౪. మహాసుదస్సనసుత్తం

౨౪౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కుసినారాయం విహరతి ఉపవత్తనే మల్లానం సాలవనే అన్తరేన యమకసాలానం పరినిబ్బానసమయే. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘మా, భన్తే, భగవా ఇమస్మిం ఖుద్దకనగరకే ఉజ్జఙ్గలనగరకే సాఖానగరకే పరినిబ్బాయి. సన్తి, భన్తే, అఞ్ఞాని మహానగరాని. సేయ్యథిదం – చమ్పా, రాజగహం, సావత్థి, సాకేతం, కోసమ్బీ, బారాణసీ; ఏత్థ భగవా పరినిబ్బాయతు. ఏత్థ బహూ ఖత్తియమహాసాలా బ్రాహ్మణమహాసాలా గహపతిమహాసాలా తథాగతే అభిప్పసన్నా, తే తథాగతస్స సరీరపూజం కరిస్సన్తీ’’తి.

౨౪౨. ‘‘మా హేవం, ఆనన్ద, అవచ; మా హేవం, ఆనన్ద, అవచ – ఖుద్దకనగరకం ఉజ్జఙ్గలనగరకం సాఖానగరక’’న్తి.

కుసావతీరాజధానీ

‘‘భూతపుబ్బం, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో నామ అహోసి ఖత్తియో ముద్ధావసిత్తో [ఖత్తియో ముద్ధాభిసిత్తో (క.), చక్కవత్తీధమ్మికో ధమ్మరాజా (మహాపరినిబ్బానసుత్త)] చాతురన్తో విజితావీ జనపదత్థావరియప్పత్తో. రఞ్ఞో, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనస్స అయం కుసినారా కుసావతీ నామ రాజధానీ అహోసి. పురత్థిమేన చ పచ్ఛిమేన చ ద్వాదసయోజనాని ఆయామేన, ఉత్తరేన చ దక్ఖిణేన చ సత్తయోజనాని విత్థారేన. కుసావతీ, ఆనన్ద, రాజధానీ ఇద్ధా చేవ అహోసి ఫీతా చ బహుజనా చ ఆకిణ్ణమనుస్సా చ సుభిక్ఖా చ. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, దేవానం ఆళకమన్దా నామ రాజధానీ ఇద్ధా చేవ హోతి ఫీతా చ [ఇద్ధా చేవ అహోసి ఫీతా చ (స్యా.)] బహుజనా చ ఆకిణ్ణయక్ఖా చ సుభిక్ఖా చ; ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, కుసావతీ రాజధానీ ఇద్ధా చేవ అహోసి ఫీతా చ బహుజనా చ ఆకిణ్ణమనుస్సా చ సుభిక్ఖా చ. కుసావతీ, ఆనన్ద, రాజధానీ దసహి సద్దేహి అవివిత్తా అహోసి దివా చేవ రత్తిఞ్చ, సేయ్యథిదం – హత్థిసద్దేన అస్ససద్దేన రథసద్దేన భేరిసద్దేన ముదిఙ్గసద్దేన వీణాసద్దేన గీతసద్దేన సఙ్ఖసద్దేన సమ్మసద్దేన పాణితాళసద్దేన ‘అస్నాథ పివథ ఖాదథా’తి దసమేన సద్దేన.

‘‘కుసావతీ, ఆనన్ద, రాజధానీ సత్తహి పాకారేహి పరిక్ఖిత్తా అహోసి. ఏకో పాకారో సోవణ్ణమయో, ఏకో రూపియమయో, ఏకో వేళురియమయో, ఏకో ఫలికమయో, ఏకో లోహితఙ్కమయో [లోహితఙ్గమయో (క.), లోహితకమయో (బ్యాకరణేసు)], ఏకో మసారగల్లమయో, ఏకో సబ్బరతనమయో. కుసావతియా, ఆనన్ద, రాజధానియా చతున్నం వణ్ణానం ద్వారాని అహేసుం. ఏకం ద్వారం సోవణ్ణమయం, ఏకం రూపియమయం, ఏకం వేళురియమయం, ఏకం ఫలికమయం. ఏకేకస్మిం ద్వారే సత్త సత్త ఏసికా నిఖాతా అహేసుం తిపోరిసఙ్గా తిపోరిసనిఖాతా ద్వాదసపోరిసా ఉబ్బేధేన. ఏకా ఏసికా సోవణ్ణమయా, ఏకా రూపియమయా, ఏకా వేళురియమయా, ఏకా ఫలికమయా, ఏకా లోహితఙ్కమయా, ఏకా మసారగల్లమయా, ఏకా సబ్బరతనమయా. కుసావతీ, ఆనన్ద, రాజధానీ సత్తహి తాలపన్తీహి పరిక్ఖిత్తా అహోసి. ఏకా తాలపన్తి సోవణ్ణమయా, ఏకా రూపియమయా, ఏకా వేళురియమయా, ఏకా ఫలికమయా, ఏకా లోహితఙ్కమయా, ఏకా మసారగల్లమయా, ఏకా సబ్బరతనమయా. సోవణ్ణమయస్స తాలస్స సోవణ్ణమయో ఖన్ధో అహోసి, రూపియమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. రూపియమయస్స తాలస్స రూపియమయో ఖన్ధో అహోసి, సోవణ్ణమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. వేళురియమయస్స తాలస్స వేళురియమయో ఖన్ధో అహోసి, ఫలికమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. ఫలికమయస్స తాలస్స ఫలికమయో ఖన్ధో అహోసి, వేళురియమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. లోహితఙ్కమయస్స తాలస్స లోహితఙ్కమయో ఖన్ధో అహోసి, మసారగల్లమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. మసారగల్లమయస్స తాలస్స మసారగల్లమయో ఖన్ధో అహోసి, లోహితఙ్కమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. సబ్బరతనమయస్స తాలస్స సబ్బరతనమయో ఖన్ధో అహోసి, సబ్బరతనమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. తాసం ఖో పనానన్ద, తాలపన్తీనం వాతేరితానం సద్దో అహోసి వగ్గు చ రజనీయో చ ఖమనీయో [కమనీయో (సీ. స్యా. పీ.)] చ మదనీయో చ. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, పఞ్చఙ్గికస్స తూరియస్స సువినీతస్స సుప్పటితాళితస్స సుకుసలేహి సమన్నాహతస్స సద్దో హోతి వగ్గు చ రజనీయో చ ఖమనీయో చ మదనీయో చ, ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, తాసం తాలపన్తీనం వాతేరితానం సద్దో అహోసి వగ్గు చ రజనీయో చ ఖమనీయో చ మదనీయో చ. యే ఖో పనానన్ద, తేన సమయేన కుసావతియా రాజధానియా ధుత్తా అహేసుం సోణ్డా పిపాసా, తే తాసం తాలపన్తీనం వాతేరితానం సద్దేన పరిచారేసుం.

చక్కరతనం

౨౪౩. ‘‘రాజా, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనో సత్తహి రతనేహి సమన్నాగతో అహోసి చతూహి చ ఇద్ధీహి. కతమేహి సత్తహి? ఇధానన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స తదహుపోసథే పన్నరసే సీసంన్హాతస్స ఉపోసథికస్స ఉపరిపాసాదవరగతస్స దిబ్బం చక్కరతనం పాతురహోసి సహస్సారం సనేమికం సనాభికం సబ్బాకారపరిపూరం. దిస్వా రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స ఏతదహోసి – ‘సుతం ఖో పనేతం – ‘‘యస్స రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స తదహుపోసథే పన్నరసే సీసంన్హాతస్స ఉపోసథికస్స ఉపరిపాసాదవరగతస్స దిబ్బం చక్కరతనం పాతుభవతి సహస్సారం సనేమికం సనాభికం సబ్బాకారపరిపూరం, సో హోతి రాజా చక్కవత్తీ’’తి. అస్సం ను ఖో అహం రాజా చక్కవత్తీ’తి.

