౭. కథినక్ఖన్ధకం

కథినానుజాననకథా

౩౦౬. కథినక్ఖన్ధకే – పావేయ్యకాతి పావేయ్యరట్ఠవాసినో. పావేయ్యం నామ కోసలేసు పచ్ఛిమదిసాభాగే రట్ఠం; తత్థ వాసినోతి వుత్తం హోతి. కోసలరఞ్ఞో ఏకపితుకభాతూనం భద్దవగ్గియత్థేరానం ఏతం అధివచనం. తేసు సబ్బజేట్ఠకో అనాగామీ, సబ్బపచ్ఛిమకో సోతాపన్నో, ఏకోపి అరహా వా పుథుజ్జనో వా నత్థి. ఆరఞ్ఞికాతి ధుతఙ్గసమాదానవసేన ఆరఞ్ఞికా; న అరఞ్ఞవాసమత్తేన. పిణ్డపాతికాదిభావేపి తేసం ఏసేవ నయో. సీసవసేన చేతం వుత్తం. ఇమే పన తేరసాపి ధుతఙ్గాని సమాదాయేవ వత్తన్తి. ఉదకసఙ్గహేతి ఉదకేన సఙ్గహితే ఘటితే సంసట్ఠే; థలే చ నిన్నే చ ఏకోదకీభూతేతి అత్థో.

ఉదకచిక్ఖల్లేతి అక్కన్తఅక్కన్తట్ఠానే ఉదకచిక్ఖల్లో ఉట్ఠహిత్వా యావ ఆనిసదా పహరతి, ఈదిసే చిక్ఖల్లేతి అత్థో. ఓకపుణ్ణేహీతి ఉదకపుణ్ణేహి. తేసం కిర చీవరాని ఘనాని, తేసు పతితం ఉదకం న పగ్ఘరతి ఘనత్తా పుటబద్ధం వియ తిట్ఠతి. తేన వుత్తం – ‘‘ఓకపుణ్ణేహి చీవరేహీ’’తి. ‘‘ఓఘపుణ్ణేహీ’’తిపి పాఠో.

అవివదమానా వస్సం వసిమ్హాతి ఏత్థ ఆగన్తుకట్ఠానే సేనాసనఫాసుతాయ అభావేన చ భగవతో దస్సనాలాభేన ఉక్కణ్ఠితతాయ చ తే భిక్ఖూ ఫాసుం న వసింసు, తస్మా ‘‘అవివదమానా ఫాసుకం వస్సం వసిమ్హా’’తి నావోచుం. ధమ్మిం కథం కత్వాతి భగవా తేసం భిక్ఖూనం అనమతగ్గియకథం కథేసి. తే సబ్బేపి కథాపరియోసానే అరహత్తం పాపుణిత్వా నిసిన్నట్ఠానతోయేవ ఆకాసే ఉప్పతిత్వా అగమంసు, తం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘ధమ్మిం కథం కత్వా’’తి. తతో భగవా ‘‘సచే కథినత్థారో పఞ్ఞత్తో అభవిస్స, ఏతే భిక్ఖూ ఏకం చీవరం ఠపేత్వా సన్తరుత్తరేన ఆగచ్ఛన్తా న ఏవం కిలన్తా అస్సు, కథినత్థారో చ నామేస సబ్బబుద్ధేహి అనుఞ్ఞాతో’’తి చిన్తేత్వా కథినత్థారం అనుజానితుకామో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి, ఆమన్తేత్వా చ పన ‘‘అనుజానామి భిక్ఖవే’’తిఆదిమాహ.

తత్థ అత్థతకథినానం వోతి నిపాతమత్తం వోకారో; అత్థతకథినానన్తి అత్థో. ఏవఞ్హి సతి పరతో ‘‘సో నేసం భవిస్సతీ’’తి యుజ్జతి. అథ వా వోతి సామివచనమేవేతం. సో నేసన్తి ఏత్థ పన సో చీవరుప్పాదో యే అత్థతకథినా, తేసం భవిస్సతీతి అత్థో.

