా హోన్తి సన్నిపతితా. మహతీ చ దిబ్బపరిసా [దిబ్బా పరిసా (సీ. పీ.)] సమన్తతో నిసిన్నా హోన్తి [నిసిన్నా హోతి (సీ.), సన్నిసిన్నా హోన్తి సన్నిపతితా (క.)], చత్తారో చ మహారాజానో చతుద్దిసా నిసిన్నా హోన్తి. పురత్థిమాయ దిసాయ ధతరట్ఠో మహారాజా పచ్ఛిమాభిముఖో [పచ్ఛాభిముఖో (క.)] నిసిన్నో హోతి దేవే పురక్ఖత్వా; దక్ఖిణాయ దిసాయ విరూళ్హకో మహారాజా ఉత్తరాభిముఖో నిసిన్నో హోతి దేవే పురక్ఖత్వా; పచ్ఛిమాయ దిసాయ విరూపక్ఖో మహారాజా పురత్థాభిముఖో నిసిన్నో హోతి దేవే పురక్ఖత్వా; ఉత్తరాయ దిసాయ వేస్సవణో మహారాజా దక్ఖిణాభిముఖో నిసిన్నో హోతి దేవే పురక్ఖత్వా. యదా, భన్తే, కేవలకప్పా చ దేవా తావతింసా సుధమ్మాయం సభాయం సన్నిసిన్నా హోన్తి సన్నిపతితా, మహతీ చ దిబ్బపరిసా సమన్తతో నిసిన్నా హోన్తి, చత్తారో చ మహారాజానో చతుద్దిసా నిసిన్నా హోన్తి. ఇదం నేసం హోతి ఆసనస్మిం; అథ పచ్ఛా అమ్హాకం ఆసనం హోతి. యే తే, భన్తే, దేవా భగవతి బ్రహ్మచరియం చరిత్వా అధునూపపన్నా తావతింసకాయం, తే అఞ్ఞే దేవే అతిరోచన్తి వణ్ణేన చేవ యససా చ. తేన సుదం, భన్తే, దేవా తావతింసా అత్తమనా హోన్తి పముదితా పీతిసోమనస్సజాతా ‘‘దిబ్బా వత భో కాయా పరిపూరేన్తి, హాయన్తి అసురకాయా’’తి. అథ ఖో, భన్తే, సక్కో దేవానమిన్దో దేవానం తావతింసానం సమ్పసాదం విదిత్వా ఇమాహి గాథాహి అనుమోది –

‘‘మోదన్తి వత భో దేవా, తావతింసా సహిన్దకా [సఇన్దకా (సీ.)];

తథాగతం నమస్సన్తా, ధమ్మస్స చ సుధమ్మతం.

నవే దేవే చ పస్సన్తా, వణ్ణవన్తే యసస్సినే [యసస్సినో (స్యా.)];

సుగతస్మిం బ్రహ్మచరియం, చరిత్వాన ఇధాగతే.

తే అఞ్ఞే అతిరోచన్తి, వణ్ణేన యససాయునా;

సావకా భూరిపఞ్ఞస్స, విసేసూపగతా ఇధ.

ఇదం దిస్వాన నన్దన్తి, తావతింసా సహిన్దకా;

తథాగతం నమస్సన్తా, ధమ్మస్స చ సుధమ్మత’’న్తి.

‘తేన సుదం, భన్తే, దేవా తావతింసా భియ్యోసోమత్తాయ అత్తమనా హోన్తి పముదితా పీతిసోమనస్సజాతా ‘‘దిబ్బా వత, భో, కాయా పరిపూరేన్తి, హాయన్తి అసురకాయా’’తి. అథ ఖో, భన్తే, యేనత్థేన దేవా తావతింసా సుధమ్మాయం సభాయం సన్నిసిన్నా హోన్తి సన్నిపతితా, తం అత్థం చిన్తయిత్వా తం అత్థం మన్తయిత్వా వుత్తవచనాపి తం [వుత్తవచనా నామిదం (క.)] చత్తారో మహారాజానో తస్మిం అత్థే హోన్తి. పచ్చానుసిట్ఠవచనాపి తం [పచ్చానుసిట్ఠవచనా నామిదం (క.)] చత్తారో మహారాజానో తస్మిం అత్థే హోన్తి, సకేసు సకేసు ఆసనేసు ఠితా అవిపక్కన్తా [అధిపక్కన్తా (క.)].

