౬. భేసజ్జక్ఖన్ధకం
పఞ్చభేసజ్జాదికథా
౨౬౦. భేసజ్జక్ఖన్ధకే – సారదికేన ఆబాధేనాతి సరదకాలే ఉప్పన్నేన పిత్తాబాధేన, తస్మిఞ్హి కాలే వస్సోదకేనపి తేమేన్తి, కద్దమమ్పి మద్దన్తి, అన్తరన్తరా ఆతపోపి ఖరో హోతి, తేన తేసం పిత్తం కోట్ఠబ్భన్తరగతం హోతి. ఆహారత్థఞ్చ ఫరేయ్యాతి ఆహారత్థం సాధేయ్య.
౨౬౧. నచ్ఛాదేన్తీతి న జిరన్తి, న వాతరోగం పటిప్పస్సమ్భేతుం సక్కోన్తి. సేనేసితానీతి సినిద్ధాని. భత్తాచ్ఛాదకేనాతి భత్తం అరోచికేన.
౨౬౨. అచ్ఛవసన్తిఆదీసు నిస్సగ్గియవణ్ణనాయం వుత్తనయేనేవ వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. కాలే పటిగ్గహితన్తిఆదీసు మజ్ఝన్హికే అవీతివత్తే పటిగ్గహేత్వా పచిత్వా పరిస్సావేత్వా చాతి అత్థో. తేలపరిభోగేన పరిభుఞ్జితున్తి సత్తాహకాలికతేలపరిభోగేన పరిభుఞ్జితుం.
౨౬౩. మూలభేసజ్జాది వినిచ్ఛయోపి ఖుద్దకవణ్ణనాయం వుత్తోయేవ. తస్మా ఇధ యం యం పుబ్బే అవుత్తం తం తదేవ వణ్ణయిస్సామ. వచత్తన్తి సేతవచం. నిసదం నిసదపోతకన్తి పిసనసిలా చ పిసనపోతో చ. ఫగ్గవన్తి లతాజాతి. నత్తమాలన్తి కరఞ్జం. హిఙ్గుహిఙ్గుజతుహిఙ్గుసిపాటికా హిఙ్గుజాతియోయేవ. తకతకపత్తితకపణ్ణియో లాఖాజాతియో.
సాముద్దన్తి సముద్దతీరే వాలుకా వియ సన్తిట్ఠతి. కాళలోణన్తి పకతిలోణం. సిన్ధవన్తి సేతవణ్ణం పబ్బతే ఉట్ఠహతి. ఉబ్భిదన్తి భూమితో అఙ్కురం ఉట్ఠహతి. బిలన్తి దబ్బసమ్భారేహి సద్ధిం పచితం, తం రత్తవణ్ణం.
౨౬౪-౬. కాయో వా దుగ్గన్ధోతి కస్సచి అస్సాదీనం వియ కాయగన్ధో హోతి, తస్సాపి సిరీసకోసుమ్బాదిచుణ్ణాని వా గన్ధచుణ్ణాని వా సబ్బాని వట్టన్తి. ఛకణన్తి గోమయం. రజననిప్పక్కన్తి రజనకసటం. పాకతికచుణ్ణమ్పి కోట్టేత్వా ఉదకేన తేమేత్వా న్హాయితుం వట్టతి; ఏతమ్పి రజననిప్పక్కసఙ్ఖేపమేవ గచ్ఛతి.
ఆమకమంసఞ్చ ఖాది ఆమకలోహితఞ్చ పివీతి న తం భిక్ఖు ఖాది న పివి, అమనుస్సో ఖాదిత్వా చ పివిత్వా చ పక్కన్తో, తేన వుత్తం – ‘‘తస్స సో అమనుస్సికాబాధో పటిప్పస్సమ్భీ’’తి.
అఞ్జనన్తి సబ్బసఙ్గాహికవచనమేతం. కాళఞ్జనన్తి ఏకా అఞ్జనజాతి. రసఞ్జనం నానాసమ్భారేహి కతం. సోతఞ్జనన్తి నదీసోతాదీసు ఉప్పజ్జనకం అఞ్జనం. గేరుకో నామ సువణ్ణగేరుకో. కపల్లన్తి దీపసిఖతో గహితమసి. అఞ్జనూపపింసనేహీతి అఞ్జనేన సద్ధిం ఏకతో పింసితబ్బేహి, న హి కిఞ్చి అఞ్ఞనూపపింసనం న వట్టతి. చన్దనన్తి లోహితచన్దనాదికం యంకిఞ్చి. తగరాదీని పాకటాని, అఞ్ఞానిపి నీలుప్పలాదీని వట్టన్తియేవ.
అట్ఠిమయన్తి మనుస్సట్ఠిం ఠపేత్వా అవసేసఅట్ఠిమయం. దన్తమయన్తి హత్థిదన్తాదిసబ్బదన్తమయం. విసాణమయేపి అకప్పియం నామ నత్థి, నళమయాదయో ఏకన్తకప్పియాయేవ. సలాకట్ఠానియన్తి యత్థ సలాకం ఓదహన్తి, తం సుసిరదణ్డకం వా థవికం వా అనుజానామీతి అత్థో. అంసబద్ధకోతి అఞ్జనిత్థవికాయ అంసబద్ధకో. యమకనత్థుకరణిన్తి సమసోతాహి ద్వీహి పనాళికాహి ఏకం నత్థుకరణిం.
౨౬౭. అనుజానామి భిక్ఖవే తేలపాకన్తి యంకిఞ్చి భేసజ్జపక్ఖిత్తం సబ్బం అనుఞ్ఞాతమేవ హోతి. అతిపక్ఖిత్తమజ్జానీతి అతివియ ఖిత్తమజ్జాని; బహుం మజ్జం పక్ఖిపిత్వా యోజితానీతి అత్థో.
అఙ్గవాతోతి హత్థపాదే వాతో. సమ్భారసేదన్తి నానావిధపణ్ణభఙ్గసేదం. మహాసేదన్తి మహన్తం సేదం; పోరిసప్పమాణం ఆవాటం అఙ్గారానం పూరేత్వా పంసువాలికాదీహి పిదహిత్వా తత్థ నానావిధాని వాతహరణపణ్ణాని సన్థరిత్వా తేలమక్ఖితేన గత్తేన తత్థ నిపజ్జిత్వా సమ్పరివత్తన్తేన సరీరం సేదేతుం అనుజానామీతి అత్థో. భఙ్గోదకన్తి నానాపణ్ణభఙ్గకుథితం ఉదకం; తేహి పణ్ణేహి చ ఉదకేన చ సిఞ్చిత్వా సిఞ్చిత్వా సేదేతబ్బో. ఉదకకోట్ఠకన్తి ఉదకకోట్ఠే చాటిం వా దోణిం వా ఉణ్హోదకస్స పూరేత్వా తత్థ పవిసిత్వా సేదకమ్మకరణం అనుజానామీతి అత్థో.
