౮. చీవరక్ఖన్ధకం

జీవకవత్థుకథా

౩౨౬. చీవరక్ఖన్ధకే – పదక్ఖిణాతి ఛేకా కుసలా. అభిసటాతి అభిగతా. కేహి అభిగతాతి? అత్థికేహి అత్థికేహి మనుస్సేహి; కరణత్థే పన సామివచనం కత్వా ‘‘అత్థికానం అత్థికానం మనుస్సాన’’న్తి వుత్తం. పఞ్ఞాసాయ చ రత్తిం గచ్ఛతీతి పఞ్ఞాస కహాపణే గహేత్వా రత్తిం గచ్ఛతి. నేగమోతి కుటుమ్బియగణో.

౩౨౭. సాలవతిం కుమారిం గణికం వుట్ఠాపేసీతి నాగరా ద్వే సతసహస్సాని, రాజా సతసహస్సన్తి తీణి సతసహస్సాని, అఞ్ఞఞ్చ ఆరాముయ్యానవాహనాదిపరిచ్ఛేదం దత్వా వుట్ఠాపేసుం; గణికట్ఠానే ఠపేసున్తి అత్థో. పటిసతేన చ రత్తిం గచ్ఛతీతి రత్తిం పటిసతేన గచ్ఛతి. గిలానం పటివేదేయ్యన్తి గిలానభావం జానాపేయ్యం. కత్తరసుప్పేతి జిణ్ణసుప్పే.

౩౨౮. కా మే దేవ మాతా, కో పితాతి కస్మా పుచ్ఛి? తం కిర అఞ్ఞే రాజదారకా కీళన్తా కలహే ఉట్ఠితే ‘‘నిమ్మాతికో నిప్పితికో’’తి వదన్తి. యథా చ అఞ్ఞేసం దారకానం ఛణాదీసు చుళమాతామహామాతాదయో కిఞ్చి పణ్ణాకారం పేసేన్తి, తథా తస్స న కోచి కిఞ్చి పేసేతి. ఇతి సో తం సబ్బం చిన్తేత్వా ‘‘నిమ్మాతికోయేవ ను ఖో అహ’’న్తి జాననత్థం ‘‘కా మే దేవ మాతా, కో పితా’’తి పుచ్ఛి.

యన్నూనాహం సిప్పం సిక్ఖేయ్యన్తి యంనూన అహం వేజ్జసిప్పం సిక్ఖేయ్యన్తి చిన్తేసి. తస్స కిర ఏతదహోసి – ‘‘ఇమాని ఖో హత్థిఅస్ససిప్పాదీని పరూపఘాతపటిసంయుత్తాని, వేజ్జసిప్పం మేత్తాపుబ్బభాగం సత్తానం హితపటిసంయుత్త’’న్తి. తస్మా వేజ్జసిప్పమేవ సన్ధాయ ‘‘యంనూనాహం సిప్పం సిక్ఖేయ్య’’న్తి చిన్తేసి. అపిచాయం ఇతో కప్పసతసహస్సస్స ఉపరి పదుముత్తరస్స భగవతో ఉపట్ఠాకం ‘‘బుద్ధుపట్ఠాకో అయ’’న్తి చతుపరిసన్తరే పత్థతగుణం వేజ్జం దిస్వా ‘‘అహో వతాహమ్పి ఏవరూపం ఠానన్తరం పాపుణేయ్య’’న్తి చిన్తేత్వా సత్తాహం బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స దానం దత్వా భగవన్తం వన్దిత్వా ‘‘అహమ్పి భగవా తుమ్హాకం ఉపట్ఠాకో అసుకవేజ్జో వియ అనాగతే బుద్ధుపట్ఠాకో భవేయ్య’’న్తి పత్థనమకాసి. తాయ పురిమపత్థనాయ చోదియమానోపేస వేజ్జసిప్పమేవ సన్ధాయ ‘‘యంనూనాహం సిప్పం సిక్ఖేయ్య’’న్తి చిన్తేసి.

౩౨౯. దిసాపామోక్ఖోతి సబ్బదిసాసు విదితో పాకటో పధానో వాతి అత్థో. తస్మిఞ్చ సమయే తక్కసీలతో వాణిజా అభయరాజకుమారం దస్సనాయ అగమంసు. తే జీవకో ‘‘కుతో తుమ్హే ఆగతా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘తక్కసీలతో’’తి వుత్తే ‘‘అత్థి తత్థ వేజ్జసిప్పాచరియో’’తి పుచ్ఛి. ‘‘ఆమ కుమార, తక్కసీలాయం దిసాపామోక్ఖో వేజ్జో పటివసతీ’’తి సుత్వా ‘‘తేన హి యదా గచ్ఛథ, మయ్హం ఆరోచేయ్యాథా’’తి ఆహ. తే తథా అకంసు. సో పితరం అనాపుచ్ఛా తేహి సద్ధిం తక్కసీలం అగమాసి. తేన వుత్తం – ‘‘అభయం రాజకుమారం అనాపుచ్ఛా’’తిఆది.

ఇచ్ఛామహం ఆచరియ సిప్పం సిక్ఖితున్తి తం కిర ఉపసఙ్కమన్తం దిస్వా సో వేజ్జో ‘‘కోసి త్వం తాతా’’తి పుచ్ఛి. సో ‘‘బిమ్బిసారమహారాజస్స నత్తా అభయకుమారస్స పుత్తోమ్హీ’’తి ఆహ. ‘‘కస్మా పన త్వమసి తాత ఇధాగతో’’తి, తతో సో ‘‘తుమ్హాకం సన్తికే సిప్పం సిక్ఖితు’’న్తి వత్వా ఇచ్ఛామహం ఆచరియ సిప్పం సిక్ఖితున్తి ఆహ. బహుఞ్చ గణ్హాతీతి యథా అఞ్ఞే ఖత్తియకుమారాదయో ఆచరియస్స ధనం దత్వా కిఞ్చి కమ్మం అకత్వా సిక్ఖన్తియేవ, న సో ఏవం. సో పన కిఞ్చి ధనం అదత్వా ధమ్మన్తేవాసికోవ హుత్వా ఏకం కాలం ఉపజ్ఝాయస్స కమ్మం కరోతి, ఏకం కాలం సిక్ఖతి. ఏవం సన్తేపి అభినీహారసమ్పన్నో కులపుత్తో అత్తనో మేధావితాయ బహుఞ్చ గణ్హాతి, లహుఞ్చ గణ్హాతి, సుట్ఠు చ ఉపధారేతి, గహితఞ్చస్స న సమ్ముస్సతి.

సత్త చ మే వస్సాని అధీయన్తస్స నయిమస్స సిప్పస్స అన్తో పఞ్ఞాయతీతి ఏత్థ అయం కిర జీవకో యత్తకం ఆచరియో జానాతి, యం అఞ్ఞే సోళసహి వస్సేహి ఉగ్గణ్హన్తి, తం సబ్బం సత్తహి వస్సేహి ఉగ్గహేసి. సక్కస్స పన దేవరఞ్ఞో ఏతదహోసి – ‘‘అయం బుద్ధానం ఉపట్ఠాకో అగ్గవిస్సాసకో భవిస్సతి, హన్ద నం భేసజ్జయోజనం సిక్ఖాపేమీ’’తి ఆచరియస్స సరీరే అజ్ఝావసిత్వా యథా ఠపేత్వా కమ్మవిపాకం అవసేసరోగం ఏకేనేవ భేసజ్జయోగేన తికిచ్ఛితుం సక్కోతి, తథా నం భేసజ్జయోజనం సిక్ఖాపేసి. సో పన ‘‘ఆచరియస్స సన్తికే సిక్ఖామీ’’తి మఞ్ఞతి, తస్మా ‘‘సమత్థో ఇదాని జీవకో తికిచ్ఛితు’’న్తి సక్కేన విస్సట్ఠమత్తే ఏవం చిన్తేత్వా ఆచరియం పుచ్ఛి. ఆచరియో పన ‘‘న ఇమినా మమానుభావేన ఉగ్గహితం, దేవతానుభావేన ఉగ్గహిత’’న్తి ఞత్వావ తేన హి భణేతిఆదిమాహ. సమన్తా యోజనం ఆహిణ్డన్తోతి దివసే దివసే ఏకేకేన ద్వారేన నిక్ఖమిత్వా చత్తారో దివసే ఆహిణ్డన్తో. పరిత్తం పాథేయ్యం పాదాసీతి అప్పమత్తకం అదాసి. కస్మా? తస్స కిర ఏతదహోసి – ‘‘అయం మహాకులస్స పుత్తో గతమత్తోయేవ పితిపితామహానం సన్తికా మహాసక్కారం లభిస్సతి, తతో మయ్హం వా సిప్పస్స వా గుణం న జానిస్సతి, అన్తరామగ్గే పన ఖీణపాథేయ్యో సిప్పం పయోజేత్వా అవస్సం మయ్హఞ్చ సిప్పస్స చ గుణం జానిస్సతీ’’తి పరిత్తం దాపేసి.

సేట్ఠిభరియాదివత్థుకథా

౩౩౦. పసతేనాతి ఏకహత్థపుటేన. పిచునాతి కప్పాసపటలేన. యత్రహి నామాతి యా నామ. కిమ్పిమాయన్తి కిమ్పి మే అయం. ఉపజానామేతస్స సంయమస్సాతి కతస్స చ రోగూపసమస్స చ ఉపకారం జానామాతి అధిప్పాయో.

౩౩౧. సబ్బాలఙ్కారం తుయ్హం హోతూతి రాజా కిర ‘‘సచే ఇమం గణ్హిస్సతి, పమాణయుత్తే ఠానే నం ఠపేస్సామి. సచే న గణ్హిస్సతి, అబ్భన్తరికం నం విస్సాసకం కరిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా ఏవమాహ. అభయకుమారస్సాపి నాటకానమ్పి చిత్తం ఉప్పజ్జి ‘‘అహో వత న గణ్హేయ్యా’’తి. సోపి తేసం చిత్తం ఞత్వా వియ ‘‘ఇదం మే దేవ అయ్యికానం ఆభరణం, నయిదం మయ్హం గణ్హితుం పతిరూప’’న్తి వత్వా అలం దేవాతిఆదిమాహ. అధికారం మే దేవో సరతూతి కతస్స ఉపకారం మే దేవో సరతూతి అత్థో. రాజా పసన్నో సబ్బాకారసమ్పన్నం గేహఞ్చ అమ్బవనుయ్యానఞ్చ అనుసంవచ్ఛరం సతసహస్సఉట్ఠానకం గామఞ్చ మహాసక్కారఞ్చ దత్వా తేన హి భణేతిఆదిమాహ.

రాజగహసేట్ఠివత్థుకథా

౩౩౨. సక్ఖిస్ససి పన త్వం గహపతీతి కస్మా ఆహ? ఇరియాపథసమ్పరివత్తనేన కిర మత్థలుఙ్గం న సణ్ఠాతి, అస్స చ తీహి సత్తాహేహి నిచ్చలస్స నిపన్నస్స మత్థలుఙ్గం సణ్ఠహిస్సతీతి ఞత్వా అప్పేవ నామ సత్తసత్తమాసే పటిజానిత్వా సత్తసత్తదివసేపి నిపజ్జేయ్యాతి నం ఏవమాహ. తేనేవ పరతో వుత్తం ‘‘అపి చ పటికచ్చేవ మయా ఞాతో’’తి. సీసచ్ఛవిం ఉప్పాటేత్వాతి సీసచమ్మం అపనేత్వా. సిబ్బినిం వినామేత్వాతి సిబ్బినిం వివరిత్వా. నాహం ఆచరియ సక్కోమీతి తస్స కిర సరీరే మహాడాహో ఉప్పజ్జి, తస్మా ఏవమాహ. తీహి సత్తాహేహీతి తీహి పస్సేహి ఏకేకేన సత్తాహేన.

౩౩౩. జనం ఉస్సారేత్వాతి జనం నీహరాపేత్వా.

పజ్జోతరాజవత్థుకథా

౩౩౪. జేగుచ్ఛం మే సప్పీతి అయం కిర రాజా విచ్ఛికస్స జాతో, విచ్ఛికవిసపటిఘాతాయ చ సప్పి భేసజ్జం హోతి విచ్ఛికానం పటికూలం, తస్మా ఏవమాహ. ఉద్దేకం దస్సతీతి ఉగ్గారం దస్సతి. పఞ్ఞాస యోజనికా హోతీతి పఞ్ఞాస యోజనాని గన్తుం సమత్థా హోతి. న కేవలఞ్చస్స రఞ్ఞో హత్థినీయేవ, నాళాగిరి నామ హత్థీ యోజనసతం గచ్ఛతి, చేలకణ్ణో చ ముఞ్చకేసో చాతి ద్వే అస్సా వీసయోజనసతం గచ్ఛన్తి, కాకో దాసో సట్ఠియోజనాని గచ్ఛతి.

ఏకస్స కిర కులపుత్తస్స అనుప్పన్నే బుద్ధే ఏకదివసం భుఞ్జితుం నిసిన్నస్స పచ్చేకబుద్ధో ద్వారే ఠత్వా అగమాసి, తస్సేకో పురిసో ‘‘పచ్చేకబుద్ధో ఆగన్త్వా గతో’’తి ఆరోచేసి. సో సుత్వా ‘‘గచ్ఛ, వేగేన పత్తం ఆహరా’’తి ఆహరాపేత్వా అత్తనో సజ్జితం భత్తం సబ్బం దత్వా పేసేసి. ఇతరో తం ఆహరిత్వా పచ్చేకబుద్ధస్స హత్థే ఠపేత్వా ‘‘అహం భన్తే తుమ్హాకం కతేన ఇమినా కాయవేయ్యావతికేన యత్థ యత్థ నిబ్బత్తోపి వాహనసమ్పన్నో హోమీ’’తి పత్థనం అకాసి. సో అయం ఏతరహి పజ్జోతో నామ రాజా జాతో, తాయ పత్థనాయ అయం వాహనసమ్పత్తి.

సప్పిం పాయేత్వాతి సప్పిఞ్చ పాయేత్వా; పరిచారికానఞ్చ ఆహారాచారే విధిం ఆచిక్ఖిత్వా. నఖేన భేసజ్జం ఓలుమ్పేత్వాతి నఖేన భేసజ్జం ఓదహిత్వా; పక్ఖిపిత్వాతి అత్థో. నిచ్ఛారేసీతి విరేచేసి.