తే వుత్తవాక్యా రాజానో, పటిగ్గయ్హానుసాసనిం;

విప్పసన్నమనా సన్తా, అట్ఠంసు సమ్హి ఆసనేతి.

౨౮౩. ‘అథ ఖో, భన్తే, ఉత్తరాయ దిసాయ ఉళారో ఆలోకో సఞ్జాయి, ఓభాసో పాతురహోసి అతిక్కమ్మేవ దేవానం దేవానుభావం. అథ ఖో, భన్తే, సక్కో దేవానమిన్దో దేవే తావతింసే ఆమన్తేసి – ‘‘యథా ఖో, మారిసా, నిమిత్తాని దిస్సన్తి, ఉళారో ఆలోకో సఞ్జాయతి, ఓభాసో పాతుభవతి, బ్రహ్మా పాతుభవిస్సతి. బ్రహ్మునో హేతం పుబ్బనిమిత్తం పాతుభావాయ యదిదం ఆలోకో సఞ్జాయతి ఓభాసో పాతుభవతీతి.

‘‘యథా నిమిత్తా దిస్సన్తి, బ్రహ్మా పాతుభవిస్సతి;

బ్రహ్మునో హేతం నిమిత్తం, ఓభాసో విపులో మహా’’తి.

సనఙ్కుమారకథా

౨౮౪. ‘అథ ఖో, భన్తే, దేవా తావతింసా యథాసకేసు ఆసనేసు నిసీదింసు – ‘‘ఓభాసమేతం ఞస్సామ, యంవిపాకో భవిస్సతి, సచ్ఛికత్వావ నం గమిస్సామా’’తి. చత్తారోపి మహారాజానో యథాసకేసు ఆసనేసు నిసీదింసు – ‘‘ఓభాసమేతం ఞస్సామ యంవిపాకో భవిస్సతి, సచ్ఛికత్వావ నం గమిస్సామా’’తి. ఇదం సుత్వా దేవా తావతింసా ఏకగ్గా సమాపజ్జింసు – ‘‘ఓభాసమేతం ఞస్సామ, యంవిపాకో భవిస్సతి, సచ్ఛికత్వావ నం గమిస్సామా’’తి.

‘యదా, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో దేవానం తావతింసానం పాతుభవతి, ఓళారికం అత్తభావం అభినిమ్మినిత్వా పాతుభవతి. యో ఖో పన, భన్తే, బ్రహ్మునో పకతివణ్ణో అనభిసమ్భవనీయో సో దేవానం తావతింసానం చక్ఖుపథస్మిం. యదా, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో దేవానం తావతింసానం పాతుభవతి, సో అఞ్ఞే దేవే అతిరోచతి వణ్ణేన చేవ యససా చ. సేయ్యథాపి, భన్తే, సోవణ్ణో విగ్గహో మానుసం విగ్గహం అతిరోచతి; ఏవమేవ ఖో, భన్తే, యదా బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో దేవానం తావతింసానం పాతుభవతి, సో అఞ్ఞే దేవే అతిరోచతి వణ్ణేన చేవ యససా చ. యదా, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో దేవానం తావతింసానం పాతుభవతి, న తస్సం పరిసాయం కోచి దేవో అభివాదేతి వా పచ్చుట్ఠేతి వా ఆసనేన వా నిమన్తేతి. సబ్బేవ తుణ్హీభూతా పఞ్జలికా పల్లఙ్కేన నిసీదన్తి – ‘‘యస్సదాని దేవస్స పల్లఙ్కం ఇచ్ఛిస్సతి బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో, తస్స దేవస్స పల్లఙ్కే నిసీదిస్సతీ’’తి.