పబ్బవాతో హోతీతి పబ్బే పబ్బే వాతో విజ్ఝతి. లోహితం మోచేతున్తి సత్థకేన లోహితం మోచేతుం. పజ్జం అభిసఙ్ఖరితున్తి యేన ఫాలితపాదా పాకతికా హోన్తి; తం నాళికేరాదీసు నానాభేసజ్జాని పక్ఖిపిత్వా పజ్జం అభిసఙ్ఖరితుం; పాదానం సప్పాయభేసజ్జం పచితున్తి అత్థో. తిలకక్కేన అత్థోతి పిట్ఠేహి తిలేహి అత్థో. కబళికన్తి వణముఖే సత్తుపిణ్డం పక్ఖిపితుం. సాసపకుడ్డేనాతి సాసపపిట్ఠేన. వడ్ఢమంసన్తి అధికమంసం ఆణి వియ ఉట్ఠహతి. లోణసక్ఖరికాయ ఛిన్దితున్తి ఖురేన ఛిన్దితుం. వికాసికన్తి తేలరున్ధనపిలోతికం. సబ్బం వణపటికమ్మన్తి యంకిఞ్చి వణపరికమ్మం నామ అత్థి; సబ్బం అనుజానామీతి అత్థో.
౨౬౮. సామం గహేత్వాతి ఇదం న కేవలం సప్పదట్ఠస్సేవ, అఞ్ఞస్మిమ్పి దట్ఠవిసే సతి సామం గహేత్వా పరిభుఞ్జితబ్బం; అఞ్ఞేసు పన కారణేసు పటిగ్గహితమేవ వట్టతి. కతో న పున పటిగ్గహేతబ్బోతి సచే భూమిప్పత్తో, పటిగ్గహేతబ్బో; అప్పత్తం పన గహేతుం వట్టతి.
౨౬౯. ఘరదిన్నకాబాధోతి వసీకరణపానకసముట్ఠితరోగో. సీతాలోళిన్తి నఙ్గలేన కసన్తస్స ఫాలే లగ్గమత్తికం ఉదకేన ఆలోళేత్వా పాయేతుం అనుజానామీతి అత్థో.
దుట్ఠగహణికోతి విపన్నగహణికో; కిచ్ఛేన ఉచ్చారో నిక్ఖమతీతి అత్థో. ఆమిసఖారన్తి సుక్ఖోదనం ఝాపేత్వా తాయ ఛారికాయ పగ్ఘరితం ఖారోదకం. ముత్తహరీతకన్తి గోముత్తపరిభావితం హరీతకం. అభిసన్నకాయోతి ఉస్సన్నదోసకాయో. అచ్ఛకఞ్జియన్తి తణ్డులోదకమణ్డో. అకటయుసన్తి అసినిద్ధో ముగ్గపచితపానీయో. కటాకటన్తి సోవ ధోతసినిద్ధో. పటిచ్ఛాదనీయేనాతి మంసరసేన.
గుళాదిఅనుజాననకథా
౨౭౨. సచే భిక్ఖవే పక్కాపి ముగ్గా జాయన్తీతి పక్కా ముగ్గా సచేపి జాయన్తి, యథాసుఖం పరిభుఞ్జితబ్బా. పక్కత్తా హి తే కప్పియా ఏవ.
౨౭౪. అన్తోవుత్థన్తి అకప్పియకుటియం వుత్థం. సామం పక్కన్తి ఏత్థ యంకిఞ్చి ఆమిసం భిక్ఖునో పచితుం న వట్టతి. సచేపిస్స ఉణ్హయాగుయా సులసిపణ్ణాని వా సిఙ్గివేరం వా లోణం వా పక్ఖిపన్తి, తమ్పి చాలేతుం న వట్టతి, ‘‘యాగుం నిబ్బాపేమీ’’తి పన చాలేతుం వట్టతి. ఉత్తణ్డులభత్తం లభిత్వాపి పిదహితుం న వట్టతి. సచే పన మనుస్సా పిదహిత్వావ దేన్తి, వట్టతి; ‘‘భత్తం వా మా నిబ్బాయతూ’’తి పిదహితుం వట్టతి. ఖీరతక్కాదీసు పన సకిం కుథితేసు అగ్గిం దాతుం వట్టతి, పునపాకస్స అనుఞ్ఞాతత్తా. ఉక్కపిణ్డకాపి ఖాదన్తీతి బిళామూసికగోధామఙ్గుసా ఖాదన్తి. దమకాతి విఘాసాదా.
౨౭౬. తతో నీహటన్తి యత్థ నిమన్తితా భుఞ్జన్తి, తతో నీహటం.
౨౭౮. వనట్ఠం పోక్ఖరట్ఠన్తి వనే చేవ పదుమినిగచ్ఛే చ జాతం. అబీజన్తి తరుణఫలం, యస్స బీజం న అఙ్కురం జనేతి. నిబ్బట్టబీజన్తి బీజం నిబ్బట్టేత్వా అపనేత్వా పరిభుఞ్జితబ్బకం అమ్బపనసాది.
౨౭౯. దురోపయో వణోతి దుక్ఖేన రుహతి, దుక్ఖేన పాకతికో హోతీతి అత్థో. దుప్పరిహారం సత్థన్తి సమ్బాధే దుక్ఖేన సత్థం పరిహరేయ్యం. సత్థకమ్మం వా వత్థికమ్మం వాతి యథాపరిచ్ఛిన్నే ఓకాసే యేన కేనచి సత్థేన వా సూచియా వా కణ్టకేన వా సత్తికాయ వా పాసాణసక్ఖలికాయ వా నఖేన వా ఛిన్దనం వా ఫాలనం వా విజ్ఝనం వా లేఖనం వా న కాతబ్బం; సబ్బఞ్హేతం సత్థకమ్మమేవ హోతి. యేన కేనచి పన చమ్మేన వా వత్థేన వా వత్థిపీళనమ్పి న కాతబ్బం; సబ్బఞ్హేతం వత్థికమ్మమేవ హోతి. ఏత్థ చ సమ్బాధస్స సామన్తా ద్వఙ్గులాతి ఇదం సత్థకమ్మంయేవ సన్ధాయ వుత్తం. వత్థికమ్మం పన సమ్బాధేయేవ పటిక్ఖిత్తం. తత్థ పన ఖారం ఆదాతుం యేన కేనచి రజ్జుకేన వా బన్ధితుం వట్టతి. యది తేన ఛిజ్జతి, సుచ్ఛిన్నం. అణ్డవుడ్ఢిరోగేపి సత్థకమ్మం న వట్టతి, తస్మా అణ్డం ఫాలేత్వా బీజాని ఉద్ధరిత్వా ‘‘అరోగం కరిస్సామీ’’తి న కత్తబ్బం. అగ్గితాపనభేసజ్జాలిమ్పనేసు పన పటిక్ఖేపో నత్థి. వచ్చమగ్గే భేసజ్జమక్ఖితా ఆదానవట్టి వా వేళునాళికా వా వట్టతి, యాయ ఖారకమ్మం వా కరోన్తి, తేలం వా పవేసేన్తి.
