౧. బ్రహ్మజాలసుత్తం
పరిబ్బాజకకథా
౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా అన్తరా చ రాజగహం అన్తరా చ నాళన్దం అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నో హోతి మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి. సుప్పియోపి ఖో పరిబ్బాజకో అన్తరా చ రాజగహం అన్తరా చ నాళన్దం అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నో హోతి సద్ధిం అన్తేవాసినా బ్రహ్మదత్తేన మాణవేన. తత్ర సుదం సుప్పియో పరిబ్బాజకో అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స అవణ్ణం భాసతి, ధమ్మస్స అవణ్ణం భాసతి, సఙ్ఘస్స అవణ్ణం భాసతి; సుప్పియస్స పన పరిబ్బాజకస్స అన్తేవాసీ బ్రహ్మదత్తో మాణవో అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స వణ్ణం భాసతి, ధమ్మస్స వణ్ణం భాసతి, సఙ్ఘస్స వణ్ణం భాసతి. ఇతిహ తే ఉభో ఆచరియన్తేవాసీ అఞ్ఞమఞ్ఞస్స ఉజువిపచ్చనీకవాదా భగవన్తం పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధా [అనుబద్ధా (క. సీ. పీ.)] హోన్తి భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ.
౨. అథ ఖో భగవా అమ్బలట్ఠికాయం రాజాగారకే ఏకరత్తివాసం ఉపగచ్ఛి [ఉపగఞ్ఛి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. సుప్పియోపి ఖో పరిబ్బాజకో అమ్బలట్ఠికాయం రాజాగారకే ఏకరత్తివాసం ఉపగచ్ఛి [ఉపగఞ్ఛి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అన్తేవాసినా బ్రహ్మదత్తేన మాణవేన. తత్రపి సుదం సుప్పియో పరిబ్బాజకో అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స అవణ్ణం భాసతి, ధమ్మస్స అవణ్ణం భాసతి, సఙ్ఘస్స అవణ్ణం భాసతి; సుప్పియస్స పన పరిబ్బాజకస్స అన్తేవాసీ బ్రహ్మదత్తో మాణవో అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స వణ్ణం భాసతి, ధమ్మస్స వణ్ణం భాసతి, సఙ్ఘస్స వణ్ణం భాసతి. ఇతిహ తే ఉభో ఆచరియన్తేవాసీ అఞ్ఞమఞ్ఞస్స ఉజువిపచ్చనీకవాదా విహరన్తి.
౩. అథ ఖో సమ్బహులానం భిక్ఖూనం రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠితానం మణ్డలమాళే సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయం సఙ్ఖియధమ్మో ఉదపాది – ‘‘అచ్ఛరియం, ఆవుసో, అబ్భుతం, ఆవుసో, యావఞ్చిదం తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన సత్తానం నానాధిముత్తికతా సుప్పటివిదితా. అయఞ్హి సుప్పియో పరిబ్బాజకో అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స అవణ్ణం భాసతి, ధమ్మస్స అవణ్ణం భాసతి, సఙ్ఘస్స అవణ్ణం భాసతి; సుప్పియస్స పన పరిబ్బాజకస్స అన్తేవాసీ బ్రహ్మదత్తో మాణవో అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స వణ్ణం భాసతి, ధమ్మస్స వణ్ణం భాసతి, సఙ్ఘస్స వణ్ణం భాసతి. ఇతిహమే ఉభో ఆచరియన్తేవాసీ అఞ్ఞమఞ్ఞస్స ఉజువిపచ్చనీకవాదా భగవన్తం పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధా హోన్తి భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చా’’తి.
౪. అథ ఖో భగవా తేసం భిక్ఖూనం ఇమం సఙ్ఖియధమ్మం విదిత్వా యేన మణ్డలమాళో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘కాయనుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా, కా చ పన వో అన్తరాకథా విప్పకతా’’తి? ఏవం వుత్తే తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఇధ, భన్తే, అమ్హాకం రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠితానం మణ్డలమాళే సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయం సఙ్ఖియధమ్మో ఉదపాది – ‘అచ్ఛరియం, ఆవుసో, అబ్భుతం, ఆవుసో, యావఞ్చిదం తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన సత్తానం నానాధిముత్తికతా సుప్పటివిదితా. అయఞ్హి సుప్పియో పరిబ్బాజకో అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స అవణ్ణం భాసతి, ధమ్మస్స అవణ్ణం భాసతి, సఙ్ఘస్స అవణ్ణం భాసతి; సుప్పియస్స పన పరిబ్బాజకస్స అన్తేవాసీ బ్రహ్మదత్తో మాణవో అనేకపరియాయేన బుద్ధస్స వణ్ణం భాసతి, ధమ్మస్స వణ్ణం భాసతి, సఙ్ఘస్స వణ్ణం భాసతి. ఇతిహమే ఉభో ఆచరియన్తేవాసీ అఞ్ఞమఞ్ఞస్స ఉజువిపచ్చనీకవాదా భగవన్తం పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధా హోన్తి భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చా’తి. అయం ఖో నో, భన్తే, అన్తరాకథా విప్పకతా, అథ భగవా అనుప్పత్తో’’తి.
౫. ‘‘మమం వా, భిక్ఖవే, పరే అవణ్ణం భాసేయ్యుం, ధమ్మస్స వా అవణ్ణం భాసేయ్యుం, సఙ్ఘస్స వా అవణ్ణం భాసేయ్యుం, తత్ర తుమ్హేహి న ఆఘాతో న అప్పచ్చయో న చేతసో అనభిరద్ధి కరణీయా. మమం వా, భిక్ఖవే, పరే అవణ్ణం భాసేయ్యుం, ధమ్మస్స వా అవణ్ణం భాసేయ్యుం, సఙ్ఘస్స వా అవణ్ణం భాసేయ్యుం, తత్ర చే తుమ్హే అస్సథ కుపితా వా అనత్తమనా వా, తుమ్హం యేవస్స తేన అన్తరాయో. మమం వా, భిక్ఖవే, పరే అవణ్ణం భాసేయ్యుం, ధమ్మస్స వా అవణ్ణం భాసేయ్యుం, సఙ్ఘస్స వా అవణ్ణం భాసేయ్యుం, తత్ర చే తుమ్హే అస్సథ కుపితా వా అనత్తమనా వా, అపి ను తుమ్హే పరేసం సుభాసితం దుబ్భాసితం ఆజానేయ్యాథా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘మమం వా, భిక్ఖవే, పరే అవణ్ణం భాసేయ్యుం, ధమ్మస్స వా అవణ్ణం భాసేయ్యుం, సఙ్ఘస్స వా అవణ్ణం భాసేయ్యుం, తత్ర తుమ్హేహి అభూతం అభూతతో నిబ్బేఠేతబ్బం – ‘ఇతిపేతం అభూతం, ఇతిపేతం అతచ్ఛం, నత్థి చేతం అమ్హేసు, న చ పనేతం అమ్హేసు సంవిజ్జతీ’తి.
౬. ‘‘మమం వా, భిక్ఖవే, పరే వణ్ణం భాసేయ్యుం, ధమ్మస్స వా వణ్ణం భాసేయ్యుం, సఙ్ఘస్స వా వణ్ణం భాసేయ్యుం, తత్ర తుమ్హేహి న ఆనన్దో న సోమనస్సం న చేతసో ఉప్పిలావితత్తం కరణీయం. మమం వా, భిక్ఖవే, పరే వణ్ణం భాసేయ్యుం, ధమ్మస్స వా వణ్ణం భాసేయ్యుం, సఙ్ఘస్స వా వణ్ణం భాసేయ్యుం, తత్ర చే తుమ్హే అస్సథ ఆనన్దినో సుమనా ఉప్పిలావితా తుమ్హం యేవస్స తేన అన్తరాయో. మమం వా, భిక్ఖవే, పరే వణ్ణం భాసేయ్యుం, ధమ్మస్స వా వణ్ణం భాసేయ్యుం, సఙ్ఘస్స వా వణ్ణం భాసేయ్యుం, తత్ర తుమ్హేహి భూతం భూతతో పటిజానితబ్బం – ‘ఇతిపేతం భూతం, ఇతిపేతం తచ్ఛం, అత్థి చేతం అమ్హేసు, సంవిజ్జతి చ పనేతం అమ్హేసూ’తి.
చూళసీలం
౭. ‘‘అప్పమత్తకం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, ఓరమత్తకం సీలమత్తకం, యేన పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య. కతమఞ్చ తం, భిక్ఖవే, అప్పమత్తకం ఓరమత్తకం సీలమత్తకం, యేన పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య?
౮. ‘‘‘పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో సమణో గోతమో నిహితదణ్డో, నిహితసత్థో, లజ్జీ, దయాపన్నో, సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరతీ’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
‘‘‘అదిన్నాదానం పహాయ అదిన్నాదానా పటివిరతో సమణో గోతమో దిన్నాదాయీ దిన్నపాటికఙ్ఖీ, అథేనేన సుచిభూతేన అత్తనా విహరతీ’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
‘‘‘అబ్రహ్మచరియం పహాయ బ్రహ్మచారీ సమణో గోతమో ఆరాచారీ [అనాచారీ (క.)] విరతో [పటివిరతో (కత్థచి)] మేథునా గామధమ్మా’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౯. ‘‘‘ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతో సమణో గోతమో సచ్చవాదీ సచ్చసన్ధో థేతో [ఠేతో (స్యా. కం.)] పచ్చయికో అవిసంవాదకో లోకస్సా’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
‘‘‘పిసుణం వాచం పహాయ పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో సమణో గోతమో, ఇతో సుత్వా న అముత్ర అక్ఖాతా ఇమేసం భేదాయ, అముత్ర వా సుత్వా న ఇమేసం అక్ఖాతా అమూసం భేదాయ. ఇతి భిన్నానం వా సన్ధాతా, సహితానం వా అనుప్పదాతా సమగ్గారామో సమగ్గరతో సమగ్గనన్దీ సమగ్గకరణిం వాచం భాసితా’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
‘‘‘ఫరుసం వాచం పహాయ ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో సమణో గోతమో, యా సా వాచా నేలా కణ్ణసుఖా పేమనీయా హదయఙ్గమా పోరీ బహుజనకన్తా బహుజనమనాపా తథారూపిం వాచం భాసితా’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
‘‘‘సమ్ఫప్పలాపం పహాయ సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో సమణో గోతమో కాలవాదీ భూతవాదీ అత్థవాదీ ధమ్మవాదీ వినయవాదీ, నిధానవతిం వాచం భాసితా కాలేన సాపదేసం పరియన్తవతిం అత్థసంహిత’న్తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౧౦. ‘బీజగామభూతగామసమారమ్భా [సమారబ్భా (సీ. క.)] పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే…పే….
