అన్తరపేయ్యాలం

కతిపుచ్ఛావారవణ్ణనా

౨౭౧. ఇదాని ఆపత్తిఆదికోట్ఠాసేసు కోసల్లజననత్థం ‘‘కతి ఆపత్తియో’’తిఆదినా నయేన మాతికం ఠపేత్వా నిద్దేసప్పటినిద్దేసవసేన విభఙ్గో వుత్తో.

తత్థ కతి ఆపత్తియోతి మాతికాయ చ విభఙ్గే చ ఆగతాపత్తిపుచ్ఛా. ఏస నయో దుతియపదేపి. కేవలఞ్హేత్థ ఆపత్తియో ఏవ రాసివసేన ఖన్ధాతి వుత్తా. వినీతవత్థూనీతి తాసం ఆపత్తీనం వినయపుచ్ఛా; ‘‘వినీతం వినయో వూపసమో’’తి ఇదఞ్హి అత్థతో ఏకం, వినీతానియేవ వినీతవత్థూనీతి అయమేత్థ పదత్థో. ఇదాని యేసు సతి ఆపత్తియో హోన్తి, అసతి న హోన్తి, తే దస్సేతుం ‘‘కతి అగారవా’’తి పుచ్ఛాద్వయం. వినీతవత్థూనీతి అయం పన తేసం అగారవానం వినయపుచ్ఛా. యస్మా పన తా ఆపత్తియో విపత్తిం ఆపత్తా నామ నత్థి, తస్మా ‘‘కతి విపత్తియో’’తి అయం ఆపత్తీనం విపత్తిభావపుచ్ఛా. కతి ఆపత్తిసముట్ఠానానీతి తాసంయేవ ఆపత్తీనం సముట్ఠానపుచ్ఛా. వివాదమూలాని అనువాదమూలానీతి ఇమా ‘‘వివాదాధికరణం అనువాదాధికరణ’’న్తి ఆగతానం వివాదానువాదానం మూలపుచ్ఛా. సారణీయా ధమ్మాతి వివాదానువాదమూలానం అభావకరధమ్మపుచ్ఛా. భేదకరవత్థూనీతి అయం ‘‘భేదనసంవత్తనికం వా అధికరణ’’న్తిఆదీసు వుత్తభేదకరణపుచ్ఛా. అధికరణానీతి భేదకరవత్థూసు సతి ఉప్పజ్జనధమ్మపుచ్ఛా. సమథాతి తేసంయేవ వూపసమనధమ్మపుచ్ఛా. పఞ్చ ఆపత్తియోతి మాతికాయ ఆగతవసేన వుత్తా. సత్తాతి విభఙ్గే ఆగతవసేన.

ఆరకా ఏతేహి రమతీతి ఆరతి; భుసా వా రతి ఆరతి. వినా ఏతేహి రమతీతి విరతి. పచ్చేకం పచ్చేకం విరమతీతి పటివిరతి. వేరం మణతి వినాసేతీతి వేరమణీ. న ఏతాయ ఏతే ఆపత్తిక్ఖన్ధా కరీయన్తీతి అకిరియా. యం ఏతాయ అసతి ఆపత్తిక్ఖన్ధకరణం ఉప్పజ్జేయ్య, తస్స పటిపక్ఖతో అకరణం. ఆపత్తిక్ఖన్ధఅజ్ఝాపత్తియా పటిపక్ఖతో అనజ్ఝాపత్తి. వేలనతో వేలా; చలయనతో వినాసనతోతి అత్థో. నియ్యానం సినోతి బన్ధతి నివారేతీతి సేతు. ఆపత్తిక్ఖన్ధానమేతం అధివచనం. సో సేతు ఏతాయ పఞ్ఞత్తియా హఞ్ఞతీతి సేతుఘాతో. సేసవినీతవత్థునిద్దేసేసుపి ఏసేవ నయో.

బుద్ధే అగారవాదీసు యో బుద్ధే ధరమానే ఉపట్ఠానం న గచ్ఛతి, పరినిబ్బుతే చేతియట్ఠానం బోధిట్ఠానం న గచ్ఛతి, చేతియం వా బోధిం వా న వన్దతి, చేతియఙ్గణే సఛత్తో సఉపాహనో చరతి, నత్థేతస్స బుద్ధే గారవోతి వేదితబ్బో. యో పన సక్కోన్తోయేవ ధమ్మస్సవనం న గచ్ఛతి, సరభఞ్ఞం న భణతి, ధమ్మకథం న కథేతి, ధమ్మస్సవనగ్గం భిన్దిత్వా గచ్ఛతి, విక్ఖిత్తో వా అనాదరో వా నిసీదతి, నత్థేతస్స ధమ్మే గారవో. యో థేరనవమజ్ఝిమేసు చిత్తీకారం న పచ్చుపట్ఠాపేతి, ఉపోసథాగారవితక్కమాళకాదీసు కాయప్పాగబ్భియం దస్సేతి, యథావుడ్ఢం న వన్దతి, నత్థేతస్స సఙ్ఘే గారవో. తిస్సో సిక్ఖా సమాదాయ అసిక్ఖమానోయేవ పన సిక్ఖాయ అగారవోతి వేదితబ్బో. పమాదే చ సతివిప్పవాసే తిట్ఠమానోయేవ అప్పమాదలక్ఖణం అబ్రూహయమానో అప్పమాదే అగారవోతి వేదితబ్బో. తథా ఆమిసప్పటిసన్థారం ధమ్మప్పటిసన్థారన్తి ఇమం దువిధం పటిసన్థారం అకరోన్తోయేవ పటిసన్థారే అగారవోతి వేదితబ్బో. గారవనిద్దేసే వుత్తవిపరియాయేన అత్థో వేదితబ్బో.