సివేయ్యకదుస్సయుగకథా

౩౩౫. సివేయ్యకం నామ ఉత్తరకురూసు సివథికం అవమఙ్గలవత్థం. తత్థ కిర మనుస్సా మతం తేన వత్థేన వేఠేత్వా నిక్ఖిపన్తి, తం ‘‘మంసపేసీ’’తి సల్లక్ఖేత్వా హత్థిసోణ్డకసకుణా ఉక్ఖిపిత్వా హిమవన్తకూటే ఠపేత్వా వత్థం అపనేత్వా ఖాదన్తి. అథ వనచరకా వత్థం దిస్వా రఞ్ఞో ఆహరన్తి. ఏవమిదం పజ్జోతేన లద్ధం. సివిరట్ఠే కుసలా ఇత్థియో తీహి అంసూహి సుత్తం కన్తన్తి, తేన సుత్తేన వాయితవత్థం ఏతన్తిపి వదన్తి.

సమత్తింసవిరేచనకథా

౩౩౬. సినేహేథాతి కిం పన భగవతో కాయో లూఖోతి న లూఖో? భగవతో హి ఆహారే సదా దేవతా దిబ్బోజం పక్ఖిపన్తి, సినేహపానం పన సబ్బత్థ దోసే తేమేతి, సిరా ముదుకా కరోతి, తేనాయం ఏవమాహ. తీణి ఉప్పలహత్థానీతి ఏకం ఓళారికదోసహరణత్థం, ఏకం మజ్ఝిమదోసహరణత్థం, ఏకం సుఖుమదోసహరణత్థం. నచిరస్సేవ పకతత్తో అహోసీతి ఏవం పకతత్తే పన కాయే నాగరా దానం సమ్పాదేసుం. జీవకో ఆగన్త్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘భగవా అజ్జ నాగరా తుమ్హాకం దానం దాతుకామా, మా అన్తోగామం పిణ్డాయ పవిసథా’’తి. మహామోగ్గల్లానత్థేరో చిన్తేసి – ‘‘కుతో ను ఖో అజ్జ భగవతో పఠమం పిణ్డపాతో లద్ధుం వట్టతీ’’తి. తతో చిన్తేసి – ‘‘సోణో సేట్ఠిపుత్తో ఖేత్తపరికమ్మతో పట్ఠాయ అఞ్ఞేహి అసాధారణానం ఖీరోదకసేచనసంవద్ధానం గన్ధసాలీనం ఓదనం భుఞ్జతి, తతో భగవతో పిణ్డపాతం ఆహరిస్సామీ’’తి ఇద్ధియా గన్త్వా తస్స పాసాదతలే అత్తానం దస్సేసి. సో థేరస్స పత్తం గహేత్వా పణీతం పిణ్డపాతం అదాసి. థేరస్స చ గమనాకారం దిస్వా ‘‘భుఞ్జథ భన్తే’’తి ఆహ. థేరో తమత్థం ఆరోచేసి ‘‘భుఞ్జథ భన్తే, అహం అఞ్ఞం భగవతో దస్సామీ’’తి థేరం భోజేత్వా గన్ధేహి పత్తం ఉబ్బట్టేత్వా పిణ్డపాతస్స పూరేత్వా అదాసి, తం థేరో ఆహరిత్వా భగవతో అదాసి.

రాజాపి ఖో బిమ్బిసారో ‘‘అజ్జ భగవా కిం భుఞ్జిస్సతీ’’తి విహారం ఆగన్త్వా పవిసమానోవ పిణ్డపాతగన్ధం ఘాయిత్వా భుఞ్జితుకామో అహోసి. భగవతో ద్వీసుయేవ పిణ్డపాతేసు భాజనగతేసు దేవతా ఓజం పక్ఖిపింసు – యఞ్చ సుజాతా అదాసి; యఞ్చ పరినిబ్బానకాలే చున్దో కమ్మారపుత్తో; అఞ్ఞేసు కబళే కబళే పక్ఖిపింసు, తస్మా భగవా రఞ్ఞో ఇచ్ఛం జానిత్వా అపక్ఖిత్తోజమేవ థోకం పిణ్డపాతం రఞ్ఞో దాపేసి. సో పరిభుఞ్జిత్వా పుచ్ఛి – ‘‘కిం భన్తే, ఉత్తరకురుతో ఆభతం భోజన’’న్తి? ‘‘న మహారాజ, ఉత్తరకురుతో; అపిచ ఖో తవేవ రట్ఠవాసినో గహపతిపుత్తస్స భోజనం ఏత’’న్తి వత్వా సోణస్స సమ్పత్తిం ఆచిక్ఖి. తం సుత్వా రాజా సోణం దట్ఠుకామో హుత్వా చమ్మక్ఖన్ధకే వుత్తనయేన అసీతియా కులపుత్తసహస్సేహి సద్ధిం సోణస్స ఆగమనం అకాసి. తే భగవతో ధమ్మదేసనం సుత్వా సోతాపన్నా జాతా. సోణో పన పబ్బజిత్వా అరహత్తే పతిట్ఠితో. భగవాపి ఏతదత్థమేవ రఞ్ఞో పిణ్డపాతం దాపేసి.

వరయాచనకథా

౩౩౭. ఏవం కతభత్తకిచ్చే భగవతి అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో తం సివేయ్యకం దుస్సయుగం ఆదాయ…పే… ఏతదవోచ. అతిక్కన్తవరాతి ఏత్థ వినిచ్ఛయో మహాఖన్ధకే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో. భగవా భన్తే పంసుకూలికో భిక్ఖుసఙ్ఘో చాతి భగవతో హి బుద్ధత్తం పత్తతో పట్ఠాయ యావ ఇదం వత్థం, ఏత్థన్తరే వీసతి వస్సాని న కోచి గహపతిచీవరం సాదియి, సబ్బే పంసుకూలికావ అహేసుం. తేనాయం ఏవమాహ. గహపతిచీవరన్తి గహపతీహి దిన్నచీవరం. ధమ్మియా కథాయాతి వత్థదానానిసంసపటిసంయుత్తాయ కథాయ. ఇతరీతరేనాపీతి అప్పగ్ఘేనపి మహగ్ఘేనపి; యేన కేనచీతి అత్థో. పావారోతి సలోమకో కప్పాసాదిభేదో. అనుజానామి భిక్ఖవే కోజవన్తి ఏత్థ పకతికోజవమేవ వట్టతి, మహాపిట్ఠియకోజవం న వట్టతి. మహాపిట్ఠియకోజవన్తి ఉణ్ణామయో పావారసదిసో కోజవో.

కమ్బలానుజాననాదికథా

౩౩౮. కాసిరాజాతి కాసీనం రాజా; పసేనదిస్స ఏకపితికభాతా ఏస. అడ్ఢకాసియన్తి ఏత్థ కాసీతి సహస్సం వుచ్చతి తం అగ్ఘనకో కాసియో. అయం పన పఞ్చసతాని అగ్ఘతి, తస్మా ‘‘అడ్ఢకాసియో’’తి వుత్తో. తేనేవాహ – ‘‘ఉపడ్ఢకాసీనం ఖమమాన’’న్తి.

౩౩౯. ఉచ్చావచానీతి సున్దరాని చ అసున్దరాని చ. భఙ్గం నామ ఖోమాదీహి పఞ్చహి సుత్తేహి మిస్సేత్వా కతం; వాకమయమేవాతిపి వదన్తి.

౩౪౦. ఏకంయేవ భగవతా చీవరం అనుఞ్ఞాతం న ద్వేతి తే కిర ఇతరీతరేన చీవరేనాతి ఏతస్స ‘‘గహపతికేన వా పంసుకూలేన వా’’తి ఏవం అత్థం సల్లక్ఖింసు. నాగమేసున్తి యావ తే సుసానతో ఆగచ్ఛన్తి, తావ తే న అచ్ఛింసు; పక్కమింసుయేవ. నాకామా భాగం దాతున్తి న అనిచ్ఛాయ దాతుం; యది పన ఇచ్ఛన్తి, దాతబ్బో. ఆగమేసున్తి ఉపచారే అచ్ఛింసు. తేనాహ భగవా ఆహ – ‘‘అనుజానామి భిక్ఖవే ఆగమేన్తానం అకామా భాగం దాతు’’న్తి. యది పన మనుస్సా ‘‘ఇధాగతా ఏవ గణ్హన్తూ’’తి దేన్తి, సఞ్ఞాణం వా కత్వా గచ్ఛన్తి ‘‘సమ్పత్తా గణ్హన్తూ’’తి సమ్పత్తానం సబ్బేసమ్పి పాపుణన్తి. సచే ఛడ్డేత్వా గతా, యేన గహితం, సో ఏవ సామీ. సదిసా సుసానం ఓక్కమింసూతి సబ్బే సమం ఓక్కమింసు; ఏకదిసాయ వా ఓక్కమింసూతిపి అత్థో. తే కతికం కత్వాతి లద్ధం పంసుకూలం సబ్బే భాజేత్వా గణ్హిస్సామాతి బహిమేవ కతికం కత్వా.

౩౪౨. చీవరపటిగ్గాహకన్తి యో గహపతికేహి సఙ్ఘస్స దీయమానం చీవరం గణ్హాతి. యో న ఛన్దాగతిం గచ్ఛేయ్యాతిఆదీసు చీవరపటిగ్గాహకేసు పచ్ఛా ఆగతానమ్పి అత్తనో ఞాతకాదీనం పఠమతరం పటిగ్గణ్హన్తో వా ఏకచ్చస్మిం పేమం దస్సేత్వా గణ్హన్తో వా లోభపకతికతాయ అత్తనో పరిణామేన్తో వా ఛన్దాగతిం గచ్ఛతి నామ. పఠమతరం ఆగతస్సాపి కోధవసేన పచ్ఛా గణ్హన్తో వా దుగ్గతమనుస్సేసు అవమఞ్ఞం కత్వా గణ్హన్తో వా ‘‘కిం వో ఘరే ఠపనోకాసో నత్థి, తుమ్హాకం సన్తకం గహేత్వా గచ్ఛథా’’తి ఏవం సఙ్ఘస్స లాభన్తరాయం కరోన్తో వా దోసాగతిం గచ్ఛతి నామ. యో పన ముట్ఠస్సతి అసమ్పజానో, అయం మోహాగతిం గచ్ఛతి నామ. పచ్ఛా ఆగతానమ్పి ఇస్సరానమ్పి భయేన పఠమతరం పటిగ్గణ్హన్తో వా ‘‘చీవరపటిగ్గాహకట్ఠానం నామేతం భారియ’’న్తి సన్తసన్తో వా భయాగతిం గచ్ఛతి నామ. ‘‘మయా ఇదఞ్చిదఞ్చ గహితం, ఇదఞ్చిందఞ్చ న గహిత’’న్తి ఏవం జానన్తో గహితాగహితం జానాతి నామ. తస్మా యో న ఛన్దాగతిఆదివసేన గచ్ఛతి, ఞాతకఅఞ్ఞాతకఅడ్ఢదుగ్గతేసు విసేసం అకత్వా ఆగతపఅపాటియా గణ్హాతి, సీలాచారపటిపత్తియుత్తో హోతి, సతిమా మేధావీ బహుస్సుతో, సక్కోతి దాయకానం విస్సట్ఠవాచాయ పరిమణ్డలేహి పదబ్యఞ్జనేహి అనుమోదనం కరోన్తో పసాదం జనేతుం, ఏవరూపో సమ్మన్నితబ్బో.

ఏవఞ్చ పన భిక్ఖవే సమ్మన్నితబ్బోతి ఏత్థ పన ఏతాయ యథావుత్తాయ కమ్మవాచాయపి అపలోకనేనాపి అన్తోవిహారే సబ్బసఙ్ఘమజ్ఝేపి ఖణ్డసీమాయపి సమ్మన్నితుం వట్టతియేవ. ఏవం సమ్మతేన చ విహారపచ్చన్తే వా పధానఘరే వా న అచ్ఛితబ్బం. యత్థ పన ఆగతాగతా మనుస్సా సుఖం పస్సన్తి, తాదిసే ధురవిహారట్ఠానే బీజనిం పస్సే ఠపేత్వా సునివత్థేన సుపారుతేన నిసీదితబ్బన్తి.

తత్థేవ ఉజ్ఝిత్వాతి ‘‘పటిగ్గహణమేవ అమ్హాకం భారో’’తి వత్వా గహితట్ఠానేయేవ ఛడ్డేత్వా గచ్ఛన్తి. చీవరనిదహకన్తి చీవరపటిసామకం. యో న ఛన్దాగతిం గచ్ఛేయ్యాతిఆదీసు చేత్థ ఇతో పరఞ్చ సబ్బత్థ వుత్తనయేనేవ వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. సమ్ముతివినిచ్ఛయోపి కథితానుసారేనేవ జానితబ్బో.

భణ్డాగారసమ్ముతిఆదికథా

౩౪౩. విహారం వాతిఆదీసు యో ఆరామమజ్ఝే ఆరామికసామణేరాదీహి అవివిత్తో సబ్బేసం సమోసరణట్ఠానే విహారో వా అడ్ఢయోగో వా హోతి, సో సమ్మన్నితబ్బో. పచ్చన్తసేనాసనం పన న సమ్మన్నితబ్బం. ఇదం పన భణ్డాగారం ఖణ్డసీమం గన్త్వా ఖణ్డసీమాయ నిసిన్నేహి సమ్మన్నితుం న వట్టతి, విహారమజ్ఝేయేవ సమ్మన్నితబ్బం.

గుత్తాగుత్తఞ్చ జానేయ్యాతి ఏత్థ యస్స తావ ఛదనాదీసు కోచి దోసో నత్థి, తం గుత్తం. యస్స పన ఛదనతిణం వా ఛదనిట్ఠకా వా యత్థ కత్థచి పతితా, యేన ఓవస్సతి వా, మూసికాదీనం వా పవేసో హోతి, భిత్తిఆదీసు వా కత్థచి ఛిద్దం హోతి, ఉపచికా వా ఉట్ఠహన్తి, తం సబ్బం అగుత్తం నామ. తం సల్లక్ఖేత్వా పటిసఙ్ఖరితబ్బం. సీతసమయే ద్వారఞ్చ వాతపానఞ్చ సుపిహితం కాతబ్బం, సీతేన హి చీవరాని కణ్ణకితాని హోన్తి. ఉణ్హసమయే అన్తరన్తరా వాతప్పవేసనత్థం వివరితబ్బం. ఏవం కరోన్తో హి గుత్తాగుత్తం జానాతి నామ.