‘యస్స ఖో పన, భన్తే, దేవస్స బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో పల్లఙ్కే నిసీదతి, ఉళారం సో లభతి దేవో వేదపటిలాభం; ఉళారం సో లభతి దేవో సోమనస్సపటిలాభం. సేయ్యథాపి, భన్తే, రాజా ఖత్తియో ముద్ధావసిత్తో అధునాభిసిత్తో రజ్జేన, ఉళారం సో లభతి వేదపటిలాభం, ఉళారం సో లభతి సోమనస్సపటిలాభం. ఏవమేవ ఖో, భన్తే, యస్స దేవస్స బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో పల్లఙ్కే నిసీదతి, ఉళారం సో లభతి దేవో వేదపటిలాభం, ఉళారం సో లభతి దేవో సోమనస్సపటిలాభం. అథ, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో ఓళారికం అత్తభావం అభినిమ్మినిత్వా కుమారవణ్ణీ [కుమారవణ్ణో (స్యా. క.)] హుత్వా పఞ్చసిఖో దేవానం తావతింసానం పాతురహోసి. సో వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా ఆకాసే అన్తలిక్ఖే పల్లఙ్కేన నిసీది. సేయ్యథాపి, భన్తే, బలవా పురిసో సుపచ్చత్థతే వా పల్లఙ్కే సమే వా భూమిభాగే పల్లఙ్కేన నిసీదేయ్య; ఏవమేవ ఖో, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా ఆకాసే అన్తలిక్ఖే పల్లఙ్కేన నిసీదిత్వా దేవానం తావతింసానం సమ్పసాదం విదిత్వా ఇమాహి గాథాహి అనుమోది –

‘‘మోదన్తి వత భో దేవా, తావతింసా సహిన్దకా;

తథాగతం నమస్సన్తా, ధమ్మస్స చ సుధమ్మతం.

‘‘నవే దేవే చ పస్సన్తా, వణ్ణవన్తే యసస్సినే;

సుగతస్మిం బ్రహ్మచరియం, చరిత్వాన ఇధాగతే.

‘‘తే అఞ్ఞే అతిరోచన్తి, వణ్ణేన యససాయునా;

సావకా భూరిపఞ్ఞస్స, విసేసూపగతా ఇధ.

‘‘ఇదం దిస్వాన నన్దన్తి, తావతింసా సహిన్దకా;

తథాగతం నమస్సన్తా, ధమ్మస్స చ సుధమ్మత’’న్తి.

౨౮౫. ‘ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో భాసిత్థ; ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మునో సనఙ్కుమారస్స భాసతో అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో సరో హోతి విస్సట్ఠో చ విఞ్ఞేయ్యో చ మఞ్జు చ సవనీయో చ బిన్దు చ అవిసారీ చ గమ్భీరో చ నిన్నాదీ చ. యథాపరిసం ఖో పన, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో సరేన విఞ్ఞాపేతి; న చస్స బహిద్ధా పరిసాయ ఘోసో నిచ్ఛరతి. యస్స ఖో పన, భన్తే, ఏవం అట్ఠఙ్గసమన్నాగతో సరో హోతి, సో వుచ్చతి ‘‘బ్రహ్మస్సరో’’తి.

‘అథ ఖో, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో తేత్తింసే అత్తభావే అభినిమ్మినిత్వా దేవానం తావతింసానం పచ్చేకపల్లఙ్కేసు పల్లఙ్కేన [పచ్చేకపల్లఙ్కేన (క.)] నిసీదిత్వా దేవే తావతింసే ఆమన్తేసి – ‘‘తం కిం మఞ్ఞన్తి, భోన్తో దేవా తావతింసా, యావఞ్చ సో భగవా బహుజనహితాయ పటిపన్నో బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. యే హి కేచి, భో, బుద్ధం సరణం గతా ధమ్మం సరణం గతా సఙ్ఘం సరణం గతా సీలేసు పరిపూరకారినో తే కాయస్స భేదా పరం మరణా అప్పేకచ్చే పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జన్తి, అప్పేకచ్చే నిమ్మానరతీనం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జన్తి, అప్పేకచ్చే తుసితానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జన్తి, అప్పేకచ్చే యామానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జన్తి, అప్పేకచ్చే తావతింసానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జన్తి, అప్పేకచ్చే చాతుమహారాజికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జన్తి. యే సబ్బనిహీనం కాయం పరిపూరేన్తి, తే గన్ధబ్బకాయం పరిపూరేన్తీ’’’తి.

