౯. చమ్పేయ్యక్ఖన్ధకం

కస్సపగోత్తభిక్ఖువత్థుకథా

౩౮౦. చమ్పేయ్యక్ఖన్ధకే – గగ్గరాయ పోక్ఖరణియా తీరేతి గగ్గరానామికాయ ఇత్థియా కారితపోక్ఖరణియా తీరే. తన్తిబద్ధోతి తస్మిం ఆవాసే కత్తబ్బతాతన్తిపటిబద్ధో. ఉస్సుక్కమ్పి అకాసి యాగుయాతిఆదీసు మనుస్సేహి ఆగన్తుకేసు ఆగతేసు ఆచిక్ఖేయ్యాథాతి వుత్తట్ఠానేయేవ ఉస్సుక్కం కాతుం వట్టతి; న అవుత్తట్ఠానే. గచ్ఛ త్వం భిక్ఖూతి సత్థా తస్స భిక్ఖునో తత్థేవ సేనాసనం సప్పాయన్తి అద్దస, తేనేవమాహ.

౩౮౨. అధమ్మేన వగ్గకమ్మం కరోన్తీతిఆదీనం పరతో పాళియంయేవ నానాకరణం ఆగమిస్సతి.

౩౮౫. అఞ్ఞత్రాపి ధమ్మా కమ్మం కరోన్తీతి అఞ్ఞత్రాపి ధమ్మం కమ్మం కరోన్తి, అయమేవ వా పాఠో. భూతేన వత్థునా కతం ధమ్మేన కతం నామ హోతి, తథా న కరోన్తీతి అత్థో. అఞ్ఞత్రాపి వినయా కమ్మం, అఞ్ఞత్రాపి సత్థుసాసనా కమ్మన్తి ఏతేసుపి ఏసేవ నయో. ఏత్థ పన వినయోతి చోదనా చ సారణా చ. సత్థుసాసనన్తి ఞత్తిసమ్పదా అనుస్సావనసమ్పదా చ; తాహి వినా కమ్మం కరోన్తీతి అత్థో. పటికుట్ఠకతన్తి పటికుట్ఠఞ్చేవ కతఞ్చ; యం అఞ్ఞేసు పటిక్కోసన్తేసు కతం తం పటికుట్ఠఞ్చేవ హోతి కతఞ్చ; తాదిసమ్పి కమ్మం కరోన్తీతి అత్థో.

౩౮౭. ఛయిమాని భిక్ఖవే కమ్మాని అధమ్మకమ్మన్తిఆదీసు పన ‘‘ధమ్మో’’తి పాళియా అధివచనం. తస్మా యం యథావుత్తాయ పాళియా న కరియతి, తం అధమ్మకమ్మన్తి వేదితబ్బం. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారో పన పాళియంయేవ ఆగతో. సో చ ఖో ఞత్తిదుతియఞత్తిచతుత్థకమ్మానంయేవ వసేన. యస్మా పన ఞత్తికమ్మే ఞత్తిదుతియఞత్తిచతుత్థేసు వియ హాపనం వా అఞ్ఞథా కరణం వా నత్థి, అపలోకనకమ్మఞ్చ సావేత్వావ కరియతి, తస్మా తాని పాళియం న దస్సితాని, తేసం సబ్బేసమ్పి కమ్మానం వినిచ్ఛయం పరతో వణ్ణయిస్సామ.

చతువగ్గకరణాదికథా

౩౮౮. ఇదాని యదిదం ఛట్ఠం ధమ్మేన సమగ్గకమ్మం నామ, తం యేహి సఙ్ఘేహి కాతబ్బం, తేసం పభేదం దస్సేతుం ‘‘పఞ్చ సఙ్ఘా’’తిఆది వుత్తం. కమ్మప్పత్తోతి కమ్మం పత్తో, కమ్మయుత్తో కమ్మారహో; న కిఞ్చి కమ్మం కాతుం నారహతీతి అత్థో.

౩౮౯. చతువగ్గకరణఞ్చే భిక్ఖవే కమ్మం భిక్ఖునిచతుత్థోతిఆది పరిసతో కమ్మవిపత్తిదస్సనత్థం వుత్తం. తత్థ ఉక్ఖిత్తకగ్గహణేన కమ్మనానాసంవాసకో గహితో, నానాసంవాసకగ్గహణేన లద్ధినానాసంవాసకో. నానాసీమాయ ఠితచతుత్థోతి సీమన్తరికాయ వా బహిసీమాయ వా హత్థపాసే ఠితేనాపి సద్ధిం చతువగ్గో హుత్వాతి అత్థో.

౩౯౩. పారివాసికచతుత్థోతిఆది పరివాసాదికమ్మానంయేవ పరిసతో విపత్తిదస్సనత్థం వుత్తం, తేసం వినిచ్ఛయం పరతో వణ్ణయిస్సామ.

౩౯౪. ఏకచ్చస్స భిక్ఖవే సఙ్ఘమజ్ఝే పటిక్కోసనా రుహతీతిఆది పటికుట్ఠకతకమ్మస్స కుప్పాకుప్పభావదస్సనత్థం వుత్తం. పకతత్తస్సాతి అవిపన్నసీలస్స పారాజికం అనజ్ఝాపన్నస్స. ఆనన్తరికస్సాతి అత్తనో అనన్తరం నిసిన్నస్స.