౨౪౪. ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా వామేన హత్థేన సువణ్ణభిఙ్కారం గహేత్వా దక్ఖిణేన హత్థేన చక్కరతనం అబ్భుక్కిరి – ‘పవత్తతు భవం చక్కరతనం, అభివిజినాతు భవం చక్కరతన’న్తి. అథ ఖో తం, ఆనన్ద, చక్కరతనం పురత్థిమం దిసం పవత్తి [పవత్తతి (స్యా. క.)], అన్వదేవ [అనుదేవ (స్యా.)] రాజా మహాసుదస్సనో సద్ధిం చతురఙ్గినియా సేనాయ, యస్మిం ఖో పనానన్ద, పదేసే చక్కరతనం పతిట్ఠాసి, తత్థ రాజా మహాసుదస్సనో వాసం ఉపగచ్ఛి సద్ధిం చతురఙ్గినియా సేనాయ. యే ఖో పనానన్ద, పురత్థిమాయ దిసాయ పటిరాజానో, తే రాజానం మహాసుదస్సనం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహంసు – ‘ఏహి ఖో మహారాజ, స్వాగతం తే మహారాజ, సకం తే మహారాజ, అనుసాస మహారాజా’తి. రాజా మహాసుదస్సనో ఏవమాహ – ‘పాణో న హన్తబ్బో, అదిన్నం న ఆదాతబ్బం, కామేసు మిచ్ఛా న చరితబ్బా, ముసా న భణితబ్బా, మజ్జం న పాతబ్బం, యథాభుత్తఞ్చ భుఞ్జథా’తి. యే ఖో పనానన్ద, పురత్థిమాయ దిసాయ పటిరాజానో, తే రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స అనుయన్తా అహేసుం. అథ ఖో తం, ఆనన్ద, చక్కరతనం పురత్థిమం సముద్దం అజ్ఝోగాహేత్వా పచ్చుత్తరిత్వా దక్ఖిణం దిసం పవత్తి…పే… దక్ఖిణం సముద్దం అజ్ఝోగాహేత్వా పచ్చుత్తరిత్వా పచ్ఛిమం దిసం పవత్తి…పే… పచ్ఛిమం సముద్దం అజ్ఝోగాహేత్వా పచ్చుత్తరిత్వా ఉత్తరం దిసం పవత్తి, అన్వదేవ రాజా మహాసుదస్సనో సద్ధిం చతురఙ్గినియా సేనాయ. యస్మిం ఖో పనానన్ద, పదేసే చక్కరతనం పతిట్ఠాసి, తత్థ రాజా మహాసుదస్సనో వాసం ఉపగచ్ఛి సద్ధిం చతురఙ్గినియా సేనాయ. యే ఖో పనానన్ద, ఉత్తరాయ దిసాయ పటిరాజానో, తే రాజానం మహాసుదస్సనం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహంసు – ‘ఏహి ఖో మహారాజ, స్వాగతం తే మహారాజ, సకం తే మహారాజ, అనుసాస మహారాజా’తి. రాజా మహాసుదస్సనో ఏవమాహ – ‘పాణో న హన్తబ్బో, అదిన్నం న ఆదాతబ్బం, కామేసు మిచ్ఛా న చరితబ్బా, ముసా న భణితబ్బా, మజ్జం న పాతబ్బం, యథాభుత్తఞ్చ భుఞ్జథా’తి. యే ఖో పనానన్ద, ఉత్తరాయ దిసాయ పటిరాజానో, తే రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స అనుయన్తా అహేసుం.

౨౪౫. ‘‘అథ ఖో తం, ఆనన్ద, చక్కరతనం సముద్దపరియన్తం పథవిం అభివిజినిత్వా కుసావతిం రాజధానిం పచ్చాగన్త్వా రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స అన్తేపురద్వారే అత్థకరణపముఖే అక్ఖాహతం మఞ్ఞే అట్ఠాసి రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స అన్తేపురం ఉపసోభయమానం. రఞ్ఞో, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనస్స ఏవరూపం చక్కరతనం పాతురహోసి.

హత్థిరతనం

౨౪౬. ‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స హత్థిరతనం పాతురహోసి సబ్బసేతో సత్తప్పతిట్ఠో ఇద్ధిమా వేహాసఙ్గమో ఉపోసథో నామ నాగరాజా. తం దిస్వా రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స చిత్తం పసీది – ‘భద్దకం వత భో హత్థియానం, సచే దమథం ఉపేయ్యా’తి. అథ ఖో తం, ఆనన్ద, హత్థిరతనం – సేయ్యథాపి నామ గన్ధహత్థాజానియో దీఘరత్తం సుపరిదన్తో, ఏవమేవ దమథం ఉపగచ్ఛి. భూతపుబ్బం, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో తమేవ హత్థిరతనం వీమంసమానో పుబ్బణ్హసమయం అభిరుహిత్వా సముద్దపరియన్తం పథవిం అనుయాయిత్వా కుసావతిం రాజధానిం పచ్చాగన్త్వా పాతరాసమకాసి. రఞ్ఞో, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనస్స ఏవరూపం హత్థిరతనం పాతురహోసి.

అస్సరతనం

౨౪౭. ‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స అస్సరతనం పాతురహోసి సబ్బసేతో కాళసీసో ముఞ్జకేసో ఇద్ధిమా వేహాసఙ్గమో వలాహకో నామ అస్సరాజా. తం దిస్వా రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స చిత్తం పసీది – ‘భద్దకం వత భో అస్సయానం సచే దమథం ఉపేయ్యా’తి. అథ ఖో తం, ఆనన్ద, అస్సరతనం సేయ్యథాపి నామ భద్దో అస్సాజానియో దీఘరత్తం సుపరిదన్తో, ఏవమేవ దమథం ఉపగచ్ఛి. భూతపుబ్బం, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో తమేవ అస్సరతనం వీమంసమానో పుబ్బణ్హసమయం అభిరుహిత్వా సముద్దపరియన్తం పథవిం అనుయాయిత్వా కుసావతిం రాజధానిం పచ్చాగన్త్వా పాతరాసమకాసి. రఞ్ఞో, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనస్స ఏవరూపం అస్సరతనం పాతురహోసి.

మణిరతనం

౨౪౮. ‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స మణిరతనం పాతురహోసి. సో అహోసి మణి వేళురియో సుభో జాతిమా అట్ఠంసో సుపరికమ్మకతో అచ్ఛో విప్పసన్నో అనావిలో సబ్బాకారసమ్పన్నో. తస్స ఖో పనానన్ద, మణిరతనస్స ఆభా సమన్తా యోజనం ఫుటా అహోసి. భూతపుబ్బం, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో తమేవ మణిరతనం వీమంసమానో చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా మణిం ధజగ్గం ఆరోపేత్వా రత్తన్ధకారతిమిసాయ పాయాసి. యే ఖో పనానన్ద, సమన్తా గామా అహేసుం, తే తేనోభాసేన కమ్మన్తే పయోజేసుం దివాతి మఞ్ఞమానా. రఞ్ఞో, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనస్స ఏవరూపం మణిరతనం పాతురహోసి.

ఇత్థిరతనం

౨౪౯. ‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స ఇత్థిరతనం పాతురహోసి అభిరూపా దస్సనీయా పాసాదికా పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతా నాతిదీఘా నాతిరస్సా నాతికిసా నాతిథూలా నాతికాళికా నాచ్చోదాతా అతిక్కన్తా మానుసివణ్ణం [మానుస్సివణ్ణం (స్యా.)] అప్పత్తా దిబ్బవణ్ణం. తస్స ఖో పనానన్ద, ఇత్థిరతనస్స ఏవరూపో కాయసమ్ఫస్సో హోతి, సేయ్యథాపి నామ తూలపిచునో వా కప్పాసపిచునో వా. తస్స ఖో పనానన్ద, ఇత్థిరతనస్స సీతే ఉణ్హాని గత్తాని హోన్తి, ఉణ్హే సీతాని. తస్స ఖో పనానన్ద, ఇత్థిరతనస్స కాయతో చన్దనగన్ధో వాయతి, ముఖతో ఉప్పలగన్ధో. తం ఖో పనానన్ద, ఇత్థిరతనం రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స పుబ్బుట్ఠాయినీ అహోసి పచ్ఛానిపాతినీ కిఙ్కారపటిస్సావినీ మనాపచారినీ పియవాదినీ. తం ఖో పనానన్ద, ఇత్థిరతనం రాజానం మహాసుదస్సనం మనసాపి నో అతిచరి [అతిచరీ (క.), అతిచారీ (సీ. స్యా. పీ.)], కుతో పన కాయేన. రఞ్ఞో, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనస్స ఏవరూపం ఇత్థిరతనం పాతురహోసి.