‘‘‘ఏకభత్తికో సమణో గోతమో రత్తూపరతో విరతో [పటివిరతో (కత్థచి)] వికాలభోజనా….
నచ్చగీతవాదితవిసూకదస్సనా [నచ్చగీతవాదితవిసుకదస్సనా (క.)] పటివిరతో సమణో గోతమో….
మాలాగన్ధవిలేపనధారణమణ్డనవిభూసనట్ఠానా పటివిరతో సమణో గోతమో….
ఉచ్చాసయనమహాసయనా పటివిరతో సమణో గోతమో….
జాతరూపరజతపటిగ్గహణా పటివిరతో సమణో గోతమో….
ఆమకధఞ్ఞపటిగ్గహణా పటివిరతో సమణో గోతమో….
ఆమకమంసపటిగ్గహణా పటివిరతో సమణో గోతమో….
ఇత్థికుమారికపటిగ్గహణా పటివిరతో సమణో గోతమో….
దాసిదాసపటిగ్గహణా పటివిరతో సమణో గోతమో….
అజేళకపటిగ్గహణా పటివిరతో సమణో గోతమో….
కుక్కుటసూకరపటిగ్గహణా పటివిరతో సమణో గోతమో….
హత్థిగవస్సవళవపటిగ్గహణా పటివిరతో సమణో గోతమో….
ఖేత్తవత్థుపటిగ్గహణా పటివిరతో సమణో గోతమో….
దూతేయ్యపహిణగమనానుయోగా పటివిరతో సమణో గోతమో….
కయవిక్కయా పటివిరతో సమణో గోతమో….
తులాకూటకంసకూటమానకూటా పటివిరతో సమణో గోతమో….
ఉక్కోటనవఞ్చననికతిసాచియోగా [సావియోగా (స్యా. కం. క.)] పటివిరతో సమణో గోతమో….
ఛేదనవధబన్ధనవిపరామోసఆలోపసహసాకారా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
చూళసీలం నిట్ఠితం.
మజ్ఝిమసీలం
౧౧. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపం బీజగామభూతగామసమారమ్భం అనుయుత్తా విహరన్తి, సేయ్యథిదం [సేయ్యథీదం (సీ. స్యా.)] – మూలబీజం ఖన్ధబీజం ఫళుబీజం అగ్గబీజం బీజబీజమేవ పఞ్చమం [పఞ్చమం ఇతి వా (సీ. స్యా. క.)]; ఇతి ఏవరూపా బీజగామభూతగామసమారమ్భా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౧౨. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపం సన్నిధికారపరిభోగం అనుయుత్తా విహరన్తి, సేయ్యథిదం – అన్నసన్నిధిం పానసన్నిధిం వత్థసన్నిధిం యానసన్నిధిం సయనసన్నిధిం గన్ధసన్నిధిం ఆమిససన్నిధిం ఇతి వా ఇతి ఏవరూపా సన్నిధికారపరిభోగా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౧౩. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపం విసూకదస్సనం అనుయుత్తా విహరన్తి, సేయ్యథిదం – నచ్చం గీతం వాదితం పేక్ఖం అక్ఖానం పాణిస్సరం వేతాళం కుమ్భథూణం [కుమ్భథూనం (స్యా. క.), కుమ్భథూణం (సీ.)] సోభనకం [సోభనఘరకం (సీ.), సోభనగరకం (స్యా. కం. పీ.)] చణ్డాలం వంసం ధోవనం హత్థియుద్ధం అస్సయుద్ధం మహింసయుద్ధం [మహిసయుద్ధం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఉసభయుద్ధం అజయుద్ధం మేణ్డయుద్ధం కుక్కుటయుద్ధం వట్టకయుద్ధం దణ్డయుద్ధం ముట్ఠియుద్ధం నిబ్బుద్ధం ఉయ్యోధికం బలగ్గం సేనాబ్యూహం అనీకదస్సనం ఇతి వా ఇతి ఏవరూపా విసూకదస్సనా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౧౪. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపం జూతప్పమాదట్ఠానానుయోగం అనుయుత్తా విహరన్తి, సేయ్యథిదం – అట్ఠపదం దసపదం ఆకాసం పరిహారపథం సన్తికం ఖలికం ఘటికం సలాకహత్థం అక్ఖం పఙ్గచీరం వఙ్కకం మోక్ఖచికం చిఙ్గులికం [చిఙ్గులకం (క. సీ.)] పత్తాళ్హకం రథకం ధనుకం అక్ఖరికం మనేసికం యథావజ్జం ఇతి వా ఇతి ఏవరూపా జూతప్పమాదట్ఠానానుయోగా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౧౫. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపం ఉచ్చాసయనమహాసయనం అనుయుత్తా విహరన్తి, సేయ్యథిదం – ఆసన్దిం పల్లఙ్కం గోనకం చిత్తకం పటికం పటలికం తూలికం వికతికం ఉద్దలోమిం ఏకన్తలోమిం కట్టిస్సం కోసేయ్యం కుత్తకం హత్థత్థరం అస్సత్థరం రథత్థరం [హత్థత్థరణం అస్సత్థరణం రథత్థరణం (సీ. క. పీ.)] అజినప్పవేణిం కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణం సఉత్తరచ్ఛదం ఉభతోలోహితకూపధానం ఇతి వా ఇతి ఏవరూపా ఉచ్చాసయనమహాసయనా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౧౬. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపం మణ్డనవిభూసనట్ఠానానుయోగం అనుయుత్తా విహరన్తి, సేయ్యథిదం – ఉచ్ఛాదనం పరిమద్దనం న్హాపనం సమ్బాహనం ఆదాసం అఞ్జనం మాలాగన్ధవిలేపనం [మాలావిలేపనం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ముఖచుణ్ణం ముఖలేపనం హత్థబన్ధం సిఖాబన్ధం దణ్డం నాళికం అసిం [ఖగ్గం (సీ. పీ.), అసిం ఖగ్గం (స్యా. కం.)] ఛత్తం చిత్రుపాహనం ఉణ్హీసం మణిం వాలబీజనిం ఓదాతాని వత్థాని దీఘదసాని ఇతి వా ఇతి ఏవరూపా మణ్డనవిభూసనట్ఠానానుయోగా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౧౭. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపం తిరచ్ఛానకథం అనుయుత్తా విహరన్తి, సేయ్యథిదం – రాజకథం చోరకథం మహామత్తకథం సేనాకథం భయకథం యుద్ధకథం అన్నకథం పానకథం వత్థకథం సయనకథం మాలాకథం గన్ధకథం ఞాతికథం యానకథం గామకథం నిగమకథం నగరకథం జనపదకథం ఇత్థికథం [ఇత్థికథం పురిసకథం (స్యా. కం. క.)] సూరకథం విసిఖాకథం కుమ్భట్ఠానకథం పుబ్బపేతకథం నానత్తకథం లోకక్ఖాయికం సముద్దక్ఖాయికం ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా ఇతి ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానకథాయ పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౧౮. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపం విగ్గాహికకథం అనుయుత్తా విహరన్తి, సేయ్యథిదం – న త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానాసి, అహం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానామి, కిం త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానిస్ససి, మిచ్ఛా పటిపన్నో త్వమసి, అహమస్మి సమ్మా పటిపన్నో, సహితం మే, అసహితం తే, పురేవచనీయం పచ్ఛా అవచ, పచ్ఛావచనీయం పురే అవచ, అధిచిణ్ణం తే విపరావత్తం, ఆరోపితో తే వాదో, నిగ్గహితో త్వమసి, చర వాదప్పమోక్ఖాయ, నిబ్బేఠేహి వా సచే పహోసీతి ఇతి వా ఇతి ఏవరూపాయ విగ్గాహికకథాయ పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౧౯. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపం దూతేయ్యపహిణగమనానుయోగం అనుయుత్తా విహరన్తి, సేయ్యథిదం – రఞ్ఞం, రాజమహామత్తానం, ఖత్తియానం, బ్రాహ్మణానం, గహపతికానం, కుమారానం ‘‘ఇధ గచ్ఛ, అముత్రాగచ్ఛ, ఇదం హర, అముత్ర ఇదం ఆహరా’’తి ఇతి వా ఇతి ఏవరూపా దూతేయ్యపహిణగమనానుయోగా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౨౦. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే కుహకా చ హోన్తి, లపకా చ నేమిత్తికా చ నిప్పేసికా చ, లాభేన లాభం నిజిగీంసితారో చ [లాభేన లాభం నిజిగిం భితారో (సీ. స్యా.), లాభేన చ లాభం నిజిగీసితారో (పీ.)] ఇతి [ఇతి వా, ఇతి (స్యా. కం. క.)] ఏవరూపా కుహనలపనా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
మజ్ఝిమసీలం నిట్ఠితం.
