౩. వస్సూపనాయికక్ఖన్ధకం

వస్సూపనాయికానుజాననకథా

౧౮౪. వస్సూపనాయికక్ఖన్ధకే – అపఞ్ఞత్తోతి అననుఞ్ఞాతో అసంవిహితో వా. తే ఇధ భిక్ఖూతి తే భిక్ఖూ, ఇధసద్దో నిపాతమత్తో. సఙ్ఘాతం ఆపాదేన్తాతి వినాసం ఆపాదేన్తా. సఙ్కసాయిస్సన్తీతి అప్పోస్సుక్కా నిబద్ధవాసం వసిస్సన్తి. సకున్తకాతి సకుణా. వస్సానే వస్సం ఉపగన్తున్తి వస్సాననామకే తేమాసే వస్సం ఉపగన్తబ్బన్తి అత్థో. కతి ను ఖో వస్సూపనాయికాతి కతి ను ఖో వస్సూపగమనాని. అపరజ్జుగతాయాతి ఏత్థ అపరజ్జుగతాయ అస్సాతి అపరజ్జుగతా, తస్సా అపరజ్జుగతాయ; అతిక్కన్తాయ అపరస్మిం దివసేతి అత్థో. దుతియనయేపి మాసో గతాయ అస్సాతి మాసగతా, తస్సా మాసగతాయ; అతిక్కన్తాయ మాసే పరిపుణ్ణేతి అత్థో. తస్మా ఆసాళ్హీపుణ్ణమాయ అనన్తరే పాటిపదదివసే, ఆసాళ్హీపుణ్ణమితో వా అపరాయ పుణ్ణమాయ అనన్తరే పాటిపదదివసేయేవ విహారం పటిజగ్గిత్వా పానీయం పరిభోజనీయం ఉపట్ఠపేత్వా సబ్బం చేతియవన్దనాదిసామీచికమ్మం నిట్ఠాపేత్వా ‘‘ఇమస్మిం విహారే ఇమం తేమాసం వస్సం ఉపేమీ’’తి సకిం వా ద్వత్తిక్ఖత్తుం వా వాచం నిచ్ఛారేత్వా వస్సం ఉపగన్తబ్బం.

వాచం నిచ్ఛారేత్వా వస్సం ఉపగన్తబ్బం.

వస్సానేచారికాపటిక్ఖేపాదికథా

౧౮౫-౬. యో పక్కమేయ్యాతి ఏత్థ అనపేక్ఖగమనేన వా అఞ్ఞత్థ అరుణం ఉట్ఠాపనేన వా ఆపత్తి వేదితబ్బా. యో అతిక్కమేయ్యాతి ఏత్థ విహారగణనాయ ఆపత్తియో వేదితబ్బా. సచే హి తం దివసం విహారసతస్స ఉపచారం ఓక్కమిత్వా అతిక్కమతి, సతం ఆపత్తియో. సచే పన విహారూపచారం అతిక్కమిత్వా అఞ్ఞస్స విహారస్స ఉపచారం అనోక్కమిత్వావ నివత్తతి, ఏకా ఏవ ఆపత్తి. కేనచి అన్తరాయేన పురిమికం అనుపగతేన పచ్ఛిమికా ఉపగన్తబ్బా.

వస్సం ఉక్కడ్ఢితుకామోతి వస్సనామకం పఠమమాసం ఉక్కడ్ఢితుకామో, సావణమాసం అకత్వా పున ఆసాళ్హీమాసమేవ కత్తుకామోతి అత్థో. ఆగమే జుణ్హేతి ఆగమే మాసేతి అత్థో. అనుజానామి భిక్ఖవే రాజూనం అనువత్తితున్తి ఏత్థ వస్సుక్కడ్ఢనే భిక్ఖూనం కాచి పరిహాని నామ నత్థీతి అనువత్తితుం అనుఞ్ఞాతం, తస్మా అఞ్ఞస్మిమ్పి ధమ్మికే కమ్మే అనువత్తితబ్బం. అధమ్మికే పన న కస్సచి అనువత్తితబ్బం.