౨౭౨. వివాదమూలనిద్దేసే ‘‘సత్థరిపి అగారవో’’తిఆదీనం బుద్ధే అగారవాదీసు వుత్తనయేనేవ అత్థో వేదితబ్బో. అప్పతిస్సోతి అనీచవుత్తి; న సత్థారం జేట్ఠకం కత్వా విహరతి. అజ్ఝత్తం వాతి అత్తనో సన్తానే వా అత్తనో పక్ఖే వా; సకాయ పరిసాయాతి అత్థో. బహిద్ధా వాతి పరసన్తానే వా పరపక్ఖే వా. తత్ర తుమ్హేతి తస్మిం అజ్ఝత్తబహిద్ధాభేదే సపరసన్తానే వా సపరపరిసాయ వా. పహానాయ వాయమేయ్యాథాతి మేత్తాభావనాదీహి నయేహి పహానత్థం వాయమేయ్యాథ; మేత్తాభావనాదినయేన హి తం అజ్ఝత్తమ్పి బహిద్ధాపి పహీయతి. అనవస్సవాయాతి అప్పవత్తిభావాయ.

సన్దిట్ఠిపరామాసీతి సకమేవ దిట్ఠిం పరామసతి; యం అత్తనా దిట్ఠిగతం గహితం, ఇదమేవ సచ్చన్తి గణ్హాతి. ఆధానగ్గాహీతి దళ్హగ్గాహీ.

౨౭౩. అనువాదమూలనిద్దేసో కిఞ్చాపి వివాదమూలనిద్దేసేనేవ సమానో, అథ ఖో అట్ఠారస భేదకరవత్థూని నిస్సాయ వివదన్తానం కోధూపనాహాదయో వివాదమూలాని. తథా వివదన్తా పన సీలవిపత్తిఆదీసు అఞ్ఞతరవిపత్తిం ఆపజ్జిత్వా ‘‘అసుకో భిక్ఖు అసుకం నామ విపత్తిం ఆపన్నో’’తి వా, ‘‘పారాజికం ఆపన్నోసి, సఙ్ఘాదిసేసం ఆపన్నోసీ’’తి వా అనువదన్తి. ఏవం అనువదన్తానం కోధూపనాహాదయో అనువాదమూలానీతి అయమేత్థ విసేసో.

౨౭౪. సారణీయధమ్మనిద్దేసే మేత్తచిత్తేన కతం కాయకమ్మం మేత్తం కాయకమ్మం నామ. ఆవి చేవ రహో చాతి సమ్ముఖా చ పరమ్ముఖా చ. తత్థ నవకానం చీవరకమ్మాదీసు సహాయభావగమనం సమ్ముఖా మేత్తం కాయకమ్మం నామ. థేరానం పన పాదధోవనబీజనవాతదానాదిభేదమ్పి సబ్బం సామీచికమ్మం సమ్ముఖా మేత్తం కాయకమ్మం నామ. ఉభయేహిపి దున్నిక్ఖిత్తానం దారుభణ్డాదీనం తేసు అవమఞ్ఞం అకత్వా అత్తనా దున్నిక్ఖిత్తానం వియ పటిసామనం పరమ్ముఖా మేత్తం కాయకమ్మం నామ. అయమ్పి ధమ్మో సారణీయోతి అయం మేత్తాకాయకమ్మసఙ్ఖాతో ధమ్మో సరితబ్బో సతిజనకో; యో నం కరోతి, తం పుగ్గలం; యేసం కతో హోతి, తే పసన్నచిత్తా ‘‘అహో సప్పురిసో’’తి అనుస్సరన్తీతి అధిప్పాయో. పియకరణోతి తం పుగ్గలం సబ్రహ్మచారీనం పియం కరోతి. గరుకరణోతి తం పుగ్గలం సబ్రహ్మచారీనం గరుం కరోతి. సఙ్గహాయాతిఆదీసు సబ్రహ్మచారీహి సఙ్గహేతబ్బభావాయ. తేహి సద్ధిం అవివాదాయ సమగ్గభావాయ ఏకీభావాయ చ సంవత్తతి.