మహాసీలం
౨౧. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవితం కప్పేన్తి, సేయ్యథిదం – అఙ్గం నిమిత్తం ఉప్పాతం సుపినం లక్ఖణం మూసికచ్ఛిన్నం అగ్గిహోమం దబ్బిహోమం థుసహోమం కణహోమం తణ్డులహోమం సప్పిహోమం తేలహోమం ముఖహోమం లోహితహోమం అఙ్గవిజ్జా వత్థువిజ్జా ఖత్తవిజ్జా [ఖేత్తవిజ్జా (బహూసు)] సివవిజ్జా భూతవిజ్జా భూరివిజ్జా అహివిజ్జా విసవిజ్జా విచ్ఛికవిజ్జా మూసికవిజ్జా సకుణవిజ్జా వాయసవిజ్జా పక్కజ్ఝానం సరపరిత్తాణం మిగచక్కం ఇతి వా ఇతి ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౨౨. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవితం కప్పేన్తి, సేయ్యథిదం – మణిలక్ఖణం వత్థలక్ఖణం దణ్డలక్ఖణం సత్థలక్ఖణం అసిలక్ఖణం ఉసులక్ఖణం ధనులక్ఖణం ఆవుధలక్ఖణం ఇత్థిలక్ఖణం పురిసలక్ఖణం కుమారలక్ఖణం కుమారిలక్ఖణం దాసలక్ఖణం దాసిలక్ఖణం హత్థిలక్ఖణం అస్సలక్ఖణం మహింసలక్ఖణం [మహిసలక్ఖణం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఉసభలక్ఖణం గోలక్ఖణం అజలక్ఖణం మేణ్డలక్ఖణం కుక్కుటలక్ఖణం వట్టకలక్ఖణం గోధాలక్ఖణం కణ్ణికాలక్ఖణం కచ్ఛపలక్ఖణం మిగలక్ఖణం ఇతి వా ఇతి ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౨౩. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవితం కప్పేన్తి, సేయ్యథిదం – రఞ్ఞం నియ్యానం భవిస్సతి, రఞ్ఞం అనియ్యానం భవిస్సతి, అబ్భన్తరానం రఞ్ఞం ఉపయానం భవిస్సతి, బాహిరానం రఞ్ఞం అపయానం భవిస్సతి, బాహిరానం రఞ్ఞం ఉపయానం భవిస్సతి, అబ్భన్తరానం రఞ్ఞం అపయానం భవిస్సతి, అబ్భన్తరానం రఞ్ఞం జయో భవిస్సతి, బాహిరానం రఞ్ఞం పరాజయో భవిస్సతి, బాహిరానం రఞ్ఞం జయో భవిస్సతి, అబ్భన్తరానం రఞ్ఞం పరాజయో భవిస్సతి, ఇతి ఇమస్స జయో భవిస్సతి, ఇమస్స పరాజయో భవిస్సతి ఇతి వా ఇతి ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౨౪. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవితం కప్పేన్తి, సేయ్యథిదం – చన్దగ్గాహో భవిస్సతి, సూరియగ్గాహో [సురియగ్గాహో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] భవిస్సతి, నక్ఖత్తగ్గాహో భవిస్సతి, చన్దిమసూరియానం పథగమనం భవిస్సతి, చన్దిమసూరియానం ఉప్పథగమనం భవిస్సతి, నక్ఖత్తానం పథగమనం భవిస్సతి, నక్ఖత్తానం ఉప్పథగమనం భవిస్సతి, ఉక్కాపాతో భవిస్సతి, దిసాడాహో భవిస్సతి, భూమిచాలో భవిస్సతి, దేవదుద్రభి [దేవదున్దుభి (స్యా. కం. పీ.)] భవిస్సతి, చన్దిమసూరియనక్ఖత్తానం ఉగ్గమనం ఓగమనం సంకిలేసం వోదానం భవిస్సతి, ఏవంవిపాకో చన్దగ్గాహో భవిస్సతి, ఏవంవిపాకో సూరియగ్గాహో భవిస్సతి, ఏవంవిపాకో నక్ఖత్తగ్గాహో భవిస్సతి, ఏవంవిపాకం చన్దిమసూరియానం పథగమనం భవిస్సతి, ఏవంవిపాకం చన్దిమసూరియానం ఉప్పథగమనం భవిస్సతి, ఏవంవిపాకం నక్ఖత్తానం పథగమనం భవిస్సతి, ఏవంవిపాకం నక్ఖత్తానం ఉప్పథగమనం భవిస్సతి, ఏవంవిపాకో ఉక్కాపాతో భవిస్సతి, ఏవంవిపాకో దిసాడాహో భవిస్సతి, ఏవంవిపాకో భూమిచాలో భవిస్సతి, ఏవంవిపాకో దేవదుద్రభి భవిస్సతి, ఏవంవిపాకం చన్దిమసూరియనక్ఖత్తానం ఉగ్గమనం ఓగమనం సంకిలేసం వోదానం భవిస్సతి ఇతి వా ఇతి ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౨౫. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవితం కప్పేన్తి, సేయ్యథిదం – సువుట్ఠికా భవిస్సతి, దుబ్బుట్ఠికా భవిస్సతి, సుభిక్ఖం భవిస్సతి, దుబ్భిక్ఖం భవిస్సతి, ఖేమం భవిస్సతి, భయం భవిస్సతి, రోగో భవిస్సతి, ఆరోగ్యం భవిస్సతి, ముద్దా, గణనా, సఙ్ఖానం, కావేయ్యం, లోకాయతం ఇతి వా ఇతి ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౨౬. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవితం కప్పేన్తి, సేయ్యథిదం – ఆవాహనం వివాహనం సంవరణం వివరణం సంకిరణం వికిరణం సుభగకరణం దుబ్భగకరణం విరుద్ధగబ్భకరణం జివ్హానిబన్ధనం హనుసంహననం హత్థాభిజప్పనం హనుజప్పనం కణ్ణజప్పనం ఆదాసపఞ్హం కుమారికపఞ్హం దేవపఞ్హం ఆదిచ్చుపట్ఠానం మహతుపట్ఠానం అబ్భుజ్జలనం సిరివ్హాయనం ఇతి వా ఇతి ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
౨౭. ‘‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవితం కప్పేన్తి, సేయ్యథిదం – సన్తికమ్మం పణిధికమ్మం భూతకమ్మం భూరికమ్మం వస్సకమ్మం వోస్సకమ్మం వత్థుకమ్మం వత్థుపరికమ్మం ఆచమనం న్హాపనం జుహనం వమనం విరేచనం ఉద్ధంవిరేచనం అధోవిరేచనం సీసవిరేచనం కణ్ణతేలం నేత్తతప్పనం నత్థుకమ్మం అఞ్జనం పచ్చఞ్జనం సాలాకియం సల్లకత్తియం దారకతికిచ్ఛా మూలభేసజ్జానం అనుప్పదానం ఓసధీనం పటిమోక్ఖో ఇతి వా ఇతి ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవా పటివిరతో సమణో గోతమో’తి – ఇతి వా హి, భిక్ఖవే, పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
‘‘ఇదం ఖో, భిక్ఖవే, అప్పమత్తకం ఓరమత్తకం సీలమత్తకం, యేన పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య.
మహాసీలం నిట్ఠితం.
పుబ్బన్తకప్పికా
౨౮. ‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, అఞ్ఞేవ ధమ్మా గమ్భీరా దుద్దసా దురనుబోధా సన్తా పణీతా అతక్కావచరా నిపుణా పణ్డితవేదనీయా, యే తథాగతో సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేతి, యేహి తథాగతస్స యథాభుచ్చం వణ్ణం సమ్మా వదమానా వదేయ్యుం. కతమే చ తే, భిక్ఖవే, ధమ్మా గమ్భీరా దుద్దసా దురనుబోధా సన్తా పణీతా అతక్కావచరా నిపుణా పణ్డితవేదనీయా, యే తథాగతో సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేతి, యేహి తథాగతస్స యథాభుచ్చం వణ్ణం సమ్మా వదమానా వదేయ్యుం?
౨౯. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా పుబ్బన్తకప్పికా పుబ్బన్తానుదిట్ఠినో, పుబ్బన్తం ఆరబ్భ అనేకవిహితాని అధిముత్తిపదాని [అధివుత్తిపదాని (సీ. పీ.)] అభివదన్తి అట్ఠారసహి వత్థూహి. తే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ పుబ్బన్తకప్పికా పుబ్బన్తానుదిట్ఠినో పుబ్బన్తం ఆరబ్భ అనేకవిహితాని అధిముత్తిపదాని అభివదన్తి అట్ఠారసహి వత్థూహి?
సస్సతవాదో
౩౦. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా సస్సతవాదా, సస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి చతూహి వత్థూహి. తే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ సస్సతవాదా సస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి చతూహి వత్థూహి?
౩౧. ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే ( ) [(పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపత్తిలేసే) (స్యా. క.)] అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తాలీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి అనేకానిపి జాతిసతాని అనేకానిపి జాతిసహస్సాని అనేకానిపి జాతిసతసహస్సాని – ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి.
‘‘సో ఏవమాహ – ‘సస్సతో అత్తా చ లోకో చ వఞ్ఝో కూటట్ఠో ఏసికట్ఠాయిట్ఠితో; తే చ సత్తా సన్ధావన్తి సంసరన్తి చవన్తి ఉపపజ్జన్తి, అత్థిత్వేవ సస్సతిసమం. తం కిస్స హేతు? అహఞ్హి ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసామి, యథాసమాహితే చిత్తే అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తాలీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి అనేకానిపి జాతిసతాని అనేకానిపి జాతిసహస్సాని అనేకానిపి జాతిసతసహస్సాని – అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నోతి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి. ఇమినామహం ఏతం జానామి ‘‘యథా సస్సతో అత్తా చ లోకో చ వఞ్ఝో కూటట్ఠో ఏసికట్ఠాయిట్ఠితో; తే చ సత్తా సన్ధావన్తి సంసరన్తి చవన్తి ఉపపజ్జన్తి, అత్థిత్వేవ సస్సతిసమ’’న్తి. ఇదం, భిక్ఖవే, పఠమం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా సస్సతవాదా సస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి.