సత్తాహకరణీయానుజాననకథా

౧౮౭-౮. సత్తాహకరణీయేసు – సత్తాహకరణీయేన గన్తున్తి సత్తాహబ్భన్తరే యం కత్తబ్బం తం సత్తాహకరణీయం, తేన సత్తాహకరణీయేన కరణభూతేన గన్తుం అనుజానామీతి అత్థో. పహితే గన్తున్తి ఇమేహి సత్తహి భిక్ఖుఆదీహి దూతే పహితేయేవ గన్తుం అనుజానామీతి అత్థో. సత్తాహం సన్నివత్తో కాతబ్బోతి సత్తాహేయేవ సన్నివత్తితబ్బో, అట్ఠమో అరుణో తత్థేవ న ఉట్ఠాపేతబ్బోతి అత్థో.

భిక్ఖునిసఙ్ఘం ఉద్దిస్సాతి ఇతో పట్ఠాయ వచ్చకుటి జన్తాఘరం జన్తాఘరసాలాతి ఇమాని తీణి పరిహీనాని.

౧౮౯. ఉదోసితాదీని ఉదోసితసిక్ఖాపదాదీసు వుత్తానేవ. రసవతీతి భత్తగేహం వుచ్చతి. వారేయ్యం సఞ్చరిత్తసిక్ఖాపదే వుత్తమేవ. పురాయం సుత్తన్తో పలుజ్జతీతి యావ అయం సుత్తన్తో న పలుజ్జతి, యావ అయం సుత్తన్తో న వినస్సతి. అఞ్ఞతరం వా పనస్స కిచ్చం హోతి కరణీయం వాతి ఏతేన పరిసఙ్ఖతం యంకిఞ్చి కరణీయం సఙ్గహితం హోతి. సబ్బత్థ చ ‘‘ఇచ్ఛామి దానఞ్చ దాతుం ధమ్మఞ్చ సోతుం భిక్ఖూ చ పస్సితు’’న్తి ఇమినావ కప్పియవచనేన పేసితే గన్తబ్బం, ఏతేసం వా వేవచనేన. పేయ్యాలక్కమో పన ఏవం వేదితబ్బో, యథా ‘‘ఉపాసకేన సఙ్ఘం ఉద్దిస్స విహారాదయో కారాపితా హోన్తి, సమ్బహులే భిక్ఖూ ఉద్దిస్స, ఏకం భిక్ఖుం ఉద్దిస్స, భిక్ఖునిసఙ్ఘం ఉద్దిస్స, సమ్బహులా భిక్ఖునియో, ఏకం భిక్ఖునిం, సమ్బహులా సిక్ఖమానాయో, ఏకం సిక్ఖమానం, సమ్బహులే సామణేరే, ఏకం సామణేరం, సమ్బహులా సామణేరియో, ఏకం సామణేరిం ఉద్దిస్స అత్తనో అత్థాయ నివేసనం కారాపితం హోతీ’’తి వుత్తం; ఏవమేవ ‘‘ఉపాసికాయ, భిక్ఖునా, భిక్ఖునియా, సిక్ఖమానాయ, సామణేరేన, సామణేరియా సఙ్ఘం ఉద్దిస్సా’’తి సబ్బం వత్తబ్బం. ఏతేసు సత్తప్పకారేసు కరణీయేసు పహితే గన్తబ్బం.

