౯. కోణ్డఞ్ఞసుత్తవణ్ణనా

౨౧౭. నవమే అఞ్ఞాసికోణ్డఞ్ఞోతి పఠమం ధమ్మస్స అఞ్ఞాతత్తా ఏవం గహితనామో థేరో. సుచిరస్సేవాతి కీవచిరస్స? ద్వాదసన్నం సంవచ్ఛరానం. ఏత్తకం కాలం కత్థ విహాసీతి. ఛద్దన్తభవనే మన్దాకినిపోక్ఖరణియా తీరే పచ్చేకబుద్ధానం వసనట్ఠానే. కస్మా? విహారగరుతాయ. సో హి పఞ్ఞవా మహాసావకో. యథేవ భగవతో, ఏవమస్స దససహస్సచక్కవాళే దేవమనుస్సానం అబ్భన్తరే గుణా పత్థటావ. దేవమనుస్సా తథాగతస్స సన్తికం గన్త్వా గన్ధమాలాదీహి పూజం కత్వా ‘‘అగ్గధమ్మం పటివిద్ధసావకో’’తి అనన్తరం థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా పూజేన్తి. సన్తికం ఆగతానఞ్చ నామ తథారూపా ధమ్మకథా వా పటిసన్థారో వా కాతబ్బో హోతి. థేరో చ విహారగరుకో, తేనస్స సో పపఞ్చో వియ ఉపట్ఠాతి. ఇతి విహారగరుతాయ తత్థ గన్త్వా విహాసి.

అపరమ్పి కారణం – భిక్ఖాచారవేలాయం తావ సబ్బసావకా వస్సగ్గేన గచ్ఛన్తి. ధమ్మదేసనాకాలే పన మజ్ఝట్ఠానే అలఙ్కతబుద్ధాసనమ్హి సత్థరి నిసిన్నే దక్ఖిణహత్థపస్సే ధమ్మసేనాపతి, వామహత్థపస్సే మహామోగ్గల్లానత్థేరో నిసీదతి, తేసం పిట్ఠిభాగే అఞ్ఞాసికోణ్డఞ్ఞత్థేరస్స ఆసనం పఞ్ఞాపేన్తి. సేసా భిక్ఖూ తం పరివారేత్వా నిసీదన్తి. ద్వే అగ్గసావకా అగ్గధమ్మపటివిద్ధత్తా చ మహల్లకత్తా చ థేరే సగారవా థేరం మహాబ్రహ్మం వియ అగ్గిక్ఖన్ధం వియ ఆసీవిసం వియ చ మఞ్ఞమానా ధురాసనే నిసీదన్తా ఓత్తప్పన్తి హరాయన్తి. థేరో చిన్తేసి – ‘‘ఇమేహి ధురాసనత్థాయ కప్పసతసహస్సాధికం అసఙ్ఖ్యేయ్యం పారమియో పూరితా, తే ఇదాని ధురాసనే నిసీదన్తా మమ ఓత్తప్పన్తి హరాయన్తి, ఫాసువిహారం నేసం కరిస్సామీ’’తి. సో పతిరూపే కాలే తథాగతం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘ఇచ్ఛామహం, భన్తే, జనపదే వసితు’’న్తి ఆహ, సత్థా అనుజాని.

థేరో సేనాసనం సంసామేత్వా పత్తచీవరమాదాయ ఛద్దన్తభవనే మన్దాకినితీరం గతో. పుబ్బే పచ్చేకబుద్ధానం పారిచరియాయ కతపరిచయా అట్ఠసహస్సా హత్థినాగా థేరం దిస్వావ ‘‘అమ్హాకం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం ఆగత’’న్తి నఖేహి చఙ్కమనం నిత్తిణం కత్వా ఆవరణసాఖా హరిత్వా థేరస్స వసనట్ఠానం పటిజగ్గిత్వా వత్తం కత్వా సబ్బే సన్నిపతిత్వా మన్తయింసు – ‘‘సచే హి మయం ‘అయం థేరస్స కత్తబ్బం కరిస్సతి, అయం కరిస్సతీ’తి పటిపజ్జిస్సామ, థేరో బహుఞాతికగామం గతో వియ యథాధోతేనేవ పత్తేన గమిస్సతి, వారేన నం పటిజగ్గిస్సామ, ఏకస్స పన వారే పత్తే సేసేహిపి నప్పమజ్జితబ్బ’’న్తి వారం ఠపయింసు. వారికనాగో పాతోవ థేరస్స ముఖోదకఞ్చ దన్తకట్ఠఞ్చ ఠపేతి, వత్తం కరోతి.