౩౨. ‘‘దుతియే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ సస్సతవాదా సస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి సంవట్టవివట్టం ద్వేపి సంవట్టవివట్టాని తీణిపి సంవట్టవివట్టాని చత్తారిపి సంవట్టవివట్టాని పఞ్చపి సంవట్టవివట్టాని దసపి సంవట్టవివట్టాని – ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి.
‘‘సో ఏవమాహ – ‘సస్సతో అత్తా చ లోకో చ వఞ్ఝో కూటట్ఠో ఏసికట్ఠాయిట్ఠితో; తే చ సత్తా సన్ధావన్తి సంసరన్తి చవన్తి ఉపపజ్జన్తి, అత్థిత్వేవ సస్సతిసమం. తం కిస్స హేతు? అహఞ్హి ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసామి యథాసమాహితే చిత్తే అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి. సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి సంవట్టవివట్టం ద్వేపి సంవట్టవివట్టాని తీణిపి సంవట్టవివట్టాని చత్తారిపి సంవట్టవివట్టాని పఞ్చపి సంవట్టవివట్టాని దసపి సంవట్టవివట్టాని. అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నోతి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి. ఇమినామహం ఏతం జానామి ‘‘యథా సస్సతో అత్తా చ లోకో చ వఞ్ఝో కూటట్ఠో ఏసికట్ఠాయిట్ఠితో, తే చ సత్తా సన్ధావన్తి సంసరన్తి చవన్తి ఉపపజ్జన్తి, అత్థిత్వేవ సస్సతిసమ’’న్తి. ఇదం, భిక్ఖవే, దుతియం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా సస్సతవాదా సస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి.
౩౩. ‘‘తతియే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ సస్సతవాదా సస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సేయ్యథిదం – దసపి సంవట్టవివట్టాని వీసమ్పి సంవట్టవివట్టాని తింసమ్పి సంవట్టవివట్టాని చత్తాలీసమ్పి సంవట్టవివట్టాని – ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి.
‘‘సో ఏవమాహ – ‘సస్సతో అత్తా చ లోకో చ వఞ్ఝో కూటట్ఠో ఏసికట్ఠాయిట్ఠితో; తే చ సత్తా సన్ధావన్తి సంసరన్తి చవన్తి ఉపపజ్జన్తి, అత్థిత్వేవ సస్సతిసమం. తం కిస్స హేతు? అహఞ్హి ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసామి, యథాసమాహితే చిత్తే అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి. సేయ్యథిదం – దసపి సంవట్టవివట్టాని వీసమ్పి సంవట్టవివట్టాని తింసమ్పి సంవట్టవివట్టాని చత్తాలీసమ్పి సంవట్టవివట్టాని – ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నోతి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి. ఇమినామహం ఏతం జానామి ‘‘యథా సస్సతో అత్తా చ లోకో చ వఞ్ఝో కూటట్ఠో ఏసికట్ఠాయిట్ఠితో, తే చ సత్తా సన్ధావన్తి సంసరన్తి చవన్తి ఉపపజ్జన్తి, అత్థిత్వేవ సస్సతిసమ’’న్తి. ఇదం, భిక్ఖవే, తతియం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా సస్సతవాదా సస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి.
౩౪. ‘‘చతుత్థే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ సస్సతవాదా సస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా తక్కీ హోతి వీమంసీ, సో తక్కపరియాహతం వీమంసానుచరితం సయం పటిభానం ఏవమాహ – ‘సస్సతో అత్తా చ లోకో చ వఞ్ఝో కూటట్ఠో ఏసికట్ఠాయిట్ఠితో; తే చ సత్తా సన్ధావన్తి సంసరన్తి చవన్తి ఉపపజ్జన్తి, అత్థిత్వేవ సస్సతిసమ’న్తి. ఇదం, భిక్ఖవే, చతుత్థం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా సస్సతవాదా సస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి.
౩౫. ‘‘ఇమేహి ఖో తే, భిక్ఖవే, సమణబ్రాహ్మణా సస్సతవాదా సస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి చతూహి వత్థూహి. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సస్సతవాదా సస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి, సబ్బే తే ఇమేహేవ చతూహి వత్థూహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేన; నత్థి ఇతో బహిద్ధా.
౩౬. ‘‘తయిదం, భిక్ఖవే, తథాగతో పజానాతి – ‘ఇమే దిట్ఠిట్ఠానా ఏవంగహితా ఏవంపరామట్ఠా ఏవంగతికా భవన్తి ఏవంఅభిసమ్పరాయా’తి, తఞ్చ తథాగతో పజానాతి, తతో చ ఉత్తరితరం పజానాతి; తఞ్చ పజాననం [పజానం (?) దీ. ని. ౩.౩౬ పాళిఅట్ఠకథా పస్సితబ్బం] న పరామసతి, అపరామసతో చస్స పచ్చత్తఞ్ఞేవ నిబ్బుతి విదితా. వేదనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా అనుపాదావిముత్తో, భిక్ఖవే, తథాగతో.
౩౭. ‘‘ఇమే ఖో తే, భిక్ఖవే, ధమ్మా గమ్భీరా దుద్దసా దురనుబోధా సన్తా పణీతా అతక్కావచరా నిపుణా పణ్డితవేదనీయా, యే తథాగతో సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేతి, యేహి తథాగతస్స యథాభుచ్చం వణ్ణం సమ్మా వదమానా వదేయ్యుం.
పఠమభాణవారో.
ఏకచ్చసస్సతవాదో
౩౮. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా ఏకచ్చసస్సతికా ఏకచ్చఅసస్సతికా ఏకచ్చం సస్సతం ఏకచ్చం అసస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి చతూహి వత్థూహి. తే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ ఏకచ్చసస్సతికా ఏకచ్చఅసస్సతికా ఏకచ్చం సస్సతం ఏకచ్చం అసస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి చతూహి వత్థూహి?
౩౯. ‘‘హోతి ఖో సో, భిక్ఖవే, సమయో, యం కదాచి కరహచి దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేన అయం లోకో సంవట్టతి. సంవట్టమానే లోకే యేభుయ్యేన సత్తా ఆభస్సరసంవత్తనికా హోన్తి. తే తత్థ హోన్తి మనోమయా పీతిభక్ఖా సయంపభా అన్తలిక్ఖచరా సుభట్ఠాయినో, చిరం దీఘమద్ధానం తిట్ఠన్తి.
౪౦. ‘‘హోతి ఖో సో, భిక్ఖవే, సమయో, యం కదాచి కరహచి దీఘస్స అద్ధునో అచ్చయేన అయం లోకో వివట్టతి. వివట్టమానే లోకే సుఞ్ఞం బ్రహ్మవిమానం పాతుభవతి. అథ ఖో అఞ్ఞతరో సత్తో ఆయుక్ఖయా వా పుఞ్ఞక్ఖయా వా ఆభస్సరకాయా చవిత్వా సుఞ్ఞం బ్రహ్మవిమానం ఉపపజ్జతి. సో తత్థ హోతి మనోమయో పీతిభక్ఖో సయంపభో అన్తలిక్ఖచరో సుభట్ఠాయీ, చిరం దీఘమద్ధానం తిట్ఠతి.
౪౧. ‘‘తస్స తత్థ ఏకకస్స దీఘరత్తం నివుసితత్తా అనభిరతి పరితస్సనా ఉపపజ్జతి – ‘అహో వత అఞ్ఞేపి సత్తా ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛేయ్యు’న్తి. అథ అఞ్ఞేపి సత్తా ఆయుక్ఖయా వా పుఞ్ఞక్ఖయా వా ఆభస్సరకాయా చవిత్వా బ్రహ్మవిమానం ఉపపజ్జన్తి తస్స సత్తస్స సహబ్యతం. తేపి తత్థ హోన్తి మనోమయా పీతిభక్ఖా సయంపభా అన్తలిక్ఖచరా సుభట్ఠాయినో, చిరం దీఘమద్ధానం తిట్ఠన్తి.
౪౨. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యో సో సత్తో పఠమం ఉపపన్నో తస్స ఏవం హోతి – ‘అహమస్మి బ్రహ్మా మహాబ్రహ్మా అభిభూ అనభిభూతో అఞ్ఞదత్థుదసో వసవత్తీ ఇస్సరో కత్తా నిమ్మాతా సేట్ఠో సజితా [సజ్జితా (స్యా. కం.)] వసీ పితా భూతభబ్యానం. మయా ఇమే సత్తా నిమ్మితా. తం కిస్స హేతు? మమఞ్హి పుబ్బే ఏతదహోసి – ‘‘అహో వత అఞ్ఞేపి సత్తా ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛేయ్యు’’న్తి. ఇతి మమ చ మనోపణిధి, ఇమే చ సత్తా ఇత్థత్తం ఆగతా’తి.
‘‘యేపి తే సత్తా పచ్ఛా ఉపపన్నా, తేసమ్పి ఏవం హోతి – ‘అయం ఖో భవం బ్రహ్మా మహాబ్రహ్మా అభిభూ అనభిభూతో అఞ్ఞదత్థుదసో వసవత్తీ ఇస్సరో కత్తా నిమ్మాతా సేట్ఠో సజితా వసీ పితా భూతభబ్యానం. ఇమినా మయం భోతా బ్రహ్మునా నిమ్మితా. తం కిస్స హేతు? ఇమఞ్హి మయం అద్దసామ ఇధ పఠమం ఉపపన్నం, మయం పనమ్హ పచ్ఛా ఉపపన్నా’తి.