తత్థ అనామన్తచారోతి యావ కథినం న ఉద్ధరియతి, తావ అనామన్తేత్వా చరణం కప్పిస్సతి, చారిత్తసిక్ఖాపదేన అనాపత్తి భవిస్సతీతి అత్థో. అసమాదానచారోతి తిచీవరం అసమాదాయ చరణం; చీవరవిప్పవాసో కప్పిస్సతీతి అత్థో. గణభోజనన్తి గణభోజనమ్పి కప్పిస్సతి. యావదత్థచీవరన్తి యావత్తకేన చీవరేన అత్థో, తావత్తకం అనధిట్ఠితం అవికప్పితం కప్పిస్సతీతి అత్థో. యో చ తత్థ చీవరుప్పాదోతి తత్థ కథినత్థతసీమాయం మతకచీవరం వా హోతు సఙ్ఘం ఉద్దిస్స దిన్నం వా సఙ్ఘికేన తత్రుప్పాదేన ఆభతం వా, యేన కేనచి ఆకారేన యం సఙ్ఘికచీవరం ఉప్పజ్జతి, తం తేసం భవిస్సతీతి అత్థో.

ఏవఞ్చ పన భిక్ఖవే కథినం అత్థరితబ్బన్తి ఏత్థ కథినత్థారం కే లభన్తి, కే న లభన్తీతి? గణనవసేన తావ పచ్ఛిమకోటియా పఞ్చ జనా లభన్తి, ఉద్ధం సతసహస్సమ్పి, పఞ్చన్నం హేట్ఠా న లభన్తి. వుత్థవస్సవసేన పురిమికాయ వస్సం ఉపగన్త్వా పఠమపవారణాయ పవారితా లభన్తి, ఛిన్నవస్సా వా పచ్ఛిమికాయ ఉపగతా వా న లభన్తి, అఞ్ఞస్మిం విహారే వుత్థవస్సాపి న లభన్తీతి మహాపచ్చరియం వుత్తం. పురిమికాయ ఉపగతానం పన సబ్బే గణపూరకా హోన్తి, ఆనిసంసం న లభన్తి, ఆనిసంసో ఇతరేసంయేవ హోతి. సచే పురిమికాయ ఉపగతా చత్తారో వా హోన్తి తయో వా ద్వే వా ఏకో వా, ఇతరే గణపూరకే కత్వా కథినం అత్థరితబ్బం. అథ చత్తారో భిక్ఖూ ఉపగతా, ఏకో పరిపుణ్ణవస్సో సామణేరో, సో చే పచ్ఛిమికాయ ఉపసమ్పజ్జతి, గణపూరకో చేవ హోతి, ఆనిసంసఞ్చ లభతి. తయో భిక్ఖూ ద్వే సామణేరా, ద్వే భిక్ఖూ తయో సామణేరా, ఏకో భిక్ఖు చత్తారో సామణేరాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. సచే పురిమికాయ ఉపగతా కథినత్థారకుసలా న హోన్తి, అత్థారకుసలా ఖన్ధకభాణకథేరా పరియేసిత్వా ఆనేతబ్బా. కమ్మవాచం సావేత్వా కథినం అత్థరాపేత్వా దానఞ్చ భుఞ్జిత్వా గమిస్సన్తి. ఆనిసంసో పన ఇతరేసంయేవ హోతి.