౨౮౬. ‘ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో భాసిత్థ; ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మునో సనఙ్కుమారస్స భాసతో ఘోసోయేవ దేవా మఞ్ఞన్తి – ‘‘య్వాయం మమ పల్లఙ్కే స్వాయం ఏకోవ భాసతీ’’తి.

ఏకస్మిం భాసమానస్మిం, సబ్బే భాసన్తి నిమ్మితా;

ఏకస్మిం తుణ్హిమాసీనే, సబ్బే తుణ్హీ భవన్తి తే.

తదాసు దేవా మఞ్ఞన్తి, తావతింసా సహిన్దకా;

య్వాయం మమ పల్లఙ్కస్మిం, స్వాయం ఏకోవ భాసతీతి.

‘అథ ఖో, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో ఏకత్తేన అత్తానం ఉపసంహరతి, ఏకత్తేన అత్తానం ఉపసంహరిత్వా సక్కస్స దేవానమిన్దస్స పల్లఙ్కే పల్లఙ్కేన నిసీదిత్వా దేవే తావతింసే ఆమన్తేసి –

భావితఇద్ధిపాదో

౨౮౭. ‘‘‘తం కిం మఞ్ఞన్తి, భోన్తో దేవా తావతింసా, యావ సుపఞ్ఞత్తా చిమే తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన చత్తారో ఇద్ధిపాదా పఞ్ఞత్తా ఇద్ధిపహుతాయ [ఇద్ధిబహులీకతాయ (స్యా.)] ఇద్ధివిసవితాయ [ఇద్ధివిసేవితాయ (స్యా.)] ఇద్ధివికుబ్బనతాయ. కతమే చత్తారో? ఇధ భో భిక్ఖు ఛన్దసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి. వీరియసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి. చిత్తసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి. వీమంసాసమాధిప్పధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి. ఇమే ఖో, భో, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన చత్తారో ఇద్ధిపాదా పఞ్ఞత్తా ఇద్ధిపహుతాయ ఇద్ధివిసవితాయ ఇద్ధివికుబ్బనతాయ.

‘‘‘యే హి కేచి భో అతీతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోసుం, సబ్బే తే ఇమేసంయేవ చతున్నం ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా. యేపి హి కేచి భో అనాగతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోస్సన్తి, సబ్బే తే ఇమేసంయేవ చతున్నం ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా. యేపి హి కేచి భో ఏతరహి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోన్తి, సబ్బే తే ఇమేసంయేవ చతున్నం ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా. పస్సన్తి నో భోన్తో దేవా తావతింసా మమపిమం ఏవరూపం ఇద్ధానుభావ’’న్తి? ‘‘ఏవం మహాబ్రహ్మే’’తి. ‘‘అహమ్పి ఖో భో ఇమేసంయేవ చతున్నఞ్చ ఇద్ధిపాదానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఏవం మహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో’’తి. ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో భాసిత్థ. ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో భాసిత్వా దేవే తావతింసే ఆమన్తేసి –

తివిధో ఓకాసాధిగమో

౨౮౮. ‘‘‘తం కిం మఞ్ఞన్తి, భోన్తో దేవా తావతింసా, యావఞ్చిదం తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన తయో ఓకాసాధిగమా అనుబుద్ధా సుఖస్సాధిగమాయ. కతమే తయో? ఇధ భో ఏకచ్చో సంసట్ఠో విహరతి కామేహి సంసట్ఠో అకుసలేహి ధమ్మేహి. సో అపరేన సమయేన అరియధమ్మం సుణాతి, యోనిసో మనసి కరోతి, ధమ్మానుధమ్మం పటిపజ్జతి. సో అరియధమ్మస్సవనం ఆగమ్మ యోనిసోమనసికారం ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తిం అసంసట్ఠో విహరతి కామేహి అసంసట్ఠో అకుసలేహి ధమ్మేహి. తస్స అసంసట్ఠస్స కామేహి అసంసట్ఠస్స అకుసలేహి ధమ్మేహి ఉప్పజ్జతి సుఖం, సుఖా భియ్యో సోమనస్సం. సేయ్యథాపి, భో, పముదా పామోజ్జం [పాముజ్జం (పీ. క.)] జాయేథ, ఏవమేవ ఖో, భో, అసంసట్ఠస్స కామేహి అసంసట్ఠస్స అకుసలేహి ధమ్మేహి ఉప్పజ్జతి సుఖం, సుఖా భియ్యో సోమనస్సం. అయం ఖో, భో, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన పఠమో ఓకాసాధిగమో అనుబుద్ధో సుఖస్సాధిగమాయ.