౪౩. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, యో సో సత్తో పఠమం ఉపపన్నో, సో దీఘాయుకతరో చ హోతి వణ్ణవన్తతరో చ మహేసక్ఖతరో చ. యే పన తే సత్తా పచ్ఛా ఉపపన్నా, తే అప్పాయుకతరా చ హోన్తి దుబ్బణ్ణతరా చ అప్పేసక్ఖతరా చ.
౪౪. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, విజ్జతి, యం అఞ్ఞతరో సత్తో తమ్హా కాయా చవిత్వా ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛతి. ఇత్థత్తం ఆగతో సమానో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి. అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో సమానో ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే తం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, తతో పరం నానుస్సరతి.
‘‘సో ఏవమాహ – ‘యో ఖో సో భవం బ్రహ్మా మహాబ్రహ్మా అభిభూ అనభిభూతో అఞ్ఞదత్థుదసో వసవత్తీ ఇస్సరో కత్తా నిమ్మాతా సేట్ఠో సజితా వసీ పితా భూతభబ్యానం, యేన మయం భోతా బ్రహ్మునా నిమ్మితా, సో నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతి. యే పన మయం అహుమ్హా తేన భోతా బ్రహ్మునా నిమ్మితా, తే మయం అనిచ్చా అద్ధువా అప్పాయుకా చవనధమ్మా ఇత్థత్తం ఆగతా’తి. ఇదం ఖో, భిక్ఖవే, పఠమం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా ఏకచ్చసస్సతికా ఏకచ్చఅసస్సతికా ఏకచ్చం సస్సతం ఏకచ్చం అసస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి.
౪౫. ‘‘దుతియే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ ఏకచ్చసస్సతికా ఏకచ్చఅసస్సతికా ఏకచ్చం సస్సతం ఏకచ్చం అసస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి? సన్తి, భిక్ఖవే, ఖిడ్డాపదోసికా నామ దేవా, తే అతివేలం హస్సఖిడ్డారతిధమ్మసమాపన్నా [హసఖిడ్డారతిధమ్మసమాపన్నా (క.)] విహరన్తి. తేసం అతివేలం హస్సఖిడ్డారతిధమ్మసమాపన్నానం విహరతం సతి సమ్ముస్సతి [పముస్సతి (సీ. స్యా.)]. సతియా సమ్మోసా తే దేవా తమ్హా కాయా చవన్తి.
౪౬. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, విజ్జతి యం అఞ్ఞతరో సత్తో తమ్హా కాయా చవిత్వా ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛతి. ఇత్థత్తం ఆగతో సమానో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి. అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో సమానో ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే తం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, తతో పరం నానుస్సరతి.
‘‘సో ఏవమాహ – ‘యే ఖో తే భోన్తో దేవా న ఖిడ్డాపదోసికా, తే న అతివేలం హస్సఖిడ్డారతిధమ్మసమాపన్నా విహరన్తి. తేసం న అతివేలం హస్సఖిడ్డారతిధమ్మసమాపన్నానం విహరతం సతి న సమ్ముస్సతి. సతియా అసమ్మోసా తే దేవా తమ్హా కాయా న చవన్తి; నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సన్తి. యే పన మయం అహుమ్హా ఖిడ్డాపదోసికా, తే మయం అతివేలం హస్సఖిడ్డారతిధమ్మసమాపన్నా విహరిమ్హా. తేసం నో అతివేలం హస్సఖిడ్డారతిధమ్మసమాపన్నానం విహరతం సతి సమ్ముస్సతి. సతియా సమ్మోసా ఏవం మయం తమ్హా కాయా చుతా అనిచ్చా అద్ధువా అప్పాయుకా చవనధమ్మా ఇత్థత్తం ఆగతా’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, దుతియం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా ఏకచ్చసస్సతికా ఏకచ్చఅసస్సతికా ఏకచ్చం సస్సతం ఏకచ్చం అసస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి.
౪౭. ‘‘తతియే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ ఏకచ్చసస్సతికా ఏకచ్చఅసస్సతికా ఏకచ్చం సస్సతం ఏకచ్చం అసస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి? సన్తి, భిక్ఖవే, మనోపదోసికా నామ దేవా, తే అతివేలం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉపనిజ్ఝాయన్తి. తే అతివేలం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉపనిజ్ఝాయన్తా అఞ్ఞమఞ్ఞమ్హి చిత్తాని పదూసేన్తి. తే అఞ్ఞమఞ్ఞం పదుట్ఠచిత్తా కిలన్తకాయా కిలన్తచిత్తా. తే దేవా తమ్హా కాయా చవన్తి.
౪౮. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, విజ్జతి యం అఞ్ఞతరో సత్తో తమ్హా కాయా చవిత్వా ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛతి. ఇత్థత్తం ఆగతో సమానో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి. అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో సమానో ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే తం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, తతో పరం నానుస్సరతి.
‘‘సో ఏవమాహ – ‘యే ఖో తే భోన్తో దేవా న మనోపదోసికా, తే నాతివేలం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉపనిజ్ఝాయన్తి. తే నాతివేలం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉపనిజ్ఝాయన్తా అఞ్ఞమఞ్ఞమ్హి చిత్తాని నప్పదూసేన్తి. తే అఞ్ఞమఞ్ఞం అప్పదుట్ఠచిత్తా అకిలన్తకాయా అకిలన్తచిత్తా. తే దేవా తమ్హా కాయా న చవన్తి, నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సన్తి. యే పన మయం అహుమ్హా మనోపదోసికా, తే మయం అతివేలం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉపనిజ్ఝాయిమ్హా. తే మయం అతివేలం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉపనిజ్ఝాయన్తా అఞ్ఞమఞ్ఞమ్హి చిత్తాని పదూసిమ్హా, తే మయం అఞ్ఞమఞ్ఞం పదుట్ఠచిత్తా కిలన్తకాయా కిలన్తచిత్తా. ఏవం మయం తమ్హా కాయా చుతా అనిచ్చా అద్ధువా అప్పాయుకా చవనధమ్మా ఇత్థత్తం ఆగతా’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, తతియం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా ఏకచ్చసస్సతికా ఏకచ్చఅసస్సతికా ఏకచ్చం సస్సతం ఏకచ్చం అసస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి.
౪౯. ‘‘చతుత్థే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ ఏకచ్చసస్సతికా ఏకచ్చఅసస్సతికా ఏకచ్చం సస్సతం ఏకచ్చం అసస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా తక్కీ హోతి వీమంసీ. సో తక్కపరియాహతం వీమంసానుచరితం సయంపటిభానం ఏవమాహ – ‘యం ఖో ఇదం వుచ్చతి చక్ఖుం ఇతిపి సోతం ఇతిపి ఘానం ఇతిపి జివ్హా ఇతిపి కాయో ఇతిపి, అయం అత్తా అనిచ్చో అద్ధువో అసస్సతో విపరిణామధమ్మో. యఞ్చ ఖో ఇదం వుచ్చతి చిత్తన్తి వా మనోతి వా విఞ్ఞాణన్తి వా అయం అత్తా నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతీ’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, చతుత్థం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా ఏకచ్చసస్సతికా ఏకచ్చఅసస్సతికా ఏకచ్చం సస్సతం ఏకచ్చం అసస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి.
౫౦. ‘‘ఇమేహి ఖో తే, భిక్ఖవే, సమణబ్రాహ్మణా ఏకచ్చసస్సతికా ఏకచ్చఅసస్సతికా ఏకచ్చం సస్సతం ఏకచ్చం అసస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి చతూహి వత్థూహి. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఏకచ్చసస్సతికా ఏకచ్చఅసస్సతికా ఏకచ్చం సస్సతం ఏకచ్చం అసస్సతం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి, సబ్బే తే ఇమేహేవ చతూహి వత్థూహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేన; నత్థి ఇతో బహిద్ధా.
౫౧. ‘‘తయిదం, భిక్ఖవే, తథాగతో పజానాతి – ‘ఇమే దిట్ఠిట్ఠానా ఏవంగహితా ఏవంపరామట్ఠా ఏవంగతికా భవన్తి ఏవంఅభిసమ్పరాయా’తి. తఞ్చ తథాగతో పజానాతి, తతో చ ఉత్తరితరం పజానాతి, తఞ్చ పజాననం న పరామసతి, అపరామసతో చస్స పచ్చత్తఞ్ఞేవ నిబ్బుతి విదితా. వేదనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా అనుపాదావిముత్తో, భిక్ఖవే, తథాగతో.
౫౨. ‘‘ఇమే ఖో తే, భిక్ఖవే, ధమ్మా గమ్భీరా దుద్దసా దురనుబోధా సన్తా పణీతా అతక్కావచరా నిపుణా పణ్డితవేదనీయా, యే తథాగతో సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేతి, యేహి తథాగతస్స యథాభుచ్చం వణ్ణం సమ్మా వదమానా వదేయ్యుం.
అన్తానన్తవాదో
౫౩. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అన్తానన్తికా అన్తానన్తం లోకస్స పఞ్ఞపేన్తి చతూహి వత్థూహి. తే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ అన్తానన్తికా అన్తానన్తం లోకస్స పఞ్ఞపేన్తి చతూహి వత్థూహి?
౫౪. ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే అన్తసఞ్ఞీ లోకస్మిం విహరతి.
‘‘సో ఏవమాహ – ‘అన్తవా అయం లోకో పరివటుమో. తం కిస్స హేతు? అహఞ్హి ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసామి, యథాసమాహితే చిత్తే అన్తసఞ్ఞీ లోకస్మిం విహరామి. ఇమినామహం ఏతం జానామి – యథా అన్తవా అయం లోకో పరివటుమో’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, పఠమం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అన్తానన్తికా అన్తానన్తం లోకస్స పఞ్ఞపేన్తి.
౫౫. ‘‘దుతియే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ అన్తానన్తికా అన్తానన్తం లోకస్స పఞ్ఞపేన్తి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే అనన్తసఞ్ఞీ లోకస్మిం విహరతి.