ఇమేహి పన చీవరపటిగ్గాహకాదీహి తీహిపి అత్తనో వత్తం జానితబ్బం. తత్థ చీవరపటిగ్గాహకేన తావ యం యం మనుస్సా ‘‘కాలచీవర’’న్తి వా ‘‘అకాలచీవర’’న్తి వా ‘‘అచ్చేకచీవర’’న్తి వా ‘‘వస్సికసాటిక’’న్తి వా ‘‘నిసీదన’’న్తి వా ‘‘పచ్చత్థరణ’’న్తి వా ‘‘ముఖపుఞ్ఛనచోళ’’న్తి వా దేన్తి, తం సబ్బం ఏకరాసిం కత్వా మిస్సేత్వా న గణ్హితబ్బం, విసుం విసుం కత్వావ గణ్హిత్వా చీవరనిదహకస్స తథేవ ఆచిక్ఖిత్వా దాతబ్బం. చీవరనిదహకేనాపి భణ్డాగారికస్స దదమానేన ఇదం కాలచీవరం…పే… ఇదం ముఖపుఞ్ఛనచోళన్తి ఆచిక్ఖిత్వావ దాతబ్బం. భణ్డాగారికేనాపి తథేవ విసుం విసుం వియ సఞ్ఞాణం కత్వా ఠపేతబ్బం. తతో సఙ్ఘేన ‘‘కాలచీవరం ఆహరా’’తి వుత్తే కాలచీవరమేవ దాతబ్బం…పే… ముఖపుఞ్ఛనచోళకం ఆహరాతి వుత్తే తదేవ దాతబ్బం.

ఇతి భగవతా చీవరపటిగ్గాహకో అనుఞ్ఞాతో, చీవరనిదహకో అనుఞ్ఞాతో, భణ్డాగారం అనుఞ్ఞాతం, భణ్డాగారికో అనుఞ్ఞాతో, న బాహులికతాయ న అసన్తుట్ఠియా; అపిచ ఖో సఙ్ఘస్సానుగ్గహాయ. సచే హి ఆహటాహటం గహేత్వా భిక్ఖూ భాజేయ్యుం, నేవ ఆహటం న అనాహటం న దిన్నం నాదిన్నం న లద్ధం నాలద్ధం జానేయ్యుం, ఆహటాహటం థేరాసనే వా దదేయ్యుం, ఖణ్డాఖణ్డం వా ఛిన్దిత్వా గణ్హేయ్యుం; ఏవం సతి అయుత్తపరిభోగో చ హోతి, న చ సబ్బేసం సఙ్గహో కతో హోతి. భణ్డాగారే పన చీవరం ఠపేత్వా ఉస్సన్నకాలే ఏకేకస్స భిక్ఖునో తిచీవరం వా ద్వే ద్వే వా ఏకేకం వా చీవరం దస్సన్తి, లద్ధాలద్ధం జానిస్సన్తి, అలద్ధభావం ఞత్వా సఙ్గహం కాతుం మఞ్ఞిస్సన్తీతి.

న భిక్ఖవే భణ్డాగారికో వుట్ఠాపేతబ్బోతి ఏత్థ అఞ్ఞేపి అవుట్ఠాపనీయా జానితబ్బా. చత్తారో హి న వుట్ఠాపేతబ్బా – వుడ్ఢతరో, భణ్డాగారికో, గిలానో, సఙ్ఘతో లద్ధసేనాసనోతి. తత్థ వుడ్ఢతరో అత్తనో వుడ్ఢతాయ నవకతరేన న వుట్ఠాపేతబ్బో, భణ్డాగారికో సఙ్ఘేన సమ్మన్నిత్వా భణ్డాగారస్స దిన్నతాయ, గిలానో అత్తనో గిలానతాయ, సఙ్ఘో పన బహుస్సుతస్స ఉద్దేసపరిపుచ్ఛాదీహి బహుపకారస్స భారనిత్థారకస్స ఫాసుకం ఆవాసం అనుట్ఠాపనీయం కత్వా దేతి, తస్మా సో ఉపకారతాయ చ సఙ్ఘతో లద్ధతాయ చ న వుట్ఠాపేతబ్బోతి.

ఉస్సన్నం హోతీతి బహు రాసికతం హోతి, భణ్డాగారం న గణ్హాతి. సమ్ముఖీభూతేనాతి అన్తోఉపచారసీమాయం ఠితేన. భాజేతున్తి కాలం ఘోసేత్వా పటిపాటియా భాజేతుం. కోలాహలం అకాసీతి ‘‘అమ్హాకం ఆచరియస్స దేథ, ఉపజ్ఝాయస్స దేథా’’తి ఏవం మహాసద్దం అకాసి. చీవరభాజనకఙ్గేసు సభాగానం భిక్ఖూనం అపాపుణన్తమ్పి మహగ్ఘం చీవరం దేన్తో ఛన్దాగతిం గచ్ఛతి నామ. అఞ్ఞేసం వుడ్ఢతరానం పాపుణన్తమ్పి మహగ్ఘం చీవరం అదత్వా అప్పగ్ఘం దేన్తో దోసాగతిం గచ్ఛతి నామ. మోహమూళ్హో చీవరదానవత్తం అజానన్తో మోహాగతిం గచ్ఛతి నామ. ముఖరానం నవకానమ్పి భయేన అపాపుణన్తమేవ మహగ్ఘం చీవరం దేన్తో భయాగతిం గచ్ఛతి నామ. యో ఏవం న గచ్ఛతి, సబ్బేసం తులాభూతో పమాణభూతో మజ్ఝత్తో హోతి, సో సమ్మన్నితబ్బో. భాజితాభాజితన్తి ‘‘ఏత్తకాని వత్థాని భాజితాని, ఏత్తకాని అభాజితానీ’’తి జానన్తో ‘‘భాజితాభాజితఞ్చ జానేయ్యా’’తి వుచ్చతి.

ఉచ్చినిత్వాతి ‘‘ఇదం థూలం, ఇదం సణ్హం, ఇదం ఘనం, ఇదం తనుకం, ఇదం పరిభుత్తం, ఇదం అపరిభుత్తం, ఇదం దీఘతో ఏత్తకం పుథులతో ఏత్తక’’న్తి ఏవం వత్థాని విచినిత్వా. తులయిత్వాతి ‘‘ఇదం ఏత్తకం అగ్ఘతి, ఇదం ఏత్తక’’న్తి ఏవం అగ్ఘపరిచ్ఛేదం కత్వా. వణ్ణావణ్ణం కత్వాతి సచే సబ్బేసం ఏకేకమేవ దసగ్ఘనకం పాపుణాతి, ఇచ్చేతం కుసలం; నో చే పాపుణాతి, యం నవ వా అట్ఠ వా అగ్ఘతి, తం అఞ్ఞేన ఏకఅగ్ఘనకేన చ ద్విఅగ్ఘనకేన చ సద్ధిం బన్ధిత్వా ఏతేన ఉపాయేన సమే పటివీసే ఠపేత్వాతి అత్థో. భిక్ఖూ గణేత్వా వగ్గం బన్ధిత్వాతి సచే ఏకేకస్స దియమానే దివసో నప్పహోతి, దస దస భిక్ఖూ గణేత్వా దస దస చీవరపటివీసే ఏకవగ్గం బన్ధిత్వా ఏకం భణ్డికం కత్వా ఏవం చీవరపటివీసం ఠపేతుం అనుజానామీతి అత్థో. ఏవం ఠపితేసు చీవరపటివీసేసు కుసో పాతేతబ్బో. తేహిపి భిక్ఖూహి పున కుసపాతం కత్వా భాజేతబ్బం.

సామణేరానం ఉపడ్ఢపటివీసన్తి ఏత్థ యే సామణేరా అత్తిస్సరా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స కత్తబ్బకమ్మం న కరోన్తి, ఉద్దేసపరిపుచ్ఛాసు యుత్తా ఆచరియుపజ్ఝాయానంయేవ వత్తపటిపత్తిం కరోన్తి, అఞ్ఞేసం న కరోన్తి, ఏతేసంయేవ ఉపడ్ఢభాగో దాతబ్బో. యే పన పురేభత్తఞ్చ పచ్ఛాభత్తఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘస్సేవ కత్తబ్బకిచ్చం కరోన్తి, తేసం సమకో దాతబ్బో. ఇదఞ్చ పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నేన భణ్డాగారే ఠపితేన అకాలచీవరేనేవ కథితం. కాలచీవరం పన సమకమేవ దాతబ్బం. తత్రుప్పాదవస్సావాసికం సమ్ముఞ్జనీబన్ధనాది సఙ్ఘస్స ఫాతికమ్మం కత్వా గహేతబ్బం. ఏతఞ్హేత్థ సబ్బేసం వత్తం. భణ్డాగారికచీవరేపి సచే సామణేరా ఆగన్త్వా ‘‘భన్తే మయం యాగుం పచామ, భత్తం పచామ, ఖజ్జకం పచామ, అప్పహరితకం కరోమ, దన్తకట్ఠం ఆహరామ, రఙ్గఛల్లిం కప్పియం కత్వా దేమ, కిం అమ్హేహి న కతం నామా’’తి ఉక్కుట్ఠిం కరోన్తి, సమభాగోవ దాతబ్బో. ఏతం యే చ విరజ్ఝిత్వా కరోన్తి, యేసఞ్చ కరణభావో న పఞ్ఞాయతి, తే సన్ధాయ వుత్తం. కురున్దియం పన ‘‘సచే సామణేరా ‘కస్మా మయం భన్తే సఙ్ఘకమ్మం న కరోమ, కరిస్సామా’తి యాచన్తి, సమపటివీసో దాతబ్బో’’తి వుత్తం.

ఉత్తరితుకామోతి నదిం వా కన్తారం వా ఉత్తరితుకామో; సత్థం లభిత్వా దిసా పక్కమితుకామోతి అత్థో. సకం భాగం దాతున్తి ఇదం భణ్డాగారతో చీవరాని నీహరిత్వా పుఞ్జే కతే ఘణ్టియా పహటాయ భిక్ఖుసఙ్ఘే సన్నిపతితే సత్థం లభిత్వా గన్తుకామో ‘‘సత్థతో మా పరిహాయీ’’తి ఏతమత్థం సన్ధాయ వుత్తం. తస్మా అనీహతేసు వా చీవరేసు అప్పహటాయ వా ఘణ్టియా అసన్నిపతితే వా సఙ్ఘే దాతుం న వట్టతి. చీవరేసు పన నీహతేసు ఘణ్టిం పహరిత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘే సన్నిపతితే చీవరభాజకేన ‘‘ఇమస్స భిక్ఖునో కోట్ఠాసేన ఏత్తకేన భవితబ్బ’’న్తి తక్కేత్వా నయగ్గాహేన చీవరం దాతబ్బం. తులాయ తులితమివ హి సమసమం దాతుం న సక్కా, తస్మా ఊనం వా హోతు అధికం వా, ఏవం తక్కేన నయేన దిన్నం సుదిన్నం. నేవ ఊనకం పున దాతబ్బం, నాతిరిత్తం పటిగ్గణ్హితబ్బన్తి.

అతిరేకభాగేనాతి దస భిక్ఖూ హోన్తి, సాటకాపి దసేవ, తేసు ఏకో ద్వాదస అగ్ఘతి, సేసా దసగ్ఘనకా. సబ్బేసు దసగ్ఘనకవసేన కుసే పాతితే యస్స భిక్ఖునో ద్వాదసగ్ఘనకో కుసో పాతితో, సో ‘‘ఏత్తకేన మమ చీవరం పహోతీ’’తి తేన అతిరేకభాగేన గన్తుకామో హోతి. భిక్ఖూ ‘‘అతిరేకం ఆవుసో సఙ్ఘస్స సన్తక’’న్తి వదన్తి, తం సుత్వా భగవా ‘‘సఙ్ఘికే చ గణసన్తకే చ అప్పకం నామ నత్థి, సబ్బత్థ సంయమో కాతబ్బో, గణ్హన్తేనాపి కుక్కుచ్చాయితబ్బ’’న్తి దస్సేతుం ‘‘అనుజానామి భిక్ఖవే అనుక్ఖేపే దిన్నే’’తి ఆహ. తత్థ అనుక్ఖేపో నామ యంకిఞ్చి అనుక్ఖిపితబ్బం అనుప్పదాతబ్బం కప్పియభణ్డం; యత్తకం తస్స పటివీసే అధికం, తత్తకే అగ్ఘనకే యస్మిం కిస్మిఞ్చి కప్పియభణ్డే దిన్నేతి అత్థో.

వికలకే తోసేత్వాతి ఏత్థ చీవరవికలకం పుగ్గలవికలకన్తి ద్వే వికలకా. చీవరవికలకం నామ సబ్బేసం పఞ్చ పఞ్చ వత్థాని పత్తాని, సేసానిపి అత్థి, ఏకేకం పన న పాపుణాతి, ఛిన్దిత్వా దాతబ్బాని. ఛిన్దన్తేహి చ అడ్ఢమణ్డలాదీనం వా ఉపాహనత్థవికాదీనం వా పహోనకాని ఖణ్డాని కత్వా దాతబ్బాని, హేట్ఠిమపరిచ్ఛేదేన చతురఙ్గులవిత్థారమ్పి అనువాతప్పహోనకాయామం ఖణ్డం కత్వా దాతుం వట్టతి, అపరిభోగం పన న కాతబ్బన్తి ఏవమేత్థ చీవరస్స అప్పహోనకభావో చీవరవికలకం. ఛిన్దిత్వా దిన్నే పన తం తోసితం హోతి, అథ కుసపాతో కాతబ్బో. సచేపి ఏకస్స భిక్ఖునో కోట్ఠాసే ఏకం వా ద్వే వా వత్థాని నప్పహోన్తి, తత్థ అఞ్ఞం సామణకం పరిక్ఖారం ఠపేత్వా యో తేన తుస్సతి, తస్స తం భాగం దత్వా పచ్ఛా కుసపాతో కాతబ్బో. ఇదమ్పి చీవరవికలకన్తి అన్ధకట్ఠకథాయం వుత్తం.

పుగ్గలవికలకం నామ దస దస భిక్ఖూ గణేత్వా వగ్గం కరోన్తానం ఏకో వగ్గో న పూరతి, అట్ఠ వా నవ వా హోన్తి, తేసం అట్ఠ వా నవ వా కోట్ఠాసా ‘‘తుమ్హే ఇమే గహేత్వా విసుం భాజేథా’’తి దాతబ్బా. ఏవమయం పుగ్గలానం అప్పహోనకభావో పుగ్గలవికలకం. విసుం దిన్నే పన తం తోసితం హోతి, ఏవం తోసేత్వా కుసపాతో కాతబ్బోతి. అథ వా వికలకే తోసేత్వాతి యో చీవరవిభాగో ఊనకో, తం అఞ్ఞేన పరిక్ఖారేన సమం కత్వా కుసపాతో కాతబ్బో.