గహపతిరతనం

౨౫౦. ‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స గహపతిరతనం పాతురహోసి. తస్స కమ్మవిపాకజం దిబ్బచక్ఖు పాతురహోసి యేన నిధిం పస్సతి సస్సామికమ్పి అస్సామికమ్పి. సో రాజానం మహాసుదస్సనం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహ – ‘అప్పోస్సుక్కో త్వం, దేవ, హోహి, అహం తే ధనేన ధనకరణీయం కరిస్సామీ’తి. భూతపుబ్బం, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో తమేవ గహపతిరతనం వీమంసమానో నావం అభిరుహిత్వా మజ్ఝే గఙ్గాయ నదియా సోతం ఓగాహిత్వా గహపతిరతనం ఏతదవోచ – ‘అత్థో మే, గహపతి, హిరఞ్ఞసువణ్ణేనా’తి. ‘తేన హి, మహారాజ, ఏకం తీరం నావా ఉపేతూ’తి. ‘ఇధేవ మే, గహపతి, అత్థో హిరఞ్ఞసువణ్ణేనా’తి. అథ ఖో తం, ఆనన్ద, గహపతిరతనం ఉభోహి హత్థేహి ఉదకం ఓమసిత్వా పూరం హిరఞ్ఞసువణ్ణస్స కుమ్భిం ఉద్ధరిత్వా రాజానం మహాసుదస్సనం ఏతదవోచ – ‘అలమేత్తావతా మహారాజ, కతమేత్తావతా మహారాజ, పూజితమేత్తావతా మహారాజా’తి? రాజా మహాసుదస్సనో ఏవమాహ – ‘అలమేత్తావతా గహపతి, కతమేత్తావతా గహపతి, పూజితమేత్తావతా గహపతీ’తి. రఞ్ఞో, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనస్స ఏవరూపం గహపతిరతనం పాతురహోసి.

పరిణాయకరతనం

౨౫౧. ‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స పరిణాయకరతనం పాతురహోసి పణ్డితో వియత్తో మేధావీ పటిబలో రాజానం మహాసుదస్సనం ఉపయాపేతబ్బం ఉపయాపేతుం, అపయాపేతబ్బం అపయాపేతుం, ఠపేతబ్బం ఠపేతుం. సో రాజానం మహాసుదస్సనం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహ – ‘అప్పోస్సుక్కో త్వం, దేవ, హోహి, అహమనుసాసిస్సామీ’తి. రఞ్ఞో, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనస్స ఏవరూపం పరిణాయకరతనం పాతురహోసి.

‘‘రాజా, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనో ఇమేహి సత్తహి రతనేహి సమన్నాగతో అహోసి.

చతుఇద్ధిసమన్నాగతో

౨౫౨. ‘‘రాజా, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనో చతూహి ఇద్ధీహి సమన్నాగతో అహోసి. కతమాహి చతూహి ఇద్ధీహి? ఇధానన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో అభిరూపో అహోసి దస్సనీయో పాసాదికో పరమాయ వణ్ణపోక్ఖరతాయ సమన్నాగతో అతివియ అఞ్ఞేహి మనుస్సేహి. రాజా, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనో ఇమాయ పఠమాయ ఇద్ధియా సమన్నాగతో అహోసి.

‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో దీఘాయుకో అహోసి చిరట్ఠితికో అతివియ అఞ్ఞేహి మనుస్సేహి. రాజా, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనో ఇమాయ దుతియాయ ఇద్ధియా సమన్నాగతో అహోసి.

‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో అప్పాబాధో అహోసి అప్పాతఙ్కో సమవేపాకినియా గహణియా సమన్నాగతో నాతిసీతాయ నాచ్చుణ్హాయ అతివియ అఞ్ఞేహి మనుస్సేహి. రాజా, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనో ఇమాయ తతియాయ ఇద్ధియా సమన్నాగతో అహోసి.

‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో బ్రాహ్మణగహపతికానం పియో అహోసి మనాపో. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, పితా పుత్తానం పియో హోతి మనాపో, ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో బ్రాహ్మణగహపతికానం పియో అహోసి మనాపో. రఞ్ఞోపి, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనస్స బ్రాహ్మణగహపతికా పియా అహేసుం మనాపా. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, పితు పుత్తా పియా హోన్తి మనాపా, ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, రఞ్ఞోపి మహాసుదస్సనస్స బ్రాహ్మణగహపతికా పియా అహేసుం మనాపా.

‘‘భూతపుబ్బం, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో చతురఙ్గినియా సేనాయ ఉయ్యానభూమిం నియ్యాసి. అథ ఖో, ఆనన్ద, బ్రాహ్మణగహపతికా రాజానం మహాసుదస్సనం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహంసు – ‘అతరమానో, దేవ, యాహి, యథా తం మయం చిరతరం పస్సేయ్యామా’తి. రాజాపి, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనో సారథిం ఆమన్తేసి – ‘అతరమానో, సారథి, రథం పేసేహి, యథా అహం బ్రాహ్మణగహపతికే చిరతరం పస్సేయ్య’న్తి. రాజా, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనో ఇమాయ చతుత్థియా [చతుత్థాయ (స్యా.)] ఇద్ధియా సమన్నాగతో అహోసి. రాజా, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనో ఇమాహి చతూహి ఇద్ధీహి సమన్నాగతో అహోసి.

ధమ్మపాసాదపోక్ఖరణీ

౨౫౩. ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం ఇమాసు తాలన్తరికాసు ధనుసతే ధనుసతే పోక్ఖరణియో మాపేయ్య’న్తి.

‘‘మాపేసి ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో తాసు తాలన్తరికాసు ధనుసతే ధనుసతే పోక్ఖరణియో. తా ఖో పనానన్ద, పోక్ఖరణియో చతున్నం వణ్ణానం ఇట్ఠకాహి చితా అహేసుం – ఏకా ఇట్ఠకా సోవణ్ణమయా, ఏకా రూపియమయా, ఏకా వేళురియమయా, ఏకా ఫలికమయా.

‘‘తాసు ఖో పనానన్ద, పోక్ఖరణీసు చత్తారి చత్తారి సోపానాని అహేసుం చతున్నం వణ్ణానం, ఏకం సోపానం సోవణ్ణమయం ఏకం రూపియమయం ఏకం వేళురియమయం ఏకం ఫలికమయం. సోవణ్ణమయస్స సోపానస్స సోవణ్ణమయా థమ్భా అహేసుం, రూపియమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ. రూపియమయస్స సోపానస్స రూపియమయా థమ్భా అహేసుం, సోవణ్ణమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ. వేళురియమయస్స సోపానస్స వేళురియమయా థమ్భా అహేసుం, ఫలికమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ. ఫలికమయస్స సోపానస్స ఫలికమయా థమ్భా అహేసుం, వేళురియమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ. తా ఖో పనానన్ద, పోక్ఖరణియో ద్వీహి వేదికాహి పరిక్ఖిత్తా అహేసుం ఏకా వేదికా సోవణ్ణమయా, ఏకా రూపియమయా. సోవణ్ణమయాయ వేదికాయ సోవణ్ణమయా థమ్భా అహేసుం, రూపియమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ. రూపియమయాయ వేదికాయ రూపియమయా థమ్భా అహేసుం, సోవణ్ణమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ. అథ ఖో, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం ఇమాసు పోక్ఖరణీసు ఏవరూపం మాలం రోపాపేయ్యం ఉప్పలం పదుమం కుముదం పుణ్డరీకం సబ్బోతుకం సబ్బజనస్స అనావట’న్తి. రోపాపేసి ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో తాసు పోక్ఖరణీసు ఏవరూపం మాలం ఉప్పలం పదుమం కుముదం పుణ్డరీకం సబ్బోతుకం సబ్బజనస్స అనావటం.

౨౫౪. ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం ఇమాసం పోక్ఖరణీనం తీరే న్హాపకే పురిసే ఠపేయ్యం, యే ఆగతాగతం జనం న్హాపేస్సన్తీ’తి. ఠపేసి ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో తాసం పోక్ఖరణీనం తీరే న్హాపకే పురిసే, యే ఆగతాగతం జనం న్హాపేసుం.

‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం ఇమాసం పోక్ఖరణీనం తీరే ఏవరూపం దానం పట్ఠపేయ్యం – అన్నం అన్నట్ఠికస్స [అన్నత్థితస్స (సీ. స్యా. కం. పీ.), ఏవం సబ్బత్థ పకభిరూపేనేవ దిస్సతి], పానం పానట్ఠికస్స, వత్థం వత్థట్ఠికస్స, యానం యానట్ఠికస్స, సయనం సయనట్ఠికస్స, ఇత్థిం ఇత్థిట్ఠికస్స, హిరఞ్ఞం హిరఞ్ఞట్ఠికస్స, సువణ్ణం సువణ్ణట్ఠికస్సా’తి. పట్ఠపేసి ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో తాసం పోక్ఖరణీనం తీరే ఏవరూపం దానం – అన్నం అన్నట్ఠికస్స, పానం పానట్ఠికస్స, వత్థం వత్థట్ఠికస్స, యానం యానట్ఠికస్స, సయనం సయనట్ఠికస్స, ఇత్థిం ఇత్థిట్ఠికస్స, హిరఞ్ఞం హిరఞ్ఞట్ఠికస్స, సువణ్ణం సువణ్ణట్ఠికస్స.

౨౫౫. ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, బ్రాహ్మణగహపతికా పహూతం సాపతేయ్యం ఆదాయ రాజానం మహాసుదస్సనం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహంసు – ‘ఇదం, దేవ, పహూతం సాపతేయ్యం దేవఞ్ఞేవ ఉద్దిస్స ఆభతం, తం దేవో పటిగ్గణ్హతూ’తి. ‘అలం భో, మమపిదం పహూతం సాపతేయ్యం ధమ్మికేన బలినా అభిసఙ్ఖతం, తఞ్చ వో హోతు, ఇతో చ భియ్యో హరథా’తి. తే రఞ్ఞా పటిక్ఖిత్తా ఏకమన్తం అపక్కమ్మ ఏవం సమచిన్తేసుం – ‘న ఖో ఏతం అమ్హాకం పతిరూపం, యం మయం ఇమాని సాపతేయ్యాని పునదేవ సకాని ఘరాని పటిహరేయ్యామ. యంనూన మయం రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స నివేసనం మాపేయ్యామా’తి. తే రాజానం మహాసుదస్సనం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహంసు – ‘నివేసనం తే దేవ, మాపేస్సామా’తి. అధివాసేసి ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో తుణ్హీభావేన.

౨౫౬. ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, సక్కో దేవానమిన్దో రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ విస్సకమ్మం [విసుకమ్మం (క.)] దేవపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘ఏహి త్వం, సమ్మ విస్సకమ్మ, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స నివేసనం మాపేహి ధమ్మం నామ పాసాద’న్తి. ‘ఏవం భద్దన్తవా’తి ఖో, ఆనన్ద, విస్సకమ్మో దేవపుత్తో సక్కస్స దేవానమిన్దస్స పటిస్సుత్వా సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ దేవేసు తావతింసేసు అన్తరహితో రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స పురతో పాతురహోసి. అథ ఖో, ఆనన్ద, విస్సకమ్మో దేవపుత్తో రాజానం మహాసుదస్సనం ఏతదవోచ – ‘నివేసనం తే దేవ, మాపేస్సామి ధమ్మం నామ పాసాద’న్తి. అధివాసేసి ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో తుణ్హీభావేన.

‘‘మాపేసి ఖో, ఆనన్ద, విస్సకమ్మో దేవపుత్తో రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స నివేసనం ధమ్మం నామ పాసాదం. ధమ్మో, ఆనన్ద, పాసాదో పురత్థిమేన పచ్ఛిమేన చ యోజనం ఆయామేన అహోసి. ఉత్తరేన దక్ఖిణేన చ అడ్ఢయోజనం విత్థారేన. ధమ్మస్స, ఆనన్ద, పాసాదస్స తిపోరిసం ఉచ్చతరేన వత్థు చితం అహోసి చతున్నం వణ్ణానం ఇట్ఠకాహి – ఏకా ఇట్ఠకా సోవణ్ణమయా, ఏకా రూపియమయా, ఏకా వేళురియమయా, ఏకా ఫలికమయా.

‘‘ధమ్మస్స, ఆనన్ద, పాసాదస్స చతురాసీతి థమ్భసహస్సాని అహేసుం చతున్నం వణ్ణానం – ఏకో థమ్భో సోవణ్ణమయో, ఏకో రూపియమయో, ఏకో వేళురియమయో, ఏకో ఫలికమయో. ధమ్మో, ఆనన్ద, పాసాదో చతున్నం వణ్ణానం ఫలకేహి సన్థతో అహోసి – ఏకం ఫలకం సోవణ్ణమయం, ఏకం రూపియమయం, ఏకం వేళురియమయం, ఏకం ఫలికమయం.

‘‘ధమ్మస్స, ఆనన్ద, పాసాదస్స చతువీసతి సోపానాని అహేసుం చతున్నం వణ్ణానం – ఏకం సోపానం సోవణ్ణమయం, ఏకం రూపియమయం, ఏకం వేళురియమయం, ఏకం ఫలికమయం. సోవణ్ణమయస్స సోపానస్స సోవణ్ణమయా థమ్భా అహేసుం రూపియమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ. రూపియమయస్స సోపానస్స రూపియమయా థమ్భా అహేసుం సోవణ్ణమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ. వేళురియమయస్స సోపానస్స వేళురియమయా థమ్భా అహేసుం ఫలికమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ. ఫలికమయస్స సోపానస్స ఫలికమయా థమ్భా అహేసుం వేళురియమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ.

‘‘ధమ్మే, ఆనన్ద, పాసాదే చతురాసీతి కూటాగారసహస్సాని అహేసుం చతున్నం వణ్ణానం – ఏకం కూటాగారం సోవణ్ణమయం, ఏకం రూపియమయం, ఏకం వేళురియమయం, ఏకం ఫలికమయం. సోవణ్ణమయే కూటాగారే రూపియమయో పల్లఙ్కో పఞ్ఞత్తో అహోసి, రూపియమయే కూటాగారే సోవణ్ణమయో పల్లఙ్కో పఞ్ఞత్తో అహోసి, వేళురియమయే కూటాగారే దన్తమయో పల్లఙ్కో పఞ్ఞత్తో అహోసి, ఫలికమయే కూటాగారే సారమయో పల్లఙ్కో పఞ్ఞత్తో అహోసి. సోవణ్ణమయస్స కూటాగారస్స ద్వారే రూపియమయో తాలో ఠితో అహోసి, తస్స రూపియమయో ఖన్ధో సోవణ్ణమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. రూపియమయస్స కూటాగారస్స ద్వారే సోవణ్ణమయో తాలో ఠితో అహోసి, తస్స సోవణ్ణమయో ఖన్ధో, రూపియమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. వేళురియమయస్స కూటాగారస్స ద్వారే ఫలికమయో తాలో ఠితో అహోసి, తస్స ఫలికమయో ఖన్ధో, వేళురియమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. ఫలికమయస్స కూటాగారస్స ద్వారే వేళురియమయో తాలో ఠితో అహోసి, తస్స వేళురియమయో ఖన్ధో, ఫలికమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ.

౨౫౭. ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం మహావియూహస్స కూటాగారస్స ద్వారే సబ్బసోవణ్ణమయం తాలవనం మాపేయ్యం, యత్థ దివావిహారం నిసీదిస్సామీ’తి. మాపేసి ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో మహావియూహస్స కూటాగారస్స ద్వారే సబ్బసోవణ్ణమయం తాలవనం, యత్థ దివావిహారం నిసీది. ధమ్మో, ఆనన్ద, పాసాదో ద్వీహి వేదికాహి పరిక్ఖిత్తో అహోసి, ఏకా వేదికా సోవణ్ణమయా, ఏకా రూపియమయా. సోవణ్ణమయాయ వేదికాయ సోవణ్ణమయా థమ్భా అహేసుం, రూపియమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ. రూపియమయాయ వేదికాయ రూపియమయా థమ్భా అహేసుం, సోవణ్ణమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ.