౨౮౦. పవత్తమంసన్తి మతస్స మంసం. మాఘాతోతి తం దివసం న లబ్భా కేనచి కిఞ్చి జీవితా వోరోపేతుం. పోత్థనికన్తి మంసచ్ఛేదనసత్థకం వుచ్చతి. కిమ్పిమాయాతి కిమ్పి ఇమాయ. న భగవా ఉస్సహతీతి న భగవా సక్కోతి. యత్ర హి నామాతి యస్మా నామ. పటివేక్ఖీతి వీమంసి; పటిపుచ్ఛీతి వుత్తం హోతి. అప్పటివేక్ఖిత్వాతి అప్పటిపుచ్ఛిత్వా. సచే పన అసుకమంసన్తి జానాతి, పటిపుచ్ఛనకిచ్చం నత్థి, అజానన్తేన పన పుచ్ఛిత్వావ ఖాదితబ్బం.
హత్థిమంసాదిపటిక్ఖేపకథా
౨౮౧. సునఖమంసన్తి ఏత్థ అరఞ్ఞకోకా నామ సునఖసదిసా హోన్తి, తేసం మంసం వట్టతి. యో పన గామసునఖియా వా కోకేన కోకసునఖియా వా గామసునఖేన సంయోగా ఉప్పన్నో, తస్స మంసం న వట్టతి, సో హి ఉభయం భజతీతి. అహిమంసన్తి కస్సచి అపాదకస్స దీఘజాతికస్స మంసం న వట్టతి. సీహమంసాదీని పాకటానేవ.
ఏత్థ చ మనుస్సమంసం సజాతితాయ పటిక్ఖిత్తం, హత్థిఅస్సమంసం రాజఙ్గతాయ, సునఖమంసఞ్చ అహిమంసఞ్చ పటికూలతాయ, సీహమంసాదీని పఞ్చ అత్తనో అనుపద్దవత్థాయాతి. ఇమేసం మనుస్సాదీనం దసన్నం మంసమ్పి అట్ఠిపి లోహితమ్పి చమ్మమ్పి లోమమ్పి సబ్బం న వట్టతి, యంకిఞ్చి ఞత్వా వా అఞత్వా వా ఖాదన్తస్స ఆపత్తియేవ. యదా జానాతి, తదా దేసేతబ్బా. ‘‘అపుచ్ఛిత్వా ఖాదిస్సామీ’’తి గణ్హతో పటిగ్గహణే దుక్కటం, ‘‘పుచ్ఛిత్వా ఖాదిస్సామీ’’తి గణ్హతో అనాపత్తి. ఉద్దిస్స కతం పన జానిత్వా ఖాదన్తస్సేవ ఆపత్తి, పచ్ఛా జానన్తో ఆపత్తియా న కారేతబ్బోతి.
యాగుమధుగోళకాదికథా
౨౮౨. ఏకత్తకోతి ఏకకో, నత్థి మే దుతియోతి అత్థో. పహూతం యాగుఞ్చ మధుగోళకఞ్చ పటియాదాపేత్వాతి సో కిర సతసహస్సం వయం కత్వా పటియాదాపేసి. అనుమోదనాగాథాపరియోసానే ‘‘పత్థయతం ఇచ్ఛత’’న్తి పదానం ‘‘అలమేవ దాతు’’న్తి ఇమినా సమ్బన్ధో. సచే పన ‘‘పత్థయతా ఇచ్ఛతా’’తి పాఠో అత్థి, సోయేవ గహేతబ్బో.
౨౮౩. భోజ్జయాగున్తి యా పవారణం జనేతి. యదగ్గేనాతి యం ఆదిం కత్వా. సగ్గా తే ఆరద్ధాతి సగ్గనిబ్బత్తకపుఞ్ఞం ఉపచితన్తి అత్థో. యథాధమ్మో కారేతబ్బోతి పరమ్పరభోజనేన కారేతబ్బో, భోజ్జయాగుయా హి పవారణా హోతీతి.
౨౮౪. నాహం తం కచ్చానాతి తస్మిం కిర అవసిట్ఠగుళే దేవతా సుఖుమోజం పక్ఖిపింసు, సా అఞ్ఞేసం పరిణామం న గచ్ఛతి, తస్మా ఏవమాహ. గిలానస్స గుళన్తి తథారూపేన బ్యాధినా గిలానస్స పచ్ఛాభత్తం గుళం అనుజానామీతి అత్థో.
పాటలిగామవత్థుకథా
౨౮౫. సబ్బసన్థరిన్తి యథా సబ్బం సన్థతం హోతి, ఏవం.
౨౮౬. సునిధవస్సకారాతి సునిధో చ వస్సకారో చ ద్వే బ్రాహ్మణా మగధరఞ్ఞో మహామత్తా మహామచ్చా. వజ్జీనం పటిబాహాయాతి వజ్జిరాజకులానం ఆయముఖపచ్ఛిన్దనత్థం. వత్థూనీతి ఘరవత్థూని. చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతున్తి తా కిర దేవతా వత్థువిజ్జాపాఠకానం సరీరే అధిముచ్చిత్వా ఏవం చిత్తాని నామేన్తి. కస్మా? అమ్హాకం యథానురూపం సక్కారం కరిస్సన్తీతి అత్థో. తావతింసేహీతి లోకే కిర సక్కం దేవరాజానం విస్సకమ్మఞ్చ ఉపాదాయ తావతింసా పణ్డితాతి సద్దో అబ్భుగ్గతో, తేనేవాహ తావతింసేహీతి, తావతింసేహి సద్ధిం మన్తేత్వా వియ మాపేన్తీతి అత్థో. యావతా అరియం ఆయతనన్తి యత్తకం అరియమనుస్సానం ఓసరణట్ఠానం నామ అత్థి. యావతా వణిప్పథోతి యత్తకం వాణిజానం ఆభతభణ్డస్స రాసివసేనేవ కయవిక్కయట్ఠానం నామ అత్థి. ఇదం అగ్గనగరన్తి తేసం అరియాయతనవణిప్పథానం ఇదం అగ్గనగరం భవిస్సతి. పుటభేదనన్తి పుటభేదనట్ఠానం మోచనట్ఠానన్తి వుత్తం హోతి. అగ్గితో వాతిఆదీసు సముచ్చయత్థో వా సద్దో. తత్ర హి ఏకస్స కోట్ఠాసస్స అగ్గితో, ఏకస్స ఉదకతో, ఏకస్స అబ్భన్తరతో, అఞ్ఞమఞ్ఞభేదా అన్తరాయో భవిస్సతి. ఉళుమ్పన్తి పారగమనత్థాయ ఆణియో ఆకోటేత్వా కతం. కుల్లన్తి వల్లిఆదీహి బన్ధిత్వా కతం.