చీవరరజనకథా

౩౪౪. ఛకణేనాతి గోమయేన. పణ్డుమత్తికాయాతి తమ్బమత్తికాయ. మూలరజనాదీసు హలిద్దిం ఠపేత్వా సబ్బం మూలరజనం వట్టతి. మఞ్జిట్ఠిఞ్చ తుఙ్గహారఞ్చ ఠపేత్వా సబ్బం ఖన్ధరజనం వట్టతి. తుఙ్గహారో నామ ఏకో సకణ్టకరుక్ఖో, తస్స హరితాలవణ్ణం ఖన్ధరజనం హోతి. లోద్దఞ్చ కణ్డులఞ్చ ఠపేత్వా సబ్బం తచరజనం వట్టతి. అల్లిపత్తం నీలిపత్తఞ్చ ఠపేత్వా సబ్బం పత్తరజనం వట్టతి. గిహిపరిభుత్తం పన అల్లిపత్తేన ఏకవారం రజితుం వట్టతి. కింసుకపుప్ఫఞ్చ కుసుమ్భపుప్ఫఞ్చ ఠపేత్వా సబ్బం పుప్ఫరజనం వట్టతి. ఫలరజనే పన న కిఞ్చి న వట్టతి.

సీతుదకాతి అపక్కరజనం వుచ్చతి. ఉత్తరాళుమ్పన్తి వట్టాధారకం, రజనకుమ్భియా మజ్ఝే ఠపేత్వా తం ఆధారకం పరిక్ఖిపిత్వా రజనం పక్ఖిపితుం అనుజానామీతి అత్థో. ఏవఞ్హి కతే రజనం న ఉత్తరతి. ఉదకే వా నఖపిట్ఠికాయ వాతి సచే పరిపక్కం హోతి, ఉదకపాతియా దిన్నో థేవో సహసా న విసరతి, నఖపిట్ఠియమ్పి అవిసరన్తో తిట్ఠతి. రజనుళుఙ్కన్తి రజనఉళుఙ్కం. దణ్డకథాలకన్తి తమేవ సదణ్డకం. రజనకోలమ్బన్తి రజనకుణ్డం. ఓమద్దన్తీతి సమ్మద్దన్తి. న చ అచ్ఛిన్నే థేవే పక్కమితున్తి యావ రజనబిన్దు గళితం న ఛిజ్జతి, తావ న అఞ్ఞత్ర గన్తబ్బం. పత్థిన్నన్తి అతిరజితత్తా థద్ధం. ఉదకే ఓసారేతున్తి ఉదకే పక్ఖిపిత్వా ఠపేతుం. రజనే పన నిక్ఖన్తే తం ఉదకం ఛడ్డేత్వా చీవరం మద్దితబ్బం. దన్తకాసావానీతి ఏకం వా ద్వే వా వారే రజిత్వా దన్తవణ్ణాని ధారేన్తి.

ఛిన్నకచీవరానుజాననకథా

౩౪౫. అచ్ఛిబద్ధన్తి చతురస్సకేదారకబద్ధం. పాళిబద్ధన్తి ఆయామతో చ విత్థారతో చ దీఘమరియాదబద్ధం. మరియాదబద్ధన్తి అన్తరన్తరా రస్సమరియాదబద్ధం. సిఙ్ఘాటకబద్ధన్తి మరియాదాయ మరియాదం వినివిజ్ఝిత్వా గతట్ఠానే సిఙ్ఘాటకబద్ధం; చతుక్కసణ్ఠానన్తి అత్థో. సంవిదహితున్తి కాతుం. ఉస్సహసి త్వం ఆనన్దాతి సక్కోసి త్వం ఆనన్ద. ఉస్సహామి భగవాతి తుమ్హేహి దిన్ననయేన సక్కోమీతి దస్సేతి. యత్ర హి నామాతి యో నామ. కుసిమ్పి నామాతిఆదీసు కుసీతి ఆయామతో చ విత్థారతో చ అనువాతాదీనం దీఘపత్తానమేతం అధివచనం. అడ్ఢకుసీతి అన్తరన్తరా రస్సపత్తానం నామం. మణ్డలన్తి పఞ్చఖణ్డికచీవరస్స ఏకేకస్మిం ఖణ్డే మహామణ్డలం. అడ్ఢమణ్డలన్తి ఖుద్దకమణ్డలం. వివట్టన్తి మణ్డలఞ్చ అడ్ఢమణ్డలఞ్చ ఏకతో కత్వా సిబ్బితం మజ్ఝిమఖణ్డం.

అనువివట్టన్తి తస్స ఉభోసు పస్సేసు ద్వే ఖణ్డాని. గీవేయ్యకన్తి గీవావేఠనట్ఠానే దళ్హీకరణత్థం అఞ్ఞం సుత్తసంసిబ్బితం ఆగన్తుకపత్తం. జఙ్ఘేయ్యకన్తి జఙ్ఘపాపుణనట్ఠానే తథేవ సంసిబ్బితం పత్తం. గీవట్ఠానే చ జఙ్ఘట్ఠానే చ పత్తానమేవేతం నామన్తిపి వదన్తి. బాహన్తన్తి అనువివట్టానం బహి ఏకేకం ఖణ్డం. ఇతి పఞ్చఖణ్డికచీవరేనేతం విచారితన్తి. అథ వా అనువివట్టన్తి వివట్టస్స ఏకపస్సతో ద్విన్నం ఏకపస్సతో ద్విన్నన్తి చతున్నమ్పి ఖణ్డానమేతం నామం. బాహన్తన్తి సుప్పమాణం చీవరం పారుపన్తేన సంహరిత్వా బాహాయ ఉపరి ఠపితా ఉభో అన్తా బహిముఖా తిట్ఠన్తి, తేసం ఏతం నామం. అయమేవ హి నయో మహాఅట్ఠకథాయం వుత్తోతి.

తిచీవరానుజాననకథా

౩౪౬. చీవరేహి ఉబ్భణ్డికేతి చీవరేహి ఉబ్భణ్డే కతే; యథా ఉక్ఖిత్తభణ్డా హోన్తి ఏవం కతే; ఉక్ఖిత్తభణ్డికభావం ఆపాదితేతి అత్థో. చీవరభిసిన్తి ఏత్థ భిసీతి ద్వే తీణి ఏకతో కత్వా భిసిసఙ్ఖేపేన సంహరితచీవరాని వుత్తాని. తే కిర భిక్ఖూ ‘‘దక్ఖిణాగిరితో భగవా లహుం పటినివత్తిస్సతీ’’తి తత్థ గచ్ఛన్తా జీవకవత్థుస్మిం లద్ధచీవరాని ఠపేత్వా అగమంసు. ఇదాని పన చిరేన ఆగమిస్సతీతి మఞ్ఞమానా ఆదాయ పక్కమింసు. అన్తరట్ఠకాసూతి మాఘస్స చ ఫగ్గుణస్స చ అన్తరా అట్ఠసు. న భగవన్తం సీతం అహోసీతి భగవతో సీతం నాహోసి. ఏతదహోసి యేపి ఖో తే కులపుత్తాతి న భగవా అజ్ఝోకాసే అనిసీదిత్వా ఏతమత్థం న జానాతి, మహాజనసఞ్ఞాపనత్థం పన ఏవమకాసి. సీతాలుకాతి సీతపకతికా; యే పకతియావ సీతేన కిలమన్తి. దిగుణం సఙ్ఘాటిన్తి దుపట్టం సఙ్ఘాటిం. ఏకచ్చియన్తి ఏకపట్టం. ఇతి ‘‘భగవా అత్తనా చతూహి చీవరేహి యాపేతి, అమ్హాకం పన తిచీవరం అనుజానాతీ’’తి వచనస్స ఓకాసం ఉపచ్ఛిన్దితుం దిగుణం సఙ్ఘాటిం అనుజానాతి, ఏకచ్చికే ఇతరే. ఏవఞ్హి నేసం చత్తారి భవిస్సన్తీతి.

అతిరేకచీవరాదికథా

౩౪౮. అగ్గళం అచ్ఛుపేయ్యన్తి ఛిద్దట్ఠానే పిలోతికఖణ్డం లగ్గాపేయ్యం. అహతకప్పానన్తి ఏకవారం ధోతానం. ఉతుద్ధటానన్తి ఉతుతో దీఘకాలతో ఉద్ధటానం హతవత్థకానం, పిలోతికానన్తి వుత్తం హోతి. పాపణికేతి అన్తరాపణతో పతితపిలోతికచీవరే. ఉస్సాహో కరణీయోతి పరియేసనా కాతబ్బా. పరిచ్ఛేదో పనేత్థ నత్థి, పట్టసతమ్పి వట్టతి. సబ్బమిదం సాదియన్తస్స భిక్ఖునో వసేన వుత్తం. అగ్గళం తున్నన్తి ఏత్థ ఉద్ధరిత్వా అల్లీయాపనఖణ్డం అగ్గళం, సుత్తేన సంసిబ్బితం తున్నం; వట్టేత్వా కరణం ఓవట్టికం . కణ్డుసకం వుచ్చతి ముద్దికా. దళ్హీకమ్మన్తి అనుద్ధరిత్వావ ఉపస్సయం కత్వా అల్లీయాపనకం వత్థఖణ్డం.

౩౪౯-౩౫౧. విసాఖావత్థు ఉత్తానత్థం. తతో పరం పుబ్బే వినిచ్ఛితమేవ. సోవగ్గికన్తి సగ్గప్పత్తహేతుకం. తేనేవాహ ‘‘సోవగ్గిక’’న్తి. సోకం అపనేతీతి సోకనుదం. అనామయాతి అరోగా. సగ్గమ్హి కాయమ్హీతి సగ్గోపపన్నా.

౩౫౩. పుథుజ్జనా కామేసు వీతరాగాతి ఝానలాభినో.

౩౫౬. సన్దిట్ఠోతి దిట్ఠమత్తకమిత్తో. సమ్భత్తోతి ఏకసమ్భోగో దళ్హమిత్తో. ఆలపితోతి ‘‘మమ సన్తకం యం ఇచ్ఛేయ్యాసి, తం గణ్హాహీ’’తి ఏవం వుత్తో. ఏతేసు తీసు అఞ్ఞతరనామేన సద్ధిం జీవతి, గహితే అత్తమనో హోతీతి ఇమేహి గహితవిస్సాసో రుహతి.

పచ్ఛిమవికప్పనుపగచీవరాదికథా

౩౫౯. పంసుకూలకతోతి కతపంసుకూలో. గరుకో హోతీతి జిణ్ణజిణ్ణట్ఠానే అగ్గళారోపనేన గరుకో హోతి. సుత్తలూఖం కాతున్తి సుత్తేనేవ అగ్గళం కాతున్తి అత్థో. వికణ్ణో హోతీతి సుత్తం అచ్ఛేత్వా అచ్ఛేత్వా సిబ్బన్తానం ఏకో సఙ్ఘాటికోణో దీఘో హోతి. వికణ్ణం ఉద్ధరితున్తి దీఘకోణం ఛిన్దితుం. ఓకిరియన్తీతి ఛిన్నకోణతో గళన్తి. అనువాతం పరిభణ్డన్తి అనువాతఞ్చేవ పరిభణ్డఞ్చ. పత్తా లుజ్జన్తీతి మహన్తేసు పత్తముఖేసు దిన్నాని సుత్తాని గళన్తి, తతో పత్తా లుజ్జన్తి. అట్ఠపదకం కాతున్తి అట్ఠపదకచ్ఛన్నేన పత్తముఖం సిబ్బితుం.

౩౬౦. అన్వాధికమ్పి ఆరోపేతున్తి ఆగన్తుకపత్తమ్పి దాతుం. ఇదం పన అప్పహోనకే ఆరోపేతబ్బం. సచే పహోతి, ఆగన్తుకపత్తం న వట్టతి, ఛిన్దితబ్బమేవ.

౩౬౧. న చ భిక్ఖవే సద్ధాదేయ్యన్తి ఏత్థ సేసఞాతీనం దేన్తో వినిపాతేతియేవ. మాతాపితరో పన సచే రజ్జే ఠితా పత్థయన్తి, దాతబ్బం.

౩౬౨. గిలానోతి గిలానతాయ గహేత్వా గన్తుం అసమత్థో. వస్సికసఙ్కేతన్తి వస్సికే చత్తారో మాసే. నదీపారన్తి నదియా పారే భత్తం భుఞ్జితబ్బం హోతి. అగ్గళగుత్తివిహారోతి సబ్బేస్వేవ చేతేసు గిలానవస్సికసఙ్కేతనదీపారగమనఅత్థతకథినభావేసు అగ్గళగుత్తియేవ పమాణం. గుత్తే ఏవ హి విహారే ఏతేసు కారణేసు నిక్ఖిపిత్వా బహి గన్తుం వట్టతి, న అగుత్తే. ఆరఞ్ఞకస్స పన విహారో న సుగుత్తో హోతి, తేన భణ్డుక్ఖలికాయ పక్ఖిపిత్వా పాసాణసుసిర రుక్ఖసుసిరాదీసు సుప్పటిచ్ఛన్నేసు ఠపేత్వా గన్తబ్బం.