కథినం కేన దిన్నం వట్టతి? యేన కేనచి దేవేన వా మనుస్సేన వా పఞ్చన్నం వా సహధమ్మికానం అఞ్ఞతరేన దిన్నం వట్టతి. కథినదాయకస్స వత్తం అత్థి, సచే సో తం అజానన్తో పుచ్ఛతి – ‘‘భన్తే కథం కథినం దాతబ్బ’’న్తి తస్స ఏవం ఆచిక్ఖితబ్బం – ‘‘తిణ్ణం చీవరానం అఞ్ఞతరప్పహోనకం సూరియుగ్గమనసమయే వత్థం ‘కథినచీవరం దేమా’తి దాతుం వట్టతి, తస్స పరికమ్మత్థం ఏత్తకా నామ సూచియో, ఏత్తకం సుత్తం, ఏత్తకం రజనం, పరికమ్మం కరోన్తానం ఏత్తకానం భిక్ఖూనం యాగుభత్తఞ్చ దాతుం వట్టతీ’’తి.

కథినత్థారకేనాపి ధమ్మేన సమేన ఉప్పన్నం కథినం అత్థరన్తేన వత్తం జానితబ్బం. తన్తవాయగేహతో హి ఆభతసన్తానేనేవ ఖలిమక్ఖితసాటకో న వట్టతి, మలీనసాటకోపి న వట్టతి, తస్మా కథినత్థారసాటకం లభిత్వా సుట్ఠు ధోవిత్వా సూచిఆదీని చీవరకమ్మూపకరణాని సజ్జేత్వా బహూహి భిక్ఖూహి సద్ధిం తదహేవ సిబ్బిత్వా నిట్ఠితసూచికమ్మం రజిత్వా కప్పబిన్దుం దత్వా కథినం అత్థరితబ్బం. సచే తస్మిం అనత్థతేయేవ అఞ్ఞం కథినసాటకం ఆహరతి, అఞ్ఞాని చ బహూని కథినానిసంసవత్థాని దేతి, యో ఆనిసంసం బహుం దేతి, తస్స సన్తకేనేవ అత్థరితబ్బం. ఇతరో యథా తథా ఓవదిత్వా సఞ్ఞాపేతబ్బో.

కథినం పన కేన అత్థరితబ్బం? యస్స సఙ్ఘో కథినచీవరం దేతి. సఙ్ఘేన పన కస్స దాతబ్బం? యో జిణ్ణచీవరో హోతి. సచే బహూ జిణ్ణచీవరా హోన్తి, వుడ్ఢస్స దాతబ్బం. వుడ్ఢేసుపి యో మహాపరిసో తదహేవ చీవరం కత్వా అత్థరితుం సక్కోతి, తస్స దాతబ్బం. సచే వుడ్ఢో న సక్కోతి నవకతరో సక్కోతి, తస్స దాతబ్బం. అపిచ సఙ్ఘేన మహాథేరస్స సఙ్గహం కాతుం వట్టతి, తస్మా ‘‘తుమ్హే భన్తే గణ్హథ, మయం కత్వా దస్సామా’’తి వత్తబ్బం. తీసు చీవరేసు యం జిణ్ణం హోతి, తదత్థాయ దాతబ్బం. పకతియా దుపట్టచీవరస్స దుపట్టత్థాయేవ దాతబ్బం. సచేపిస్స ఏకపట్టచీవరం ఘనం హోతి, కథినసాటకో చ పేలవో, సారుప్పత్థాయ దుపట్టప్పహోనకమేవ దాతబ్బం, ‘‘అహం అలభన్తో ఏకపట్టం పారుపామీ’’తి వదన్తస్సాపి దుపట్టం దాతుం వట్టతి. యో పన లోభపకతికో హోతి, తస్స న దాతబ్బం. తేనాపి ‘‘కథినం అత్థరిత్వా పచ్ఛా సిబ్బిత్వా ద్వే చీవరాని కరిస్సామీ’’తి న గహేతబ్బం. యస్స పన దీయతి, తస్స యేన విధినా దాతబ్బం, తం దస్సేతుం ‘‘ఏవఞ్చ పన భిక్ఖవే కథినం అత్థరితబ్బ’’న్తి ఆరభిత్వా సుణాతు మే భన్తేతిఆదికా దానకమ్మవాచా తావ వుత్తా.