అణ్ణవన్తి సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన యోజనమత్తం గమ్భీరస్స చ పుథుల్లస్స చ ఉదకట్ఠానస్సేతం అధివచనం. సరన్తి ఇధ నదీ అధిప్పేతా. ఇదం వుత్తం హోతి – యే గమ్భీరం విత్థతం తణ్హాసరం తరన్తి, తే అరియమగ్గసఙ్ఖాతం సేతుం కత్వాన విసజ్జ పల్లలాని అనామసిత్వావ ఉదకభరితాని నిన్నట్ఠానాని; అయం పన ఇదం అప్పమత్తకం ఉదకం ఉత్తరితుకామోపి కుల్లఞ్హి పరిజనో బన్ధతి, బుద్ధా పన బుద్ధసావకా చ వినా ఏవ కుల్లేన తిణ్ణా మేధావినో జనాతి.
౨౮౭. అననుబోధాతి అబుజ్ఝనేన. సన్ధావితన్తి భవతో భవం గమనవసేన సన్ధావితం. సంసరితన్తి పునప్పునం గమనవసేన సంసరితం. మమఞ్చేవ తుమ్హాకఞ్చాతి మయా చ తుమ్హేహి చ. అథ వా సన్ధావితం సంసరితన్తి సన్ధావనం సంసరణం మమఞ్చేవ తుమ్హాకఞ్చ అహోసీతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. సంసితన్తి సంసరితం. భవనేత్తి సమూహతాతి భవతో భవగమనా సన్ధావనా తణ్హారజ్జు సుట్ఠు హతా ఛిన్నా అప్పవత్తికతా.
౨౮౯. నీలాతి ఇదం సబ్బసఙ్గాహకం. నీలవణ్ణాతిఆది తస్సేవ విభాగదస్సనత్థం. తత్థ న తేసం పకతివణ్ణా నీలా, నీలవిలేపనానం విచిత్తతావసేనేతం వుత్తం. పటివట్టేసీతి పహారేసి. సాహారం దజ్జేయ్యాథాతి సజనపదం దదేయ్యాథ. అఙ్గులిం ఫోటేసున్తి అఙ్గులిం చాలేసుం. అమ్బకాయాతి ఇత్థికాయ. ఓలోకేథాతి పస్సథ. అపలోకేథాతి పునప్పునం పస్సథ. ఉపసంహరథాతి ఉపనేథ. ఇమం లిచ్ఛవిపరిసం తుమ్హాకం చిత్తేన తావతింసపరిసం హరథ, తావతింసస్స సమకం కత్వా పస్సథాతి అత్థో.
సీహసేనాపతివత్థుఆదికథా
౨౯౦. ధమ్మస్స చ అనుధమ్మం బ్యాకరోన్తీతి భగవతా వుత్తకారణస్స అనుకారణం కథేన్తి. సహధమ్మికో వాదానువాదోతి అపరేహి వుత్తకారణేన సకారణో హుత్వా తుమ్హాకం వాదో విఞ్ఞుగరహితబ్బం కారణం కోచి అప్పమత్తకోపి కిం న ఆగచ్ఛతి. ఇదం వుత్తం హోతి ‘‘కిం సబ్బకారేనాపి తుమ్హాకం వాదే గారయ్హకారణం నత్థీ’’తి. అనబ్భక్ఖాతుకామాతి అభిభవిత్వా న ఆచిక్ఖితుకామా.
౨౯౩. అనువిచ్చకారన్తి అనువిదిత్వా చిన్తేత్వా తులయిత్వా కాతబ్బం కరోహీతి వుత్తం హోతి. ఞాతమనుస్సానన్తి లోకే పాకటానం. సాధు హోతీతి సున్దరం హోతి. పటాకం పరిహరేయ్యున్తి పటాకం ఉక్ఖిపిత్వా నగరే ఘోసన్తా ఆహిణ్డేయ్యుం. కస్మా? ‘‘ఏవం నో అమ్హాకం మహన్తభావో భవిస్సతీ’’తి. ఓపానభూతన్తి పటియత్తఉదపానో వియ ఠితం. కులన్తి నివేసనం. దాతబ్బం మఞ్ఞేయ్యాసీతి మా ఇమేసం దేయ్యధమ్మం ఉపచ్ఛిన్దిత్థ, సమ్పత్తానఞ్హి దాతబ్బమేవాతి ఓవదతి. ఓకారోతి అవకారో లామకభావో. సాముక్కంసికాతి అత్తనాయేవ ఉద్ధరిత్వా గహితా; అసాధారణం అఞ్ఞేసన్తి అత్థో. ఉద్దిస్స కతన్తి ఉద్దిసిత్వా కతం.
౨౯౪. పటిచ్చకమ్మన్తి అత్తానం పటిచ్చ కతన్తి అత్థో. అథ వా పటిచ్చకమ్మన్తి నిమిత్తకమ్మస్సేతం అధివచనం, తం పటిచ్చకమ్మం ఏత్థ అత్థీతి మంసమ్పి పటిచ్చకమ్మన్తి వుత్తం. యో హి ఏవరూపం మంసం పరిభుఞ్జతి, సోపి తస్స కమ్మస్స దాయాదో హోతి, వధకస్స వియ తస్సాపి పాణఘాతకమ్మం హోతీతి అధిప్పాయో. జిరిదన్తితి జిరన్తి అబ్భాచిక్ఖన్తా న జిరన్తి, అబ్భక్ఖానస్స అన్తం న గచ్ఛన్తీతి అత్థో. తికోటిపరిసుద్ధకథా సఙ్ఘభేదసిక్ఖాపదవణ్ణనాయం వుత్తా.
కప్పియభూమిఅనుజాననకథా
౨౯౫. సకటపరివట్టన్తి సకటేహి పరిక్ఖేపం వియ కత్వా అచ్ఛన్తి. పచ్చన్తిమన్తి అభిలాపమత్తమేతం ‘‘యం సఙ్ఘో ఆకఙ్ఖతీ’’తి వుత్తత్తా పన ధురవిహారోపి సమ్మన్నితుం వట్టతి, కమ్మవాచం అవత్వా అపలోకనేనాపి వట్టతియేవ. కాకోరవసద్దన్తి తత్థ తత్థ పవిట్ఠానం ఆమిసఖాదనత్థాయ అనుప్పగేయేవ సన్నిపతితానం కాకానం ఓరవసద్దం. యసోజో నామ కపిలసుత్తపరియోసానే పబ్బజితానం పఞ్చన్నం సతానం అగ్గపురిసో.