మన్దాకినిపోక్ఖరణీ నామ చేసా పణ్ణాసయోజనా హోతి. తస్సా పఞ్చవీసతియోజనమత్తే ఠానే సేవాలో వా పణకం వా నత్థి, ఫలికవణ్ణం ఉదకమేవ హోతి. తతో పరం పన కటిప్పమాణే ఉదకే అడ్ఢయోజనవిత్థతం సేసపదుమవనం పణ్ణాసయోజనం సరం పరిక్ఖిపిత్వా ఠితం. తదనన్తరం తావ మహన్తమేవ రత్తపదుమవనం, తదనన్తరం రత్తకుముదవనం, తదనన్తరం సేతకుముదవనం, తదనన్తరం నీలుప్పలవనం, తదనన్తరం రత్తుప్పలవనం, తదనన్తరం సుగన్ధరత్తసాలివనం, తదనన్తరం ఏళాలుకలాబుకుమ్భణ్డాదీని మధురరసాని వల్లిఫలాని, తదనన్తరం అడ్ఢయోజనవిత్థారమేవ ఉచ్ఛువనం, తత్థ పూగరుక్ఖక్ఖన్ధప్పమాణా ఉచ్ఛూ, తదనన్తరం కదలివనం, యతో దువే పక్కాని ఖాదన్తా కిలమన్తి, తదనన్తరం చాటిప్పమాణఫలం పనసవనం, తదనన్తరం జమ్బువనం, తదనన్తరం అమ్బవనం, తదనన్తరం కపిత్థవనన్తి. సఙ్ఖేపతో తస్మిం దహే ఖాదితబ్బయుత్తకం ఫలం నామ నత్థీతి న వత్తబ్బం. కుసుమానం పుప్ఫనసమయే వాతో రేణువట్టిం ఉట్ఠాపేత్వా పదుమినిపత్తేసు ఠపేతి, తత్థ ఉదకఫుసితాని పతన్తి. తతో ఆదిచ్చపాకేన పచ్చిత్వా పక్కపయోఘనికా వియ తిట్ఠతి, ఏతం పోక్ఖరమధు నామ, తం థేరస్స ఆహరిత్వా దేన్తి. ముళాలం నఙ్గలసీసమత్తం హోతి, తమ్పి ఆహరిత్వా దేన్తి. భిసం మహాభేరిపోక్ఖరప్పమాణం హోతి, తస్స ఏకస్మిం పబ్బే పాదఘటకప్పమాణం ఖీరం హోతి, తం ఆహరిత్వా దేన్తి. పోక్ఖరట్ఠీని మధుసక్ఖరాయ యోజేత్వా దేన్తి. ఉచ్ఛుం పాసాణపిట్ఠే ఠపేత్వా పాదేన అక్కమన్తి. తతో రసో పగ్ఘరిత్వా సోణ్డిఆవాటే పూరేత్వా, ఆదిచ్చపాకేన పచ్చిత్వా ఖీరపాసాణపిణ్డో వియ తిట్ఠతి, తం ఆహరిత్వా దేన్తి. పనసకదలిఅమ్బపక్కాదీసు కథావ నత్థి.

