౫. భిక్ఖునీసంయుత్తం

౧. ఆళవికాసుత్తవణ్ణనా

౧౬౨. భిక్ఖునీసంయుత్తస్స పఠమే ఆళవికాతి ఆళవియం జాతా ఆళవినగరతోయేవ చ నిక్ఖమ్మ పబ్బజితా. అన్ధవనన్తి కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధస్స చేతియే నవకమ్మత్థాయ ధనం సమాదపేత్వా ఆగచ్ఛన్తస్స యసోధరస్స నామ ధమ్మభాణకస్స అరియపుగ్గలస్స అక్ఖీని ఉప్పాటేత్వా తత్థేవ అక్ఖిభేదప్పత్తేహి పఞ్చహి చోరసతేహి నివుత్థత్తా తతో పట్ఠాయ ‘‘అన్ధవన’’న్తి సఙ్ఖం గతం వనం. తం కిర సావత్థితో దక్ఖిణపస్సే గావుతమత్తే హోతి రాజారక్ఖాయ గుత్తం. తత్థ పవివేకకామా భిక్ఖూ చ భిక్ఖునియో చ గచ్ఛన్తి. తస్మా అయమ్పి కాయవివేకత్థినీ యేన తం వనం, తేనుపసఙ్కమి. నిస్సరణన్తి నిబ్బానం. పఞ్ఞాయాతి పచ్చవేక్ఖణఞాణేన. న త్వం జానాసి తం పదన్తి త్వం ఏతం నిబ్బానపదం వా నిబ్బానగామిమగ్గపదం వా న జానాసి. సత్తిసూలూపమాతి వినివిజ్ఝనత్థేన సత్తిసూలసదిసా. ఖన్ధాసం అధికుట్టనాతి ఖన్ధా తేసం అధికుట్టనభణ్డికా. పఠమం.

౨. సోమాసుత్తవణ్ణనా

౧౬౩. దుతియే ఠానన్తి అరహత్తం. దురభిసమ్భవన్తి దుప్పసహం. ద్వఙ్గులపఞ్ఞాయాతి పరిత్తపఞ్ఞాయ. యస్మా వా ద్వీహి అఙ్గులేహి కప్పాసవట్టిం గహేత్వా సుత్తం కన్తన్తి, తస్మా ఇత్థీ ‘‘ద్వఙ్గులపఞ్ఞా’’తి వుచ్చతి. ఞాణమ్హి వత్తమానమ్హీతి ఫలసమాపత్తిఞాణే పవత్తమానే. ధమ్మం విపస్సతోతి చతుసచ్చధమ్మం విపస్సన్తస్స, పుబ్బభాగే వా విపస్సనాయ ఆరమ్మణభూతం ఖన్ధపఞ్చకమేవ. కిఞ్చి వా పన అఞ్ఞస్మీతి అఞ్ఞం వా కిఞ్చి ‘‘అహం అస్మీ’’తి తణ్హామానదిట్ఠివసేన యస్స సియా. దుతియం.