పఞ్చన్నంఅప్పహితేపిఅనుజాననకథా

౧౯౩. పఞ్చన్నం సత్తాహకరణీయేనాతి ఏతేసం భిక్ఖుఆదీనం సహధమ్మికానం ‘‘గిలానభత్తం వా గిలానుపట్ఠాకభత్తం వా భేసజ్జం వా పరియేసిస్సామి, పుచ్ఛిస్సామి వా, ఉపట్ఠహిస్సామి వా’’తి ఏవమాదినా పరతో విత్థారేత్వా దస్సితేన కారణేన అప్పహితేపి గన్తబ్బం, పగేవ పహితే. భిక్ఖు గిలానో హోతి, అనభిరతి ఉప్పన్నా హోతి, కుక్కుచ్చం ఉప్పన్నం హోతి, దిట్ఠిగతం ఉప్పన్నం హోతి, గరుధమ్మం అజ్ఝాపన్నో హోతి పరివాసారహో, మూలాయ పటికస్సనారహో హోతి, మానత్తారహో, అబ్భానారహో, సఙ్ఘో కమ్మం కత్తుకామో హోతి, కతం వా సఙ్ఘేన కమ్మం హోతీతి ఏతేహి దసహి కారణేహి భిక్ఖుస్స సన్తికం గన్తబ్బం. భిక్ఖునియా సన్తికం నవహి కారణేహి గన్తబ్బం, సిక్ఖమానాయ సన్తికం ఛహి – ఆదితో చతూహి, సిక్ఖా కుప్పితా హోతి, ఉపసమ్పజ్జితుకామా హోతీతి. సామణేరస్సాపి ఛహి – ఆదితో చతూహి, వస్సం పుచ్ఛితుకామో ఉపసమ్పజ్జితుకామో హోతీతి. సామణేరియా ఉపసమ్పదం అపనేత్వా సిక్ఖాపదం దాతుకామో హోతీతి ఇమినా సద్ధిం పఞ్చహి. పరతో మాతాపితూనం అనుఞ్ఞాతట్ఠానేపి ఏసేవ నయో. అన్ధకట్ఠకథాయం పన ‘‘యే మాతాపితూనం ఉపట్ఠాకా ఞాతకా వా అఞ్ఞాతకా వా తేసమ్పి అప్పహితే గన్తుం వట్టతీ’’తి వుత్తం, తం నేవ అట్ఠకథాయం, న పాళియా వుత్తం, తస్మా న గహేతబ్బం.

పహితేయేవఅనుజాననకథా

౧౯౯. భిక్ఖుగతికోతి ఏకస్మిం విహారే భిక్ఖూహి సద్ధిం వసనకపురిసో. ఉన్ద్రియతీతి పలుజ్జతి. భణ్డం ఛేదాపితన్తి దబ్బసమ్భారభణ్డం ఛేదాపితం. ఆవహాపేయ్యున్తి ఆహరాపేయ్యుం. దజ్జాహన్తి దజ్జే అహం. సఙ్ఘకరణీయేనాతి ఏత్థ యంకిఞ్చి ఉపోసథాగారాదీసు సేనాసనేసు చేతియఛత్తవేదికాదీసు వా కత్తబ్బం, అన్తమసో భిక్ఖునో పుగ్గలికసేనాసనమ్పి, సబ్బం సఙ్ఘకరణీయమేవ. తస్మా తస్స నిప్ఫాదనత్థం దబ్బసమ్భారాదీని వా ఆహరితుం వడ్ఢకీప్పభుతీనం భత్తవేతనాదీని వా దాపేతుం గన్తబ్బం.

అయం పనేత్థ పాళిముత్తకరత్తిచ్ఛేదవినిచ్ఛయో – ధమ్మసవనత్థాయ అనిమన్తితేన గన్తుం న వట్టతి. సచే ఏకస్మిం మహావాసే పఠమంయేవ కతికా కతా హోతి – ‘‘అసుకదివసం నామ సన్నిపతితబ్బ’’న్తి, నిమన్తితోయేవ నామ హోతి, గన్తుం వట్టతి. ‘‘భణ్డకం ధోవిస్సామీ’’తి గన్తుం న వట్టతి. సచే పన ఆచరియుపజ్ఝాయా పహిణన్తి, వట్టతి. నాతిదూరే విహారో హోతి, తత్థ గన్త్వా అజ్జేవ ఆగమిస్సామీతి సమ్పాపుణితుం న సక్కోతి, వట్టతి. ఉద్దేసపరిపుచ్ఛాదీనం అత్థాయపి గన్తుం న వట్టతి. ‘‘ఆచరియం పస్సిస్సామీ’’తి పన గన్తుం లభతి. సచే పన నం ఆచరియో ‘‘అజ్జ మా గచ్ఛా’’తి వదతి, వట్టతి. ఉపట్ఠాకకులం వా ఞాతికులం వా దస్సనాయ గన్తుం న లభతీతి.

