౪. మహాసాలసుత్తవణ్ణనా

౨౦౦. చతుత్థే లూఖో లూఖపావురణోతి జిణ్ణో జిణ్ణపావురణో. ఉపసఙ్కమీతి కస్మా ఉపసఙ్కమి? తస్స కిర ఘరే అట్ఠసతసహస్సధనం అహోసి. సో చతున్నం పుత్తానం ఆవాహం కత్వా చత్తారి సతసహస్సాని అదాసి. అథస్స బ్రాహ్మణియా కాలఙ్కతాయ పుత్తా సమ్మన్తయింసు – ‘‘సచే అఞ్ఞం బ్రాహ్మణిం ఆనేస్సతి, తస్సా కుచ్ఛియం నిబ్బత్తవసేన కులం భిజ్జిస్సతి. హన్ద నం మయం సఙ్గణ్హామా’’తి. తే చత్తారోపి పణీతేహి ఘాసచ్ఛాదనాదీహి ఉపట్ఠహన్తా హత్థపాదసమ్బాహనాదీని కరోన్తా సఙ్గణ్హిత్వా ఏకదివసం దివా నిద్దాయిత్వా వుట్ఠితస్స హత్థపాదే సమ్బాహమానా పాటియేక్కం ఘరావాసే ఆదీనవం వత్వా – ‘‘మయం తుమ్హే ఇమినా నీహారేన యావజీవం ఉపట్ఠహిస్సామ, సేసధనమ్పి నో దేథా’’తి యాచింసు. బ్రాహ్మణో పున ఏకేకస్స సతసహస్సం సతసహస్సం దత్వా అత్తనో నివత్థపారుపనమత్తం ఠపేత్వా సబ్బం ఉపభోగపరిభోగం చత్తారో కోట్ఠాసే కత్వా నియ్యాదేసి. తం జేట్ఠపుత్తో కతిపాహం ఉపట్ఠహి.

అథ నం ఏకదివసం న్హత్వా ఆగచ్ఛన్తం ద్వారకోట్ఠకే ఠత్వా సుణ్హా ఏవమాహ – ‘‘కిం తయా జేట్ఠపుత్తస్స సతం వా సహస్సం వా అతిరేకం దిన్నమత్థి? నను సబ్బేసం ద్వే ద్వే సతసహస్సాని దిన్నాని, కిం సేసపుత్తానం ఘరస్స మగ్గం న జానాసీ’’తి? సో ‘‘నస్స వసలీ’’తి కుజ్ఝిత్వా అఞ్ఞస్స ఘరం అగమాసి, తతోపి కతిపాహచ్చయేన ఇమినావ ఉపాయేన పలాపితో అఞ్ఞస్సాతి ఏవం ఏకఘరేపి పవేసనం అలభమానో పణ్డరఙ్గపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా భిక్ఖాయ చరన్తో కాలానమచ్చయేన జరాజిణ్ణో దుబ్భోజనదుక్ఖసేయ్యాహి మిలాతసరీరో భిక్ఖాచారతో ఆగమ్మ, పీఠకాయ నిపన్నో నిద్దం ఓక్కమిత్వా వుట్ఠాయ నిసిన్నో అత్తానం ఓలోకేత్వా పుత్తేసు పతిట్ఠం అపస్సన్తో చిన్తేసి – ‘‘సమణో కిర గోతమో అబ్భాకుటికో ఉత్తానముఖో సుఖసమ్భాసో పటిసన్థారకుసలో, సక్కా సమణం గోతమం ఉపసఙ్కమిత్వా పటిసన్థారం లభితు’’న్తి నివాసనపావురణం సణ్ఠపేత్వా భిక్ఖాభాజనమాదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి.

దారేహి సంపుచ్ఛ ఘరా నిక్ఖామేన్తీతి సబ్బం మమ సన్తకం గహేత్వా మయ్హం నిద్ధనభావం ఞత్వా అత్తనో భరియాహి సద్ధిం మన్తయిత్వా మం ఘరా నిక్కడ్ఢాపేన్తి.

నన్దిస్సన్తి నన్దిజాతో తుట్ఠో పముదితో అహోసిం. భవమిచ్ఛిసన్తి వుడ్ఢిం పత్థయిం. సావ వారేన్తి సూకరన్తి యథా సునఖా వగ్గవగ్గా హుత్వా భుస్సన్తా భుస్సన్తా సూకరం వారేన్తి, పునప్పునం మహారవం రవాపేన్తి, ఏవం దారేహి సద్ధిం మం బహుం వత్వా విరవన్తం పలాపేన్తీతి అత్థో.