కేలాసపబ్బతే నాగదత్తో నామ దేవపుత్తో వసతి. థేరో కాలేన కాలం తస్స విమానద్వారం గచ్ఛతి. సో నవసప్పిపోక్ఖరమధుచుణ్ణయుత్తస్స నిరుదకపాయాసస్స పత్తం పూరేత్వా దేతి. సో కిర కస్సపబుద్ధకాలే వీసతివస్ససహస్సాని సుగన్ధసప్పినా ఖీరసలాకం అదాసి. తేనస్సేతం భోజనం ఉప్పజ్జతి. ఏవం థేరో ద్వాదస వస్సాని వసిత్వా అత్తనో ఆయుసఙ్ఖారం ఓలోకేన్తో పరిక్ఖీణభావం ఞత్వా ‘‘కత్థ పరినిబ్బాయిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా – ‘‘హత్థినాగేహి మం ద్వాదస వస్సాని ఉపట్ఠహన్తేహి దుక్కరం కతం, సత్థారం అనుజానాపేత్వా ఏతేసంయేవ సన్తికే పరినిబ్బాయిస్సామీ’’తి ఆకాసేన భగవతో సన్తికం అగమాసి. తేన వుత్తం ‘‘సుచిరస్సేవ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీ’’తి.

నామఞ్చాతి కస్మా నామం సావేతి? థేరఞ్హి కేచి సఞ్జానన్తి, కేచి న సఞ్జానన్తి. తత్థ థేరో చిన్తేసి – ‘‘యే మం అజానన్తా ‘కో ఏస పణ్డరసీసో ఓభగ్గో గోపానసివఙ్కో మహల్లకో సత్థారా సద్ధిం పటిసన్థారం కరోతీ’తి చిత్తం పదూసేస్సన్తి, తే అపాయపూరకా భవిస్సన్తి. యే పన మం జానన్తా – ‘దససహస్సచక్కవాళే సత్థా వియ పఞ్ఞాతో పాకటో మహాసావకో’తి చిత్తం పసాదేస్సన్తి, తే సగ్గూపగా భవిస్సన్తీ’’తి, సత్తానం అపాయమగ్గం పిదహిత్వా సగ్గమగ్గం వివరన్తో నామం సావేతి.

బుద్ధానుబుద్ధోతి పఠమం సత్థా చత్తారి సచ్చాని బుజ్ఝి, పచ్ఛా థేరో, తస్మా బుద్ధానుబుద్ధోతి, వుచ్చతి. తిబ్బనిక్కమోతి బాళ్హవీరియో. వివేకానన్తి తిణ్ణం వివేకానం. తేవిజ్జో, చేతోపరియాయకోవిదోతి ఛసు అభిఞ్ఞాసు చతస్సో వదతి. ఇతరా ద్వే కిఞ్చాపి న వుత్తా, థేరో పన ఛళభిఞ్ఞోవ. ఇమిస్సా చ గాథాయ పరియోసానే పరిసా సన్నిసీది. పరిసాయ సన్నిసిన్నభావం ఞత్వా థేరో సత్థారా సద్ధిం పటిసన్థారం కత్వా ‘‘పరిక్ఖీణా మే, భన్తే, ఆయుసఙ్ఖారా, పరినిబ్బాయిస్సామీ’’తి, పరినిబ్బానకాలం అనుజానాపేసి. కత్థ పరినిబ్బాయిస్ససి కోణ్డఞ్ఞాతి? ఉపట్ఠాకేహి మే, భన్తే, హత్థినాగేహి దుక్కరం కతం, తేసం సన్తికేతి. సత్థా అనుజాని.