అన్తరాయేఅనాపత్తివస్సచ్ఛేదకథా

౨౦౧. యేన గామో తేన గన్తున్తిఆదీసు సచే గామో అవిదూరం గతో హోతి, తత్థ పిణ్డాయ చరిత్వా విహారమేవ ఆగన్త్వా వసితబ్బం. సచే దూరం గతో, సత్తాహవారేన అరుణో ఉట్ఠాపేతబ్బో. న సక్కా చే హోతి, తత్రేవ సభాగట్ఠానే వసితబ్బం. సచే మనుస్సా యథాపవత్తాని సలాకభత్తాదీని దేన్తి, ‘‘న మయం తస్మిం విహారే వసిమ్హా’’తి వత్తబ్బా. ‘‘మయం విహారస్స వా పాసాదస్స వా న దేమ, తుమ్హాకం దేమ, యత్థ కత్థచి వసిత్వా భుఞ్జథా’’తి వుత్తే పన యథాసుఖం భుఞ్జితబ్బం, తేసంయేవ తం పాపుణాతి. ‘‘తుమ్హాకం వసనట్ఠానే పాపుణాపేత్వా భుఞ్జథా’’తి వుత్తే పన యత్థ వసన్తి, తత్థ నేత్వా వస్సగ్గేన పాపుణాపేత్వా భుఞ్జితబ్బం.

సచే పవారితకాలే వస్సావాసికం దేన్తి, యది సత్తాహవారేన అరుణం ఉట్ఠాపయింసు, గహేతబ్బం. ఛిన్నవస్సేహి పన ‘‘న మయం తత్థ వసిమ్హ, ఛిన్నవస్సా మయ’’న్తి వత్తబ్బం. యది ‘‘యేసం అమ్హాకం సేనాసనం పాపితం, తే గణ్హన్తూ’’తి వదన్తి, గహేతబ్బం. యం పన విహారే ఉపనిక్ఖిత్తకం మా వినస్సీతి ఇధ ఆహటం చీవరాదివేభఙ్గియభణ్డం, తం తత్థేవ గన్త్వా అపలోకేత్వా భాజేతబ్బం. ‘‘ఇతో అయ్యానం చత్తారో పచ్చయే దేథా’’తి కప్పియకారకానం దిన్నే ఖేత్తవత్థుఆదికే తత్రుప్పాదేపి ఏసేవ నయో. సఙ్ఘికఞ్హి వేభఙ్గియభణ్డం అన్తోవిహారే వా బహిసీమాయ వా హోతు, బహిసీమాయ ఠితానం అపలోకేత్వా భాజేతుం న వట్టతి. ఉభయత్థ ఠితమ్పి పన అన్తోసీమాయ ఠితానం అపలోకేత్వా భాజేతుం వట్టతియేవ.

సఙ్ఘభేదేఅనాపత్తివస్సచ్ఛేదకథా

౨౦౨. సఙ్ఘో భిన్నోతి ఏత్థ భిన్నే సఙ్ఘే గన్త్వా కరణీయం నత్థి, యో పన ‘‘భిజ్జిస్సతీ’’తి ఆసఙ్కితో, తం సన్ధాయ ‘‘భిన్నో’’తి వుత్తం. సమ్బహులాహి భిక్ఖునీహి సఙ్ఘో భిన్నోతి ఏత్థ న భిక్ఖునీహి సఙ్ఘో భిన్నోతి దట్ఠబ్బో. వుత్తఞ్హేతం ‘‘న ఖో ఉపాలి భిక్ఖునీ సఙ్ఘం భిన్దతీ’’తి. ఏతా పన నిస్సాయ అనుబలం కత్వా యం సఙ్ఘం ‘‘భిక్ఖూ భిన్దేయ్యు’’న్తి ఆసఙ్కా హోతి, తం సన్ధాయేతం వుత్తం.