‘‘సో ఏవమాహ – ‘అనన్తో అయం లోకో అపరియన్తో. యే తే సమణబ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘‘అన్తవా అయం లోకో పరివటుమో’’తి, తేసం ముసా. అనన్తో అయం లోకో అపరియన్తో. తం కిస్స హేతు? అహఞ్హి ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసామి, యథాసమాహితే చిత్తే అనన్తసఞ్ఞీ లోకస్మిం విహరామి. ఇమినామహం ఏతం జానామి – యథా అనన్తో అయం లోకో అపరియన్తో’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, దుతియం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అన్తానన్తికా అన్తానన్తం లోకస్స పఞ్ఞపేన్తి.
౫౬. ‘‘తతియే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ అన్తానన్తికా అన్తానన్తం లోకస్స పఞ్ఞపేన్తి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే ఉద్ధమధో అన్తసఞ్ఞీ లోకస్మిం విహరతి, తిరియం అనన్తసఞ్ఞీ.
‘‘సో ఏవమాహ – ‘అన్తవా చ అయం లోకో అనన్తో చ. యే తే సమణబ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘‘అన్తవా అయం లోకో పరివటుమో’’తి, తేసం ముసా. యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘‘అనన్తో అయం లోకో అపరియన్తో’’తి, తేసమ్పి ముసా. అన్తవా చ అయం లోకో అనన్తో చ. తం కిస్స హేతు? అహఞ్హి ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసామి, యథాసమాహితే చిత్తే ఉద్ధమధో అన్తసఞ్ఞీ లోకస్మిం విహరామి, తిరియం అనన్తసఞ్ఞీ. ఇమినామహం ఏతం జానామి – యథా అన్తవా చ అయం లోకో అనన్తో చా’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, తతియం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అన్తానన్తికా అన్తానన్తం లోకస్స పఞ్ఞపేన్తి.
౫౭. ‘‘చతుత్థే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ అన్తానన్తికా అన్తానన్తం లోకస్స పఞ్ఞపేన్తి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా తక్కీ హోతి వీమంసీ. సో తక్కపరియాహతం వీమంసానుచరితం సయంపటిభానం ఏవమాహ – ‘నేవాయం లోకో అన్తవా, న పనానన్తో. యే తే సమణబ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘‘అన్తవా అయం లోకో పరివటుమో’’తి, తేసం ముసా. యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘‘అనన్తో అయం లోకో అపరియన్తో’’తి, తేసమ్పి ముసా. యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘‘అన్తవా చ అయం లోకో అనన్తో చా’’తి, తేసమ్పి ముసా. నేవాయం లోకో అన్తవా, న పనానన్తో’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, చతుత్థం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అన్తానన్తికా అన్తానన్తం లోకస్స పఞ్ఞపేన్తి.
౫౮. ‘‘ఇమేహి ఖో తే, భిక్ఖవే, సమణబ్రాహ్మణా అన్తానన్తికా అన్తానన్తం లోకస్స పఞ్ఞపేన్తి చతూహి వత్థూహి. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అన్తానన్తికా అన్తానన్తం లోకస్స పఞ్ఞపేన్తి, సబ్బే తే ఇమేహేవ చతూహి వత్థూహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేన; నత్థి ఇతో బహిద్ధా.
౫౯. ‘‘తయిదం, భిక్ఖవే, తథాగతో పజానాతి – ‘ఇమే దిట్ఠిట్ఠానా ఏవంగహితా ఏవంపరామట్ఠా ఏవంగతికా భవన్తి ఏవంఅభిసమ్పరాయా’తి. తఞ్చ తథాగతో పజానాతి, తతో చ ఉత్తరితరం పజానాతి, తఞ్చ పజాననం న పరామసతి, అపరామసతో చస్స పచ్చత్తఞ్ఞేవ నిబ్బుతి విదితా. వేదనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా అనుపాదావిముత్తో, భిక్ఖవే, తథాగతో.
౬౦. ‘‘ఇమే ఖో తే, భిక్ఖవే, ధమ్మా గమ్భీరా దుద్దసా దురనుబోధా సన్తా పణీతా అతక్కావచరా నిపుణా పణ్డితవేదనీయా, యే తథాగతో సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేతి, యేహి తథాగతస్స యథాభుచ్చం వణ్ణం సమ్మా వదమానా వదేయ్యుం.
అమరావిక్ఖేపవాదో
౬౧. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అమరావిక్ఖేపికా, తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠా సమానా వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జన్తి అమరావిక్ఖేపం చతూహి వత్థూహి. తే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ అమరావిక్ఖేపికా తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠా సమానా వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జన్తి అమరావిక్ఖేపం చతూహి వత్థూహి?
౬౨. ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ‘ఇదం కుసల’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, ‘ఇదం అకుసల’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘అహం ఖో ‘‘ఇదం కుసల’’న్తి యథాభూతం నప్పజానామి, ‘‘ఇదం అకుసల’’న్తి యథాభూతం నప్పజానామి. అహఞ్చే ఖో పన ‘‘ఇదం కుసల’’న్తి యథాభూతం అప్పజానన్తో, ‘‘ఇదం అకుసల’’న్తి యథాభూతం అప్పజానన్తో, ‘ఇదం కుసల’న్తి వా బ్యాకరేయ్యం, ‘ఇదం అకుసల’న్తి వా బ్యాకరేయ్యం, తం మమస్స ముసా. యం మమస్స ముసా, సో మమస్స విఘాతో. యో మమస్స విఘాతో సో మమస్స అన్తరాయో’తి. ఇతి సో ముసావాదభయా ముసావాదపరిజేగుచ్ఛా నేవిదం కుసలన్తి బ్యాకరోతి, న పనిదం అకుసలన్తి బ్యాకరోతి, తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠో సమానో వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జతి అమరావిక్ఖేపం – ‘ఏవన్తిపి మే నో; తథాతిపి మే నో; అఞ్ఞథాతిపి మే నో; నోతిపి మే నో; నో నోతిపి మే నో’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, పఠమం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అమరావిక్ఖేపికా తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠా సమానా వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జన్తి అమరావిక్ఖేపం.
౬౩. ‘‘దుతియే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ అమరావిక్ఖేపికా తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠా సమానా వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జన్తి అమరావిక్ఖేపం? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ‘ఇదం కుసల’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, ‘ఇదం అకుసల’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘అహం ఖో ‘‘ఇదం కుసల’’న్తి యథాభూతం నప్పజానామి, ‘‘ఇదం అకుసల’’న్తి యథాభూతం నప్పజానామి. అహఞ్చే ఖో పన ‘‘ఇదం కుసల’’న్తి యథాభూతం అప్పజానన్తో, ‘‘ఇదం అకుసల’’న్తి యథాభూతం అప్పజానన్తో, ‘‘ఇదం కుసల’’న్తి వా బ్యాకరేయ్యం, ‘‘ఇదం అకుసల’న్తి వా బ్యాకరేయ్యం, తత్థ మే అస్స ఛన్దో వా రాగో వా దోసో వా పటిఘో వా. యత్థ [యో (?)] మే అస్స ఛన్దో వా రాగో వా దోసో వా పటిఘో వా, తం మమస్స ఉపాదానం. యం మమస్స ఉపాదానం, సో మమస్స విఘాతో. యో మమస్స విఘాతో, సో మమస్స అన్తరాయో’తి. ఇతి సో ఉపాదానభయా ఉపాదానపరిజేగుచ్ఛా నేవిదం కుసలన్తి బ్యాకరోతి, న పనిదం అకుసలన్తి బ్యాకరోతి, తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠో సమానో వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జతి అమరావిక్ఖేపం – ‘ఏవన్తిపి మే నో; తథాతిపి మే నో; అఞ్ఞథాతిపి మే నో; నోతిపి మే నో; నో నోతిపి మే నో’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, దుతియం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అమరావిక్ఖేపికా తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠా సమానా వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జన్తి అమరావిక్ఖేపం.
౬౪. ‘‘తతియే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ అమరావిక్ఖేపికా తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠా సమానా వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జన్తి అమరావిక్ఖేపం? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ‘ఇదం కుసల’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, ‘ఇదం అకుసల’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘అహం ఖో ‘‘ఇదం కుసల’’న్తి యథాభూతం నప్పజానామి, ‘‘ఇదం అకుసల’న్తి యథాభూతం నప్పజానామి. అహఞ్చే ఖో పన ‘‘ఇదం కుసల’’న్తి యథాభూతం అప్పజానన్తో ‘‘ఇదం అకుసల’’న్తి యథాభూతం అప్పజానన్తో ‘‘ఇదం కుసల’’న్తి వా బ్యాకరేయ్యం, ‘‘ఇదం అకుసల’’న్తి వా బ్యాకరేయ్యం. సన్తి హి ఖో సమణబ్రాహ్మణా పణ్డితా నిపుణా కతపరప్పవాదా వాలవేధిరూపా, తే భిన్దన్తా [వోభిన్దన్తా (సీ. పీ.)] మఞ్ఞే చరన్తి పఞ్ఞాగతేన దిట్ఠిగతాని, తే మం తత్థ సమనుయుఞ్జేయ్యుం సమనుగాహేయ్యుం సమనుభాసేయ్యుం. యే మం తత్థ సమనుయుఞ్జేయ్యుం సమనుగాహేయ్యుం సమనుభాసేయ్యుం, తేసాహం న సమ్పాయేయ్యం. యేసాహం న సమ్పాయేయ్యం, సో మమస్స విఘాతో. యో మమస్స విఘాతో, సో మమస్స అన్తరాయో’తి. ఇతి సో అనుయోగభయా అనుయోగపరిజేగుచ్ఛా నేవిదం కుసలన్తి బ్యాకరోతి, న పనిదం అకుసలన్తి బ్యాకరోతి, తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠో సమానో వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జతి అమరావిక్ఖేపం – ‘ఏవన్తిపి మే నో; తథాతిపి మే నో; అఞ్ఞథాతిపి మే నో; నోతిపి మే నో; నో నోతిపి మే నో’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, తతియం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అమరావిక్ఖేపికా తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠా సమానా వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జన్తి అమరావిక్ఖేపం.