ద్వేనిస్సారణాదికథా

౩౯౫. ద్వేమా భిక్ఖవే నిస్సారణాతిఆది వత్థుతో కమ్మానం కుప్పాకుప్పభావదస్సనత్థం వుత్తం. తత్థ ‘‘అప్పత్తో నిస్సారణం, తఞ్చే సఙ్ఘో నిస్సారేతి, సునిస్సారితో’’తి ఇదం పబ్బాజనీయకమ్మం సన్ధాయ వుత్తం. పబ్బాజనీయకమ్మేన హి విహారతో నిస్సారేన్తి, తస్మా తం ‘‘నిస్సారణా’’తి వుచ్చతి. తఞ్చేస యస్మా కులదూసకో న హోతి, తస్మా ఆవేణికేన లక్ఖణేన అప్పత్తో. యస్మా పనస్స ఆకఙ్ఖమానో సఙ్ఘో పబ్బాజనీయకమ్మం కరేయ్యాతి వుత్తం, తస్మా సునిస్సారితో హోతి. తఞ్చే సఙ్ఘో నిస్సారేతీతి సచే సఙ్ఘో తజ్జనీయకమ్మాదివసేన నిస్సారేతి, సో యస్మా తత్థ ‘‘తిణ్ణం భిక్ఖవే భిక్ఖూనం ఆకఙ్ఖమానో సఙ్ఘో తజ్జనీయకమ్మం కరేయ్య – ఏకో భణ్డనకారకో హోతి కలహకారకో వివాదకారకో భస్సకారకో సఙ్ఘే అధికరణకారకో, ఏకో బాలో హోతి అబ్యత్తో ఆపత్తిబహులో అనపదానో, ఏకో గిహిసంసట్ఠో విహరతి అననులోమికేహి గిహిసంసగ్గేహీ’’తి (చూళవ. ౩౯౫) ఏవం ఏకేకేనపి అఙ్గేన నిస్సారణా అనుఞ్ఞాతా, తస్మా సునిస్సారితో.

౩౯౬. ఓసారణాతి పవేసనా. తత్థ తఞ్చే సఙ్ఘో ఓసారేతీతి ఉపసమ్పదకమ్మవసేన పవేసేతి. దోసారితోతి దుఓసారితో. సహస్సక్ఖత్తుమ్పి ఉపసమ్పాదితో అనుపసమ్పన్నోవ హోతి ఆచరియుపజ్ఝాయా చ సాతిసారా, తథా సేసో కారకసఙ్ఘో, న కోచి ఆపత్తితో ముచ్చతి. ఇతి ఇమే ఏకాదస అభబ్బపుగ్గలా దోసారితా. హత్థచ్ఛిన్నాదయో పన ద్వత్తింస సుఓసారితా, ఉపసమ్పాదితా ఉపసమ్పన్నావ హోన్తి, న తే లబ్భా కిఞ్చి వత్తుం. ఆచరియుపజ్ఝాయా పన కారకసఙ్ఘో చ సాతిసారా, న కోచి ఆపత్తితో ముచ్చతి.

౩౯౭. ఇధ పన భిక్ఖవే భిక్ఖుస్స న హోతి ఆపత్తి దట్ఠబ్బాతిఆది అభూతవత్థువసేన అధమ్మకమ్మం, భూతవత్థువసేన ధమ్మకమ్మఞ్చ దస్సేతుం వుత్తం. తత్థ పటినిస్సజ్జితాతి పటినిస్సజ్జితబ్బా.

ఉపాలిపుచ్ఛాకథా

౪౦౦. ఉపాలిపఞ్హేసుపి వత్థువసేనేవ ధమ్మాధమ్మకమ్మం విభత్తం. తత్థ ద్వే నయా – ఏకమూలకో చ ద్విమూలకో చ. ఏకమూలకో ఉత్తానోయేవ. ద్విమూలకే యథా సతివినయో అమూళ్హవినయేన సద్ధిం ఏకా పుచ్ఛా కతా, ఏవం అమూళ్హవినయాదయోపి తస్సపాపియ్యసికాదీహి. అవసానే పన ఉపసమ్పదారహం ఉపసమ్పాదేతీతి ఏకమేవ పదం హోతి. పరతో భిక్ఖూనమ్పి సతివినయం ఆదిం కత్వా ఏకేకేన సద్ధిం సేసపదాని యోజేతబ్బాని.

తజ్జనీయకమ్మకథా

౪౦౭. ఇధ పన భిక్ఖవే భిక్ఖు భణ్డనకారకోతిఆది ‘‘అధమ్మేనవగ్గం, అధమ్మేనసమగ్గం; ధమ్మేనవగ్గం, ధమ్మపతిరూపకేనవగ్గం, ధమ్మపతిరూపకేనసమగ్గ’’న్తి ఇమేసం వసేన చక్కం బన్ధిత్వా తజ్జనీయాదీసు సత్తసు కమ్మేసు పటిపస్సద్ధీసు చ విపత్తిదస్సనత్థం వుత్తం. తత్థ అనపదానోతి అపదానవిరహితో. అపదానం వుచ్చతి పరిచ్ఛేదో; ఆపత్తిపరిచ్ఛేదవిరహితోతి అత్థో. తతో పరం పటికుట్ఠకతకమ్మప్పభేదం దస్సేతుం సాయేవ పాళి ‘‘అకతం కమ్మ’’న్తిఆదీహి సంసన్దిత్వా వుత్తా. తత్థ న కిఞ్చి పాళిఅనుసారేన న సక్కా విదితుం, తస్మా వణ్ణనం న విత్థారయిమ్హాతి.

చమ్పేయ్యక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.