౨౫౮. ‘‘ధమ్మో, ఆనన్ద, పాసాదో ద్వీహి కిఙ్కిణికజాలేహి [కిఙ్కణికజాలేహి (స్యా. క.)] పరిక్ఖిత్తో అహోసి – ఏకం జాలం సోవణ్ణమయం ఏకం రూపియమయం. సోవణ్ణమయస్స జాలస్స రూపియమయా కిఙ్కిణికా అహేసుం, రూపియమయస్స జాలస్స సోవణ్ణమయా కిఙ్కిణికా అహేసుం. తేసం ఖో పనానన్ద, కిఙ్కిణికజాలానం వాతేరితానం సద్దో అహోసి వగ్గు చ రజనీయో చ ఖమనీయో చ మదనీయో చ. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, పఞ్చఙ్గికస్స తూరియస్స సువినీతస్స సుప్పటితాళితస్స సుకుసలేహి [కుసలేహి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సమన్నాహతస్స సద్దో హోతి, వగ్గు చ రజనీయో చ ఖమనీయో చ మదనీయో చ, ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, తేసం కిఙ్కిణికజాలానం వాతేరితానం సద్దో అహోసి వగ్గు చ రజనీయో చ ఖమనీయో చ మదనీయో చ. యే ఖో పనానన్ద, తేన సమయేన కుసావతియా రాజధానియా ధుత్తా అహేసుం సోణ్డా పిపాసా, తే తేసం కిఙ్కిణికజాలానం వాతేరితానం సద్దేన పరిచారేసుం. నిట్ఠితో ఖో పనానన్ద, ధమ్మో పాసాదో దుద్దిక్ఖో అహోసి ముసతి చక్ఖూని. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, వస్సానం పచ్ఛిమే మాసే సరదసమయే విద్ధే విగతవలాహకే దేవే ఆదిచ్చో నభం అబ్భుస్సక్కమానో [అబ్భుగ్గమమానో (సీ. పీ. క.)] దుద్దిక్ఖో [దుదిక్ఖో (పీ.)] హోతి ముసతి చక్ఖూని; ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, ధమ్మో పాసాదో దుద్దిక్ఖో అహోసి ముసతి చక్ఖూని.

౨౫౯. ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం ధమ్మస్స పాసాదస్స పురతో ధమ్మం నామ పోక్ఖరణిం మాపేయ్య’న్తి. మాపేసి ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో ధమ్మస్స పాసాదస్స పురతో ధమ్మం నామ పోక్ఖరణిం. ధమ్మా, ఆనన్ద, పోక్ఖరణీ పురత్థిమేన పచ్ఛిమేన చ యోజనం ఆయామేన అహోసి, ఉత్తరేన దక్ఖిణేన చ అడ్ఢయోజనం విత్థారేన. ధమ్మా, ఆనన్ద, పోక్ఖరణీ చతున్నం వణ్ణానం ఇట్ఠకాహి చితా అహోసి – ఏకా ఇట్ఠకా సోవణ్ణమయా, ఏకా రూపియమయా, ఏకా వేళురియమయా, ఏకా ఫలికమయా.

‘‘ధమ్మాయ, ఆనన్ద, పోక్ఖరణియా చతువీసతి సోపానాని అహేసుం చతున్నం వణ్ణానం – ఏకం సోపానం సోవణ్ణమయం, ఏకం రూపియమయం, ఏకం వేళురియమయం, ఏకం ఫలికమయం. సోవణ్ణమయస్స సోపానస్స సోవణ్ణమయా థమ్భా అహేసుం రూపియమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ. రూపియమయస్స సోపానస్స రూపియమయా థమ్భా అహేసుం సోవణ్ణమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ. వేళురియమయస్స సోపానస్స వేళురియమయా థమ్భా అహేసుం ఫలికమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ. ఫలికమయస్స సోపానస్స ఫలికమయా థమ్భా అహేసుం వేళురియమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ.

‘‘ధమ్మా, ఆనన్ద, పోక్ఖరణీ ద్వీహి వేదికాహి పరిక్ఖిత్తా అహోసి – ఏకా వేదికా సోవణ్ణమయా, ఏకా రూపియమయా. సోవణ్ణమయాయ వేదికాయ సోవణ్ణమయా థమ్భా అహేసుం రూపియమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ. రూపియమయాయ వేదికాయ రూపియమయా థమ్భా అహేసుం సోవణ్ణమయా సూచియో చ ఉణ్హీసఞ్చ.

‘‘ధమ్మా, ఆనన్ద, పోక్ఖరణీ సత్తహి తాలపన్తీహి పరిక్ఖిత్తా అహోసి – ఏకా తాలపన్తి సోవణ్ణమయా, ఏకా రూపియమయా, ఏకా వేళురియమయా, ఏకా ఫలికమయా, ఏకా లోహితఙ్కమయా, ఏకా మసారగల్లమయా, ఏకా సబ్బరతనమయా. సోవణ్ణమయస్స తాలస్స సోవణ్ణమయో ఖన్ధో అహోసి రూపియమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. రూపియమయస్స తాలస్స రూపియమయో ఖన్ధో అహోసి సోవణ్ణమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. వేళురియమయస్స తాలస్స వేళురియమయో ఖన్ధో అహోసి ఫలికమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. ఫలికమయస్స తాలస్స ఫలికమయో ఖన్ధో అహోసి వేళురియమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. లోహితఙ్కమయస్స తాలస్స లోహితఙ్కమయో ఖన్ధో అహోసి మసారగల్లమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. మసారగల్లమయస్స తాలస్స మసారగల్లమయో ఖన్ధో అహోసి లోహితఙ్కమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. సబ్బరతనమయస్స తాలస్స సబ్బరతనమయో ఖన్ధో అహోసి, సబ్బరతనమయాని పత్తాని చ ఫలాని చ. తాసం ఖో పనానన్ద, తాలపన్తీనం వాతేరితానం సద్దో అహోసి, వగ్గు చ రజనీయో చ ఖమనీయో చ మదనీయో చ. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, పఞ్చఙ్గికస్స తూరియస్స సువినీతస్స సుప్పటితాళితస్స సుకుసలేహి సమన్నాహతస్స సద్దో హోతి వగ్గు చ రజనీయో చ ఖమనీయో చ మదనీయో చ, ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, తాసం తాలపన్తీనం వాతేరితానం సద్దో అహోసి వగ్గు చ రజనీయో చ ఖమనీయో చ మదనీయో చ. యే ఖో పనానన్ద, తేన సమయేన కుసావతియా రాజధానియా ధుత్తా అహేసుం సోణ్డా పిపాసా, తే తాసం తాలపన్తీనం వాతేరితానం సద్దేన పరిచారేసుం.

‘‘నిట్ఠితే ఖో పనానన్ద, ధమ్మే పాసాదే నిట్ఠితాయ ధమ్మాయ చ పోక్ఖరణియా రాజా మహాసుదస్సనో ‘యే [యే కో పనానన్ద (స్యా. క.)] తేన సమయేన సమణేసు వా సమణసమ్మతా బ్రాహ్మణేసు వా బ్రాహ్మణసమ్మతా’, తే సబ్బకామేహి సన్తప్పేత్వా ధమ్మం పాసాదం అభిరుహి.

పఠమభాణవారో.

ఝానసమ్పత్తి

౨౬౦. ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స ఏతదహోసి – ‘కిస్స ను ఖో మే ఇదం కమ్మస్స ఫలం కిస్స కమ్మస్స విపాకో, యేనాహం ఏతరహి ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో’తి? అథ ఖో, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స ఏతదహోసి – ‘తిణ్ణం ఖో మే ఇదం కమ్మానం ఫలం తిణ్ణం కమ్మానం విపాకో, యేనాహం ఏతరహి ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో, సేయ్యథిదం దానస్స దమస్స సంయమస్సా’తి.

‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో యేన మహావియూహం కూటాగారం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మహావియూహస్స కూటాగారస్స ద్వారే ఠితో ఉదానం ఉదానేసి – ‘తిట్ఠ, కామవితక్క, తిట్ఠ, బ్యాపాదవితక్క, తిట్ఠ, విహింసావితక్క. ఏత్తావతా కామవితక్క, ఏత్తావతా బ్యాపాదవితక్క, ఏత్తావతా విహింసావితక్కా’తి.

౨౬౧. ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో మహావియూహం కూటాగారం పవిసిత్వా సోవణ్ణమయే పల్లఙ్కే నిసిన్నో వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహాసి, సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేసి, యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసి.