౩. కిసాగోతమీసుత్తవణ్ణనా

౧౬౪. తతియే కిసాగోతమీతి అప్పమంసలోహితతాయ కిసా, గోతమీతి పనస్సా నామం. పుబ్బే కిర సావత్థియం ఏకస్మిం కులే అసీతికోటిధనం సబ్బం అఙ్గారావ జాతం. కుటుమ్బికో అఙ్గారజాతాని అనీహరిత్వా – ‘‘అవస్సం కోచి పుఞ్ఞవా భవిస్సతి, తస్స పుఞ్ఞేన పున పాకతికం భవిస్సతీ’’తి సువణ్ణహిరఞ్ఞస్స చాటియో పూరేత్వా ఆపణే ఠపేత్వా సమీపే నిసీది. అథేకా దుగ్గతకులస్స ధీతా – ‘‘అడ్ఢమాసకం గహేత్వా దారుసాకం ఆహరిస్సామీ’’తి వీథిం గతా తం దిస్వా కుటుమ్బికం ఆహ – ‘‘ఆపణే తావ ధనం ఏత్తకం, గేహే కిత్తకం భవిస్సతీ’’తి. కిం దిస్వా అమ్మ ఏవం కథేసీతి? ఇమం హిరఞ్ఞసువణ్ణన్తి. సో ‘‘పుఞ్ఞవతీ ఏసా భవిస్సతీ’’తి తస్సా వసనట్ఠానం పుచ్ఛిత్వా ఆపణే భణ్డం పటిసామేత్వా తస్సా మాతాపితరో ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహ – ‘‘అమ్హాకం గేహే వయప్పత్తో దారకో అత్థి, తస్సేతం దారికం దేథా’’తి. కిం సామి దుగ్గతేహి సద్ధిం కేళిం కరోసీతి? మిత్తసన్థవో నామ దుగ్గతేహిపి సద్ధిం హోతి, దేథ నం, కుటుమ్బసామినీ భవిస్సతీతి నం గహేత్వా ఘరం ఆనేసి. సా సంవాసమన్వాయ పుత్తం విజాతా. పుత్తో పదసా ఆహిణ్డనకాలే కాలమకాసి. సా దుగ్గతకులే ఉప్పజ్జిత్వా మహాకులం గన్త్వాపి ‘‘పుత్తవినాసం పత్తామ్హీ’’తి ఉప్పన్నబలవసోకా పుత్తస్స సరీరకిచ్చం వారేత్వా తం మతకళేవరం ఆదాయ నగరే విప్పలపన్తీ చరతి.

ఏకదివసం మహతియా బుద్ధవీథియా దసబలస్స సన్తికం గన్త్వా – ‘‘పుత్తస్స మే అరోగభావత్థాయ భేసజ్జం దేథ భగవా’’తి ఆహ. గచ్ఛ సావత్థిం ఆహిణ్డిత్వా యస్మిం గేహే మతపుబ్బో నత్థి, తతో సిద్ధత్థకం ఆహర, పుత్తస్స తే భేసజ్జం భవిస్సతీతి. సా నగరం పవిసిత్వా ధురగేహతో పట్ఠాయ భగవతా వుత్తనయేన గన్త్వా సిద్ధత్థకం యాచన్తీ ఘరే ఘరే, ‘‘కుతో త్వం ఏవరూపం ఘరం పస్సిస్ససీ’’తి వుత్తా కతిపయాని గేహాని ఆహిణ్డిత్వా – ‘‘సబ్బేసమ్పి కిరాయం ధమ్మతా, న మయ్హం పుత్తస్సేవా’’తి సాలాయం ఛవం ఛడ్డేత్వా పబ్బజ్జం యాచి. సత్థా ‘‘ఇమం పబ్బాజేతూ’’తి భిక్ఖునిఉపస్సయం పేసేసి. సా ఖురగ్గేయేవ అరహత్తం పాపుణి. ఇమం థేరిం సన్ధాయ ‘‘అథ ఖో కిసాగోతమీ’’తి వుత్తం.

ఏకమాసీతి ఏకా ఆసి. రుదమ్ముఖీతి రుదమానముఖీ వియ. అచ్చన్తం మతపుత్తామ్హీతి ఏత్థ అన్తం అతీతం అచ్చన్తం, భావనపుంసకమేతం. ఇదం వుత్తం హోతి – యథా పుత్తమరణం అన్తం అతీతం హోతి, ఏవం మతపుత్తా అహం, ఇదాని మమ పున పుత్తమరణం నామ నత్థి. పురిసా ఏతదన్తికాతి పురిసాపి మే ఏతదన్తికావ. యో మే పుత్తమరణస్స అన్తో, పురిసానమ్పి మే ఏసేవన్తో, అభబ్బా అహం ఇదాని పురిసం గవేసితున్తి. సబ్బత్థ విహతా నన్దీతి సబ్బేసు ఖన్ధాయతనధాతుభవయోనిగతిఠితినివాసేసు మమ తణ్హానన్దీ విహతా. తమోక్ఖన్ధోతి అవిజ్జాక్ఖన్ధో. పదాలితోతి ఞాణేన భిన్నో. తతియం.