ఉస్సావనన్తికన్తిఆదీసు ఉస్సావనన్తికా తావ ఏవం కత్తబ్బా. యో థమ్భానం వా ఉపరి భిత్తిపాదే వా నిఖనిత్వా విహారో కరియతి, తస్స హేట్ఠా థమ్భపటిచ్ఛకా పాసాణా భూమిగతికా ఏవ. పఠమథమ్భం పన పఠమభిత్తిపాదం వా పతిట్ఠాపేన్తేహి బహూహి సమ్పరివారేత్వా ‘‘కప్పియకుటిం కరోమ, కప్పియకుటిం కరోమా’’తి వాచం నిచ్ఛారేన్తేహి మనుస్సేసు ఉక్ఖిపిత్వా పతిట్ఠాపేన్తేసు ఆమసిత్వా వా సయం ఉక్ఖిపిత్వా వా థమ్భే వా భిత్తిపాదో వా పతిట్ఠాపేతబ్బో. కురున్దిమహాపచ్చరీసు పన ‘‘కప్పియకుటి కప్పియకుటీ’’తి వత్వా పతిట్ఠాపేతబ్బన్తి వుత్తం. అన్ధకట్ఠకథాయం ‘‘సఙ్ఘస్స కప్పియకుటిం అధిట్ఠామీ’’తి వుత్తం. తం పన అవత్వాపి అట్ఠకథాసు వుత్తనయేన వుత్తే దోసో నత్థి. ఇదం పనేత్థ సాధారణలక్ఖణం, థమ్భపతిట్ఠానఞ్చ వచనపరియోసానఞ్చ సమకాలం వట్టతి. సచే హి అనిట్ఠితే వచనే థమ్భో పతిట్ఠాతి, అప్పతిట్ఠితే వా తస్మిం వచనం నిట్ఠాతి, అకతా హోతి కప్పియకుటి. తేనేవ మహాపచ్చరియం వుత్తం – ‘‘బహూహి సమ్పరివారేత్వా వత్తబ్బం, అవస్సఞ్హి ఏత్థ ఏకస్సపి వచననిట్ఠానఞ్చ థమ్భపతిట్ఠానఞ్చ ఏకతో భవిస్సతీ’’తి.
ఇట్ఠకసిలామత్తికాకుట్టికాసు పన కుటీసు హేట్ఠా చయం బన్ధిత్వా వా అబన్ధిత్వా వా కరోన్తు, యతో పట్ఠాయ భిత్తిం ఉట్ఠాపేతుకామా హోన్తి, తం సబ్బపఠమం ఇట్ఠకం వా సిలం వా మత్తికాపిణ్డం వా గహేత్వా వుత్తనయేనేవ కప్పియకుటి కాతబ్బా. ఇట్ఠకాదయో హి భిత్తియా పఠమిట్ఠకాదీనం హేట్ఠా న వట్టన్తి, థమ్భా పన ఉపరి ఉగ్గచ్ఛన్తి, తస్మా వట్టన్తి. అన్ధకట్ఠకథాయం ‘‘థమ్భేహి కరియమానే చతూసు కోణేసు చత్తారో థమ్భా ఇట్ఠకాదికుట్టే చతూసు కోణేసు ద్వే తిస్సో ఇట్ఠకా అధిట్ఠాతబ్బా’’తి వుత్తం. తథా పన అకతాయపి దోసో నత్థి, అట్ఠకథాసు హి వుత్తమేవ పమాణం.
గోనిసాదికా దువిధా – ఆరామగోనిసాదికా, విహారగోనిసాదికాతి. తాసు యత్థ నేవ ఆరామో న సేనాసనాని పరిక్ఖిత్తాని హోన్తి, అయం ‘‘ఆరామగోనిసాదికా’’ నామ. యత్థ సేనాసనాని సబ్బాని వా ఏకచ్చాని వా పరిక్ఖిత్తాని, ఆరామో అపరిక్ఖిత్తో, అయం ‘‘విహారగోనిసాదికా’’ నామ. ఇతి ఉభయత్రాపి ఆరామస్స అపరిక్ఖిత్తభావోయేవ పమాణం. ఆరామో పన ఉపడ్ఢపరిక్ఖిత్తోపి బహుతరం పరిక్ఖిత్తోపి పరిక్ఖిత్తోయేవ నామాతి కురున్దిమహఆపచ్చరియాదీసు వుత్తం. ఏత్థ కప్పియకుటిం లద్ధుం వట్టతి.
గహపతీతి మనుస్సా ఆవాసం కత్వా ‘‘కప్పియకుటిం దేమ, పరిభుఞ్జథా’’తి వదన్తి, ఏసా గహపతి నామ. ‘‘కప్పియకుటిం కాతుం దేమా’’తి వుత్తేపి వట్టతియేవ. అన్ధకట్ఠకథాయం పన ‘‘యస్మా భిక్ఖుం ఠపేత్వా సేససహధమ్మికానం సబ్బేసఞ్చ దేవమనుస్సానం హత్థతో పటిగ్గహో చ సన్నిధి చ అన్తోవుత్థఞ్చ తేసం సన్తకం భిక్ఖుస్స వట్టతి, తస్మా తేసం గేహాని వా తేహి దిన్నా కప్పియకుటి వా గహపతీతి వుచ్చతీ’’తి వుత్తం. పునపి వుత్తం – ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స విహారం ఠపేత్వా భిక్ఖునుపస్సయో వా ఆరామికానం వా తిత్థియానం వా దేవతానం వా నాగానం వా అపి బ్రహ్మానం విమానం కప్పియకుటి హోతీ’’తి, తం సువుత్తం; సఙ్ఘసన్తకమేవ హి భిక్ఖుసన్తకం వా గేహం గహపతికుటికా న హోతి. సమ్ముతికా నామ కమ్మవాచం సావేత్వా కతాతి.
యం ఇమాసు చతూసు కప్పియభూమీసు వుత్థం ఆమిసం, తం సబ్బం అన్తోవుత్థసఙ్ఖ్యం న గచ్ఛతి. భిక్ఖూనఞ్చ భిక్ఖునీనఞ్చ అన్తోవుత్థఅన్తోపక్కమోచనత్థఞ్హి కప్పియకుటియో అనుఞ్ఞాతా. యం పన అకప్పియభూమియం సహసేయ్యప్పహోనకే గేహే వుత్థం సఙ్ఘికం వా పుగ్గలికం వా భిక్ఖుస్స భిక్ఖునియా వా సన్తకం ఏకరత్తమ్పి ఠపితం, తం అన్తోవుత్థం; తత్థ పక్కఞ్చ అన్తోపక్కం నామ హోతి, ఏతం న కప్పతి. సత్తాహకాలికం పన యావజీవికఞ్చ వట్టతి.