‘‘‘పున చపరం, భో, ఇధేకచ్చస్స ఓళారికా కాయసఙ్ఖారా అప్పటిప్పస్సద్ధా హోన్తి, ఓళారికా వచీసఙ్ఖారా అప్పటిప్పస్సద్ధా హోన్తి, ఓళారికా చిత్తసఙ్ఖారా అప్పటిప్పస్సద్ధా హోన్తి. సో అపరేన సమయేన అరియధమ్మం సుణాతి, యోనిసో మనసి కరోతి, ధమ్మానుధమ్మం పటిపజ్జతి. తస్స అరియధమ్మస్సవనం ఆగమ్మ యోనిసోమనసికారం ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తిం ఓళారికా కాయసఙ్ఖారా పటిప్పస్సమ్భన్తి, ఓళారికా వచీసఙ్ఖారా పటిప్పస్సమ్భన్తి, ఓళారికా చిత్తసఙ్ఖారా పటిప్పస్సమ్భన్తి. తస్స ఓళారికానం కాయసఙ్ఖారానం పటిప్పస్సద్ధియా ఓళారికానం వచీసఙ్ఖారానం పటిప్పస్సద్ధియా ఓళారికానం చిత్తసఙ్ఖారానం పటిప్పస్సద్ధియా ఉప్పజ్జతి సుఖం, సుఖా భియ్యో సోమనస్సం. సేయ్యథాపి, భో, పముదా పామోజ్జం జాయేథ, ఏవమేవ ఖో భో ఓళారికానం కాయసఙ్ఖారానం పటిప్పస్సద్ధియా ఓళారికానం వచీసఙ్ఖారానం పటిప్పస్సద్ధియా ఓళారికానం చిత్తసఙ్ఖారానం పటిప్పస్సద్ధియా ఉప్పజ్జతి సుఖం, సుఖా భియ్యో సోమనస్సం. అయం ఖో, భో, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన దుతియో ఓకాసాధిగమో అనుబుద్ధో సుఖస్సాధిగమాయ.

‘‘‘పున చపరం, భో, ఇధేకచ్చో ‘ఇదం కుసల’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, ‘ఇదం అకుసల’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ‘ఇదం సావజ్జం ఇదం అనవజ్జం, ఇదం సేవితబ్బం ఇదం న సేవితబ్బం, ఇదం హీనం ఇదం పణీతం, ఇదం కణ్హసుక్కసప్పటిభాగ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి. సో అపరేన సమయేన అరియధమ్మం సుణాతి, యోనిసో మనసి కరోతి, ధమ్మానుధమ్మం పటిపజ్జతి. సో అరియధమ్మస్సవనం ఆగమ్మ యోనిసోమనసికారం ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తిం, ‘ఇదం కుసల’న్తి యథాభూతం పజానాతి, ‘ఇదం అకుసల’న్తి యథాభూతం పజానాతి. ఇదం సావజ్జం ఇదం అనవజ్జం, ఇదం సేవితబ్బం ఇదం న సేవితబ్బం, ఇదం హీనం ఇదం పణీతం, ఇదం కణ్హసుక్కసప్పటిభాగ’న్తి యథాభూతం పజానాతి. తస్స ఏవం జానతో ఏవం పస్సతో అవిజ్జా పహీయతి, విజ్జా ఉప్పజ్జతి. తస్స అవిజ్జావిరాగా విజ్జుప్పాదా ఉప్పజ్జతి సుఖం, సుఖా భియ్యో సోమనస్సం. సేయ్యథాపి, భో, పముదా పామోజ్జం జాయేథ, ఏవమేవ ఖో, భో, అవిజ్జావిరాగా విజ్జుప్పాదా ఉప్పజ్జతి సుఖం, సుఖా భియ్యో సోమనస్సం. అయం ఖో, భో, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన తతియో ఓకాసాధిగమో అనుబుద్ధో సుఖస్సాధిగమాయ. ఇమే ఖో, భో, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన తయో ఓకాసాధిగమా అనుబుద్ధా సుఖస్సాధిగమాయా’’తి. ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో భాసిత్థ, ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో భాసిత్వా దేవే తావతింసే ఆమన్తేసి –