ఏవం దిన్నే పన కథినే సచే తం కథినదుస్సం నిట్ఠితపరికమ్మమేవ హోతి, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే నిట్ఠితపరికమ్మం హోతి, ‘‘అహం థేరో’’తి వా ‘‘బహుస్సుతో’’తి వా ఏకేనాపి అకాతుం న లబ్భతి, సబ్బేహేవ సన్నిపతిత్వా ధోవనసిబ్బనరజనాని నిట్ఠాపేతబ్బాని. ఇదఞ్హి కథినవత్తం నామ బుద్ధప్పసత్థం. అతీతే పదుముత్తరోపి భగవా కథినవత్తం అకాసి. తస్స కిర అగ్గసావకో సుజాతత్థేరో నామ కథినం గణ్హి, తం సత్థా అట్ఠసట్ఠియా భిక్ఖుసతసహస్సేహి సద్ధిం నిసీదిత్వా అకాసి.

కతపరియోసితం పన కథినం గహేత్వా అత్థారకేన భిక్ఖునా ‘‘సచే సఙ్ఘాటియా కథినం అత్థరితుకామో హోతి, పోరాణికా సఙ్ఘాటి పచ్చుద్ధరితబ్బా, నవా సఙ్ఘాటి అధిట్ఠాతబ్బా. ‘ఇమాయ సఙ్ఘాటియా కథినం అత్థరామీ’తి వాచా భిన్దితబ్బా’’తిఆదినా పరివారే వుత్తవిధానేన కథినం అత్థరితబ్బం. అత్థరిత్వా చ పన ‘‘తేన కథినత్థారకేన భిక్ఖునా సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అత్థతం భన్తే సఙ్ఘస్స కథినం, ధమ్మికో కథినత్థారో, అనుమోదథా’తి తేహి అనుమోదకేహి భిక్ఖూహి ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అత్థతం ఆవుసో సఙ్ఘస్స కథినం, ధమ్మికో కథినత్థారో, అనుమోదామా’’తి ఏవమాదినా పరివారే వుత్తవిధానేనేవ అనుమోదాపేతబ్బం, ఇతరేహి చ అనుమోదితబ్బం. ఏవం సబ్బేసం అత్థతం హోతి కథినం. వుత్తఞ్హేతం పరివారే ‘‘ద్విన్నం పుగ్గలానం అత్థతం హోతి కథినం – అత్థారకస్స చ అనుమోదకస్స చా’’తి (పరి. ౪౦౩). పునపి వుత్తం – ‘‘న సఙ్ఘో కథినం అత్థరతి, న గణో కథినం అత్థరతి, పుగ్గలో కథినం అత్థరతి, సఙ్ఘస్స అనుమోదనా గణస్స అనుమోదనా పుగ్గలస్స అత్థారా సఙ్ఘస్స అత్థతం హోతి కథినం, గణస్స అత్థతం హోతి కథినం, పుగ్గలస్స అత్థతం హోతి కథినం’’తి (పరి. ౪౧౪).

ఏవం అత్థతే పన కథినే సచే కథినచీవరేన సద్ధిం ఆభతం ఆనిసంసం దాయకా ‘‘యేన అమ్హాకం కథినం గహితం, తస్సేవ దేమా’’తి దేన్తి, భిక్ఖుసఙ్ఘో అనిస్సరో. అథ అవిచారేత్వావ దత్వా గచ్ఛన్తి, భిక్ఖుసఙ్ఘో ఇస్సరో. తస్మా సచే కథినత్థారకస్స సేసచీవరానిపి దుబ్బలాని హోన్తి, సఙ్ఘేన అపలోకేత్వా తేసమ్పి అత్థాయ వత్థాని దాతబ్బాని. కమ్మవాచా పన ఏకాయేవ వట్టతి. అవసేసే కథినానిసంసే బలవవత్థాని వస్సావాసికట్ఠితికాయ దాతబ్బాని, ఠితికాయ అభావే థేరాసనతో పట్ఠాయ దాతబ్బాని, గరుభణ్డం న భాజేతబ్బం. సచే పన ఏకసీమాయ బహూ విహారా హోన్తి, సబ్బే భిక్ఖూ సన్నిపాతేత్వా ఏకత్థ కథినం అత్థరితబ్బం, విసుం విసుం అత్థరితుం న వట్టతి.