తత్రాయం వినిచ్ఛయో – సామణేరో భిక్ఖుస్స తణ్డులాదికం ఆమిసం ఆహరిత్వా కప్పియకుటియం నిక్ఖిపిత్వా పునదివసే పచిత్వా దేతి, అన్తోవుత్థం న హోతి. తత్థ అకప్పియకుటియం నిక్ఖిత్తసప్పిఆదీసు యంకిఞ్చి పక్ఖిపిత్వా దేతి, ముఖసన్నిధి నామ హోతి. మహాపచ్చరియం పన ‘‘అన్తోవుత్థం హోతీ’’తి వుత్తం. తత్థ నామమత్తమేవ నానాకరణం. భిక్ఖు అకప్పియకుటియం ఠపితసప్పిఞ్చ యావజీవికపణ్ణఞ్చ ఏకతో పచిత్వా పరిభుఞ్జతి, సత్తాహం నిరామిసం వట్టతి. సచే ఆమిససంసట్ఠం కత్వా పరిభుఞ్జతి, అన్తోవుత్థఞ్చేవ సామంపాకఞ్చ హోతి. ఏతేనుపాయేన సబ్బసంసగ్గా వేదితబ్బా.
ఇమా పన కప్పియకుటియో కదా జహితవత్థుకా హోన్తి? ఉస్సావనన్తికా తావ యా థమ్భానం ఉపరి భిత్తిపాదే వా నిఖణిత్వా కతా, సా సబ్బేసు థమ్భేసు చ భిత్తిపాదేసు చ అపనీతేసు జహితవత్థుకా హోతి. సచే పన థమ్భే వా భిత్తిపాదే వా పరివత్తేన్తి, యో యో ఠితో తత్థ తత్థ పతిట్ఠాతి, సబ్బేసుపి పరివత్తితేసు అజహితవత్థుకావ హోతి. ఇట్ఠకాదీహి కతా చయస్స ఉపరి భిత్తిఅత్థాయ ఠపితం ఇట్ఠకం వా సిలం వా మత్తికాపిణ్డం వా ఆదింకత్వా వినాసితకాలే జహితవత్థుకా హోతి. యేహి పన ఇట్ఠకాదీహి అధిట్ఠితా, తేసు అపనీతేసుపి తదఞ్ఞాసు పతిట్ఠితాసు అజహితవత్థుకావ హోతి.
గోనిసాదికా పాకారాదీహి పరిక్ఖేపే కతే జహితవత్థుకా హోతి. పున తస్మిం ఆరామే కప్పియకుటి లద్ధుం వట్టతి. సచే పన పునపి పాకారాదయో తత్థ తత్థ ఖణ్డా హోన్తి, తతో తతో గావో పవిసన్తి, పున కప్పియకుటి హోతి. ఇతరా పన ద్వే గోపానసీమత్తం ఠపేత్వా సబ్బస్మిం ఛదనే వినట్ఠే జహితవత్థుకా హోన్తి. సచే గోపానసీనం ఉపరి ఏకమ్పి పక్ఖపాసకమణ్డలం అత్థి, రక్ఖతి.
యత్ర పనిమా చతస్సోపి కప్పియభూమియో నత్థి, తత్థ కిం కాతబ్బం? అనుపసమ్పన్నస్స దత్వా తస్స సన్తకం కత్వా పరిభుఞ్జితబ్బం. తత్రిదం వత్థు – కరవికతిస్సత్థేరో కిర వినయధరపామోక్ఖో మహాసీవత్థేరస్స సన్తికం అగమాసి. సో దీపాలోకేన సప్పికుమ్భం పస్సిత్వా ‘‘భన్తే కిమేత’’న్తి పుచ్ఛి. థేరో ‘‘ఆవుసో గామతో సప్పికుమ్భో ఆభతో, లూఖదివసే సప్పినా భుఞ్జనత్థాయా’’తి ఆహ. తతో నం తిస్సత్థేరో ‘‘న వట్టతి భన్తే’’తి ఆహ. థేరో పునదివసే పముఖే నిక్ఖిపాపేసి. తిస్సత్థేరో పున ఏకదివసే ఆగతో తం దిస్వా తథేవ పుచ్ఛిత్వా ‘‘భన్తే సహసేయ్యప్పహోనకట్ఠానే ఠపేతుం న వట్టతీ’’తి ఆహ. థేరో పునదివసే బహి నీహరాపేత్వా నిక్ఖిపాపేసి, తం చోరా హరింసు. సో పున ఏకదివసం ఆగతం తిస్సత్థేరం ఆహ – ‘‘ఆవుసో తయా ‘న వట్టతీ’తి వుత్తో సో కుమ్భో బహి నిక్ఖిత్తో చోరేహి అవహతో’’తి. తతో నం తిస్సత్థేరో ఆహ – ‘‘నను భన్తే అనుపసమ్పన్నస్స దాతబ్బో అస్స, అనుపసమ్పన్నస్స హి దత్వా తస్స సన్తకం కత్వా పరిభుఞ్జితుం వట్టతీ’’తి.
౨౯౬-౯. మేణ్డకవత్థు ఉత్తానమేవ. అపి చేత్థ అనుజానామి భిక్ఖవే పఞ్చ గోరసేతి ఇమే పఞ్చ గోరసే విసుం పరిభోగేన పరిభుఞ్జితుమ్పి అనుజానామీతి అత్థో. పాథేయ్యం పరియేసితున్తి ఏత్థ సచే కేచి సయమేవ ఞత్వా దేన్తి, ఇచ్చేతం కుసలం; నో చే దేన్తి, ఞాతిపవారితట్ఠానతో వా భిక్ఖాచారవత్తేన వా పరియేసితబ్బం. తథా అలభన్తేన అఞ్ఞాతికఅపవారితట్ఠానతో యాచిత్వాపి గహేతబ్బం. ఏకదివసేన గమనీయే మగ్గే ఏకభత్తత్థాయ పరియేసితబ్బం. దీఘే అద్ధానే యత్తకేన కన్తారం నిత్థరతి, తత్తకం పరియేసితబ్బం.
కేణియజటిలవత్థుకథా
౩౦౦. కాజేహి గాహాపేత్వాతి పఞ్చహి కాజసతేహి సుసఙ్ఖతస్స బదరపానస్స కుటసహస్సం గాహాపేత్వా. ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వాతి ‘‘సాధు భిక్ఖవే పానం అపివన్తా సమణస్స గోతమస్స సావకా పచ్చయబాహుల్లికాతి వాదం న ఉప్పాదయిత్థ, మయి చ గారవం అకత్థ, మమ చ తుమ్హేసు గారవం జనయిత్థ, ఇతి వో అహం ఇమినా కారణేన సుట్ఠు పసన్నో’’తిఆదినా నయేన ధమ్మిం కథం కత్వా అనుజానామి భిక్ఖవే అట్ఠ పానానీతిఆదిమాహ.