చతుసతిపట్ఠానం

౨౮౯. ‘‘‘తం కిం మఞ్ఞన్తి, భోన్తో దేవా తావతింసా, యావ సుపఞ్ఞత్తా చిమే తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన చత్తారో సతిపట్ఠానా పఞ్ఞత్తా కుసలస్సాధిగమాయ. కతమే చత్తారో? ఇధ, భో, భిక్ఖు అజ్ఝత్తం కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. అజ్ఝత్తం కాయే కాయానుపస్సీ విహరన్తో తత్థ సమ్మా సమాధియతి, సమ్మా విప్పసీదతి. సో తత్థ సమ్మా సమాహితో సమ్మా విప్పసన్నో బహిద్ధా పరకాయే ఞాణదస్సనం అభినిబ్బత్తేతి. అజ్ఝత్తం వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి…పే… బహిద్ధా పరవేదనాసు ఞాణదస్సనం అభినిబ్బత్తేతి. అజ్ఝత్తం చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి…పే… బహిద్ధా పరచిత్తే ఞాణదస్సనం అభినిబ్బత్తేతి. అజ్ఝత్తం ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. అజ్ఝత్తం ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరన్తో తత్థ సమ్మా సమాధియతి, సమ్మా విప్పసీదతి. సో తత్థ సమ్మా సమాహితో సమ్మా విప్పసన్నో బహిద్ధా పరధమ్మేసు ఞాణదస్సనం అభినిబ్బత్తేతి. ఇమే ఖో, భో, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన చత్తారో సతిపట్ఠానా పఞ్ఞత్తా కుసలస్సాధిగమాయా’’తి. ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో భాసిత్థ. ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో భాసిత్వా దేవే తావతింసే ఆమన్తేసి –

సత్త సమాధిపరిక్ఖారా

౨౯౦. ‘‘‘తం కిం మఞ్ఞన్తి, భోన్తో దేవా తావతింసా, యావ సుపఞ్ఞత్తా చిమే తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన సత్త సమాధిపరిక్ఖారా సమ్మాసమాధిస్స పరిభావనాయ సమ్మాసమాధిస్స పారిపూరియా. కతమే సత్త? సమ్మాదిట్ఠి సమ్మాసఙ్కప్పో సమ్మావాచా సమ్మాకమ్మన్తో సమ్మాఆజీవో సమ్మావాయామో సమ్మాసతి. యా ఖో, భో, ఇమేహి సత్తహఙ్గేహి చిత్తస్స ఏకగ్గతా పరిక్ఖతా, అయం వుచ్చతి, భో, అరియో సమ్మాసమాధి సఉపనిసో ఇతిపి సపరిక్ఖారో ఇతిపి. సమ్మాదిట్ఠిస్స భో, సమ్మాసఙ్కప్పో పహోతి, సమ్మాసఙ్కప్పస్స సమ్మావాచా పహోతి, సమ్మావాచస్స సమ్మాకమ్మన్తో పహోతి. సమ్మాకమ్మన్తస్స సమ్మాఆజీవో పహోతి, సమ్మాఆజీవస్స సమ్మావాయామో పహోతి, సమ్మావాయామస్స సమ్మాసతి పహోతి, సమ్మాసతిస్స సమ్మాసమాధి పహోతి, సమ్మాసమాధిస్స సమ్మాఞాణం పహోతి, సమ్మాఞాణస్స సమ్మావిముత్తి పహోతి. యఞ్హి తం, భో, సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహి అపారుతా అమతస్స ద్వారా’తి ఇదమేవ తం సమ్మా వదమానో వదేయ్య. స్వాక్ఖాతో హి, భో, భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో, అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహి అపారుతా అమతస్స ద్వారా [ద్వారాతి (స్యా. క.)].