౩౦౮. ఇదాని యథా చ కథినం అత్థతం హోతి, యథా చ అనత్థతం, తం విధిం విత్థారతో దస్సేతుం ఏవఞ్చ పన భిక్ఖవే అత్థతం హోతి కథినం ఏవం అనత్థతన్తి వత్వా అకరణీయఞ్చేవ మహాభూమికఞ్చ అనత్థతలక్ఖణం తావ దస్సేన్తో న ఉల్లిఖితమత్తేనాతిఆదికే చతువీసతి ఆకారే దస్సేసి. తతో పరం అత్థతలక్ఖణం దస్సేన్తో అహతేన అత్థతన్తిఆదికే సత్తరస ఆకారే దస్సేసి. పరివారేపి హి ‘‘చతువీసతియా ఆకారేహి అనత్థతం హోతి కథినం, సత్తరసహి ఆకారేహి అత్థతం హోతి కథిన’’న్తి ఇదమేవ లక్ఖణం వుత్తం.

తత్థ ఉల్లిఖితమత్తేనాతి దీఘతో చ పుథులతో చ పమాణగ్గహణమత్తేన. పమాణఞ్హి గణ్హన్తో తస్స తస్స పదేసస్స సఞ్జాననత్థం నఖాదీహి వా పరిచ్ఛేదం దస్సేన్తో ఉల్లిఖతి, నలాటాదీసు వా ఘంసతి, తస్మా తం పమాణగ్గహణం ‘‘ఉల్లిఖితమత్త’’న్తి వుచ్చతి. ధోవనమత్తేనాతి కథినదుస్సధోవనమత్తేన. చీవరవిచారణమత్తేనాతి ‘‘పఞ్చకం వా సత్తకం వా నవకం వా ఏకాదసకం వా హోతూ’’తి ఏవం విచారితమత్తేన. ఛేదనమత్తేనాతి యథావిచారితస్స వత్థస్స ఛేదనమత్తేన. బన్ధనమత్తేనాతి మోఘసుత్తకారోపనమత్తేన. ఓవట్టియకరణమత్తేనాతి మోఘసుత్తకానుసారేన దీఘసిబ్బితమత్తేన. కణ్డుసకరణమత్తేనాతి ముద్ధియపత్తబన్ధనమత్తేన. దళ్హీకమ్మకరణమత్తేనాతి ద్వే చిమిలికాయో ఏకతో కత్వా సిబ్బితమత్తేన. అథ వా పఠమచిమిలికా ఘటేత్వా ఠపితా హోతి, కథినసాటకం తస్సా కుచ్ఛిచిమిలికం కత్వా సిబ్బితమత్తేనాతిపి అత్థో. మహాపచ్చరియం ‘‘పకతిచీవరస్స ఉపస్సయదానేనా’’తి వుత్తం. కురున్దియం పన ‘‘పకతిపత్తబద్ధచీవరం దుపట్టం కాతుం కుచ్ఛిచిమిలికం అల్లియాపనమత్తేనా’’తి వుత్తం. అనువాతకరణమత్తేనాతి పిట్ఠిఅనువాతారోపనమత్తేన. పరిభణ్డకరణమత్తేనాతి కుచ్ఛిఅనఉవాతారోపనమత్తేన. ఓవద్ధేయ్యకరణమత్తేనాతి ఆగన్తుకపత్తారోపనమత్తేన. కథినచీవరతో వా పత్తం గహేత్వా అఞ్ఞస్మిం అకథినచీవరే పత్తారోపనమత్తేన.