వజాదీసువస్సూపగమనకథా

౨౦౩. వజోతి గోపాలకానం నివాసట్ఠానం. యేన వజోతి ఏత్థ వజేన సద్ధిం గతస్స వస్సచ్ఛేదే అనాపత్తి.

ఉపకట్ఠాయాతి ఆసన్నాయ. సత్థే వస్సం ఉపగన్తున్తి ఏత్థ వస్సూపనాయికదివసే తేన భిక్ఖునా ఉపాసకా వత్తబ్బా ‘‘కుటికా లద్ధుం వట్టతీ’’తి. సచే కరిత్వా దేన్తి, తత్థ పవిసిత్వా ‘‘ఇధ వస్సం ఉపేమీ’’తి తిక్ఖత్తుం వత్తబ్బం. నో చే దేన్తి, సాలాసఙ్ఖేపేన ఠితసకటస్స హేట్ఠా ఉపగన్తబ్బం. తమ్పి అలభన్తేన ఆలయో కాతబ్బో. సత్థే పన వస్సం ఉపగన్తుం న వట్టతి. ఆలయో నామ ‘‘ఇధ వస్సం వసిస్సామీ’’తి చిత్తుప్పాదమత్తం. సచే మగ్గప్పటిపన్నేయేవ సత్థే పవారణదివసో హోతి, తత్థేవ పవారేతబ్బం. అథ సత్థో అన్తోవస్సేయేవ భిక్ఖునా పత్థితట్ఠానం పత్వా అతిక్కమతి, పత్థితట్ఠానే వసిత్వా తత్థ భిక్ఖూహి సద్ధిం పవారేతబ్బం. అథాపి సత్థో అన్తోవస్సేయేవ అన్తరా ఏకస్మిం గామే తిట్ఠతి వా విప్పకిరతి వా, తస్మింయేవ గామే భిక్ఖూహి సద్ధిం వసిత్వా పవారేతబ్బం, అపవారేత్వా తతో పరం గన్తుం న వట్టతి.

నావాయం వస్సం ఉపగచ్ఛన్తేనాపి కుటియంయేవ ఉపగన్తబ్బం. పరియేసిత్వా అలభన్తేన ఆలయో కాతబ్బో. సచే అన్తోతేమాసం నావా సముద్దేయేవ హోతి, తత్థేవ పవారేతబ్బం. అథ నావా కూలం లభతి, అయఞ్చ పరతో గన్తుకామో హోతి, గన్తుం న వట్టతి. నావాయ లద్ధగామేయేవ వసిత్వా భిక్ఖూహి సద్ధిం పవారేతబ్బం. సచేపి నావా అనుతీరమేవ అఞ్ఞత్థ గచ్ఛతి, భిక్ఖు చ పఠమం లద్ధగామేయేవ వసితుకామో, నావా గచ్ఛతు భిక్ఖునా తత్థేవ వసిత్వా భిక్ఖూహి సద్ధిం పవారేతబ్బం.

ఇతి వజే సత్థే నావాయన్తి తీసు ఠానేసు నత్థి వస్సచ్ఛేదే ఆపత్తి, పవారేతుఞ్చ లభతి. పురిమేసు పన ‘‘వాళేహి ఉబ్బాళ్హా హోన్తీ’’తిఆదీసు సఙ్ఘభేదపరియన్తేసు వత్థూసు కేవలం అనాపత్తి హోతి, పవారేతుం పన న లభతి.