౨౬౨. ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో మహావియూహా కూటాగారా నిక్ఖమిత్వా సోవణ్ణమయం కూటాగారం పవిసిత్వా రూపియమయే పల్లఙ్కే నిసిన్నో మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహాసి. తథా దుతియం తథా తతియం తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహాసి. కరుణాసహగతేన చేతసా…పే… ముదితాసహగతేన చేతసా…పే… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహాసి తథా దుతియం తథా తతియం తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహాసి.

చతురాసీతి నగరసహస్సాది

౨౬౩. ‘‘రఞ్ఞో, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనస్స చతురాసీతి నగరసహస్సాని అహేసుం కుసావతీరాజధానిప్పముఖాని; చతురాసీతి పాసాదసహస్సాని అహేసుం ధమ్మపాసాదప్పముఖాని; చతురాసీతి కూటాగారసహస్సాని అహేసుం మహావియూహకూటాగారప్పముఖాని; చతురాసీతి పల్లఙ్కసహస్సాని అహేసుం సోవణ్ణమయాని రూపియమయాని దన్తమయాని సారమయాని గోనకత్థతాని పటికత్థతాని పటలికత్థతాని కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణాని సఉత్తరచ్ఛదాని ఉభతోలోహితకూపధానాని; చతురాసీతి నాగసహస్సాని అహేసుం సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని ఉపోసథనాగరాజప్పముఖాని; చతురాసీతి అస్ససహస్సాని అహేసుం సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని వలాహకఅస్సరాజప్పముఖాని; చతురాసీతి రథసహస్సాని అహేసుం సీహచమ్మపరివారాని బ్యగ్ఘచమ్మపరివారాని దీపిచమ్మపరివారాని పణ్డుకమ్బలపరివారాని సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని వేజయన్తరథప్పముఖాని; చతురాసీతి మణిసహస్సాని అహేసుం మణిరతనప్పముఖాని; చతురాసీతి ఇత్థిసహస్సాని అహేసుం సుభద్దాదేవిప్పముఖాని; చతురాసీతి గహపతిసహస్సాని అహేసుం గహపతిరతనప్పముఖాని; చతురాసీతి ఖత్తియసహస్సాని అహేసుం అనుయన్తాని పరిణాయకరతనప్పముఖాని; చతురాసీతి ధేనుసహస్సాని అహేసుం దుహసన్దనాని [దుకూలసన్దనాని(పీ.)] దుకూలసన్దానాని [దుకూలసన్దనాని (పీ.) దుకూలసన్దానాని (సం. ని. ౩.౯౬)] కంసూపధారణాని; చతురాసీతి వత్థకోటిసహస్సాని అహేసుం ఖోమసుఖుమానం కప్పాసికసుఖుమానం కోసేయ్యసుఖుమానం కమ్బలసుఖుమానం; (రఞ్ఞో, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనస్స) [( ) సీ. ఇపోత్థకేసు నత్థి] చతురాసీతి థాలిపాకసహస్సాని అహేసుం సాయం పాతం భత్తాభిహారో అభిహరియిత్థ.

౨౬౪. ‘‘తేన ఖో పనానన్ద, సమయేన రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స చతురాసీతి నాగసహస్సాని సాయం పాతం ఉపట్ఠానం ఆగచ్ఛన్తి. అథ ఖో, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స ఏతదహోసి – ‘ఇమాని ఖో మే చతురాసీతి నాగసహస్సాని సాయం పాతం ఉపట్ఠానం ఆగచ్ఛన్తి, యంనూన వస్ససతస్స వస్ససతస్స అచ్చయేన ద్వేచత్తాలీసం ద్వేచత్తాలీసం నాగసహస్సాని సకిం సకిం ఉపట్ఠానం ఆగచ్ఛేయ్యు’న్తి. అథ ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో పరిణాయకరతనం ఆమన్తేసి – ‘ఇమాని ఖో మే, సమ్మ పరిణాయకరతన, చతురాసీతి నాగసహస్సాని సాయం పాతం ఉపట్ఠానం ఆగచ్ఛన్తి, తేన హి, సమ్మ పరిణాయకరతన, వస్ససతస్స వస్ససతస్స అచ్చయేన ద్వేచత్తాలీసం ద్వేచత్తాలీసం నాగసహస్సాని సకిం సకిం ఉపట్ఠానం ఆగచ్ఛన్తూ’తి. ‘ఏవం, దేవా’తి ఖో, ఆనన్ద, పరిణాయకరతనం రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స పచ్చస్సోసి. అథ ఖో, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స అపరేన సమయేన వస్ససతస్స వస్ససతస్స అచ్చయేన ద్వేచత్తాలీసం ద్వేచత్తాలీసం నాగసహస్సాని సకిం సకిం ఉపట్ఠానం ఆగమంసు.

సుభద్దాదేవిఉపసఙ్కమనం

౨౬౫. ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, సుభద్దాయ దేవియా బహున్నం వస్సానం బహున్నం వస్ససతానం బహున్నం వస్ససహస్సానం అచ్చయేన ఏతదహోసి – ‘చిరం దిట్ఠో ఖో మే రాజా మహాసుదస్సనో. యంనూనాహం రాజానం మహాసుదస్సనం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమేయ్య’న్తి. అథ ఖో, ఆనన్ద, సుభద్దా దేవీ ఇత్థాగారం ఆమన్తేసి – ‘ఏథ తుమ్హే సీసాని న్హాయథ పీతాని వత్థాని పారుపథ. చిరం దిట్ఠో నో రాజా మహాసుదస్సనో, రాజానం మహాసుదస్సనం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమిస్సామా’తి. ‘ఏవం, అయ్యే’తి ఖో, ఆనన్ద, ఇత్థాగారం సుభద్దాయ దేవియా పటిస్సుత్వా సీసాని న్హాయిత్వా పీతాని వత్థాని పారుపిత్వా యేన సుభద్దా దేవీ తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో, ఆనన్ద, సుభద్దా దేవీ పరిణాయకరతనం ఆమన్తేసి – ‘కప్పేహి, సమ్మ పరిణాయకరతన, చతురఙ్గినిం సేనం, చిరం దిట్ఠో నో రాజా మహాసుదస్సనో, రాజానం మహాసుదస్సనం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమిస్సామా’తి. ‘ఏవం, దేవీ’తి ఖో, ఆనన్ద, పరిణాయకరతనం సుభద్దాయ దేవియా పటిస్సుత్వా చతురఙ్గినిం సేనం కప్పాపేత్వా సుభద్దాయ దేవియా పటివేదేసి – ‘కప్పితా ఖో, దేవి, చతురఙ్గినీ సేనా, యస్సదాని కాలం మఞ్ఞసీ’తి. అథ ఖో, ఆనన్ద, సుభద్దా దేవీ చతురఙ్గినియా సేనాయ సద్ధిం ఇత్థాగారేన యేన ధమ్మో పాసాదో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ధమ్మం పాసాదం అభిరుహిత్వా యేన మహావియూహం కూటాగారం తేనుపసఙ్కమి. ఉపసఙ్కమిత్వా మహావియూహస్స కూటాగారస్స ద్వారబాహం ఆలమ్బిత్వా అట్ఠాసి. అథ ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో సద్దం సుత్వా – ‘కిం ను ఖో మహతో వియ జనకాయస్స సద్దో’తి మహావియూహా కూటాగారా నిక్ఖమన్తో అద్దస సుభద్దం దేవిం ద్వారబాహం ఆలమ్బిత్వా ఠితం, దిస్వాన సుభద్దం దేవిం ఏతదవోచ – ‘ఏత్థేవ, దేవి, తిట్ఠ మా పావిసీ’తి. అథ ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి – ‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, మహావియూహా కూటాగారా సోవణ్ణమయం పల్లఙ్కం నీహరిత్వా సబ్బసోవణ్ణమయే తాలవనే పఞ్ఞపేహీ’తి. ‘ఏవం, దేవా’తి ఖో, ఆనన్ద, సో పురిసో రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స పటిస్సుత్వా మహావియూహా కూటాగారా సోవణ్ణమయం పల్లఙ్కం నీహరిత్వా సబ్బసోవణ్ణమయే తాలవనే పఞ్ఞపేసి. అథ ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో దక్ఖిణేన పస్సేన సీహసేయ్యం కప్పేసి పాదే పాదం అచ్చాధాయ సతో సమ్పజానో.