కమ్బలమద్దనమత్తేనాతి ఏకవారంయేవ రజనే పక్ఖిత్తేన దన్తవణ్ణేన పణ్డుపలాసవణ్ణేన వా. సచే పన సకిం వా ద్విక్ఖత్తుం వా రత్తమ్పి సారుప్పం హోతి, వట్టతి. నిమిత్తకతేనాతి ‘‘ఇమినా దుస్సేన కథినం అత్థరిస్సామీ’’తి ఏవం నిమిత్తకతేన. ఏత్తకమేవ హి పరివారే వుత్తం. అట్ఠకథాసు పన ‘‘అయం సాటకో సున్దరో, సక్కా ఇమినా కథినం అత్థరితు’న్తి ఏవం నిమిత్తకమ్మం కత్వా లద్ధేనా’’తి వుత్తం. పరికథాకతేనాతి ‘‘కథినం నామ దాతుం వట్టతి, కథినదాయకో బహుం పుఞ్ఞం పసవతీ’’తి ఏవం పరికథాయ ఉప్పాదితేన. కథినం నామ అతిఉక్కట్ఠం వట్టతి, మాతరమ్పి విఞ్ఞాపేతుం న వట్టతి, ఆకాసతో ఓతిణ్ణసదిసమేవ వట్టతీతి. కుక్కుకతేనాతి తావకాలికేన. సన్నిధికతేనాతి ఏత్థ దువిధో సన్నిధి కరణసన్నిధి చ నిచయసన్నిధి చ. తత్థ తదహేవ అకత్వా ఠపేత్వా కరణం కరణసన్నిధి. సఙ్ఘో అజ్జ కథినదుస్సం లభిత్వా పునదివసే దేతి, అయం నిచయసన్నిధి.

నిస్సగ్గియేనాతి రత్తినిస్సగ్గియేన. పరివారేపి వుత్తం – ‘‘నిస్సగ్గియం నామ కరియమానే అరుణం ఉట్ఠహతీ’’తి. అకప్పకతేనాతి అనాదిన్నకప్పబిన్దునా. అఞ్ఞత్ర సఙ్ఘాటియాతిఆదీసు ఠపేత్వా సఙ్ఘాటిఉత్తరాసఙ్గఅన్తరవాసకే అఞ్ఞేన పచ్చత్థరణాదినా అత్థతం అనత్థతం హోతీతి. అఞ్ఞత్ర పఞ్చకేన వా అతిరేకపఞ్చకేన వాతి పఞ్చ వా అతిరేకాని వా ఖణ్డాని కత్వా మహామణ్డలఅడ్ఢమణ్డలాని దస్సేత్వా కతేనేవ వట్టతి. ఏవఞ్హి సమణ్డలికతం హోతి, తం ఠపేత్వా అఞ్ఞేన అచ్ఛిన్నకేన వా ద్వత్తిచతుఖణ్డేన వా న వట్టతి. అఞ్ఞత్ర పుగ్గలస్స అత్థారాతి పుగ్గలస్స అత్థారం ఠపేత్వా న అఞ్ఞేన సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా అత్థారేన అత్థతం హోతి. నిస్సీమట్ఠో అనుమోదతీతి బహిఉపచారసీమాయ ఠితో అనుమోదతి.