మేత్తం వచీకమ్మన్తిఆదీసు దేవత్థేరో తిస్సత్థేరోతి ఏవం పగ్గయ్హ వచనం సమ్ముఖా మేత్తం వచీకమ్మం నామ. విహారే అసన్తే పన తం పటిపుచ్ఛన్తస్స ‘‘కుహిం అమ్హాకం దేవత్థేరో, కుహిం అమ్హాకం తిస్సత్థేరో, కదా ను ఖో ఆగమిస్సతీ’’తి ఏవం మమాయనవచనం పరమ్ముఖా మేత్తం వచీకమ్మం నామ. మేత్తాసినేహసినిద్ధాని పన నయనాని ఉమ్మీలేత్వా పసన్నేన ముఖేన ఓలోకనం సమ్ముఖా మేత్తం మనోకమ్మం నామ. ‘‘దేవత్థేరో తిస్సత్థేరో అరోగో హోతు, అప్పాబాధో’’తి సమన్నాహరణం పరమ్ముఖా మేత్తం మనోకమ్మం నామ.

అప్పటివిభత్తభోగీతి నేవ ఆమిసం పటివిభజిత్వా భుఞ్జతి, న పుగ్గలం. యో హి ‘‘ఏత్తకం పరేసం దస్సామి, ఏత్తకం అత్తనా భుఞ్జిస్సామి, ఏత్తకం వా అసుకస్స చ అసుకస్స చ దస్సామి, ఏత్తకం అత్తనా భుఞ్జిస్సామీ’’తి విభజిత్వా భుఞ్జతి, అయం పటివిభత్తభోగీ నామ. అయం పన ఏవం అకత్వా ఆభతం పిణ్డపాతం థేరాసనతో పట్ఠాయ దత్వా గహితావసేసం భుఞ్జతి. ‘‘సీలవన్తేహీ’’తి వచనతో దుస్సీలస్స అదాతుమ్పి వట్టతి, సారణీయధమ్మపూరకేన పన సబ్బేసం దాతబ్బమేవాతి వుత్తం. గిలాన-గిలానుపట్ఠాక-ఆగన్తుక-గమికచీవరకమ్మాదిపసుతానం విచేయ్య దాతుమ్పి వట్టతి. న హి ఏతే విచినిత్వా దేన్తేన పుగ్గలవిభాగో కతో హోతి, ఈదిసానఞ్హి కిచ్ఛలాభత్తా విసేసో కాతబ్బోయేవాతి అయం కరోతి.

అఖణ్డానీతిఆదీసు యస్స సత్తసు ఆపత్తిక్ఖన్ధేసు ఆదిమ్హి వా అన్తే వా సిక్ఖాపదం భిన్నం హోతి, తస్స సీలం పరియన్తే ఛిన్నసాటకో వియ ఖణ్డం నామ. యస్స పన వేమజ్ఝే భిన్నం, తస్స మజ్ఝే ఛిద్దసాటకో వియ ఛిద్దం నామ హోతి. యస్స పటిపాటియా ద్వే తీణి భిన్నాని, తస్స పిట్ఠియం వా కుచ్ఛియం వా ఉట్ఠితేన విసభాగవణ్ణేన కాళరత్తాదీనం అఞ్ఞతరసరీరవణ్ణా గావీ వియ సబలం నామ హోతి. యస్స అన్తరన్తరా భిన్నాని, తస్స అన్తరన్తరా విసభాగవణ్ణబిన్దువిచిత్రా గావీ వియ కమ్మాసం నామ హోతి. యస్స పన సబ్బేన సబ్బం అభిన్నాని సీలాని, తస్స తాని సీలాని అఖణ్డాని అచ్ఛిద్దాని అసబలాని అకమ్మాసాని నామ హోన్తి. తాని పనేతాని భుజిస్సభావకరణతో భుజిస్సాని. విఞ్ఞూహి పసత్థత్తా విఞ్ఞుప్పసత్థాని. తణ్హాదిట్ఠీహి అపరామట్ఠత్తా అపరామట్ఠాని. ఉపచారసమాధిం అప్పనాసమాధిం వా సంవత్తయన్తీతి సమాధిసంవత్తనికానీతి వుచ్చన్తి. సీలసామఞ్ఞగతో విహరతీతి తేసు తేసు దిసాభాగేసు విహరన్తేహి కల్యాణసీలేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం సమానభావూపగతసీలో విహరతి.

యాయం దిట్ఠీతి మగ్గసమ్పయుత్తా సమ్మాదిట్ఠి. అరియాతి నిద్దోసా. నియ్యాతీతి నియ్యానికా. తక్కరస్సాతి యో తథాకారీ హోతి, తస్స. దుక్ఖక్ఖయాయాతి సబ్బదుక్ఖస్స ఖయత్థం. సేసం యావ సమథభేదపరియోసానా ఉత్తానత్థమేవ.

కతిపుచ్ఛావారవణ్ణనా నిట్ఠితా.