౨౦౪. న భిక్ఖవే రుక్ఖసుసిరేతి ఏత్థ సుద్ధే రుక్ఖసుసిరేయేవ న వట్టతి; మహన్తస్స పన రుక్ఖసుసిరస్స అన్తో పదరచ్ఛదనం కుటికం కత్వా పవిసనద్వారం యోజేత్వా ఉపగన్తుం వట్టతి. రూక్ఖం ఛిన్దిత్వా ఖాణుకమత్థకే పదరచ్ఛదనం కుటికం కత్వాపి వట్టతియేవ. రుక్ఖవిటభియాతి ఏత్థాపి సుద్ధే విటపమత్తే న వట్టతి. మహావిటపే పన అట్టకం బన్ధిత్వా తత్థ పదరచ్ఛదనం కుటికం కత్వా ఉపగన్తబ్బం. అసేనాసనికేనాతి యస్స పఞ్చన్నం ఛదనానం అఞ్ఞతరేన ఛన్నం యోజితద్వారబన్ధనం సేనాసనం నత్థి, తేన న ఉపగన్తబ్బం. న భిక్ఖవే ఛవకుటికాయన్తి ఛవకుటికా నామ టఙ్కితమఞ్చాదిభేదా కుటి, తత్థ ఉపగన్తుం న వట్టతి. సుసానే పన అఞ్ఞం కుటికం కత్వా ఉపగన్తుం వట్టతి. న భిక్ఖవే ఛత్తేతి ఏత్థాపి చతూసు థమ్భేసు ఛత్తం ఠపేత్వా ఆవరణం కత్వా ద్వారం యోజేత్వా ఉపగన్తుం వట్టతి, ఛత్తకుటికా నామేసా హోతి. చాటియాతి ఏత్థాపి మహన్తేన కపల్లేన ఛత్తే వుత్తనయేన కుటిం కత్వా ఉపగన్తుం వట్టతి.

అధమ్మికకతికాదికథా

౨౦౫. ఏవరూపా కతికాతి ఏత్థ అఞ్ఞాపి యా ఈదిసీ అధమ్మికా కతికా హోతి, సా న కాతబ్బాతి అత్థో. తస్సా లక్ఖణం మహావిభఙ్గే వుత్తం.

౨౦౭-౮. పటిస్సవే చ ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి ఏత్థ న కేవలం ‘‘ఇమం తేమాసం ఇధ వస్సం వసథా’’తి ఏతస్సేవ పటిస్సవే ఆపత్తి, ‘‘ఇమం తేమాసం భిక్ఖం గణ్హథ, ఉభోపి మయం ఇధ వస్సం వసిస్సామ, ఏకతో ఉద్దిసాపేస్సామా’’తి ఏవమాదినాపి తస్స తస్స పటిస్సవే దుక్కటం. తఞ్చ ఖో పఠమం సుద్ధచిత్తస్స పచ్ఛా విసంవాదనపచ్చయా, పఠమమ్పి అసుద్ధచిత్తస్స పన పటిస్సవే పాచిత్తియం, విసంవాదనే దుక్కటన్తి పాచిత్తియేన సద్ధిం దుక్కటం యుజ్జతి.

సో తదహేవ అకరణీయోతిఆదీసు సచే వస్సం అనుపగన్త్వా వా పక్కమతి, ఉపగన్త్వా వా సత్తాహం బహిద్ధా వీతినామేతి, పురిమికా చ న పఞ్ఞాయతి, పటిస్సవే చ ఆపత్తి. వస్సం ఉపగన్త్వా పన అరుణం అనుట్ఠాపేత్వా తదహేవ సత్తాహకరణీయేన పక్కమన్తస్సాపి అన్తోసత్తాహే నివత్తన్తస్స అనాపత్తి, కో పన వాదో ద్వీహతీహం వసిత్వా అన్తోసత్తాహే నివత్తన్తస్స. ద్వీహతీహం వసిత్వాతి ఏత్థాపి నిరపేక్ఖేనేవ ఉపచారాతిక్కమే వస్సచ్ఛేదో వేదితబ్బో. సచే ఇధ వసిస్సామీతి ఆలయో అత్థి, అసతియా పన వస్సం న ఉపేతి, గహితసేనాసనం సుగ్గహితం, ఛిన్నవస్సో న హోతి, పవారేతుం లభతియేవ.

సత్తాహం అనాగతాయ పవారణాయాతి ఏత్థ నవమితో పట్ఠాయ గన్తుం వట్టతి, ఆగచ్ఛతు వా మా వా, అనాపత్తి. సేసం ఉత్తానమేవాతి.

వస్సూపనాయికక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.