౧. పఠమవగ్గో

౧. దారుణసుత్తవణ్ణనా

౧౫౭. లాభసక్కారసంయుత్తస్స పఠమే దారుణోతి థద్ధో. లాభసక్కారసిలోకోతి ఏత్థ లాభో నామ చతుపచ్చయలాభో. సక్కారోతి తేసంయేవ సుకతానం సుసఙ్ఖతానం లాభో. సిలోకోతి వణ్ణఘోసో. కటుకోతి తిఖిణో. ఫరుసోతి ఖరో. అన్తరాయికోతి అన్తరాయకరో. పఠమం.

౨. బళిససుత్తవణ్ణనా

౧౫౮. దుతియే బాళిసికోతి బళిసం గహేత్వా చరమానో మచ్ఛఘాతకో. ఆమిసగతన్తి ఆమిసమక్ఖితం. ఆమిసచక్ఖూతి ఆమిసే చక్ఖు దస్సనం అస్సాతి ఆమిసచక్ఖు. గిలబళిసోతి గిలితబళిసో. అనయం ఆపన్నోతి దుక్ఖం పత్తో. బ్యసనం ఆపన్నోతి వినాసం పత్తో. యథాకామకరణీయోతి యథాకామేన యథారుచియా యథేవ నం బాళిసికో ఇచ్ఛతి, తథేవస్స కత్తబ్బోతి అత్థో. యథాకామకరణీయో పాపిమతోతి యథా కిలేసమారస్స కామో, ఏవం కత్తబ్బో, నిరయం వా తిరచ్ఛానయోనిం వా పేత్తివిసయం వా పాపేతబ్బో. దుతియం.

౩-౪. కుమ్మసుత్తాదివణ్ణనా

౧౫౯-౧౬౦. తతియే మహాకుమ్మకులన్తి మహన్తం అట్ఠికచ్ఛపకులం. అగమాసీతి ‘‘ఏత్థ అద్ధా కిఞ్చి ఖాదితబ్బం అత్థి, తం మచ్ఛరాయన్తో మం ఏస నివారేతీ’’తి సఞ్ఞాయ అగమాసి. పపతాయాతి పపతా వుచ్చతి దీఘరజ్జుకబద్ధో అయకన్తకోసకే దణ్డకం పవేసేత్వా గహితో కణ్ణికసల్లసణ్ఠానో, అయకణ్టకో, యస్మిం వేగేన పతిత్వా కటాహే లగ్గమత్తే దణ్డకో నిక్ఖమతి, రజ్జుకో ఏకాబద్ధో గచ్ఛతేవ. సో కుమ్మోతి సో విద్ధకుమ్మో. యేన సో కుమ్మోతి ఉదకసద్దం సుత్వా సాసఙ్కట్ఠానం భవిస్సతీతి నివత్తిత్వా యేన సో అత్థకామో కుమ్మో. న దాని త్వం అమ్హాకన్తి ఇదాని త్వం అమిత్తహత్థం గతో, న అమ్హాకం సన్తకోతి అత్థో. ఏవం సల్లపన్తానంయేవ చ నేసం నావాయ ఠితో లుద్దో రజ్జుకం ఆకడ్ఢిత్వా కుమ్మం గహేత్వా యథాకామం అకాసి. సేసమేత్థ ఇతో అనన్తరసుత్తే చ ఉత్తానమేవ. తతియచతుత్థాని.

౫. మీళ్హకసుత్తవణ్ణనా

౧౬౧. పఞ్చమే మీళ్హకాతి గూథపాణకా. గూథాదీతి గూథభక్ఖా. గూథపూరాతి అన్తో గూథేన భరితా. పుణ్ణా గూథస్సాతి ఇదం పురిమస్సేవ అత్థదీపనం. అతిమఞ్ఞేయ్యాతి పచ్ఛిమపాదే భూమియం ఠపేత్వా పురిమపాదే గూథస్స ఉపరి ఆరోపేత్వా ఠితా ‘‘అహమ్హి గూథాదీ’’తి భణన్తీ అతిమఞ్ఞేయ్య. పిణ్డపాతో చస్స పూరోతి అపరోపిస్స పత్తపూరో పణీతపిణ్డపాతో భవేయ్య. పఞ్చమం.