౪. విజయాసుత్తవణ్ణనా

౧౬౫. చతుత్థే పఞ్చఙ్గికేనాతి ఆతతం వితతం ఆతతవితతం ఘనం సుసిరన్తి ఏవం పఞ్చఙ్గసమన్నాగతేన. నియ్యాతయామి తుయ్హేవాతి సబ్బే తుయ్హంయేవ దేమి. నాహం తేనత్థికాతి నాహం తేన అత్థికా. పూతికాయేనాతి సువణ్ణవణ్ణోపి కాయో నిచ్చం ఉగ్ఘరితపగ్ఘరితట్ఠేన పూతికాయోవ, తస్మా ఏవమాహ. భిన్దనేనాతి భిజ్జనసభావేన. పభఙ్గునాతి చుణ్ణవిచుణ్ణం ఆపజ్జనధమ్మేన. అట్టీయామీతి అట్టా పీళితా హోమి. హరాయామీతి లజ్జామి. సన్తా సమాపత్తీతి అట్ఠవిధా లోకియసమాపత్తి ఆరమ్మణసన్తతాయ అఙ్గసన్తతాయ చ సన్తాతి వుత్తా. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు రూపారూపభవేసు, తేసం ద్విన్నం భవానం గహితత్తా గహితే కామభవే అట్ఠసు చ సమాపత్తీసూతి ఏతేసు సబ్బేసు ఠానేసు మయ్హం అవిజ్జాతమో విహతోతి వదతి. చతుత్థం.

౫. ఉప్పలవణ్ణాసుత్తవణ్ణనా

౧౬౬. పఞ్చమే సుపుప్ఫితగ్గన్తి అగ్గతో పట్ఠాయ సుట్ఠు పుప్ఫితం సాలరుక్ఖం. న చత్థి తే దుతియా వణ్ణధాతూతి తవ వణ్ణధాతుసదిసా దుతియా వణ్ణధాతు నత్థి, తయా సదిసా అఞ్ఞా భిక్ఖునీ నత్థీతి వదతి. ఇధాగతా తాదిసికా భవేయ్యున్తి యథా త్వం ఇధాగతా కిఞ్చి సన్థవం వా సినేహం వా న లభసి, ఏవమేవం తేపి తయావ సదిసా భవేయ్యుం. పఖుమన్తరికాయన్తి ద్విన్నం అక్ఖీనం మజ్ఝే నాసవంసేపి తిట్ఠన్తిం మం న పస్ససి. వసీభూతమ్హీతి వసీభూతా అస్మి. పఞ్చమం.

౬. చాలాసుత్తవణ్ణనా

౧౬౭. ఛట్ఠే కో ను తం ఇదమాదపయీతి కో ను మన్దబుద్ధి బాలో తం ఏవం గాహాపేసి? పరిక్లేసన్తి అఞ్ఞమ్పి నానప్పకారం ఉపద్దవం. ఇదాని యం మారో ఆహ – ‘‘కో ను తం ఇదమాదపయీ’’తి, తం మద్దన్తీ – ‘‘న మం అన్ధబాలో ఆదపేసి, లోకే పన అగ్గపుగ్గలో సత్థా ధమ్మం దేసేసీ’’తి దస్సేతుం, బుద్ధోతిఆదిమాహ. తత్థ సచ్చే నివేసయీతి పరమత్థసచ్చే నిబ్బానే నివేసేసి. నిరోధం అప్పజానన్తాతి నిరోధసచ్చం అజానన్తా. ఛట్ఠం.