సఙ్ఘికచీవరుప్పాదకథా

౩౬౩. తుయ్హేవ భిక్ఖు తాని చీవరానీతి అఞ్ఞత్థ గహేత్వా హటానిపి తుయ్హేవ; న తేసం అఞ్ఞో కోచి ఇస్సరోతి. ఏవఞ్చ పన వత్వా అనాగతేపి నిక్కుక్కుచ్చా గణ్హిస్సన్తీతి దస్సేతుం ఇధ పనాతిఆదిమాహ. తస్సేవ తాని చీవరాని యావ కథినస్స ఉబ్భారాతి సచే గణపూరకే భిక్ఖూ లభిత్వా కథినం అత్థతం హోతి, పఞ్చమాసే; నో చే అత్థతం హోతి, ఏకం చీవరమాసమేవ. యం ‘‘సఙ్ఘస్స దేమా’’తి వా దేన్తి, ‘‘సఙ్ఘం ఉద్దిస్స దేమా’’తి వా దేన్తి, ‘‘వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్స దేమా’’తి వా దేన్తి, ‘‘వస్సావాసికం దేమా’’తి వా దేన్తి, సచేపి మతకచీవరం అవిభజిత్వా తం విహారం పవిసన్తి, తం సబ్బం తస్సేవ భిక్ఖునో హోతి. యమ్పి సో వస్సావాసత్థాయ వడ్ఢిం పయోజేత్వా ఠపితఉపనిక్ఖేపతో వా తత్రుప్పాదతో వా వస్సావాసికం గణ్హాతి, సబ్బం సుగ్గహితమేవ హోతి. ఇదమేత్థ లక్ఖణం, యేన తేనాకారేన సఙ్ఘస్స ఉప్పన్నం వత్థం అత్థతకథినస్స పఞ్చమాసే, అనత్థతకథినస్స ఏకం చీవరమాసం పాపుణాతీతి. యం పన ‘‘ఇదం ఇధ వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్స దేమా’’తి వా ‘‘వస్సావాసికం దేమా’’తి వా వత్వా దిన్నం, తం అనత్థతకథినస్సాపి పఞ్చమాసే పాపుణాతి. తతో పరం పన ఉప్పన్నం వస్సావాసికం పుచ్ఛితబ్బం – ‘‘కిం అతీతవస్సే ఇదం వస్సావాసికం, ఉదాహు అనాగతవస్సే’’తి! కస్మా? పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నత్తా.

ఉతుకాలన్తి వస్సానతో అఞ్ఞం కాలం. తాని చీవరాని ఆదాయ సావత్థిం గన్త్వాతి ఏత్థ తాని చీవరాని గతగతట్ఠానే సఙ్ఘికానేవ హోన్తి, భిక్ఖూహి దిట్ఠమత్తమేవేత్థ పమాణం. తస్మా సచే కేచి పటిపథం ఆగచ్ఛన్తా ‘‘కుహిం ఆవుసో గచ్ఛసీ’’తి పుచ్ఛిత్వా తమత్థం సుత్వా ‘‘కిం ఆవుసో మయం సఙ్ఘో న హోమా’’తి తత్థేవ భాజేత్వా గణ్హన్తి, సుగ్గహితాని. సచేపి ఏస మగ్గా ఓక్కమిత్వా కఞ్చి విహారం వా ఆసనసాలం వా పిణ్డాయ చరన్తో ఏకం గేహమేవ వా పవిసతి, తత్ర చ నం భిక్ఖూ దిస్వా తమత్థం పుచ్ఛిత్వా భాజేత్వా గణ్హన్తి, సుగ్గహితానేవ.

అధిట్ఠాతున్తి ఏత్థ అధిట్ఠహన్తేన వత్తం జానితబ్బం. తేన హి భిక్ఖునా ఘణ్టిం పహరిత్వా కాలం ఘోసేత్వా థోకం ఆగమేత్వా సచే ఘణ్టిసఞ్ఞాయ వా కాలసఞ్ఞాయ వా భిక్ఖూ ఆగచ్ఛన్తి, తేహి సద్ధిం భాజేతబ్బాని. నో చే ఆగచ్ఛన్తి, ‘‘మయ్హిమాని చీవరాని పాపుణన్తీ’’తి అధిట్ఠాతబ్బాని. ఏవం అధిట్ఠితే సబ్బాని తస్సేవ హోన్తి, ఠితికా పన న తిట్ఠతి.

సచే ఏకేకం ఉద్ధరిత్వా ‘‘అయం పఠమభాగో మయ్హం పాపుణాతి, అయం దుతియభాగో’’తి ఏవం గణ్హాతి, గహితాని చ సుగ్గహితాని హోన్తి, ఠితికా చ తిట్ఠతి. ఏవం పాపేత్వా గణ్హన్తేనాపి అధిట్ఠితమేవ హోతి. సచే పన ఘణ్టిం పహరిత్వా వా అప్పహరిత్వా వా కాలమ్పి ఘోసేత్వా వా అఘోసేత్వా వా ‘‘అహమేవేత్థ మయ్హమేవ ఇమాని చీవరానీ’’తి గణ్హాతి, దుగ్గహితాని హోన్తి. అథ ‘‘అఞ్ఞో కోచి ఇధ నత్థి, మయ్హం ఏతాని పాపుణన్తీ’’తి గణ్హాతి, సుగ్గహితాని.

పాతితే కుసేతి ఏకకోట్ఠాసే కుసదణ్డకే పాతితమత్తే సచేపి భిక్ఖుసహస్సం హోతి, గహితమేవ నామ చీవరం. నాకామా భాగో దాతబ్బో. సచే పన అత్తనో రుచియా దాతుకామా హోన్తి, దేన్తు. అనుభాగేపి ఏసేవ నయో.

సచీవరానీతి ‘‘కాలచీవరమ్పి సఙ్ఘస్స ఇతోవ దస్సామ, విసుం సజ్జియమానే అతిచిరం హోతీ’’తి ఖిప్పంయేవ సచీవరాని భత్తాని అకంసు. థేరే ఆగమ్మ ఉప్పన్నానీతి తుమ్హేసు పసాదేన ఖిప్పం ఉప్పన్నాని.

సఙ్ఘస్స దేమాతి చీవరాని దేన్తీతి సకలమ్పి చీవరకాలం సణికం సణికం దేన్తియేవ. పురిమేసు పన ద్వీసు వత్థూసు పచ్ఛిన్నదానత్తా అదంసూతి వుత్తం. సమ్బహులా థేరాతి వినయధరపామోక్ఖథేరా. ఇదం పన వత్థుం సద్ధిం పురిమేన ద్వేభాతికవత్థునా పరినిబ్బుతే భగవతి ఉప్పన్నం, ఇమే చ థేరా దిట్ఠపుబ్బా తథాగతం, తస్మా పురిమేసు వత్థూసు తథాగతేన పఞ్ఞత్తనయేనేవ కథేసుం.

ఉపనన్దసక్యపుత్తవత్థుకథా

౩౬౪. గామకావాసం అగమాసీతి అప్పేవ నామ చీవరాని భాజేన్తా మయ్హమ్పి సఙ్గహం కరేయ్యున్తి చీవరభాజనకాలం సల్లక్ఖేత్వావ అగమాసి. సాదియిస్ససీతి గణ్హిస్ససి. ఏత్థ చ కిఞ్చాపి తస్స భాగో న పాపుణాతి. అథ ఖో ‘‘నగరవాసికో అయం ముఖరో ధమ్మకథికో’’తి తే భిక్ఖూ ‘‘సాదియిస్ససీ’’తి ఆహంసు. యో సాదియేయ్య ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి ఏత్థ పన కిఞ్చాపి లహుకా ఆపత్తి, అథ ఖో గహితాని గహితట్ఠానే దాతబ్బాని. సచేపి నట్ఠాని వా జిణ్ణాని వా హోన్తి, తస్సేవ గీవా. దేహీతి వుత్తే అదేన్తో ధురనిక్ఖేపే భణ్డగ్ఘేన కారేతబ్బో.

ఏకాధిప్పాయన్తి ఏకం అధిప్పాయం; ఏకం పుగ్గలపటివీసమేవ దేథాతి అత్థో. ఇదాని యథా సో దాతబ్బో, తం దస్సేతుం తన్తిం ఠపేన్తో ఇధ పనాతిఆదిమాహ. తత్థ సచే అముత్ర ఉపడ్ఢం అముత్ర ఉపడ్ఢన్తి ఏకేకస్మిం ఏకాహమేకాహం వా సత్తాహం సత్తాహం వా సచే వసతి, ఏకేకస్మిం విహారే యం ఏకో పుగ్గలో లభతి, తతో తతో ఉపడ్ఢం ఉపడ్ఢం దాతబ్బం. ఏవం ఏకాధిప్పాయో దిన్నో హోతి. యత్థ వా పన బహుతరన్తి సచే ఏకస్మిం విహారే వసన్తో ఇతరస్మిం సత్తాహవారేన అరుణమేవ ఉట్ఠాపేతి, ఏవం పురిమస్మిం బహుతరం వసతి నామ. తస్మా తతో బహుతరం వసితవిహారతో తస్స పటివీసో దాతబ్బో. ఏవమ్పి ఏకాధిప్పాయో దిన్నో హోతి. ఇదఞ్చ నానాలాభేహి నానూపచారేహి ఏకసీమవిహారేహి కథితం, నానాసీమవిహారే పన సేనాసనగ్గాహో పటిప్పస్సమ్భతి. తస్మా తత్థ చీవరపటివీసో న పాపుణాతి. సేసం పన ఆమిసభేసజ్జాది సబ్బం సబ్బత్థ అన్తోసీమగతస్స పాపుణాతి.

గిలానవత్థుకథా

౩౬౫. మఞ్చకే నిపాతేసున్తి ఏవం ధోవిత్వా అఞ్ఞం కాసావం నివాసేత్వా మఞ్చకే నిపజ్జాపేసుం; నిపజ్జాపేత్వా చ పనాయస్మా ఆనన్దో ముత్తకరీసకిలిట్ఠం కాసావం ధోవిత్వా భూమియం పరిభణ్డం అకాసి. యో భిక్ఖవే మం ఉపట్ఠహేయ్య, సో గిలానం ఉపట్ఠహేయ్యాతి యో మం ఓవాదానుసాసనీకరణేన ఉపట్ఠహేయ్య, సో గిలానం ఉపట్ఠహేయ్య; మమ ఓవాదకారకేన గిలానో ఉపట్ఠాతబ్బోతి అయమేవేత్థ అత్థో. భగవతో చ గిలానస్స చ ఉపట్ఠానం ఏకసదిసన్తి ఏవం పనేత్థ అత్థో న గహేతబ్బో. సఙ్ఘేన ఉపట్ఠాతబ్బోతి యస్సేతే ఉపజ్ఝాదయో తస్మిం విహారే నత్థి, ఆగన్తుకో హోతి ఏకచారికో భిక్ఖు, సో సఙ్ఘస్స భారో, తస్మా సఙ్ఘేన ఉపట్ఠాతబ్బో. నో చే ఉపట్ఠహేయ్య, సకలస్స సఙ్ఘస్స ఆపత్తి. వారం ఠపేత్వా జగ్గన్తేసు పన యో అత్తనో వారే న జగ్గతి, తస్సేవ ఆపత్తి. సఙ్ఘత్థేరోపి వారకో న ముచ్చతి. సచే సకలో సఙ్ఘో ఏకస్స భారం కరోతి, ఏకో వా వత్తసమ్పన్నో భిక్ఖు అహమేవ జగ్గిస్సామీతి పటిజగ్గతి, సఙ్ఘో ఆపత్తితో ముచ్చతి.

౩౬౬. అభిక్కమన్తం వా అభిక్కమతీతిఆదీసు వడ్ఢన్తం వా ఆబాధం ‘‘ఇదం నామ మే పరిభుఞ్జన్తస్స వడ్ఢతి, ఇదం పరిభుఞ్జన్తస్స పరిహాయతి, ఇదం పరిభుఞ్జన్తస్స తిట్ఠతీ’’తి యథాభూతం నావికరోతీతి ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో. నాలన్తి న పతిరూపో, న యుత్తో ఉపట్ఠాతుం. భేసజ్జం సంవిధాతున్తి భేసజ్జం యోజేతుం అసమత్థో హోతి. ఆమిసన్తరోతి ఆమిసం అస్స అన్తరన్తి ఆమిసన్తరో. అన్తరన్తి కారణం వుచ్చతి; ఆమిసకారణా యాగుభత్తపత్తచీవరాని పత్థేన్తో ఉపట్ఠాతీతి అత్థో.

మతసన్తకకథా

౩౬౭. కాలఙ్కతేతి కాలకిరియాయ. గిలానుపట్ఠాకానం దాతున్తి ఏత్థ అనన్తరం వుత్తాయ కమ్మవాచాయ దిన్నమ్పి అపలోకేత్వా దిన్నమ్పి దిన్నమేవ హోతి, వట్టతి.

౩౬౯. యం తత్థ లహుభణ్డం యం తత్థ గరుభణ్డన్తి ఏత్థ లహుభణ్డగరుభణ్డానం నానాకరణం పరతో వణ్ణయిస్సామ. గిలానుపట్ఠాకలాభే పన అయం ఆదితో పట్ఠాయ వినిచ్ఛయో –

సచే సకలే భిక్ఖుసఙ్ఘే ఉపట్ఠహన్తే కాలం కరోతి, సబ్బేపి సామికా. అథ ఏకచ్చేహి వారే కతే ఏకచ్చేహి అకతేయేవ కాలం కరోతి, తత్థ ఏకచ్చే ఆచరియా వదన్తి – ‘‘సబ్బేపి అత్తనో వారే సమ్పత్తే కరేయ్యుం, తస్మా సబ్బేపి సామినో’’తి. ఏకచ్చే వదన్తి – ‘‘యేహి జగ్గితో తే ఏవ లభన్తి, ఇతరే న లభన్తీ’’తి. సామణేరే కాలఙ్కతే సచే చీవరం అత్థి, గిలానుపట్ఠాకానం దాతబ్బం. నో చే అత్థి యం అత్థి, తం దాతబ్బం. అఞ్ఞస్మిం పరిక్ఖారే సతి చీవరభాగం కత్వా దాతబ్బం.

భిక్ఖు చ సామణేరో చ సచే సమం ఉపట్ఠహింసు, సమకో భాగో దాతబ్బో. అథ సామణేరోవ ఉపట్ఠహతి, భిక్ఖుస్స సంవిదహనమత్తమేవ హోతి, సామణేరస్స జేట్ఠకభాగో దాతబ్బో. సచే సామణేరో భిక్ఖునా ఆనీతఉదకేన యాగుం పచిత్వా పటిగ్గాహాపనమత్తమేవ కరోతి, భిక్ఖు ఉపట్ఠహతి, భిక్ఖుస్స జేట్ఠకభాగో దాతబ్బో.

బహూ భిక్ఖూ సమగ్గా హుత్వా ఉపట్ఠహన్తి, సబ్బేసం సమకో భాగో దాతబ్బో. యో పనేత్థ విసేసేన ఉపట్ఠహతి, తస్స విసేసో కాతబ్బో. యేన పన ఏకదివసమ్పి గిలానుపట్ఠాకవసేన యాగుభత్తం వా పచిత్వా దిన్నం, నహానం వా పటియాదితం, సోపి గిలానుపట్ఠాకోవ. యో సమీపం అనాగన్త్వా భేసజ్జతణ్డులాదీని పేసేతి, అయం గిలానుపట్ఠాకో న హోతి. యో పరియేసిత్వా గాహాపేత్వా ఆగచ్ఛతి, అయం గిలానుపట్ఠాకోవ.