౨౬౬. ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, సుభద్దాయ దేవియా ఏతదహోసి – ‘విప్పసన్నాని ఖో రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స ఇన్ద్రియాని, పరిసుద్ధో ఛవివణ్ణో పరియోదాతో, మా హేవ ఖో రాజా మహాసుదస్సనో కాలమకాసీ’తి రాజానం మహాసుదస్సనం ఏతదవోచ –

‘ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి నగరసహస్సాని కుసావతీరాజధానిప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం జనేహి జీవితే అపేక్ఖం కరోహి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి పాసాదసహస్సాని ధమ్మపాసాదప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం జనేహి జీవితే అపేక్ఖం కరోహి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి కూటాగారసహస్సాని మహావియూహకూటాగారప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం జనేహి జీవితే అపేక్ఖం కరోహి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి పల్లఙ్కసహస్సాని సోవణ్ణమయాని రూపియమయాని దన్తమయాని సారమయాని గోనకత్థతాని పటికత్థతాని పటలికత్థతాని కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణాని సఉత్తరచ్ఛదాని ఉభతోలోహితకూపధానాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం జనేహి, జీవితే అపేక్ఖం కరోహి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి నాగసహస్సాని సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని ఉపోసథనాగరాజప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం జనేహి జీవితే అపేక్ఖం కరోహి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి అస్ససహస్సాని సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని వలాహకఅస్సరాజప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం జనేహి జీవితే అపేక్ఖం కరోహి. ఇమాని తే, దేవ చతురాసీతి రథసహస్సాని సీహచమ్మపరివారాని బ్యగ్ఘచమ్మపరివారాని దీపిచమ్మపరివారాని పణ్డుకమ్బలపరివారాని సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని వేజయన్తరథప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం జనేహి జీవితే అపేక్ఖం కరోహి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి మణిసహస్సాని మణిరతనప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం జనేహి జీవితే అపేక్ఖం కరోహి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి ఇత్థిసహస్సాని ఇత్థిరతనప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం జనేహి జీవితే అపేక్ఖం కరోహి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి గహపతిసహస్సాని గహపతిరతనప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం జనేహి జీవితే అపేక్ఖం కరోహి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి ఖత్తియసహస్సాని అనుయన్తాని పరిణాయకరతనప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం జనేహి జీవితే అపేక్ఖం కరోహి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి ధేనుసహస్సాని దుహసన్దనాని కంసూపధారణాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం జనేహి జీవితే అపేక్ఖం కరోహి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి వత్థకోటిసహస్సాని ఖోమసుఖుమానం కప్పాసికసుఖుమానం కోసేయ్యసుఖుమానం కమ్బలసుఖుమానం. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం జనేహి, జీవితే అపేక్ఖం కరోహి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి థాలిపాకసహస్సాని సాయం పాతం భత్తాభిహారో అభిహరియతి. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం జనేహి జీవితే అపేక్ఖం కరోహీ’తి.

౨౬౭. ‘‘ఏవం వుత్తే, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో సుభద్దం దేవిం ఏతదవోచ –

‘దీఘరత్తం ఖో మం త్వం, దేవి, ఇట్ఠేహి కన్తేహి పియేహి మనాపేహి సముదాచరిత్థ; అథ చ పన మం త్వం పచ్ఛిమే కాలే అనిట్ఠేహి అకన్తేహి అప్పియేహి అమనాపేహి సముదాచరసీ’తి. ‘కథం చరహి తం, దేవ, సముదాచరామీ’తి? ‘ఏవం ఖో మం త్వం, దేవి, సముదాచర – ‘‘సబ్బేహేవ, దేవ, పియేహి మనాపేహి నానాభావో వినాభావో అఞ్ఞథాభావో, మా ఖో త్వం, దేవ, సాపేక్ఖో కాలమకాసి, దుక్ఖా సాపేక్ఖస్స కాలఙ్కిరియా, గరహితా చ సాపేక్ఖస్స కాలఙ్కిరియా. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి నగరసహస్సాని కుసావతీరాజధానిప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి పాసాదసహస్సాని ధమ్మపాసాదప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి కూటాగారసహస్సాని మహావియూహకూటాగారప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి పల్లఙ్కసహస్సాని సోవణ్ణమయాని రూపియమయాని దన్తమయాని సారమయాని గోనకత్థతాని పటికత్థతాని పటలికత్థతాని కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణాని సఉత్తరచ్ఛదాని ఉభతోలోహితకూపధానాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి నాగసహస్సాని సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని ఉపోసథనాగరాజప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి అస్ససహస్సాని సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని వలాహకఅస్సరాజప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి రథసహస్సాని సీహచమ్మపరివారాని బ్యగ్ఘచమ్మపరివారాని దీపిచమ్మపరివారాని పణ్డుకమ్బలపరివారాని సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని వేజయన్తరథప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి మణిసహస్సాని మణిరతనప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి ఇత్థిసహస్సాని సుభద్దాదేవిప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి గహపతిసహస్సాని గహపతిరతనప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి ఖత్తియసహస్సాని అనుయన్తాని పరిణాయకరతనప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి ధేనుసహస్సాని దుహసన్దనాని కంసూపధారణాని. ఏత్థ దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి వత్థకోటిసహస్సాని ఖోమసుఖుమానం కప్పాసికసుఖుమానం కోసేయ్యసుఖుమానం కమ్బలసుఖుమానం. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే దేవ చతురాసీతి థాలిపాకసహస్సాని సాయం పాతం భత్తాభిహారో అభిహరియతి. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసీ’’’తి.

౨౬౮. ‘‘ఏవం వుత్తే, ఆనన్ద, సుభద్దా దేవీ పరోది అస్సూని పవత్తేసి. అథ ఖో, ఆనన్ద, సుభద్దా దేవీ అస్సూని పుఞ్ఛిత్వా [పమజ్జిత్వా (సీ. స్యా. పీ.), పుఞ్జిత్వా (క.)] రాజానం మహాసుదస్సనం ఏతదవోచ –

‘సబ్బేహేవ, దేవ, పియేహి మనాపేహి నానాభావో వినాభావో అఞ్ఞథాభావో, మా ఖో త్వం, దేవ, సాపేక్ఖో కాలమకాసి, దుక్ఖా సాపేక్ఖస్స కాలఙ్కిరియా, గరహితా చ సాపేక్ఖస్స కాలఙ్కిరియా. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి నగరసహస్సాని కుసావతీరాజధానిప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి పాసాదసహస్సాని ధమ్మపాసాదప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి కూటాగారసహస్సాని మహావియూహకూటాగారప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి పల్లఙ్కసహస్సాని సోవణ్ణమయాని రూపియమయాని దన్తమయాని సారమయాని గోనకత్థతాని పటికత్థతాని పటలికత్థతాని కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణాని సఉత్తరచ్ఛదాని ఉభతోలోహితకూపధానాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి నాగసహస్సాని సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని ఉపోసథనాగరాజప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి అస్ససహస్సాని సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని వలాహకఅస్సరాజప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ, జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి రథసహస్సాని సీహచమ్మపరివారాని బ్యగ్ఘచమ్మపరివారాని దీపిచమ్మపరివారాని పణ్డుకమ్బలపరివారాని సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని వేజయన్తరథప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి మణిసహస్సాని మణిరతనప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి ఇత్థిసహస్సాని ఇత్థిరతనప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ, జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి గహపతిసహస్సాని గహపతిరతనప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి ఖత్తియసహస్సాని అనుయన్తాని పరిణాయకరతనప్పముఖాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి ధేనుసహస్సాని దుహసన్దనాని కంసూపధారణాని. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి వత్థకోటిసహస్సాని ఖోమసుఖుమానం కప్పాసికసుఖుమానం కోసేయ్యసుఖుమానం కమ్బలసుఖుమానం. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసి. ఇమాని తే, దేవ, చతురాసీతి థాలిపాకసహస్సాని సాయం పాతం భత్తాభిహారో అభిహరియతి. ఏత్థ, దేవ, ఛన్దం పజహ జీవితే అపేక్ఖం మాకాసీ’తి.