౬౫. ‘‘చతుత్థే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ అమరావిక్ఖేపికా తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠా సమానా వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జన్తి అమరావిక్ఖేపం? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా మన్దో హోతి మోమూహో. సో మన్దత్తా మోమూహత్తా తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠో సమానో వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జతి అమరావిక్ఖేపం – ‘అత్థి పరో లోకో’తి ఇతి చే మం పుచ్ఛసి, ‘అత్థి పరో లోకో’తి ఇతి చే మే అస్స, ‘అత్థి పరో లోకో’తి ఇతి తే నం బ్యాకరేయ్యం, ‘ఏవన్తిపి మే నో, తథాతిపి మే నో, అఞ్ఞథాతిపి మే నో, నోతిపి మే నో, నో నోతిపి మే నో’తి. ‘నత్థి పరో లోకో…పే… ‘అత్థి చ నత్థి చ పరో లోకో…పే… ‘నేవత్థి న నత్థి పరో లోకో…పే… ‘అత్థి సత్తా ఓపపాతికా …పే… ‘నత్థి సత్తా ఓపపాతికా…పే… ‘అత్థి చ నత్థి చ సత్తా ఓపపాతికా…పే… ‘నేవత్థి న నత్థి సత్తా ఓపపాతికా…పే… ‘అత్థి సుకతదుక్కటానం [సుకటదుక్కటానం (సీ. స్యా. కం.)] కమ్మానం ఫలం విపాకో…పే… ‘నత్థి సుకతదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో…పే… ‘అత్థి చ నత్థి చ సుకతదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో…పే… ‘నేవత్థి న నత్థి సుకతదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో…పే… ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా…పే… ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా…పే… ‘హోతి చ న చ హోతి [న హోతి చ (సీ. క.)] తథాగతో పరం మరణా…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి ఇతి చే మం పుచ్ఛసి, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఇతి చే మే అస్స, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఇతి తే నం బ్యాకరేయ్యం, ‘ఏవన్తిపి మే నో, తథాతిపి మే నో, అఞ్ఞథాతిపి మే నో, నోతిపి మే నో, నో నోతిపి మే నో’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, చతుత్థం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అమరావిక్ఖేపికా తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠా సమానా వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జన్తి అమరావిక్ఖేపం.
౬౬. ‘‘ఇమేహి ఖో తే, భిక్ఖవే, సమణబ్రాహ్మణా అమరావిక్ఖేపికా తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠా సమానా వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జన్తి అమరావిక్ఖేపం చతూహి వత్థూహి. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అమరావిక్ఖేపికా తత్థ తత్థ పఞ్హం పుట్ఠా సమానా వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జన్తి అమరావిక్ఖేపం, సబ్బే తే ఇమేహేవ చతూహి వత్థూహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేన, నత్థి ఇతో బహిద్ధా…పే… యేహి తథాగతస్స యథాభుచ్చం వణ్ణం సమ్మా వదమానా వదేయ్యుం.
అధిచ్చసముప్పన్నవాదో
౬౭. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అధిచ్చసముప్పన్నికా అధిచ్చసముప్పన్నం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి ద్వీహి వత్థూహి. తే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ అధిచ్చసముప్పన్నికా అధిచ్చసముప్పన్నం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి ద్వీహి వత్థూహి?
౬౮. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, అసఞ్ఞసత్తా నామ దేవా. సఞ్ఞుప్పాదా చ పన తే దేవా తమ్హా కాయా చవన్తి. ఠానం ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, విజ్జతి, యం అఞ్ఞతరో సత్తో తమ్హా కాయా చవిత్వా ఇత్థత్తం ఆగచ్ఛతి. ఇత్థత్తం ఆగతో సమానో అగారస్మా అనగారియం పబ్బజతి. అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో సమానో ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే సఞ్ఞుప్పాదం అనుస్సరతి, తతో పరం నానుస్సరతి. సో ఏవమాహ – ‘అధిచ్చసముప్పన్నో అత్తా చ లోకో చ. తం కిస్స హేతు? అహఞ్హి పుబ్బే నాహోసిం, సోమ్హి ఏతరహి అహుత్వా సన్తతాయ పరిణతో’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, పఠమం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అధిచ్చసముప్పన్నికా అధిచ్చసముప్పన్నం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి.
౬౯. ‘‘దుతియే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ అధిచ్చసముప్పన్నికా అధిచ్చసముప్పన్నం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా తక్కీ హోతి వీమంసీ. సో తక్కపరియాహతం వీమంసానుచరితం సయంపటిభానం ఏవమాహ – ‘అధిచ్చసముప్పన్నో అత్తా చ లోకో చా’తి. ఇదం, భిక్ఖవే, దుతియం ఠానం, యం ఆగమ్మ యం ఆరబ్భ ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అధిచ్చసముప్పన్నికా అధిచ్చసముప్పన్నం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి.
౭౦. ‘‘ఇమేహి ఖో తే, భిక్ఖవే, సమణబ్రాహ్మణా అధిచ్చసముప్పన్నికా అధిచ్చసముప్పన్నం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి ద్వీహి వత్థూహి. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అధిచ్చసముప్పన్నికా అధిచ్చసముప్పన్నం అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేన్తి, సబ్బే తే ఇమేహేవ ద్వీహి వత్థూహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేన, నత్థి ఇతో బహిద్ధా…పే… యేహి తథాగతస్స యథాభుచ్చం వణ్ణం సమ్మా వదమానా వదేయ్యుం.
౭౧. ‘‘ఇమేహి ఖో తే, భిక్ఖవే, సమణబ్రాహ్మణా పుబ్బన్తకప్పికా పుబ్బన్తానుదిట్ఠినో పుబ్బన్తం ఆరబ్భ అనేకవిహితాని అధిముత్తిపదాని అభివదన్తి అట్ఠారసహి వత్థూహి. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా పుబ్బన్తకప్పికా పుబ్బన్తానుదిట్ఠినో పుబ్బన్తమారబ్భ అనేకవిహితాని అధిముత్తిపదాని అభివదన్తి, సబ్బే తే ఇమేహేవ అట్ఠారసహి వత్థూహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేన, నత్థి ఇతో బహిద్ధా.
౭౨. ‘‘తయిదం, భిక్ఖవే, తథాగతో పజానాతి – ‘ఇమే దిట్ఠిట్ఠానా ఏవంగహితా ఏవంపరామట్ఠా ఏవంగతికా భవన్తి ఏవంఅభిసమ్పరాయా’తి. తఞ్చ తథాగతో పజానాతి, తతో చ ఉత్తరితరం పజానాతి, తఞ్చ పజాననం న పరామసతి, అపరామసతో చస్స పచ్చత్తఞ్ఞేవ నిబ్బుతి విదితా. వేదనానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా అనుపాదావిముత్తో, భిక్ఖవే, తథాగతో.
౭౩. ‘‘ఇమే ఖో తే, భిక్ఖవే, ధమ్మా గమ్భీరా దుద్దసా దురనుబోధా సన్తా పణీతా అతక్కావచరా నిపుణా పణ్డితవేదనీయా, యే తథాగతో సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేతి, యేహి తథాగతస్స యథాభుచ్చం వణ్ణం సమ్మా వదమానా వదేయ్యుం.
దుతియభాణవారో.
అపరన్తకప్పికా
౭౪. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా అపరన్తకప్పికా అపరన్తానుదిట్ఠినో, అపరన్తం ఆరబ్భ అనేకవిహితాని అధిముత్తిపదాని అభివదన్తి చతుచత్తారీసాయ [చతుచత్తాలీసాయ (స్యా. కం.)] వత్థూహి. తే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ అపరన్తకప్పికా అపరన్తానుదిట్ఠినో అపరన్తం ఆరబ్భ అనేకవిహితాని అధిముత్తిపదాని అభివదన్తి చతుచత్తారీసాయ వత్థూహి?
సఞ్ఞీవాదో
౭౫. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా ఉద్ధమాఘాతనికా సఞ్ఞీవాదా ఉద్ధమాఘాతనం సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి సోళసహి వత్థూహి. తే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ ఉద్ధమాఘాతనికా సఞ్ఞీవాదా ఉద్ధమాఘాతనం సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి సోళసహి వత్థూహి?
౭౬. ‘‘‘రూపీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా సఞ్ఞీ’తి నం పఞ్ఞపేన్తి. ‘అరూపీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా సఞ్ఞీ’తి నం పఞ్ఞపేన్తి. ‘రూపీ చ అరూపీ చ అత్తా హోతి…పే… నేవరూపీ నారూపీ అత్తా హోతి… అన్తవా అత్తా హోతి… అనన్తవా అత్తా హోతి… అన్తవా చ అనన్తవా చ అత్తా హోతి… నేవన్తవా నానన్తవా అత్తా హోతి… ఏకత్తసఞ్ఞీ అత్తా హోతి… నానత్తసఞ్ఞీ అత్తా హోతి… పరిత్తసఞ్ఞీ అత్తా హోతి… అప్పమాణసఞ్ఞీ అత్తా హోతి… ఏకన్తసుఖీ అత్తా హోతి… ఏకన్తదుక్ఖీ అత్తా హోతి. సుఖదుక్ఖీ అత్తా హోతి. అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా సఞ్ఞీ’తి నం పఞ్ఞపేన్తి.