ఏకో వత్తసీసేన జగ్గతి; ఏకో పచ్చాసాయ, మతకాలే ఉభోపి పచ్చాసీసన్తి, ఉభిన్నమ్పి దాతబ్బం. ఏకో ఉపట్ఠహిత్వా గిలానస్స వా కమ్మేన అత్తనో వా కమ్మేన కత్థచి గతో ‘‘పున ఆగన్త్వా జగ్గిస్సామీ’’తి, ఏతస్సపి దాతబ్బం. ఏకో చిరం ఉపట్ఠహిత్వా ‘‘ఇదాని న సక్కోమీ’’తి ధురం నిక్ఖిపిత్వా గచ్ఛతి, సచేపి తందివసమేవ గిలానో కాలంకరోతి, ఉపట్ఠాకభాగో న దాతబ్బో.

గిలానుపట్ఠాకో నామ గిహి వా హోతు పబ్బజితో వా, అన్తమసో మాతుగామోపి, సబ్బే భాగం లభన్తి. సచే తస్స భిక్ఖునో పత్తచీవరమత్తమేవ హోతి, అఞ్ఞం నత్థి; సబ్బం గిలానుపట్ఠాకానంయేవ దాతబ్బం. సచేపి సహస్సం అగ్ఘతి, అఞ్ఞం పన బహుమ్పి పరిక్ఖారం తే న లభన్తి; సఙ్ఘస్సేవ హోతి. అవసేసం భణ్డం బహుకఞ్చేవ మహగ్ఘఞ్చ, తిచీవరం అప్పగ్ఘం; తతో గహేత్వా తిచీవరపరిక్ఖారో దాతబ్బో. సబ్బఞ్చేతం సఙ్ఘికతోవ లబ్భతి.

సచే పన సో జీవమానోయేవ సబ్బం అత్తనో పరిక్ఖారం నిస్సజ్జిత్వా కస్సచి అదాసి, కోచి వా విస్సాసం అగ్గహేసి, యస్స దిన్నం, యేన చ గహితం, తస్సేవ హోతి. తస్స రుచియా ఏవ గిలానుపట్ఠాకా లభన్తి, అఞ్ఞేసం అదత్వా దూరే ఠపితపరిక్ఖారాపి తత్థ తత్థ సఙ్ఘస్సేవ హోన్తి. ద్విన్నం సన్తకం హోతి అవిభత్తం, ఏకస్మిం కాలఙ్కతే ఇతరో సామీ. బహూనమ్పి సన్తకే ఏసేవ నయో. సబ్బేసు మతేసు సఙ్ఘికం హోతి. సచేపి అవిభజిత్వా సద్ధివిహారికాదీనం దేన్తి అదిన్నమేవ హోతి. విభజిత్వా దిన్నం పన సుదిన్నం. తం తేసు మతేసుపి సద్ధివిహారికాదీనంయేవ హోతి, న సఙ్ఘస్స.

కుసచీరాదిపటిక్ఖేపకథా

౩౭౧. కుసచీరాదీసు అక్కనాళన్తి అక్కనాళమయం. పోత్థకోతి మకచిమయో వుచ్చతి. సేసాని పఠమపారాజికవణ్ణనాయం వుత్తాని. తేసు పోత్థకే ఏవ దుక్కటం. సేసేసు థుల్లచ్చయానీతి. అక్కదుస్సకదలిదుస్సఏరకదుస్సాని పన పోత్థకగతికానేవ.

౩౭౨. సబ్బనీలకాదీని రజనం ధోవిత్వా పున రజిత్వా ధారేతబ్బాని. న సక్కా చే హోన్తి ధోవితుం, పచ్చత్థరణాని వా కాతబ్బాని. దుపట్టచీవరస్స వా మజ్ఝే దాతబ్బాని. తేసం వణ్ణనానత్తం ఉపాహనాసు వుత్తనయమేవ. అచ్ఛిన్నదసదీఘదసాని దసా ఛిన్దిత్వా ధారేతబ్బాని. కఞ్చుకం లభిత్వా ఫాలేత్వా రజిత్వా పరిభుఞ్జితుం వట్టతి. వేఠనేపి ఏసేవ నయో. తిరీటకం పన రుక్ఖఛల్లిమయం; తం పాదపుఞ్ఛనం కాతుం వట్టతి.

౩౭౪. పతిరూపే గాహకేతి సచే కోచి భిక్ఖు ‘‘అహం తస్స గణ్హామీ’’తి గణ్హాతి, దాతబ్బన్తి అత్థో. ఏవమేతేసు తేవీసతియా పుగ్గలేసు సోళస జనా న లభన్తి, సత్త జనా లభన్తీతి.

సఙ్ఘేభిన్నేచీవరుప్పాదకథా

౩౭౬. సఙ్ఘో భిజ్జతీతి భిజ్జిత్వా కోసమ్బకభిక్ఖూ వియ ద్వే కోట్ఠాసా హోన్తి. ఏకస్మిం పక్ఖేతి ఏకస్మిం కోట్ఠాసే దక్ఖిణోదకఞ్చ గన్ధాదీని చ దేన్తి, ఏకస్మిం చీవరాని. సఙ్ఘస్సేవేతన్తి సకలస్స సఙ్ఘస్స ద్విన్నమ్పి కోట్ఠాసానం ఏతం హోతి, ఘణ్టిం పహరిత్వా ద్వీహిపి పక్ఖేహి ఏకతో భాజేతబ్బం. పక్ఖస్సేవేతన్తి ఏవం దిన్నే యస్స కోట్ఠాసస్స ఉదకం దిన్నం, తస్స ఉదకమేవ హోతి; యస్స చీవరం దిన్నం, తస్సేవ చీవరం. యత్థ పన దక్ఖిణోదకం పమాణం హోతి, తత్థ ఏకో పక్ఖో దక్ఖిణోదకస్స లద్ధత్తా చీవరాని లభతి, ఏకో చీవరానమేవ లద్ధత్తాతి ఉభోహిపి ఏకతో హుత్వా యథావుడ్ఢం భాజేతబ్బం. ఇదం కిర పరసముద్దే లక్ఖణన్తి మహాఅట్ఠకథాయం వుత్తం. తస్మింయేవ పక్ఖేతి ఏత్థ పన ఇతరో పక్ఖో అనిస్సరోయేవ. చీవరపేసనవత్థూని పాకటానేవ.

అట్ఠచీవరమాతికాకథా

౩౭౯. ఇదాని ఆదితో పట్ఠాయ వుత్తచీవరానం పటిలాభఖేత్తం దస్సేతుం ‘‘అట్ఠిమా భిక్ఖవే మాతికా’’తిఆదిమాహ. సీమాయ దేతీతిఆది పుగ్గలాధిట్ఠాననయేన వుత్తం. ఏత్థ పన సీమాయ దానం ఏకా మాతికా, కతికాయ దానం దుతియా…పే… పుగ్గలస్స దానం అట్ఠమా. తత్థ సీమాయ దమ్మీతి ఏవం సీమం పరామసిత్వా దేన్తో సీమాయ దేతి నామ. ఏస నయో సబ్బత్థ.

సీమాయ దేతి, యావతికా భిక్ఖూ అన్తోసీమగతా తేహి భాజేతబ్బన్తిఆదిమ్హి పన మాతికానిద్దేసే సీమాయ దేతీతి ఏత్థ తావ ఖణ్డసీమా, ఉపచారసీమా, సమానసంవాససీమా, అవిప్పవాససీమా, లాభసీమా, గామసీమా, నిగమసీమా, నగరసీమా, అబ్భన్తరసీమా, ఉదకుక్ఖేపసీమా, జనపదసీమా, రట్ఠసీమా, రజ్జసీమా, దీపసీమా, చక్కవాళసీమాతి పన్నరస సీమా వేదితబ్బా.

తత్థ ఖణ్డసీమా సీమాకథాయం వుత్తావ. ఉపచారసీమా పరిక్ఖిత్తస్స విహారస్స పరిక్ఖేపేన అపరిక్ఖిత్తస్స పరిక్ఖేపారహట్ఠానేన పరిచ్ఛిన్నా హోతి. అపిచ భిక్ఖూనం ధువసన్నిపాతట్ఠానతో వా పరియన్తే ఠితభోజనసాలతో వా నిబద్ధవసనకఆవాసతో వా థామమజ్ఝిమస్స పురిసస్స ద్విన్నం లేడ్డుపాతానం అన్తో ఉపచారసీమా వేదితబ్బా, సా పన ఆవాసేసు వడ్ఢన్తేసు వడ్ఢతి, పరిహాయన్తేసు పరిహాయతి. మహాపచ్చరియం పన ‘‘భిక్ఖూసుపి వడ్ఢన్తేసు వడ్ఢతీ’’తి వుత్తం. తస్మా సచే విహారే సన్నిపతితభిక్ఖూహి సద్ధిం ఏకాబద్ధా హుత్వా యోజనసతమ్పి పూరేత్వా నిసీదన్తి, యోజనసతమ్పి ఉపచారసీమావ హోతి, సబ్బేసం లాభో పాపుణాతి. సమానసంవాసఅవిప్పవాససీమాద్వయమ్పి వుత్తమేవ.

లాభసీమా నామ నేవ సమ్మాసమ్బుద్ధేన అనుఞ్ఞాతా, న ధమ్మసఙ్గాహకత్థేరేహి ఠపితా; అపిచ ఖో రాజరాజమహామత్తా విహారం కారేత్వా గావుతం వా అడ్ఢయోజనం వా యోజనం వా సమన్తతో పరిచ్ఛిన్దిత్వా ‘‘అయం అమ్హాకం విహారస్స లాభసీమా’’తి నామలిఖితకే థమ్భే నిఖణిత్వా ‘‘యం ఏత్థన్తరే ఉప్పజ్జతి, సబ్బం తం అమ్హాకం విహారస్స దేమా’’తి సీమం ఠపేన్తి, అయం లాభసీమా నామ. గామనిగమనగరఅబ్భన్తరఉదకుక్ఖేపసీమాపి వుత్తా ఏవ. జనపదసీమా నామ – కాసికోసలరట్ఠాదీనం అన్తో బహూ జనపదా హోన్తి, తత్థ ఏకేకో జనపదపరిచ్ఛేదో జనపదసీమా. రట్ఠసీమా నామ కాసికోసలాదిరట్ఠపరిచ్ఛేదో. రజ్జసీమా నామ ‘‘చోళభోగో కేరళభోగో’’తి ఏవం ఏకేకస్స రఞ్ఞో ఆణాపవత్తిట్ఠానం. దీపసీమా నామ సముద్దన్తేన పరిచ్ఛిన్నమహాదీపా చ అన్తరదీపా చ. చక్కవాళసీమా నామ చక్కవాళపబ్బతేనేవ పరిచ్ఛిన్నా.

ఏవమేతాసు సీమాసు ఖణ్డసీమాయ కేనచి కమ్మేన సన్నిపతితం సఙ్ఘం దిస్వా ‘‘ఏత్థేవ సీమాయ సఙ్ఘస్స దేమీ’’తి వుత్తే యావతికా భిక్ఖూ అన్తోఖణ్డసీమగతా, తేహి భాజేతబ్బం. తేసంయేవ హి తం పాపుణాతి. అఞ్ఞేసం సీమన్తరికాయ వా ఉపచారసీమాయ వా ఠితానమ్పి న పాపుణాతి. ఖణ్డసీమాయ ఠితే పన రుక్ఖే వా పబ్బతే వా ఠితస్స హేట్ఠా వా పథవీవేమజ్ఝగతస్స పాపుణాతియేవ. ‘‘ఇమిస్సా ఉపచారసీమాయ సఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి దిన్నం పన ఖణ్డసీమాసీమన్తరికాసు ఠితానమ్పి పాపుణాతి. ‘‘సమానసంవాససీమాయ దమ్మీ’’తి దిన్నం పన ఖణ్డసీమాసీమన్తరికాసు ఠితానం న పాపుణాతి. అవిప్పవాససీమాలాభసీమాసు దిన్నం తాసు సీమాసు అన్తోగతానం పాపుణాతి. గామసీమాదీసు దిన్నం తాసం సీమానం అబ్భన్తరే బద్ధసీమాయ ఠితానమ్పి పాపుణాతి. అబ్భన్తరసీమాఉదకుక్ఖేపసీమాసు దిన్నం తత్థ అన్తోగతానంయేవ పాపుణాతి. జనపదరట్ఠరజ్జదీపచక్కవాళసీమాసుపి గామసీమాదీసు వుత్తసదిసోయేవ వినిచ్ఛయో.

సచే పన జమ్బుదీపే ఠితో ‘‘తమ్బపణ్ణిదీపే సఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి దేతి, తమ్బపణ్ణిదీపతో ఏకోపి గన్త్వా సబ్బేసం గణ్హితుం లభతి. సచేపి తత్రేవ ఏకో సభాగభిక్ఖు సభాగానం భాగం గణ్హాతి, న వారేతబ్బో. ఏవం తావ యో సీమం పరామసిత్వా దేతి, తస్స దానే వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో.

యో పన అసుకసీమాయాతి వత్తుం న జానాతి, కేవలం సీమాతి వచనమత్తమేవ జానన్తో విహారం గన్త్వా ‘‘సీమాయ దమ్మీ’’తి వా ‘‘సీమట్ఠకసఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి వా భణతి, సో పుచ్ఛితబ్బో – ‘‘సీమా నామ బహువిధా, కతరసీమం సన్ధాయ భణసీ’’తి? సచే వదతి – ‘‘అహం అసుకసీమాతి న జానామి, సీమట్ఠకసఙ్ఘో భాజేత్వా గణ్హాతూ’’తి కతరసీమాయ భాజేతబ్బం? మహాసీవత్థేరో కిరాహ – ‘‘అవిప్పవాససీమాయా’’తి. తతో నం ఆహంసు – ‘‘అవిప్పవాససీమా నామ తియోజనాపి హోతి, ఏవం సన్తే తియోజనే ఠితా లాభం గణ్హిస్సన్తి, తియోజనే ఠత్వా ఆగన్తుకవత్తం పూరేత్వా ఆరామం పవిసితబ్బం భవిస్సతి, గమికో తియోజనం గన్త్వా సేనాసనం ఆపుచ్ఛిస్సతి, నిస్సయపటిపన్నస్స తియోజనాతిక్కమే నిస్సయో పటిప్పస్సమ్భిస్సతి, పారివాసికేన తియోజనం అతిక్కమిత్వా అరుణం ఉట్ఠాపేతబ్బం భవిస్సతి, భిక్ఖునియా తియోజనే ఠత్వా ఆరామప్పవేసనం ఆపుచ్ఛితబ్బం భవిస్సతి, సబ్బమ్పేతం ఉపచారసీమాయ పరిచ్ఛేదవసేనేవ కాతుం వట్టతి. తస్మా ఉపచారసీమాయమేవ భాజేతబ్బ’’న్తి.