౬. అసనిసుత్తవణ్ణనా

౧౬౨. ఛట్ఠే కం, భిక్ఖవే, అసనివిచక్కన్తి, భిక్ఖవే, కం పుగ్గలం మత్థకే పతిత్వా మద్దమానం సుక్కాసనిచక్కం ఆగచ్ఛతు. అప్పత్తమానసన్తి అనధిగతారహత్తం. ఇతి భగవా న సత్తానం దుక్ఖకామతాయ, ఆదీనవం పన దస్సేతుం ఏవమాహ. అసనిచక్కఞ్హి మత్థకే పతితం ఏకమేవ అత్తభావం నాసేతి, లాభసక్కారసిలోకేన పరియాదిణ్ణచిత్తో నిరయాదీసు అనన్తదుక్ఖం అనుభోతి. ఛట్ఠం.

౭. దిద్ధసుత్తవణ్ణనా

౧౬౩. సత్తమే దిద్ధగతేనాతి గతదిద్ధేన. విసల్లేనాతి విసమక్ఖితేన. సల్లేనాతి సత్తియా. సత్తమం.

౮. సిఙ్గాలసుత్తవణ్ణనా

౧౬౪. అట్ఠమే సిఙ్గాలోతి జరసిఙ్గాలో. యథా హి సువణ్ణవణ్ణోపి కాయో పూతికాయో త్వేవ, తంఖణం గళితమ్పి చ ముత్తం పూతిముత్తన్త్వేవ వుచ్చతి, ఏవం తదహుజాతోపి సిఙ్గాలో జరసిఙ్గాలోత్వేవ వుచ్చతి. ఉక్కణ్టకేన నామాతి ఏవంనామకేన రోగేన. సో కిర సీతకాలే ఉప్పజ్జతి. తస్మిం ఉప్పన్నే సకలసరీరతో లోమాని పతన్తి, సకలసరీరం నిల్లోమం హుత్వా, సమన్తతో ఫుటతి, వాతబ్భాహతా వణా రుజ్జన్తి. యథా ఉమ్మత్తకసునఖేన దట్ఠో పురిసో అనవట్ఠితోవ భమతి, ఏవం తస్మిం ఉప్పన్నే భమితబ్బో హోతి, అసుకట్ఠానే సోత్థి భవిస్సతీతి న పఞ్ఞాయతి. అట్ఠమం.

౯. వేరమ్భసుత్తవణ్ణనా

౧౬౫. నవమే వేరమ్భవాతాతి ఏవంనామకా మహావాతా. కీదిసే పన ఠానే తే వాతా వాయన్తీతి? యత్థ ఠితస్స చత్తారో దీపా ఉప్పలినిపత్తమత్తా హుత్వా పఞ్ఞాయన్తి. యో పక్ఖీ గచ్ఛతీతి నవవుట్ఠే దేవే విరవన్తో వాతసకుణో తత్థ గచ్ఛతి, తం సన్ధాయేతం వుత్తం. అరక్ఖితేనేవ కాయేనాతిఆదీసు హత్థపాదే కీళాపేన్తో ఖన్ధట్ఠిం వా నామేన్తో కాయం న రక్ఖతి నామ, నానావిధం దుట్ఠుల్లకథం కథేన్తో వాచం న రక్ఖతి నామ, కామవితక్కాదయో వితక్కేన్తో చిత్తం న రక్ఖతి నామ. అనుపట్ఠితాయ సతియాతి కాయగతాసతిం అనుపట్ఠపేత్వా. నవమం.

౧౦. సగాథకసుత్తవణ్ణనా

౧౬౬. దసమే అసక్కారేన చూభయన్తి అసక్కారేన చ ఉభయేన. సమాధీతి అరహత్తఫలసమాధి. సో హి తేన న వికమ్పతి. అప్పమాణవిహారినోతి అప్పమాణేన ఫలసమాధినా విహరన్తస్స. సాతతికన్తి సతతకారిం. సుఖుమందిట్ఠివిపస్సకన్తి అరహత్తమగ్గదిట్ఠియా సుఖుమదిట్ఠిఫలసమాపత్తిఅత్థాయ విపస్సనం పట్ఠపేత్వా ఆగతత్తా విపస్సకం. ఉపాదానక్ఖయారామన్తి ఉపాదానక్ఖయసఙ్ఖాతే నిబ్బానే రతం. ఆహు సప్పురిసో ఇతీతి సప్పురిసోతి కథేన్తీతి. దసమం.

పఠమో వగ్గో.