అసన్తాతి అసప్పురిసా. జమ్మాతి లామకా. భాసరేతి భాసన్తి. పుత్తరూపేనాతి పుత్తవేసేన. వయోగతన్తి తయో వయే గతం అతిక్కన్తం పచ్ఛిమవయే ఠితం మం. జహన్తీతి పరిచ్చజన్తి.

నిబ్భోగోతి నిప్పరిభోగో. ఖాదనా అపనీయతీతి అస్సో హి యావదేవ తరుణో హోతి జవసమ్పన్నో, తావస్స నానారసం ఖాదనం దదన్తి, జిణ్ణం నిబ్భోగం తతో అపనేన్తి, అన్తిమవయే తం వత్తం న లభతి, గావీహి సద్ధిం అటవియం సుక్ఖతిణాని ఖాదన్తో చరతి. యథా సో అస్సో, ఏవం జిణ్ణకాలే విలుత్తసబ్బధనత్తా నిబ్భోగో మాదిసోపి బాలకానం పితా థేరో పరఘరేసు భిక్ఖతి.

యఞ్చేతి నిపాతో. ఇదం వుత్తం హోతి – యే మమ పుత్తా అనస్సవా అప్పతిస్సా అవసవత్తినో, తేహి దణ్డోవ కిర సేయ్యో సున్దరతరోతి. ఇదానిస్స సేయ్యభావం దస్సేతుం చణ్డమ్పి గోణన్తిఆది వుత్తం.

పురే హోతీతి అగ్గతో హోతి, తం పురతో కత్వా గన్తుం సుఖం హోతీతి అత్థో. గాధమేధతీతి ఉదకం ఓతరణకాలే గమ్భీరే ఉదకే పతిట్ఠం లభతి.

పరియాపుణిత్వాతి ఉగ్గణ్హిత్వా వా వాచుగ్గతా కత్వా. సన్నిసిన్నేసూతి తథారూపే బ్రాహ్మణానం సమాగమదివసే సబ్బాలఙ్కారపటిమణ్డితేసు పుత్తేసు తం సభం ఓగాహేత్వా బ్రాహ్మణానం మజ్ఝే మహారహే ఆసనే నిసిన్నేసు. అభాసీతి ‘అయం మే కాలో’తి సభాయ మజ్ఝే పవిసిత్వా హత్థం ఉక్ఖిపిత్వా, ‘‘భో అహం తుమ్హాకం గాథా భాసితుకామో, భాసితే సుణిస్సథా’’తి వత్వా – ‘‘భాస, బ్రాహ్మణ, సుణోమా’’తి వుత్తో ఠితకోవ అభాసి. ‘‘తేన చ సమయేన మనుస్సానం వత్తం హోతి యో మాతాపితూనం సన్తకం ఖాదన్తో మాతాపితరో న పోసేతి, సో మారేతబ్బో’’తి. తస్మా తే బ్రాహ్మణపుత్తా పితుపాదేసు నిపతిత్వా ‘‘జీవితం నో తాత, దేహీ’’తి యాచింసు. సో పితుహదయస్స పుత్తానం ముదుత్తా ‘‘మా మే, భో, బాలకే వినాసయిత్థ, పోసిస్సన్తి మ’’న్తి ఆహ.

అథస్స పుత్తే మనుస్సా ఆహంసు – ‘‘సచే, భో, అజ్జ పట్ఠాయ పితరం న సమ్మా పటిజగ్గిస్సథ, ఘాతేస్సామ వో’’తి. తే భీతా ఘరం నేత్వా పటిజగ్గింసు. తం దస్సేతుం అథ ఖో నం బ్రాహ్మణమహాసాలన్తిఆది వుత్తం. తత్థ నేత్వాతి పీఠే నిసీదాపేత్వా సయం ఉక్ఖిపిత్వా నయింసు. న్హాపేత్వాతి సరీరం తేలేన అబ్భఞ్జిత్వా ఉబ్బట్టేత్వా గన్ధచుణ్ణాదీహి న్హాపేసుం. బ్రాహ్మణియోపి పక్కోసాపేత్వా, ‘‘అజ్జ పట్ఠాయ అమ్హాకం పితరం సమ్మా పటిజగ్గథ. సచే పమాదం ఆపజ్జిస్సథ, ఘరతో వో నిక్కడ్ఢిస్సామా’’తి వత్వా, పణీతభోజనం భోజేసుం.