థేరో దసబలం పదక్ఖిణం కత్వా – ‘‘పుబ్బం తం మే, భన్తే, పఠమదస్సనం, ఇదం పచ్ఛిమదస్సన’’న్తి పరిదేవన్తే మహాజనే సత్థారం వన్దిత్వా నిక్ఖమిత్వా, ద్వారకోట్ఠకే ఠితో – ‘‘మా సోచిత్థ, మా పరిదేవిత్థ, బుద్ధా వా హోన్తు బుద్ధసావకా వా, ఉప్పన్నా సఙ్ఖారా అభిజ్జనకా నామ నత్థీ’’తి మహాజనం ఓవదిత్వా పస్సన్తస్సేవ మహాజనస్స వేహాసం అబ్భుగ్గమ్మ మన్దాకినితీరే ఓతరిత్వా పోక్ఖరణియం న్హత్వా నివత్థనివాసనో కతుత్తరాసఙ్గో సేనాసనం సంసామేత్వా ఫలసమాపత్తియా తయో యామే వీతినామేత్వా బలవపచ్చూససమయే పరినిబ్బాయి. థేరస్స సహపరినిబ్బానా హిమవతి సబ్బరుక్ఖా పుప్ఫేహి చ ఫలేహి చ ఓనతవినతా అహేసుం. వారికనాగో థేరస్స పరినిబ్బుతభావం అజానన్తో పాతోవ ముఖోదకదన్తకట్ఠాని ఉపట్ఠపేత్వా వత్తం కత్వా ఖాదనీయఫలాని ఆహరిత్వా చఙ్కమనకోటియం అట్ఠాసి. సో యావ సూరియుగ్గమనా థేరస్స నిక్ఖమనం అపస్సన్తో ‘‘కిం ను ఖో ఏతం? పుబ్బే అయ్యో పాతోవ చఙ్కమతి, ముఖం ధోవతి. అజ్జ పన పణ్ణసాలతోపి న నిక్ఖమతీ’’తి కుటిద్వారం కమ్పేత్వా ఓలోకేన్తో థేరం నిసిన్నకమేవ దిస్వా హత్థం పసారేత్వా పరామసిత్వా అస్సాసపస్సాసే పరియేసన్తో తేసం అప్పవత్తిభావం ఞత్వా – ‘‘పరినిబ్బుతో థేరో’’తి సోణ్డం ముఖే పక్ఖిపిత్వా మహారవం విరవి. సకలహిమవన్తో ఏకనిన్నాదో అహోసి. అట్ఠనాగసహస్సాని సన్నిపతిత్వా థేరం జేట్ఠకనాగస్స కుమ్భే నిసీదాపేత్వా సుపుప్ఫితరుక్ఖసాఖా గహేత్వా పరివారేత్వా సకలహిమవన్తం అనువిచరిత్వా సకట్ఠానమేవ ఆగతా.

సక్కో విస్సకమ్మం ఆమన్తేసి – ‘‘తాత, అమ్హాకం జేట్ఠభాతా పరినిబ్బుతో, సక్కారం కరిస్సామ, నవయోజనికం సబ్బరతనమయం కూటాగారం మాపేహీ’’తి. సో తథా కత్వా థేరం తత్థ నిపజ్జాపేత్వా హత్థినాగానం అదాసి. తే కూటాగారం ఉక్ఖిపిత్వా తియోజనసహస్సం హిమవన్తం పునప్పునం ఆవిజ్ఝింసు. తేసం హత్థతో ఆకాసట్ఠకా దేవా గహేత్వా సాధుకీళితం కీళింసు. తతో వస్సవలాహకా సీతవలాహకా ఉణ్హవలాహకా చాతుమహారాజికా తావతింసాతి ఏతేనుపాయేన యావ బ్రహ్మలోకా కూటాగారం అగమాసి, పున బ్రహ్మానో దేవానన్తి అనుపుబ్బేన హత్థినాగానంయేవ కూటాగారం అదంసు. ఏకేకా దేవతా చతురఙ్గులమత్తం చన్దనఘటికం ఆహరి, చితకో నవయోజనికో అహోసి. కూటాగారం చితకం ఆరోపయింసు. పఞ్చ భిక్ఖుసతాని ఆకాసేనాగన్త్వా సబ్బరత్తిం సజ్ఝాయమకంసు. అనురుద్ధత్థేరో ధమ్మం కథేసి, బహూనం దేవతానం ధమ్మాభిసమయో అహోసి. పునదివసే అరుణుగ్గమనవేలాయమేవ చితకం నిబ్బాపేత్వా సుమనమకుళవణ్ణానం ధాతూనం పరిసావనం పూరేత్వా భగవతి నిక్ఖమిత్వా వేళువనవిహారకోట్ఠకం సమ్పత్తే ఆహరిత్వా సత్థు హత్థే ఠపయింసు. సత్థా ధాతుపరిసావనం గహేత్వా పథవియా హత్థం పసారేసి, మహాపథవిం భిన్దిత్వా రజతబుబ్బుళసదిసం చేతియం నిక్ఖమి. సత్థా సహత్థేన చేతియే ధాతుయో నిధేసి. అజ్జాపి కిర తం చేతియం ధరతియేవాతి. నవమం.