కతికాయాతి సమానలాభకతికాయ. తేనేవాహ – ‘‘సమ్బహులా ఆవాసా సమానలాభా హోన్తీ’’తి. తత్రేవం కతికా కాతబ్బా, ఏకస్మిం విహారే సన్నిపతితేహి భిక్ఖూహి యం విహారం సఙ్గణ్హితుకామా సమానలాభం కాతుం ఇచ్ఛన్తి, తస్స నామం గహేత్వా అసుకో నామ విహారో పోరాణకోతి వా బుద్ధాధివుత్థోతి వా అప్పలాభోతి వా యంకిఞ్చి కారణం వత్వా తం విహారం ఇమినా విహారేన సద్ధిం ఏకలాభం కాతుం సఙ్ఘస్స రుచ్చతీతి తిక్ఖత్తుం సావేతబ్బం. ఏత్తావతా తస్మిం విహారే నిసిన్నోపి ఇధ నిసిన్నోవ హోతి, తస్మిం విహారేపి సఙ్ఘేన ఏవమేవ కాతబ్బం. ఏత్తావతా ఇధ నిసిన్నోపి తస్మిం నిసిన్నోవ హోతి. ఏకస్మిం లాభే భాజియమానే ఇతరస్మిం ఠితస్స భాగం గహేతుం వట్టతి. ఏవం ఏకేన విహారేన సద్ధిం బహూపి ఆవాసా ఏకలాభా కాతబ్బా.

భిక్ఖాపఞ్ఞత్తియాతి అత్తనో పరిచ్చాగపఞ్ఞాపనట్ఠానే. తేనేవాహ – ‘‘యత్థ సఙ్ఘస్స ధువకారా కరియన్తీ’’తి. తస్సత్థో – యస్మిం విహారే ఇమస్స చీవరదాయకస్స సన్తకం సఙ్ఘస్స పాకవట్టం వా వత్తతి, యస్మిం వా విహారే భిక్ఖూ అత్తనో భారం కత్వా సదా గేహే భోజేతి, యత్థ వా అనేన ఆవాసో కారితో, సలాకభత్తాదీని వా నిబద్ధాని, యేన పన సకలోపి విహారో పతిట్ఠాపితో, తత్థ వత్తబ్బమేవ నత్థి, ఇమే ధువకారా నామ. తస్మా సచే సో ‘‘యత్థ మయ్హం ధువకారా కరీయన్తి, తత్థ దమ్మీ’’తి వా ‘‘తత్థ దేథా’’తి వా భణతి, బహూసు చేపి ఠానేసు ధువకారా హోన్తి, సబ్బత్థ దిన్నమేవ హోతి.

సచే పన ఏకస్మిం విహారే భిక్ఖూ బహుతరా హోన్తి, తేహి వత్తబ్బం – ‘‘తుమ్హాకం ధువకారే ఏకత్థ భిక్ఖూ బహూ ఏకత్థ అప్పకా’’తి. సచే ‘‘భిక్ఖుగణనాయ గణ్హథా’’తి భణతి, తథా భాజేత్వా గణ్హితుం వట్టతి. ఏత్థ చ వత్థభేసజ్జాది అప్పకమ్పి సుఖేన భాజియతి. యది పన మఞ్చో వా పీఠకం వా ఏకమేవ హోతి, తం పుచ్ఛిత్వా యస్స వా విహారస్స ఏకవిహారేపి వా యస్స సేనాసనస్స సో విచారేతి, తత్థ దాతబ్బం. సచే ‘‘అసుకభిక్ఖు గణ్హాతూ’’తి వదతి, వట్టతి. అథ ‘‘మయ్హం ధువకారే దేథా’’తి వత్వా అవిచారేత్వావ గచ్ఛతి, సఙ్ఘస్సాపి విచారేతుం వట్టతి. ఏవం పన విచారేతబ్బం – ‘‘సఙ్ఘత్థేరస్స వసనట్ఠానే దేథా’’తి వత్తబ్బం. సచే తస్స సేనాసనం పరిపుణ్ణం హోతి, యత్థ నప్పహోతి, తత్థ దాతబ్బం. సచే ఏకో భిక్ఖు ‘‘మయ్హం వసనట్ఠానే సేనాసనపరిభోగభణ్డం నత్థీ’’తి వదతి, తత్థ దాతబ్బం.

సఙ్ఘస్స దేతీతి విహారం పవిసిత్వా ‘‘ఇమాని చీవరాని సఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి దేతి. సమ్ముఖీభూతేనాతి ఉపచారసీమాయ ఠితేన సఙ్ఘేన ఘణ్టిం పహరిత్వా కాలం ఘోసేత్వా భాజేతబ్బం. సీమట్ఠస్స అసమ్పత్తస్సాపి భాగం గణ్హన్తో న వారేతబ్బో. విహారో మహా హోతి, థేరాసనతో పట్ఠాయ వత్థేసు దియ్యమానేసు అలసజాతికా మహాథేరా పచ్ఛా ఆగచ్ఛన్తి, ‘‘భన్తే వీసతివస్సానం దియ్యతి, తుమ్హాకం ఠితికా అతిక్కన్తా’’తి న వత్తబ్బా, ఠితికం ఠపేత్వా తేసం దత్వా పచ్ఛా ఠితికాయ దాతబ్బం.

అసుకవిహారే కిర బహుం చీవరం ఉప్పన్నన్తి సుత్వా యోజనన్తరికవిహారతోపి భిక్ఖూ ఆగచ్ఛన్తి, సమ్పత్తసమ్పత్తానం ఠితట్ఠానతో పట్ఠాయ దాతబ్బం. అసమ్పత్తానమ్పి ఉపచారసీమం పవిట్ఠానం అన్తేవాసికాదీసు గణ్హన్తేసు దాతబ్బమేవ. ‘‘బహిఉపచారసీమాయ ఠితానం దేథా’’తి వదన్తి, న దాతబ్బం. సచే పన ఉపచారసీమం ఓక్కన్తేహి ఏకాబద్ధా హుత్వా అత్తనో విహారద్వారే వా అన్తోవిహారేయేవ వా హోన్తి, పరిసవసేన వడ్ఢితా నామ హోతి సీమా, తస్మా దాతబ్బం. సఙ్ఘనవకస్స దిన్నేపి పచ్ఛా ఆగతానం దాతబ్బమేవ. దుతియభాగే పన థేరాసనం ఆరుళ్హే ఆగతానం పఠమభాగో న పాపుణాతి, దుతియభాగతో వస్సగ్గేన దాతబ్బం.

ఏకస్మిం విహారే దస భిక్ఖూ హోన్తి, ‘‘దస వత్థాని సఙ్ఘస్స దేమా’’తి దేన్తి, పాటేక్కం భాజేతబ్బాని. సచే ‘‘సబ్బానేవ అమ్హాకం పాపుణన్తీ’’తి గహేత్వా గచ్ఛన్తి, దుప్పాపితాని చేవ దుగ్గహితాని చ గతగతట్ఠానే సఙ్ఘికానేవ హోన్తి. ఏకం పన ఉద్ధరిత్వా ‘‘ఇదం తుమ్హాకం పాపుణాతీ’’తి సఙ్ఘత్థేరస్స దత్వా ‘‘సేసాని అమ్హాకం పాపుణన్తీ’’తి గహేతుం వట్టతి.

ఏకమేవ వత్థం సఙ్ఘస్స దేమాతి ఆహరన్తి, అభాజేత్వావ అమ్హాకం పాపుణన్తీతి గణ్హన్తి, దుప్పాపితఞ్చేవ దుగ్గహితఞ్చ. సత్థకేన పన హలిద్దిఆదినా వా లేఖం కత్వా ఏకం కోట్ఠాసం ‘‘ఇమం ఠానం తుమ్హాకం పాపుణాతీ’’తి సఙ్ఘత్థేరస్స పాపేత్వా ‘‘సేసం అమ్హాకం పాపుణాతీ’’తి గహేతుం వట్టతి. యం పన వత్థస్సేవ పుప్ఫం వా వలి వా, తేన పరిచ్ఛేదం కాతుం న వట్టతి. సచే ఏకం తన్తం ఉద్ధరిత్వా ‘‘ఇదం ఠానం తుమ్హాకం పాపుణాతీ’’తి సఙ్ఘత్థేరస్స దత్వా ‘‘సేసం అమ్హాకం పాపుణాతీ’’తి గణ్హన్తి, వట్టతి. ఖణ్డం ఖణ్డం ఛిన్దిత్వా భాజియమానం వట్టతియేవ.

ఏకభిక్ఖుకే విహారే సఙ్ఘస్స చీవరేసు ఉప్పన్నేసు సచే పుబ్బే వుత్తనయేనేవ సో భిక్ఖు ‘‘సబ్బాని మయ్హం పాపుణన్తీ’’తి గణ్హాతి, సుగ్గహితాని, ఠితికా పన న తిట్ఠతి. సచే ఏకేకం ఉద్ధరిత్వా ‘‘ఇదం మయ్హం పాపుణాతీ’’తి గణ్హాతి, ఠితికా తిట్ఠతి. తత్థ అట్ఠితాయ ఠితికాయ పున అఞ్ఞస్మిం చీవరే ఉప్పన్నే సచే ఏకో భిక్ఖు ఆగచ్ఛతి, మజ్ఝే ఛిన్దిత్వా ద్వీహిపి గహేతబ్బం. ఠితాయ ఠితికాయ పున అఞ్ఞస్మిం చీవరే ఉప్పన్నే సచే నవకతరో ఆగచ్ఛతి, ఠితికా హేట్ఠా ఓరోహతి. సచే వుడ్ఢతరో ఆగచ్ఛతి, ఠితికా ఉద్ధం ఆరోహతి. అథఞ్ఞో నత్థి, పున అత్తనో పాపేత్వా గహేతబ్బం.

‘‘సఙ్ఘస్స దేమా’’తి వా ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దేమా’’తి వా యేన కేనచి ఆకారేన సఙ్ఘం ఆమసిత్వా దిన్నం పన పంసుకూలికానం న వట్టతి, ‘‘గహపతిచీవరం పటిక్ఖిపామి పంసుకూలికఙ్గం సమాదియామీ’’తి వుత్తత్తా, న పన అకప్పియత్తా. భిక్ఖుసఙ్ఘేన అపలోకేత్వా దిన్నమ్పి న గహేతబ్బం. యం పన భిక్ఖు అత్తనో సన్తకం దేతి, తం భిక్ఖుదత్తియం నామ వట్టతి, పంసుకూలం పన న హోతి. ఏవం సన్తేపి ధుతఙ్గం న భిజ్జతి. ‘‘భిక్ఖూనం దేమ, థేరానం దేమా’’తి వుత్తే పన పంసుకూలికానమ్పి వట్టతి. ‘‘ఇదం వత్థం సఙ్ఘస్స దేమ, ఇమినా ఉపాహనత్థవికపత్తత్థవికఆయోగఅంసబద్ధకాదీని కరోన్తూ’’తి దిన్నమ్పి వట్టతి.

పత్తత్థవికాదీనం అత్థాయ దిన్నాని బహూనిపి హోన్తి, చీవరత్థాయపి పహోన్తి, తతో చీవరం కత్వా పారుపితుం వట్టతి. సచే పన సఙ్ఘో భాజితాతిరిత్తాని వత్థాని ఛిన్దిత్వా ఉపాహనత్థవికాదీనం అత్థాయ భాజేతి, తతో గహేతుం న వట్టతి. సామికేహి విచారితమేవ హి వట్టతి, న ఇతరం.

‘‘పంసుకూలికసఙ్ఘస్స ధమకరణపటాదీనం అత్థాయ దేమా’’తి వుత్తేపి గహేతుం వట్టతి, పరిక్ఖారో నామ పంసుకూలికానమ్పి ఇచ్ఛితబ్బో. యం తత్థ అతిరేకం హోతి, తం చీవరేపి ఉపనేతుం వట్టతి. సుత్తం సఙ్ఘస్స దేన్తి, పంసుకూలికేహిపి గహేతబ్బం. అయం తావ విహారం పవిసిత్వా ‘‘ఇమాని చీవరాని సఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి దిన్నేసు వినిచ్ఛయో.

సచే పన బహిఉపచారసీమాయం అద్ధానప్పటిపన్నే భిక్ఖూ దిస్వా ‘‘సఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి సఙ్ఘత్థేరస్స వా సఙ్ఘనవకస్స వా ఆరోచేతి, సచేపి యోజనం ఫరిత్వా పరిసా ఠితా హోతి, ఏకబద్ధా చే, సబ్బేసం పాపుణాతి. యే పన ద్వాదసహి హత్థేహి పరిసం అసమ్పత్తా, తేసం న పాపుణాతి.

ఉభతోసఙ్ఘస్స దేతీతి ఏత్థ ‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి వుత్తేపి ‘‘ద్విధా సఙ్ఘస్స దమ్మి, ద్విన్నం సఙ్ఘానం దమ్మి, భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స చ దమ్మీ’’తి వుత్తేపి ఉభతోసఙ్ఘస్స దిన్నమేవ హోతి. ఉపడ్ఢం దాతబ్బన్తి ద్వేభాగే సమే కత్వా ఏకో దాతబ్బో. ‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్స చ తుయ్హఞ్చ దమ్మీ’’తి వుత్తే సచే దస దస భిక్ఖూ చ భిక్ఖునియో చ హోన్తి, ఏకవీసతి పటివీసే కత్వా ఏకో పుగ్గలస్స దాతబ్బో, దస భిక్ఖుసఙ్ఘస్స, దస భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స యేన పుగ్గలికో లద్ధో సో సఙ్ఘతోపి అత్తనో వస్సగ్గేన గహేతుం లభతి. కస్మా? ఉభతోసఙ్ఘగ్గహణేన గహితత్తా.

‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్స చ చేతియస్స చ దమ్మీ’’తి వుత్తేపి ఏసేవ నయో. ఇధ పన చేతియస్స సఙ్ఘతో పాపుణనకోట్ఠాసో నామ నత్థి, ఏకపుగ్గలస్స పత్తకోట్ఠాససమోవ కోట్ఠాసో హోతి.

‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్స చ తుయ్హఞ్చ చేతియస్స చా’’తి వుత్తే పన ద్వావీసతి కోట్ఠాసే కత్వా దస భిక్ఖూనం, దస భిక్ఖునీనం, ఏకో పుగ్గలస్స, ఏకో చేతియస్స దాతబ్బో. తత్థ పుగ్గలో సఙ్ఘతోపి అత్తనో వస్సగ్గేన పున గహేతుం లభతి, చేతియస్స ఏకోయేవ.

‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భిక్ఖునీనఞ్చ దమ్మీ’’తి వుత్తే పన న మజ్ఝే భిన్దిత్వా దాతబ్బం, భిక్ఖూ చ భిక్ఖునియో చ గణేత్వా దాతబ్బం. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భిక్ఖునీనఞ్చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తే పన పుగ్గలో విసుం న లభతి, పాపుణనట్ఠానతో ఏకమేవ లభతి. కస్మా? భిక్ఖుసఙ్ఘగ్గహణేన గహితత్తా. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భిక్ఖునీనఞ్చ తుయ్హఞ్చ చేతియస్స చా’’తి వుత్తేపి చేతియస్స ఏకపుగ్గలపటివీసో లబ్భతి, పుగ్గలస్స విసుం న లబ్భతి, తస్మా ఏకం చేతియస్స దత్వా అవసేసం భిక్ఖూ చ భిక్ఖునియో చ గణేత్వా భాజేతబ్బం.

‘‘భిక్ఖూనఞ్చ భిక్ఖునీనఞ్చ దమ్మీ’’తి వుత్తేపి మజ్ఝే భిన్దిత్వా న దాతబ్బం, పుగ్గలగణనాయ ఏవ విభజితబ్బం. ‘‘భిక్ఖూనఞ్చ భిక్ఖునీనఞ్చ తుయ్హఞ్చ చేతియస్స చా’’తి ఏవం వుత్తేపి చేతియస్స ఏకపుగ్గలపటివీసో లబ్భతి, పుగ్గలస్స విసుం నత్థి, భిక్ఖూ చ భిక్ఖునియో చ గణేత్వా ఏవ భాజేతబ్బం. యథా చ భిక్ఖుసఙ్ఘం ఆదిం కత్వా నయో నీతో, ఏవం భిక్ఖునిసఙ్ఘం ఆదిం కత్వాపి నేతబ్బో. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తే పుగ్గలస్స విసుం న లబ్భతి, వస్సగ్గేనేవ గహేతబ్బం. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ చేతియస్స చా’’తి వుత్తే పన చేతియస్స విసుం పటివీసో లబ్భతి. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ తుయ్హఞ్చ చేతియస్స చా’’తి వుత్తేపి చేతియస్సేవ లబ్భతి, న పుగ్గలస్స.

‘‘భిక్ఖూనఞ్చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తేపి విసుం న లబ్భతి. ‘‘భిక్ఖూనఞ్చ చేతియస్స చా’’తి వుత్తే పన చేతియస్స లబ్భతి. ‘‘భిక్ఖూనఞ్చ తుయ్హఞ్చ చేతియస్స చా’’తి వుత్తేపి చేతియస్సేవ విసుం లబ్భతి, న పుగ్గలస్స. భిక్ఖునిసఙ్ఘం ఆదిం కత్వాపి ఏవమేవ యోజేతబ్బం.

పుబ్బే బుద్ధప్పముఖస్స ఉభతోసఙ్ఘస్స దానం దేన్తి, భగవా మజ్ఝే నిసీదతి, దక్ఖిణతో భిక్ఖూ వామతో భిక్ఖునియో నిసీదన్తి, భగవా ఉభిన్నం సఙ్ఘత్థేరో, తదా భగవా అత్తనా లద్ధపచ్చయే అత్తనాపి పరిభుఞ్జతి, భిక్ఖూనమ్పి దాపేతి. ఏతరహి పన పణ్డితమనుస్సా సధాతుకం పటిమం వా చేతియం వా ఠపేత్వా బుద్ధప్పముఖస్స ఉభతోసఙ్ఘస్స దానం దేన్తి. పటిమాయ వా చేతియస్స వా పురతో ఆధారకే పత్తం ఠపేత్వా దక్ఖిణోదకం దత్వా బుద్ధానం దేమాతి, తత్థ యం పఠమం ఖాదనీయం భోజనీయం దేన్తి, విహారం వా ఆహరిత్వా ఇదం చేతియస్స దేమాతి పిణ్డపాతఞ్చ మాలాగన్ధాదీని చ దేన్తి, తత్థ కథం పటిపజ్జితబ్బన్తి? మాలాగన్ధాదీని తావ చేతియే ఆరోపేతబ్బాని, వత్థేహి పటాకా, తేలేన పదీపా కాతబ్బా, పిణ్డపాతమధుఫాణితాదీని పన యో నిబద్ధచేతియజగ్గకో హోతి పబ్బజితో వా గహట్ఠో వా, తస్సేవ దాతబ్బాని. నిబద్ధజగ్గకే అసతి ఆహటభత్తం ఠపేత్వా వత్తం కత్వా పరిభుఞ్జితుం వట్టతి. ఉపకట్ఠే కాలే భుఞ్జిత్వా పచ్ఛాపి వత్తం కాతుం వట్టతియేవ.

మాలాగన్ధాదీసు చ యం కిఞ్చి ‘‘ఇదం హరిత్వా చేతియస్సపూజం కరోథా’’తి వుత్తే దూరమ్పి హరిత్వా పూజేతబ్బం. ‘‘భిక్ఖం సఙ్ఘస్స హరా’’తి వుత్తేపి హరితబ్బం. సచే పన ‘‘అహం పిణ్డాయ చరామి, ఆసనసాలాయ భిక్ఖూ అత్థి, తే ఆహరిస్సన్తీ’’తి వుత్తే ‘‘భన్తే తుయ్హంయేవ దమ్మీ’’తి వదతి, భుఞ్జితుం వట్టతి. అథ పన ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దస్సామీ’’తి హరన్తస్స గచ్ఛతో అన్తరావ కాలో ఉపకట్ఠో హోతి, అత్తనో పాపేత్వా భుఞ్జితుం వట్టతి.

వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్స దేతీతి విహారం పవిసిత్వా ‘‘ఇమాని చీవరాని వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి దేతి. యావతికా భిక్ఖూ తస్మిం ఆవాసే వస్సంవుట్ఠాతి యత్తకా వస్సచ్ఛేదం అకత్వా పురిమవస్సంవుట్ఠా, తేహి భాజేతబ్బం, అఞ్ఞేసం న పాపుణాతి. దిసాపక్కన్తస్సాపి సతి పటిగ్గాహకే యావ కథినస్సుబ్భారా దాతబ్బం, అనత్థతే పన కథినే అన్తోహేమన్తే ఏవఞ్చ వత్వా దిన్నం, పచ్ఛిమవస్సంవుట్ఠానమ్పి పాపుణాతీతి లక్ఖణఞ్ఞూ వదన్తి. అట్ఠకథాసు పనేతం న విచారితం.

సచే పన బహిఉపచారసీమాయం ఠితో ‘‘వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి వదతి, సమ్పత్తానం సబ్బేసం పాపుణాతి. అథ ‘‘అసుకవిహారే వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్సా’’తి వదతి, తత్ర వస్సంవుట్ఠానమేవ యావ కథినస్సుబ్భారా పాపుణాతి. సచే పన గిమ్హానం పఠమదివసతో పట్ఠాయ ఏవం వదతి, తత్ర సమ్ముఖీభూతానం సబ్బేసం పాపుణాతి. కస్మా? పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నత్తా. అన్తోవస్సేయేవ ‘‘వస్సం వసన్తానం దమ్మీ’’తి వుత్తే ఛిన్నవస్సా న లభన్తి, వస్సం వసన్తావ లభన్తి. చీవరమాసే పన ‘‘వస్సం వసన్తానం దమ్మీ’’తి వుత్తే పచ్ఛిమికాయ వస్సూపగతానంయేవ పాపుణాతి, పురిమికాయ వస్సూపగతానఞ్చ ఛిన్నవస్సానఞ్చ న పాపుణాతి.

చీవరమాసతో పట్ఠాయ యావ హేమన్తస్స పచ్ఛిమో దివసో, తావ వస్సావాసికం దేమాతి వుత్తే కథినం అత్థతం వా హోతు అనత్థతం వా అతీతవస్సంవుట్ఠానమేవ పాపుణాతి. గిమ్హానం పఠమదివసతో పట్ఠాయ వుత్తే పన మాతికా ఆరోపేతబ్బా – ‘‘అతీతవస్సావాసస్స పఞ్చ మాసా అతిక్కన్తా, అనాగతో చతుమాసచ్చయేన భవిస్సతి, కతరవస్సావాసస్స దేతీ’’తి? సచే ‘‘అతీతవస్సంవుట్ఠానం దమ్మీ’’తి వదతి, తంఅన్తోవస్సంవుట్ఠానమేవ పాపుణాతి, దిసాపక్కన్తానమ్పి సభాగా గణ్హితుం లభన్తి.

సచే ‘‘అనాగతే వస్సావాసికం దమ్మీ’’తి వదతి, తం ఠపేత్వా వస్సూపనాయికదివసే గహేతబ్బం. అథ ‘‘అగుత్తో విహారో, చోరభయం అత్థి, న సక్కా ఠపేతుం, గణ్హిత్వా వా ఆహిణ్డితు’’న్తి వుత్తే ‘‘సమ్పత్తానం దమ్మీ’’తి వదతి, భాజేత్వా గహేతబ్బం. సచే వదతి ‘‘ఇతో మే భన్తే తతియే వస్సే వస్సావాసికం న దిన్నం, తం దమ్మీ’’తి, తస్మిం అన్తోవస్సే వుట్ఠభిక్ఖూనం పాపుణాతి. సచే తే దిసా పక్కన్తా, అఞ్ఞో విస్సాసికో గణ్హాతి, దాతబ్బం. అథ ఏకోయేవ అవసిట్ఠో, సేసా కాలఙ్కతా, సబ్బం ఏకస్సేవ పాపుణాతి. సచే ఏకోపి నత్థి, సఙ్ఘికం హోతి, సమ్ముఖీభూతేహి భాజేతబ్బం.

ఆదిస్స దేతీతి ఆదిసిత్వా పరిచ్ఛిన్దిత్వా దేతి; యాగుయా వాతిఆదీసు అయమత్థో – యాగుయా వా…పే… భేసజ్జే వా ఆదిస్స దేతి. తత్రాయం యోజనా – భిక్ఖూ అజ్జతనాయ వా స్వాతనాయ వా యాగుయా నిమన్తేత్వా తేసం ఘరం పవిట్ఠానం యాగుం దేతి, యాగుం దత్వా పీతాయ యాగుయా ‘‘ఇమాని చీవరాని, యేహి మయ్హం యాగు పీతా, తేసం దమ్మీ’’తి దేతి, యేహి నిమన్తితేహి యాగు పీతా, తేసంయేవ పాపుణాతి. యేహి పన భిక్ఖాచారవత్తేన ఘరద్వారేన గచ్ఛన్తేహి వా ఘరం పవిట్ఠేహి వా యాగు లద్ధా, యేసం వా ఆసనసాలతో పత్తం ఆహరిత్వా మనుస్సేహి నీతా, యేసం వా థేరేహి పేసితా, తేసం న పాపుణాతి. సచే పన నిమన్తితభిక్ఖూహి సద్ధిం అఞ్ఞేపి బహూ ఆగన్త్వా అన్తోగేహఞ్చ బహిగేహఞ్చ పూరేత్వా నిసిన్నా, దాయకో చ ఏవం వదతి – ‘‘నిమన్తితా వా హోన్తు అనిమన్తితా వా, యేసం మయా యాగు దిన్నా, సబ్బేసం ఇమాని వత్థాని హోన్తూ’’తి సబ్బేసం పాపుణన్తి. యేహి పన థేరానం హత్థతో యాగు లద్ధా, తేసం న పాపుణన్తి. అథ సో ‘‘యేహి మయ్హం యాగు పీతా, సబ్బేసం హోన్తూ’’తి వదతి, సబ్బేసం పాపుణన్తి. భత్తఖాదనీయేసుపి ఏసేవ నయో.

చీవరే వాతి పుబ్బేపి యేన వస్సం వాసేత్వా భిక్ఖూనం చీవరం దిన్నపుబ్బం హోతి, సో చే భిక్ఖూ భోజేత్వా వదతి – ‘‘యేసం మయా పుబ్బే చీవరం దిన్నం, తేసంయేవ ఇమం చీవరం వా సుత్తం వా సప్పిమధుఫాణితాదీని వా హోన్తూ’’తి, సబ్బం తేసంయేవ పాపుణాతి. సేనాసనే వాతి యో మయా కారితే విహారే వా పరివేణే వా వసతి, తస్సిదం హోతూ’’తి వుత్తే తస్సేవ హోతి. భేసజ్జే వాతి ‘‘మయం కాలేన కాలం థేరానం సప్పిఆదీని భేసజ్జాని దేమ, యేహి తాని లద్ధాని, తేసంయేవిదం హోతూ’’తి వుత్తే తేసంయేవ హోతి.

పుగ్గలస్స దేతీతి ‘‘ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దమ్మీ’’తి ఏవం పరమ్ముఖా వా పాదమూలే ఠపేత్వా ‘‘ఇమం భన్తే తుమ్హాకం దమ్మీ’’తి ఏవం సమ్ముఖా వా దేతి. సచే పన ‘‘ఇదం తుమ్హాకఞ్చ తుమ్హాకం అన్తేవాసికానఞ్చ దమ్మీ’’తి ఏవం వదతి, థేరస్స చ అన్తేవాసికానఞ్చ పాపుణాతి. ఉద్దేసం గహేతుం ఆగతో గహేత్వా గచ్ఛన్తో చ అత్థి, తస్సాపి పాపుణాతి. ‘‘తుమ్హేహి సద్ధిం నిబద్ధచారికభిక్ఖూనం దమ్మీ’’తి వుత్తే ఉద్దేసన్తేవాసికానం వత్తం కత్వా ఉద్దేసపరిపుచ్ఛాదీని గహేత్వా విచరన్తానం సబ్బేసం పాపుణాతి. అయం పుగ్గలస్స దేతీతి ఇమస్మిం పదే వినిచ్ఛయో. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

చీవరక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.