౩౦౯. అహతేనాతి అపరిభుత్తేన. అహతకప్పేనాతి అహతసదిసేన ఏకవారం వా ద్విక్ఖత్తుం వా ధోతేన. పిలోతికాయాతి హతవత్థకసాటకేన. పంసుకూలేనాతి తేవీసతియా ఖేత్తేసు ఉప్పన్నపంసుకూలేన. పంసుకూలికభిక్ఖునా చోళకభిక్ఖం ఆహిణ్డిత్వా లద్ధచోళకేహి కతచీవరేనాతిపి కురున్దిమహాపచ్చరీసు వుత్తం. పాపణికేనాతి ఆపణద్వారే పతితపిలోతికం గహేత్వా కథినత్థాయ దేతి, తేనాపి వట్టతీతి అత్థో. సేసం వుత్తవిపల్లాసేనేవ వేదితబ్బం. ఇమస్మిం పన ఠానే ‘‘సహ కథినస్స అత్థారా కతి ధమ్మా జాయన్తీ’’తిఆది బహుఅట్ఠకథాసు వుత్తం, తం సబ్బం పరివారే పాళిఆరూళ్హమేవ, తస్మా తత్థ ఆగతనయేనేవ వేదితబ్బం. న హి తేన ఇధ అవుచ్చమానేన కథినత్థారకస్స కిఞ్చి పరిహాయతి.

౩౧౦. ఏవం కథినత్థారం దస్సేత్వా ఇదాని ఉబ్భారం దస్సేతుం కథఞ్చ భిక్ఖవే ఉబ్భతం హోతి కథినన్తిఆదిమాహ. తత్థ మాతికాతి మాతరో; జనేత్తియోతి అత్థో. కథినుబ్భారఞ్హి ఏతా అట్ఠ జనేత్తియో. తాసు పక్కమనం అన్తో అస్సాతి పక్కమనన్తికా. ఏవం సేసాపి వేదితబ్బా.

ఆదాయసత్తకకథా

౩౧౧. న పచ్చేస్సన్తి న పున ఆగమిస్సం. ఏతస్మిం పన పక్కమనన్తికే కథినుద్ధారే పఠమం చీవరపలిబోధో ఛిజ్జతి, పచ్ఛా ఆవాసపలిబోధో. ఏవం పక్కమతో హి చీవరపలిబోధో అన్తోసీమాయమేవ ఛిజ్జతి, ఆవాసపలిబోధో సీమాతిక్కమే. వుత్తమ్పి చేతం పరివారే –

‘‘పక్కమనన్తికో కథినుద్ధారో, వుత్తో ఆదిచ్చబన్ధునా;

ఏతఞ్చ తాహం విస్సజ్జిస్సం, చీవరపలిబోధో పఠమం ఛిజ్జతి;

పచ్ఛా ఆవాసపలిబోధో ఛిజ్జతీ’’తి. (పరి. ౪౧౫);

చీవరం ఆదాయాతి అకతచీవరం ఆదాయ. బహిసీమగతస్సాతి అఞ్ఞం సామన్తవిహారం గతస్స. ఏవం హోతీతి తస్మిం విహారే సేనాసనఫాసుకం వా సహాయసమ్పత్తిం వా దిస్వా ఏవం హోతి. ఏతస్మిం పన నిట్ఠానన్తికే కథినుద్ధారే ఆవాసపలిబోధో పఠమం ఛిజ్జతి, సో హి ‘‘న పచ్చేస్స’’న్తి చిత్తే ఉప్పన్నమత్తేయేవ ఛిజ్జతి. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘నిట్ఠానన్తికో కథినుద్ధారో, వుత్తో ఆదిచ్చబన్ధునా;

ఏతఞ్చ తాహం విస్సజ్జిస్సం, ఆవాసపలిబోధో పఠమం ఛిజ్జతి;

చీవరే నిట్ఠితే చీవరపలిబోధో ఛిజ్జతీ’’తి.

ఏతేన నయేన సేసమాతికావిభజనేపి అత్థో వేదితబ్బో. అయం పన విసేసో – ‘‘సన్నిట్ఠానన్తికే ద్వేపి పలిబోధా నేవిమం చీవరం కారేస్సం, న పచ్చేస్సన్తి చిత్తే ఉప్పన్నమత్తేయేవ ఏకతో ఛిజ్జన్తీతి. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘సన్నిట్ఠానన్తికో కథినుద్ధారో, వుత్తో ఆదిచ్చబన్ధునా;

ఏతఞ్చ తాహం విస్సజ్జిస్సం, ద్వే పలిబోధా అపుబ్బం అచరిమం ఛిజ్జన్తీ’’తి.