౭౭. ‘‘ఇమేహి ఖో తే, భిక్ఖవే, సమణబ్రాహ్మణా ఉద్ధమాఘాతనికా సఞ్ఞీవాదా ఉద్ధమాఘాతనం సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి సోళసహి వత్థూహి. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఉద్ధమాఘాతనికా సఞ్ఞీవాదా ఉద్ధమాఘాతనం సఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి, సబ్బే తే ఇమేహేవ సోళసహి వత్థూహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేన, నత్థి ఇతో బహిద్ధా…పే… యేహి తథాగతస్స యథాభుచ్చం వణ్ణం సమ్మా వదమానా వదేయ్యుం.
అసఞ్ఞీవాదో
౭౮. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా ఉద్ధమాఘాతనికా అసఞ్ఞీవాదా ఉద్ధమాఘాతనం అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అట్ఠహి వత్థూహి. తే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ ఉద్ధమాఘాతనికా అసఞ్ఞీవాదా ఉద్ధమాఘాతనం అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అట్ఠహి వత్థూహి?
౭౯. ‘‘‘రూపీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా అసఞ్ఞీ’తి నం పఞ్ఞపేన్తి. ‘అరూపీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా అసఞ్ఞీ’తి నం పఞ్ఞపేన్తి. ‘రూపీ చ అరూపీ చ అత్తా హోతి…పే… నేవరూపీ నారూపీ అత్తా హోతి… అన్తవా అత్తా హోతి… అనన్తవా అత్తా హోతి… అన్తవా చ అనన్తవా చ అత్తా హోతి… నేవన్తవా నానన్తవా అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా అసఞ్ఞీ’తి నం పఞ్ఞపేన్తి.
౮౦. ‘‘ఇమేహి ఖో తే, భిక్ఖవే, సమణబ్రాహ్మణా ఉద్ధమాఘాతనికా అసఞ్ఞీవాదా ఉద్ధమాఘాతనం అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అట్ఠహి వత్థూహి. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఉద్ధమాఘాతనికా అసఞ్ఞీవాదా ఉద్ధమాఘాతనం అసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి, సబ్బే తే ఇమేహేవ అట్ఠహి వత్థూహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేన, నత్థి ఇతో బహిద్ధా…పే… యేహి తథాగతస్స యథాభుచ్చం వణ్ణం సమ్మా వదమానా వదేయ్యుం.
నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞీవాదో
౮౧. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా ఉద్ధమాఘాతనికా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞీవాదా, ఉద్ధమాఘాతనం నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అట్ఠహి వత్థూహి. తే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ ఉద్ధమాఘాతనికా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞీవాదా ఉద్ధమాఘాతనం నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అట్ఠహి వత్థూహి?
౮౨. ‘‘‘రూపీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞీ’తి నం పఞ్ఞపేన్తి ‘అరూపీ అత్తా హోతి…పే… రూపీ చ అరూపీ చ అత్తా హోతి… నేవరూపీ నారూపీ అత్తా హోతి… అన్తవా అత్తా హోతి… అనన్తవా అత్తా హోతి… అన్తవా చ అనన్తవా చ అత్తా హోతి… నేవన్తవా నానన్తవా అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞీ’తి నం పఞ్ఞపేన్తి.
౮౩. ‘‘ఇమేహి ఖో తే, భిక్ఖవే, సమణబ్రాహ్మణా ఉద్ధమాఘాతనికా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞీవాదా ఉద్ధమాఘాతనం నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి అట్ఠహి వత్థూహి. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఉద్ధమాఘాతనికా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞీవాదా ఉద్ధమాఘాతనం నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞిం అత్తానం పఞ్ఞపేన్తి, సబ్బే తే ఇమేహేవ అట్ఠహి వత్థూహి…పే… యేహి తథాగతస్స యథాభుచ్చం వణ్ణం సమ్మా వదమానా వదేయ్యుం.
ఉచ్ఛేదవాదో
౮౪. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా ఉచ్ఛేదవాదా సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి సత్తహి వత్థూహి. తే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ ఉచ్ఛేదవాదా సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి సత్తహి వత్థూహి?
౮౫. ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఏవంవాదీ హోతి ఏవందిట్ఠి [ఏవందిట్ఠీ (క. పీ.)] – ‘యతో ఖో, భో, అయం అత్తా రూపీ చాతుమహాభూతికో మాతాపేత్తికసమ్భవో కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి, న హోతి పరం మరణా, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతీ’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి.
౮౬. ‘‘తమఞ్ఞో ఏవమాహ – ‘అత్థి ఖో, భో, ఏసో అత్తా, యం త్వం వదేసి, నేసో నత్థీతి వదామి; నో చ ఖో, భో, అయం అత్తా ఏత్తావతా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతి. అత్థి ఖో, భో, అఞ్ఞో అత్తా దిబ్బో రూపీ కామావచరో కబళీకారాహారభక్ఖో. తం త్వం న జానాసి న పస్ససి. తమహం జానామి పస్సామి. సో ఖో, భో, అత్తా యతో కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి, న హోతి పరం మరణా, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతీ’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి.
౮౭. ‘‘తమఞ్ఞో ఏవమాహ – ‘అత్థి ఖో, భో, ఏసో అత్తా, యం త్వం వదేసి, నేసో నత్థీతి వదామి; నో చ ఖో, భో, అయం అత్తా ఏత్తావతా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతి. అత్థి ఖో, భో, అఞ్ఞో అత్తా దిబ్బో రూపీ మనోమయో సబ్బఙ్గపచ్చఙ్గీ అహీనిన్ద్రియో. తం త్వం న జానాసి న పస్ససి. తమహం జానామి పస్సామి. సో ఖో, భో, అత్తా యతో కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి, న హోతి పరం మరణా, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతీ’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి.
౮౮. ‘‘తమఞ్ఞో ఏవమాహ – ‘అత్థి ఖో, భో, ఏసో అత్తా, యం త్వం వదేసి, నేసో నత్థీతి వదామి; నో చ ఖో, భో, అయం అత్తా ఏత్తావతా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతి. అత్థి ఖో, భో, అఞ్ఞో అత్తా సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘‘అనన్తో ఆకాసో’’తి ఆకాసానఞ్చాయతనూపగో. తం త్వం న జానాసి న పస్ససి. తమహం జానామి పస్సామి. సో ఖో, భో, అత్తా యతో కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి, న హోతి పరం మరణా, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతీ’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి.
౮౯. ‘‘తమఞ్ఞో ఏవమాహ – ‘అత్థి ఖో, భో, ఏసో అత్తా యం త్వం వదేసి, నేసో నత్థీతి వదామి; నో చ ఖో, భో, అయం అత్తా ఏత్తావతా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతి. అత్థి ఖో, భో, అఞ్ఞో అత్తా సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనూపగో. తం త్వం న జానాసి న పస్ససి. తమహం జానామి పస్సామి. సో ఖో, భో, అత్తా యతో కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి, న హోతి పరం మరణా, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతీ’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి.
౯౦. ‘‘తమఞ్ఞో ఏవమాహ – ‘అత్థి ఖో, భో, సో అత్తా, యం త్వం వదేసి, నేసో నత్థీతి వదామి; నో చ ఖో, భో, అయం అత్తా ఏత్తావతా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతి. అత్థి ఖో, భో, అఞ్ఞో అత్తా సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘‘నత్థి కిఞ్చీ’’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనూపగో. తం త్వం న జానాసి న పస్ససి. తమహం జానామి పస్సామి. సో ఖో, భో, అత్తా యతో కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి, న హోతి పరం మరణా, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతీ’’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి.
౯౧. ‘తమఞ్ఞో ఏవమాహ – ‘‘అత్థి ఖో, భో, ఏసో అత్తా, యం త్వం వదేసి, నేసో నత్థీతి వదామి; నో చ ఖో, భో, అయం అత్తా ఏత్తావతా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతి. అత్థి ఖో, భో, అఞ్ఞో అత్తా సబ్బసో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘‘సన్తమేతం పణీతమేత’’న్తి నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనూపగో. తం త్వం న జానాసి న పస్ససి. తమహం జానామి పస్సామి. సో ఖో, భో, అత్తా యతో కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతి, న హోతి పరం మరణా, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా సమ్మా సముచ్ఛిన్నో హోతీ’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి.
౯౨. ‘‘ఇమేహి ఖో తే, భిక్ఖవే, సమణబ్రాహ్మణా ఉచ్ఛేదవాదా సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి సత్తహి వత్థూహి. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఉచ్ఛేదవాదా సతో సత్తస్స ఉచ్ఛేదం వినాసం విభవం పఞ్ఞపేన్తి, సబ్బే తే ఇమేహేవ సత్తహి వత్థూహి…పే… యేహి తథాగతస్స యథాభుచ్చం వణ్ణం సమ్మా వదమానా వదేయ్యుం.
దిట్ఠధమ్మనిబ్బానవాదో
౯౩. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా దిట్ఠధమ్మనిబ్బానవాదా సతో సత్తస్స పరమదిట్ఠధమ్మనిబ్బానం పఞ్ఞపేన్తి పఞ్చహి వత్థూహి. తే చ భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా కిమాగమ్మ కిమారబ్భ దిట్ఠధమ్మనిబ్బానవాదా సతో సత్తస్స పరమదిట్ఠధమ్మనిబ్బానం పఞ్ఞపేన్తి పఞ్చహి వత్థూహి?
౯౪. ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఏవంవాదీ హోతి ఏవందిట్ఠి – ‘‘యతో ఖో, భో, అయం అత్తా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గీభూతో పరిచారేతి, ఏత్తావతా ఖో, భో, అయం అత్తా పరమదిట్ఠధమ్మనిబ్బానం పత్తో హోతీ’తి. ఇత్థేకే సతో సత్తస్స పరమదిట్ఠధమ్మనిబ్బానం పఞ్ఞపేన్తి.