తత్థ అమ్బపానన్తి ఆమేహి వా పక్కేహి వా అమ్బేహి కతపానం. తత్థ ఆమేహి కరోన్తేన అమ్బతరుణాని భిన్దిత్వా ఉదకే పక్ఖిపిత్వా ఆతపే ఆదిచ్చపాకేన పచిత్వా పరిస్సావేత్వా తదహుపటిగ్గహితేహి మధుసక్కరకప్పూరాదీహి యోజేత్వా కాతబ్బం. ఏవం కతం పురేభత్తమేవ కప్పతి. అనుపసమ్పన్నేహి కతం లభిత్వా పన పురేభత్తం పటిగ్గహితం పురేభత్తం సామిసపరిభోగేనాపి వట్టతి, పచ్ఛాభత్తం నిరామిసపరిభోగేన యావ అరుణుగ్గమనా వట్టతియేవ. ఏస నయో సబ్బపానేసు.
తేసు పన జమ్బుపానన్తి జమ్బుఫలేహి కతపానం. చోచపానన్తి అట్ఠికేహి కదలిఫలేహి కతపానం. మోచపానన్తి అనట్ఠికేహి కదలిఫలేహి కతపానం. మధుకపానన్తి మధుకానం జాతిరసేన కతపానం; తం పన ఉదకసమ్భిన్నం వట్టతి, సుద్ధం న వట్టతి. ముద్దికపానన్తి ముద్దికా ఉదకే మద్దిత్వా అమ్బపానం వియ కతపానం. సాలూకపానన్తి రత్తుప్పలనీలుప్పలాదీనం సాలూకే మద్దిత్వా కతపానం. ఫారుసకపానన్తి ఫారుసకఫలేహి అమ్బపానం వియ కతపానం. ఇమాని అట్ఠ పానాని సీతానిపి ఆదిచ్చపాకానిపి వట్టన్తి, అగ్గిపాకాని న వట్టన్తి. ధఞ్ఞఫలరసన్తి సత్తన్నం ధఞ్ఞానం ఫలరసం. డాకరసన్తి పక్కడాకరసం. యావకాలికపత్తానఞ్హి పురేభత్తంయేవ రసో కప్పతి. యావజీవికానం పటిగ్గహేత్వా ఠపితసప్పిఆదీహి సద్ధిం పక్కానం సత్తాహం కప్పతి. సచే పన సుద్ధఉదకేన పచతి, యావజీవమ్పి వట్టతి. ఖీరాదీహి పన సద్ధిం పచితుం న వట్టతి. అఞ్ఞేహి పక్కమ్పి డాకరససఙ్ఖ్యమేవ గచ్ఛతి. కురున్దియం పన ‘‘యావకాలికపత్తానమ్పి సీతోదకేన మద్దిత్వా కతరసో వా ఆదిచ్చపాకో వా వట్టతీ’’తి వుత్తం. ఠపేత్వా మధుకపుప్ఫరసన్తి ఏత్థ మధుకపుప్ఫరసో అగ్గిపాకో వా హోతు ఆదిచ్చపాకో వా, పచ్ఛాభత్తం న వట్టతి. పురేభత్తమ్పి యం పానం గహేత్వా మజ్జం కరోన్తి, సో ఆదితో పట్ఠాయ న వట్టతి. మధుకపుప్ఫం పన అల్లం వా సుక్ఖం వా భజ్జితం వా తేన కతఫాణితం వా యతో పట్ఠాయ మజ్జం న కరోన్తి, తం సబ్బం పురేభత్తం వట్టతి. ఉచ్ఛురసో నికసటో పచ్ఛాభత్తం వట్టతి. ఇతి పానాని అనుజానన్తేన ఇమేపి చత్తారో రసా అనుఞ్ఞాతాతి. అగ్గిహుత్తముఖా యఞ్ఞాతిఆదీసు అగ్గిహుతం సేట్ఠం, అగ్గిహుతం ముఖన్తి వుత్తం హోతి.
రోజమల్లాదివత్థుకథా
౩౦౧-౨. రోజవత్థు ఉత్తానత్థమేవ. తత్థ సఙ్కరం అకంసూతి కతికం అకంసు. ఉళారం ఖో తే ఇదన్తి సున్దరం ఖో తే ఇదం. నాహం భన్తే ఆనన్ద బహుకతోతి నాహం బుద్ధాదిగతపసాదబహుమానేన ఇధాగతోతి దస్సేతి. సబ్బఞ్చ డాకన్తి సప్పిఆదీహి పక్కం వా అపక్కం వా యంకిఞ్చి డాకం. పిట్ఠఖాదనీయన్తి పిట్ఠమయం ఖాదనీయం; రోజో కిర ఇదం ఉభయమ్పి సతసహస్సం వయం కత్వా పటియాదాపేసి.
౩౦౩. మఞ్జుకాతి మధురవచనా. పటిభానేయ్యకాతి సకే సిప్పే పటిభానసమ్పన్నా. దక్ఖాతి ఛేకా, అనలసా వా. పరియోదాతసిప్పాతి నిద్దోససిప్పా. నాళియావాపకేనాతి నాళియా చ ఆవాపకేన చ. ఆవాపకో నామ యత్థ లద్ధం లద్ధం ఆవపన్తి, పక్ఖిపన్తీతి వుత్తం హోతి. న చ భిక్ఖవే నహాపితపుబ్బేన ఖురభణ్డన్తి ఏత్థ గహేత్వా పరిహరితుమేవ న వట్టతి, అఞ్ఞస్స సన్తకేన కేసే ఛేదేతుం వట్టతి. సచే వేతనం గహేత్వా ఛిన్దతి, న వట్టతి. యో అనహాపితపుబ్బో తస్స పరిహరితుమ్పి వట్టతి, తం వా అఞ్ఞం వా గహేత్వా కేసే ఛేదేతుమ్పి వట్టతి.
౩౦౪. భాగం దత్వాతి దసమభాగం దత్వా; ఇదం కిర జమ్బుదీపే పోరాణకచారిత్తం, తస్మా దసకోట్ఠాసే కత్వా ఏకో కోట్ఠాసో భూమిసామికానం దాతబ్బో.