ఏవం సబ్బకథినుద్ధారేసు పలిబోధుపచ్ఛేదో వేదితబ్బో. సో పన యస్మా ఇమినా చ వుత్తనయేన పరివారే చ ఆగతభావేన సక్కా జానితుం, తస్మా విత్థారతో న వుత్తో. అయం పనేత్థ సఙ్ఖేపో – నాసనన్తికే ఆవాసపలిబోధో పఠమం ఛిజ్జతి, చీవరే నట్ఠే చీవరపలిబోధో ఛిజ్జతి. యస్మా చీవరే నట్ఠే చీవరపలిబోధో ఛిజ్జతి, తస్మా ‘‘నాసనన్తికో’’తి వుత్తం.

సవనన్తికే చీవరపలిబోధో పఠమం ఛిజ్జతి, తస్మా తస్స సహ సవనేన ఆవాసపలిబోధో ఛిజ్జతి.

ఆసావచ్ఛేదికే ఆవాసపలిబోధో పఠమం ఛిజ్జతి. చీవరాసాయ ఉపచ్ఛిన్నాయ చీవరపలిబోధో ఛిజ్జతి. అయం పన యస్మా ‘‘అనాసాయ లభతి; ఆసాయ న లభతి; తస్స ఏవం హోతి ‘ఇధేవిమం చీవరం కారేస్సం, న పచ్చేస్స’’’న్తిఆదినా నయేన ఇతరేహి ఉద్ధారేహి సద్ధిం వోమిస్సకదేసనో అనేకప్పభేదో హోతి, తస్మా పరతో విసుం విత్థారేత్వా వుత్తో, ఇధ న వుత్తో. ఇధ పన సవనన్తికస్స అనన్తరం సీమాతిక్కన్తికో వుత్తో. తత్థ చీవరపలిబోధో పఠమం ఛిజ్జతి, తస్స బహిసీమే ఆవాసపలిబోధో ఛిజ్జతి. సహుబ్భారే ద్వే పలిబోధా అపుబ్బం అచరిమం ఛిజ్జన్తీతి.

౩౧౬-౩౨౫. ఏవం ఆదాయవారే సత్తకథినుద్ధారే దస్సేత్వా పున సమాదాయవారేపి విప్పకతచీవరస్స ఆదాయసమాదాయవారేసుపి యథాసమ్భవం తేయేవ దస్సితా. తతో పరం అన్తోసీమాయం ‘‘పచ్చేస్సం న పచ్చేస్స’’న్తి ఇమం విధిం అనామసిత్వావ ‘‘న పచ్చేస్స’’న్తి ఇమమేవ ఆమసిత్వా అనధిట్ఠితేనా’’తిఆదినా నయేన చ యే యే యుజ్జన్తి, తే తే దస్సితా. తతో పరం ‘‘చీవరాసాయ పక్కమతీ’’తిఆదినా నయేన ఇతరేహి సద్ధిం వోమిస్సకనయేన అనేకక్ఖత్తుం ఆసావచ్ఛేదికం దస్సేత్వా పున దిసంగమియవసేన చ ఫాసువిహారికవసేన చ నిట్ఠానన్తికేసు యుజ్జమానా కథినుద్ధారా దస్సితా. ఏవం పభేదతో కథినుద్ధారం దస్సేత్వా ఇదాని యే తేన తేన కథినుద్ధారేన పలిబోధా ఛిజ్జన్తీతి వుత్తా, తేసం పటిపక్ఖే దస్సేన్తో ద్వేమే భిక్ఖవే కథినస్స పలిబోధాతిఆదిమాహ. తత్థ చత్తేనాతి యేన చిత్తేన సో ఆవాసో చత్తో హోతి, తం చత్తం నామ, తేన చత్తేన. వన్తముత్తేసుపి ఏసేవ నయో. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

కథినక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.