బ్రహ్మలోకూపగమం

౨౬౯. ‘‘అథ ఖో, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో నచిరస్సేవ కాలమకాసి. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా మనుఞ్ఞం భోజనం భుత్తావిస్స భత్తసమ్మదో హోతి, ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, రఞ్ఞో మహాసుదస్సనస్స మారణన్తికా వేదనా అహోసి. కాలఙ్కతో చ, ఆనన్ద, రాజా మహాసుదస్సనో సుగతిం బ్రహ్మలోకం ఉపపజ్జి. రాజా, ఆనన్ద, మహాసుదస్సనో చతురాసీతి వస్ససహస్సాని కుమారకీళం [కీళితం (క.), కీళికం (సీ. పీ.)] కీళి. చతురాసీతి వస్ససహస్సాని ఓపరజ్జం కారేసి. చతురాసీతి వస్ససహస్సాని రజ్జం కారేసి. చతురాసీతి వస్ససహస్సాని గిహిభూతో [గిహీభూతో (సీ. పీ.)] ధమ్మే పాసాదే బ్రహ్మచరియం చరి [బ్రహ్మచరియమచరి (క.)]. సో చత్తారో బ్రహ్మవిహారే భావేత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా బ్రహ్మలోకూపగో అహోసి.

౨౭౦. ‘‘సియా ఖో పనానన్ద, ఏవమస్స – ‘అఞ్ఞో నూన తేన సమయేన రాజా మహాసుదస్సనో అహోసీ’తి, న ఖో పనేతం, ఆనన్ద, ఏవం దట్ఠబ్బం. అహం తేన సమయేన రాజా మహాసుదస్సనో అహోసిం. మమ తాని చతురాసీతి నగరసహస్సాని కుసావతీరాజధానిప్పముఖాని, మమ తాని చతురాసీతి పాసాదసహస్సాని ధమ్మపాసాదప్పముఖాని, మమ తాని చతురాసీతి కూటాగారసహస్సాని మహావియూహకూటాగారప్పముఖాని, మమ తాని చతురాసీతి పల్లఙ్కసహస్సాని సోవణ్ణమయాని రూపియమయాని దన్తమయాని సారమయాని గోనకత్థతాని పటికత్థతాని పటలికత్థతాని కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణాని సఉత్తరచ్ఛదాని ఉభతోలోహితకూపధానాని, మమ తాని చతురాసీతి నాగసహస్సాని సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని ఉపోసథనాగరాజప్పముఖాని, మమ తాని చతురాసీతి అస్ససహస్సాని సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని వలాహకఅస్సరాజప్పముఖాని, మమ తాని చతురాసీతి రథసహస్సాని సీహచమ్మపరివారాని బ్యగ్ఘచమ్మపరివారాని దీపిచమ్మపరివారాని పణ్డుకమ్బలపరివారాని సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని వేజయన్తరథప్పముఖాని, మమ తాని చతురాసీతి మణిసహస్సాని మణిరతనప్పముఖాని, మమ తాని చతురాసీతి ఇత్థిసహస్సాని సుభద్దాదేవిప్పముఖాని, మమ తాని చతురాసీతి గహపతిసహస్సాని గహపతిరతనప్పముఖాని, మమ తాని చతురాసీతి ఖత్తియసహస్సాని అనుయన్తాని పరిణాయకరతనప్పముఖాని, మమ తాని చతురాసీతి ధేనుసహస్సాని దుహసన్దనాని కంసూపధారణాని, మమ తాని చతురాసీతి వత్థకోటిసహస్సాని ఖోమసుఖుమానం కప్పాసికసుఖుమానం కోసేయ్యసుఖుమానం కమ్బలసుఖుమానం, మమ తాని చతురాసీతి థాలిపాకసహస్సాని సాయం పాతం భత్తాభిహారో అభిహరియిత్థ.

౨౭౧. ‘‘తేసం ఖో పనానన్ద, చతురాసీతినగరసహస్సానం ఏకఞ్ఞేవ తం నగరం హోతి, యం తేన సమయేన అజ్ఝావసామి యదిదం కుసావతీ రాజధానీ. తేసం ఖో పనానన్ద, చతురాసీతిపాసాదసహస్సానం ఏకోయేవ సో పాసాదో హోతి, యం తేన సమయేన అజ్ఝావసామి యదిదం ధమ్మో పాసాదో. తేసం ఖో పనానన్ద, చతురాసీతికూటాగారసహస్సానం ఏకఞ్ఞేవ తం కూటాగారం హోతి, యం తేన సమయేన అజ్ఝావసామి యదిదం మహావియూహం కూటాగారం. తేసం ఖో పనానన్ద, చతురాసీతిపల్లఙ్కసహస్సానం ఏకోయేవ సో పల్లఙ్కో హోతి, యం తేన సమయేన పరిభుఞ్జామి యదిదం సోవణ్ణమయో వా రూపియమయో వా దన్తమయో వా సారమయో వా. తేసం ఖో పనానన్ద, చతురాసీతినాగసహస్సానం ఏకోయేవ సో నాగో హోతి, యం తేన సమయేన అభిరుహామి యదిదం ఉపోసథో నాగరాజా. తేసం ఖో పనానన్ద, చతురాసీతిఅస్ససహస్సానం ఏకోయేవ సో అస్సో హోతి, యం తేన సమయేన అభిరుహామి యదిదం వలాహకో అస్సరాజా. తేసం ఖో పనానన్ద, చతురాసీతిరథసహస్సానం ఏకోయేవ సో రథో హోతి, యం తేన సమయేన అభిరుహామి యదిదం వేజయన్తరథో. తేసం ఖో పనానన్ద, చతురాసీతిఇత్థిసహస్సానం ఏకాయేవ సా ఇత్థీ హోతి, యా తేన సమయేన పచ్చుపట్ఠాతి ఖత్తియానీ వా వేస్సినీ [వేస్సాయినీ (స్యా.), వేలామికానీ (క. సీ. పీ.) వేలామికా (సం. ని. ౩.౯౬)] వా. తేసం ఖో పనానన్ద, వా. తేసం ఖో పనానన్ద, చతురాసీతివత్థకోటిసహస్సానం ఏకంయేవ తం దుస్సయుగం హోతి, యం తేన సమయేన పరిదహామి ఖోమసుఖుమం వా కప్పాసికసుఖుమం వా కోసేయ్యసుఖుమం వా కమ్బలసుఖుమం వా. తేసం ఖో పనానన్ద, చతురాసీతిథాలిపాకసహస్సానం ఏకోయేవ సో థాలిపాకో హోతి, యతో నాళికోదనపరమం భుఞ్జామి తదుపియఞ్చ సూపేయ్యం.

౨౭౨. ‘‘పస్సానన్ద, సబ్బేతే సఙ్ఖారా అతీతా నిరుద్ధా విపరిణతా. ఏవం అనిచ్చా ఖో, ఆనన్ద, సఙ్ఖారా; ఏవం అద్ధువా ఖో, ఆనన్ద, సఙ్ఖారా; ఏవం అనస్సాసికా ఖో, ఆనన్ద, సఙ్ఖారా! యావఞ్చిదం, ఆనన్ద, అలమేవ సబ్బసఙ్ఖారేసు నిబ్బిన్దితుం, అలం విరజ్జితుం, అలం విముచ్చితుం.

‘‘ఛక్ఖత్తుం ఖో పనాహం, ఆనన్ద, అభిజానామి ఇమస్మిం పదేసే సరీరం నిక్ఖిపితం, తఞ్చ ఖో రాజావ సమానో చక్కవత్తీ ధమ్మికో ధమ్మరాజా చాతురన్తో విజితావీ జనపదత్థావరియపత్తో సత్తరతనసమన్నాగతో, అయం సత్తమో సరీరనిక్ఖేపో. న ఖో పనాహం, ఆనన్ద, తం పదేసం సమనుపస్సామి సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ యత్థ తథాగతో అట్ఠమం సరీరం నిక్ఖిపేయ్యా’’తి. ఇదమవోచ భగవా, ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘అనిచ్చా వత సఙ్ఖారా, ఉప్పాదవయధమ్మినో;

ఉప్పజ్జిత్వా నిరుజ్ఝన్తి, తేసం వూపసమో సుఖో’’తి.

మహాసుదస్సనసుత్తం నిట్ఠితం చతుత్థం.