‘‘‘యే హి కేచి, భో, బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతా, ధమ్మే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతా, సఙ్ఘే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతా, అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతా, యే చిమే ఓపపాతికా ధమ్మవినీతా సాతిరేకాని చతువీసతిసతసహస్సాని మాగధకా పరిచారకా అబ్భతీతా కాలఙ్కతా తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా. అత్థి చేవేత్థ సకదాగామినో.

‘‘అత్థాయం [అథాయం (సీ. స్యా.)] ఇతరా పజా, పుఞ్ఞాభాగాతి మే మనో;

సఙ్ఖాతుం నోపి సక్కోమి, ముసావాదస్స ఓత్తప్ప’’న్తి.

౨౯౧. ‘ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో భాసిత్థ, ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మునో సనఙ్కుమారస్స భాసతో వేస్సవణస్స మహారాజస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘అచ్ఛరియం వత భో, అబ్భుతం వత భో, ఏవరూపోపి నామ ఉళారో సత్థా భవిస్సతి, ఏవరూపం ఉళారం ధమ్మక్ఖానం, ఏవరూపా ఉళారా విసేసాధిగమా పఞ్ఞాయిస్సన్తీ’’తి. అథ, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో వేస్సవణస్స మహారాజస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ వేస్సవణం మహారాజానం ఏతదవోచ – ‘‘తం కిం మఞ్ఞతి భవం వేస్సవణో మహారాజా అతీతమ్పి అద్ధానం ఏవరూపో ఉళారో సత్థా అహోసి, ఏవరూపం ఉళారం ధమ్మక్ఖానం, ఏవరూపా ఉళారా విసేసాధిగమా పఞ్ఞాయింసు. అనాగతమ్పి అద్ధానం ఏవరూపో ఉళారో సత్థా భవిస్సతి, ఏవరూపం ఉళారం ధమ్మక్ఖానం, ఏవరూపా ఉళారా విసేసాధిగమా పఞ్ఞాయిస్సన్తీ’’’తి.

౨౯౨. ‘‘‘ఇమమత్థం, భన్తే, బ్రహ్మా సనఙ్కుమారో దేవానం తావతింసానం అభాసి, ఇమమత్థం వేస్సవణో మహారాజా బ్రహ్మునో సనఙ్కుమారస్స దేవానం తావతింసానం భాసతో సమ్ముఖా సుతం [సుత్వా (సీ. పీ.)] సమ్ముఖా పటిగ్గహితం సయం పరిసాయం ఆరోచేసి’’.

ఇమమత్థం జనవసభో యక్ఖో వేస్సవణస్స మహారాజస్స సయం పరిసాయం భాసతో సమ్ముఖా సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం [పటిగ్గహేత్వా (సీ. పీ.)] భగవతో ఆరోచేసి. ఇమమత్థం భగవా జనవసభస్స యక్ఖస్స సమ్ముఖా సుత్వా సమ్ముఖా పటిగ్గహేత్వా సామఞ్చ అభిఞ్ఞాయ ఆయస్మతో ఆనన్దస్స ఆరోచేసి, ఇమమత్థమాయస్మా ఆనన్దో భగవతో సమ్ముఖా సుత్వా సమ్ముఖా పటిగ్గహేత్వా ఆరోచేసి భిక్ఖూనం భిక్ఖునీనం ఉపాసకానం ఉపాసికానం. తయిదం బ్రహ్మచరియం ఇద్ధఞ్చేవ ఫీతఞ్చ విత్థారికం బాహుజఞ్ఞం పుథుభూతం యావ దేవమనుస్సేహి సుప్పకాసితన్తి.

జనవసభసుత్తం నిట్ఠితం పఞ్చమం.