బ్రాహ్మణో సుభోజనఞ్చ సుఖసేయ్యఞ్చ ఆగమ్మ కతిపాహచ్చయేన సఞ్జాతబలో పీణితిన్ద్రియో అత్తభావం ఓలోకేత్వా, ‘‘అయం మే సమ్పత్తి సమణం గోతమం నిస్సాయ లద్ధా’’తి పణ్ణాకారం ఆదాయ భగవతో సన్తికం అగమాసి. తం దస్సేతుం అథ ఖో సోతిఆది వుత్తం. తత్థ ఏతదవోచాతి దుస్సయుగం పాదమూలే ఠపేత్వా ఏతం అవోచ. సరణగమనావసానే చాపి భగవన్తం ఏవమాహ – ‘‘భో గోతమ, మయ్హం పుత్తేహి చత్తారి ధురభత్తాని దిన్నాని, తతో అహం ద్వే తుమ్హాకం దమ్మి, ద్వే సయం పరిభుఞ్జిస్సామీ’’తి. కల్యాణం, బ్రాహ్మణ, పాటియేక్కం పన మా నియ్యాదేహి, అమ్హాకం రుచ్చనట్ఠానమేవ గమిస్సామాతి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో బ్రాహ్మణో భగవన్తం వన్దిత్వా ఘరం గన్త్వా పుత్తే ఆమన్తేసి ‘‘తాతా, సమణో గోతమో మయ్హం సహాయో, తస్స ద్వే ధురభత్తాని దిన్నాని, తుమ్హే తస్మిం సమ్పత్తే మా పమజ్జథా’’తి. సాధు, తాతాతి. పునదివసే భగవా పుబ్బణ్హసమయే పత్తచీవరం ఆదాయ జేట్ఠపుత్తస్స నివేసనద్వారం గతో. సో సత్థారం దిస్వావ హత్థతో పత్తం గహేత్వా ఘరం పవేసేత్వా మహారహే పల్లఙ్కే నిసీదాపేత్వా పణీతభోజనమదాసి. సత్థా పునదివసే ఇతరస్స, పునదివసే ఇతరస్సాతి పటిపాటియా సబ్బేసం ఘరాని అగమాసి. సబ్బే తథేవ సక్కారం అకంసు.

అథేకదివసం జేట్ఠపుత్తస్స ఘరే మఙ్గలం పచ్చుపట్ఠితం. సో పితరం ఆహ – ‘‘తాత, కస్స మఙ్గలం దేమా’’తి. అమ్హే అఞ్ఞం న జానామ? నను సమణో గోతమో మయ్హం సహాయోతి? తేన హి తుమ్హే పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం స్వాతనాయ సమణం గోతమం నిమన్తేథాతి. బ్రాహ్మణో తథా అకాసి. భగవా అధివాసేత్వా పునదివసే భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో తస్స గేహద్వారం అగమాసి. సో హరితుపలిత్తం సబ్బాలఙ్కారపటిమణ్డితం గేహం సత్థారం పవేసేత్వా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పఞ్ఞత్తాసనేసు నిసీదాపేత్వా అప్పోదకపాయాసఞ్చేవ ఖజ్జకవికతిఞ్చ అదాసి. అన్తరభత్తస్మింయేవ బ్రాహ్మణస్స చత్తారోపి పుత్తా సత్థు సన్తికే నిసీదిత్వా ఆహంసు – ‘‘భో గోతమ, మయం అమ్హాకం పితరం పటిజగ్గామ నప్పమజ్జామ, పస్సథస్స అత్తభావ’’న్తి. సత్థా ‘‘కల్యాణం వో కతం, మాతాపితుపోసకం నామ పోరాణకపణ్డితానం ఆచిణ్ణమేవా’’తి వత్వా మహానాగజాతకం (జా. ౧.౧౧.౧ ఆదయో; చరియా. ౨.౧ ఆదయో) నామ కథేత్వా, చత్తారి సచ్చాని దీపేత్వా ధమ్మం దేసేసి. దేసనాపరియోసానే బ్రాహ్మణో సద్ధిం చతూహి పుత్తేహి చతూహి చ సుణ్హాహి దేసనానుసారేన ఞాణం పేసేత్వా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠితో. తతో పట్ఠాయ సత్థా న సబ్బకాలం తేసం గేహం అగమాసీతి. చతుత్థం.