౭. ఉపచాలాసుత్తవణ్ణనా

౧౬౮. సత్తమే ఏన్తి మారవసం పునాతి పునప్పునం మరణమారకిలేసమారదేవపుత్తమారానం వసం ఆగచ్ఛన్తి. పధూపితోతి సన్తాపితో. అగతి యత్థ మారస్సాతి యత్థ తుయ్హం మారస్స అగతి. తత్థాతి తస్మిం నిబ్బానే. సత్తమం.

౮. సీసుపచాలాసుత్తవణ్ణనా

౧౬౯. అట్ఠమే సమణీ వియ దిస్ససీతి సమణిసదిసా దిస్ససి. కిమివ చరసి మోమూహాతి కిం కారణా మోమూహా వియ చరసి? ఇతో బహిద్ధాతి ఇమమ్హా సాసనా బహి. పాసం డేన్తీతి పాసణ్డా, సత్తానం చిత్తేసు దిట్ఠిపాసం ఖిపన్తీతి అత్థో. సాసనం పన పాసే మోచేతి, తస్మా పాసణ్డోతి న వుచ్చతి, ఇతో బహిద్ధాయేవ పాసణ్డా హోన్తి. పసీదన్తీతి సంసీదన్తి లగ్గన్తి.

ఇదాని ‘‘కం ను ఉద్దిస్స ముణ్డాసీ’’తి పఞ్హం కథేన్తీ అత్థి సక్యకులే జాతోతిఆదిమాహ. తత్థ సబ్బాభిభూతి సబ్బాని ఖన్ధాయతనధాతుభవయోనిగతిఆదీని అభిభవిత్వా ఠితో. మరణమారాదయో నుది నీహరీతి మారనుదో. సబ్బత్థమపరాజితోతి సబ్బేసు రాగాదీసు వా మారయుద్ధే వా అజితో. సబ్బత్థ ముత్తోతి సబ్బేసు ఖన్ధాదీసు ముత్తో. అసితోతి తణ్హాదిట్ఠినిస్సయేన అనిస్సితో. సబ్బకమ్మక్ఖయం పత్తోతి సబ్బకమ్మక్ఖయసఙ్ఖాతం అరహత్తం పత్తో. ఉపధిసఙ్ఖయేతి ఉపధిసఙ్ఖయసఙ్ఖాతే నిబ్బానే ఆరమ్మణతో విముత్తో. అట్ఠమం.

౯. సేలాసుత్తవణ్ణనా

౧౭౦. నవమే కేనిదం పకతన్తి కేన ఇదం కతం. బిమ్బన్తి అత్తభావం సన్ధాయ వదతి. అఘన్తి దుక్ఖపతిట్ఠానత్తా అత్తభావమేవ వదతి. హేతుభఙ్గాతి హేతునిరోధేన పచ్చయవేకల్లేన. నవమం.

౧౦. వజిరాసుత్తవణ్ణనా

౧౭౧. దసమే నయిధ సత్తుపలబ్భతీతి ఇమస్మిం సుద్ధసఙ్ఖారపుఞ్జే పరమత్థతో సత్తో నామ న ఉపలబ్భతి. ఖన్ధేసు సన్తేసూతి పఞ్చసు ఖన్ధేసు విజ్జమానేసు తేన తేనాకారేన వవత్థితేసు. సమ్ముతీతి సత్తోతి సమఞ్ఞామత్తమేవ హోతి. దుక్ఖన్తి పఞ్చక్ఖన్ధదుక్ఖం. నాఞ్ఞత్ర దుక్ఖాతి ఠపేత్వా దుక్ఖం అఞ్ఞో నేవ సమ్భోతి న నిరుజ్ఝతీతి. దసమం.

ఇతి సారత్థప్పకాసినియా

సంయుత్తనికాయ-అట్ఠకథాయ

భిక్ఖునీసంయుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.