చతుమహాపదేసకథా
౩౦౫. యం భిక్ఖవే మయా ఇదం న కప్పతీతి ఇమే చత్తారో మహాపదేసే భగవా భిక్ఖూనం నయగ్గహణత్థాయ ఆహ. తత్థ ధమ్మసఙ్గాహకత్థేరా సుత్తం గహేత్వా పరిమద్దన్తా ఇదం అద్దసంసు. ఠపేత్వా ధఞ్ఞఫలరసన్తి సత్తధఞ్ఞరసాని పచ్ఛాభత్తం న కప్పన్తీతి పటిక్ఖిత్తాని. తాలనాళికేరపనసలబుజఅలాబుకుమ్భణ్డపుస్సఫలతిపుసఫలఏళాలుకాని, నవ మహాఫలాని సబ్బఞ్చ అపరణ్ణం, ధఞ్ఞగతికమేవ. తం కిఞ్చాపి న పటిక్ఖిత్తం, అథ ఖో అకప్పియం అనులోమేతి, తస్మా పచ్ఛాభత్తం న కప్పతి. అట్ఠ పానాని అనుఞ్ఞాతాని. అవసేసాని వేత్తతిన్తిణికమాతులుఙ్గకపిత్థకోసమ్బకరమన్దాదిఖుద్దకఫలపానాని అట్ఠపానగతికానేవ, తాని కిఞ్చాపి న అనుఞ్ఞాతాని, అథ ఖో కప్పియం అనులోమేన్తి, తస్మా కప్పన్తి. ఠపేత్వా హి సానులోమం ధఞ్ఞఫలరసం అఞ్ఞం ఫలపానం నామ అకప్పియం నత్థి, సబ్బం యామకాలికంయేవాతి కురున్దియం వుత్తం.
భగవతా ఛ చీవరాని అనుఞ్ఞాతాని. ధమ్మసఙ్గాహకత్థేరేహి తేసం అనులోమాని దుకూలం, పత్తుణ్ణం, చీనపట్టం, సోమారపట్టం, ఇద్ధిమయికం, దేవదత్తియన్తి అపరాని ఛ అనుఞ్ఞాతాని. తత్థ ‘‘పత్తుణ్ణ’’న్తి పత్తుణ్ణదేసే పాణకేహి సఞ్జాతవత్థం. ద్వే పటా దేసనామేనేవ వుత్తా. తాని తీణి కోసేయ్యస్సానులోమాని. దుకూలం సాణస్స, ఇతరాని ద్వే కప్పాసికస్స వా సబ్బేసం వా.
భగవతా ఏకాదస పత్తే పటిక్ఖిపిత్వా ద్వే పత్తా అనుఞ్ఞాతా – లోహపత్తో చేవ మత్తికాపత్తో చ. లోహథాలకం, మత్తికాథాలకం, తమ్బలోహథాలకన్తి తేసంయేవ అనులోమాని. భగవతా తయో తుమ్బా అనుఞ్ఞాతా – లోహతుమ్బో, కట్ఠతుమ్బో, ఫలతుమ్బోతి. కుణ్డికా, కఞ్చనకో, ఉదకతుమ్బోతి తేసంయేవ అనులోమాని. కురున్దియం పన ‘‘పానీయసఙ్ఖపానీయసరావకాని ఏతేసం అనులోమానీ’’తి వుత్తం. పట్టికా, సూకరన్తన్తి ద్వే కాయబన్ధనాని అనుఞ్ఞాతాని, దుస్సపట్టేన రజ్జుకేన చ కతకాయబన్ధనాని తేసం అనులోమాని. సేతచ్ఛత్తం, కిలఞ్జచ్ఛత్తం, పణ్ణచ్ఛత్తన్తి తీణి ఛత్తాని అనుఞ్ఞాతాని. ఏకపణ్ణచ్ఛత్తం తేసంయేవ అనులోమన్తి ఇమినా నయేన పాళిఞ్చ అట్ఠకథఞ్చ అనుపేక్ఖిత్వా అఞ్ఞానిపి కప్పియాకప్పియానం అనులోమాని వేదితబ్బాని.
తదహుపటిగ్గహితం కాలే కప్పతీతిఆది సబ్బం సమ్భిన్నరసం సన్ధాయ వుత్తం. సచే హి ఛల్లిమ్పి అనపనేత్వా సకలేనేవ నాళికేరఫలేన సద్ధిం పానకం పటిగ్గహితం హోతి, నాళికేరం అపనేత్వా తం వికాలేపి కప్పతి. ఉపరి సప్పిపిణ్డం ఠపేత్వా సీతలపాయాసం దేన్తి, యం పాయాసేన అసంసట్ఠం సప్పి, తం అపనేత్వా సత్తాహం పరిభుఞ్జితుం వట్టతి. బద్ధమధుఫాణితాదీసుపి ఏసేవ నయో. తక్కోలజాతిఫలాదీహి అలఙ్కరిత్వా పిణ్డపాతం దేన్తి, తాని ఉద్ధరిత్వా ధోవిత్వా యావజీవం పరిభుఞ్జితబ్బాని. యాగుయం పక్ఖిపిత్వా దిన్నసిఙ్గివేరాదీసుపి తేలాదీసు పక్ఖిపిత్వా దిన్నలట్ఠిమధుకాదీసుపి ఏసేవ నయో. ఏవం యం యం అసమ్భిన్నరసం హోతి, తం తం ఏకతో పటిగ్గహితమ్పి యథా సుద్ధం హోతి, తథా ధోవిత్వా వా తచ్ఛేత్వా వా తస్స తస్స కాలవసేన పరిభుఞ్జితుం వట్టతి.
సచే పన సమ్భిన్నరసం హోతి సంసట్ఠం, న వట్టతి. యావకాలికఞ్హి అత్తనా సద్ధిం సమ్భిన్నరసాని తీణిపి యామకాలికాదీని అత్తనో సభావం ఉపనేతి, యామకాలికం ద్వేపి సత్తాహకాలికాదీని అత్తనో సభావం ఉపనేతి, సత్తాహకాలికమ్పి అత్తనా సద్ధిం సంసట్ఠం యావజీవికం అత్తనో సభావఞ్ఞేవ ఉపనేతి; తస్మా తేన తదహుపటిగ్గహితేన సద్ధిం తదహుపటిగ్గహితం వా పురేపటిగ్గహితం వా యావజీవికం సత్తాహం కప్పతి ద్వీహపటిగ్గహితేన ఛాహం, తీహపటిగ్గహితేన పఞ్చాహం…పే… సత్తాహపటిగ్గహితేన తదహేవ కప్పతీతి వేదితబ్బం. తస్మాయేవ హి ‘‘సత్తాహకాలికేన భిక్ఖవే యావజీవికం తదహుపటిగ్గహిత’’న్తి అవత్వా ‘‘పటిగ్గహితం సత్తాహం కప్పతీ’’తి వుత్తం.
కాలయామసత్తాహాతిక్కమేసు చేత్థ వికాలభోజనసన్నిధిభేసజ్జసిక్ఖాపదానం వసేన ఆపత్తియో వేదితబ్బా. ఇమేసు చ పన చతూసు కాలికేసు యావకాలికం యామకాలికన్తి ఇదమేవ ద్వయం అన్తోవుత్థకఞ్చేవ సన్నిధికారకఞ్చ హోతి, సత్తాహకాలికఞ్చ యావజీవికఞ్చ అకప్పియకుటియం నిక్ఖిపితుమ్పి వట్టతి, సన్నిధిమ్పి న జనేతీతి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.
భేసజ్జక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.