౨. అనాథపిణ్డికవగ్గో

౧. చన్దిమససుత్తవణ్ణనా

౯౨. దుతియవగ్గస్స పఠమే కచ్ఛేవాతి కచ్ఛే వియ. కచ్ఛేతి పబ్బతకచ్ఛేపి నదీకచ్ఛేపి. ఏకోది నిపకాతి ఏకగ్గచిత్తా చేవ పఞ్ఞానేపక్కేన చ సమన్నాగతా. సతాతి సతిమన్తో. ఇదం వుత్తం హోతి – యే ఝానాని లభిత్వా ఏకోదీ నిపకా సతా విహరన్తి, తే అమకసే పబ్బతకచ్ఛే వా నదీకచ్ఛే వా మగా వియ సోత్థిం గమిస్సన్తీతి. పారన్తి నిబ్బానం. అమ్బుజోతి మచ్ఛో. రణఞ్జహాతి కిలేసఞ్జహా. యేపి ఝానాని లభిత్వా అప్పమత్తా కిలేసే జహన్తి, తే సుత్తజాలం భిన్దిత్వా మచ్ఛా వియ నిబ్బానం గమిస్సన్తీతి వుత్తం హోతి. పఠమం.

౨. వేణ్డుసుత్తవణ్ణనా

౯౩. దుతియే వేణ్డూతి తస్స దేవపుత్తస్స నామం. పయిరుపాసియాతి పరిరుపాసిత్వా. అనుసిక్ఖరేతి సిక్ఖన్తి. సిట్ఠిపదేతి అనుసిట్ఠిపదే. కాలే తే అప్పమజ్జన్తాతి కాలే తే అప్పమాదం కరోన్తా. దుతియం.

౩. దీఘలట్ఠిసుత్తవణ్ణనా

౯౪. తతియే దీఘలట్ఠీతి దేవలోకే సబ్బే సమప్పమాణా తిగావుతికావ హోన్తి, మనుస్సలోకే పనస్స దీఘత్తభావతాయ ఏవంనామం అహోసి. సో పుఞ్ఞాని కత్వా దేవలోకే నిబ్బత్తోపి తథేవ పఞ్ఞాయి. తతియం.

౪. నన్దనసుత్తవణ్ణనా

౯౫. చతుత్థే గోతమాతి భగవన్తం గోత్తేన ఆలపతి. అనావటన్తి తథాగతస్స హి సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణం పేసేన్తస్స రుక్ఖో వా పబ్బతో వా ఆవరితుం సమత్థో నామ నత్థి. తేనాహ ‘‘అనావట’’న్తి. ఇతి తథాగతం థోమేత్వా దేవలోకే అభిసఙ్ఖతపఞ్హం పుచ్ఛన్తో కథంవిధన్తిఆదిమాహ. తత్థ దుక్ఖమతిచ్చ ఇరియతీతి దుక్ఖం అతిక్కమిత్వా విహరతి. సీలవాతి లోకియలోకుత్తరేన సీలేన సమన్నాగతో ఖీణాసవో. పఞ్ఞాదయోపి మిస్సకాయేవ వేదితబ్బా. పూజయన్తీతి గన్ధపుప్ఫాదీహి పూజేన్తి. చతుత్థం.

౫-౬. చన్దనసుత్తాదివణ్ణనా

౯౬. పఞ్చమే అప్పతిట్ఠే అనాలమ్బేతి హేట్ఠా అపతిట్ఠే ఉపరి అనాలమ్బనే. సుసమాహితోతి అప్పనాయపి ఉపచారేనపి సుట్ఠు సమాహితో. పహితత్తోతి పేసితత్తో. నన్దీరాగపరిక్ఖీణోతి పరిక్ఖీణనన్దీరాగో. నన్దీరాగో నామ తయో కమ్మాభిసఙ్ఖారా. ఇతి ఇమాయ గాథాయ కామసఞ్ఞాగహణేన పఞ్చోరమ్భాగియసంయోజనాని, రూపసంయోజనగహణేన పఞ్చ ఉద్ధమ్భాగియసంయోజనాని, నన్దీరాగేన తయో కమ్మాభిసఙ్ఖారా గహితా. ఏవం యస్స దస సంయోజనాని తయో చ కమ్మాభిసఙ్ఖారా పహీనా, సో గమ్భీరే మహోఘే న సీదతీతి. కామసఞ్ఞాయ వా కామభవో, రూపసంయోజనేన రూపభవో గహితో, తేసం గహణేన అరూపభవో గహితోవ, నన్దీరాగేన తయో కమ్మాభిసఙ్ఖారా గహితాతి ఏవం యస్స తీసు భవేసు తయో సఙ్ఖారా నత్థి, సో గమ్భీరే న సీదతీతిపి దస్సేతి. పఞ్చమం.

౯౭. ఛట్ఠం వుత్తత్థమేవ. ఛట్ఠం.

౭. సుబ్రహ్మసుత్తవణ్ణనా

౯౮. సత్తమే సుబ్రహ్మాతి సో కిర దేవపుత్తో అచ్ఛరాసఙ్ఘపరివుతో నన్దనకీళికం గన్త్వా పారిచ్ఛత్తకమూలే పఞ్ఞత్తాసనే నిసీది. తం పఞ్చసతా దేవధీతరో పరివారేత్వా నిసిన్నా, పఞ్చసతా రుక్ఖం అభిరుళ్హా. నను చ దేవతానం చిత్తవసేన యోజనసతికోపి రుక్ఖో ఓనమిత్వా హత్థం ఆగచ్ఛతి, కస్మా తా అభిరుళ్హాతి. ఖిడ్డాపసుతతాయ. అభిరుయ్హ పన మధురస్సరేన గాయిత్వా గాయిత్వా పుప్ఫాని పాతేన్తి, తాని గహేత్వా ఇతరా ఏకతోవణ్టికమాలాదివసేన గన్థేన్తి. అథ రుక్ఖం అభిరుళ్హా ఉపచ్ఛేదకకమ్మవసేన ఏకప్పహారేనేవ కాలం కత్వా అవీచిమ్హి నిబ్బత్తా మహాదుక్ఖం అనుభవన్తి.

అథ కాలే గచ్ఛన్తే దేవపుత్తో ‘‘ఇమాసం నేవ సద్దో సుయ్యతి, న పుప్ఫాని పాతేన్తి. కహం ను ఖో గతా’’తి? ఆవజ్జేన్తో నిరయే నిబ్బత్తభావం దిస్వా పియవత్థుకసోకేన రుప్పమానో చిన్తేసి – ‘‘ఏతా తావ యథాకమ్మేన గతా, మయ్హం ఆయుసఙ్ఖారో కిత్తకో’’తి. సో – ‘‘సత్తమే దివసే మయాపి అవసేసాహి పఞ్చసతాహి సద్ధిం కాలం కత్వా తత్థేవ నిబ్బత్తితబ్బ’’న్తి దిస్వా బలవతరేన సోకేన రుప్పి. సో – ‘‘ఇమం మయ్హం సోకం సదేవకే లోకే అఞ్ఞత్ర తథాగతా నిద్ధమితుం సమత్థో నామ నత్థీ’’తి చిన్తేత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా నిచ్చం ఉత్రస్తన్తి గాథమాహ.

తత్థ ఇదన్తి అత్తనో చిత్తం దస్సేతి. దుతియపదం పురిమస్సేవ వేవచనం. నిచ్చన్తి చ పదస్స దేవలోకే నిబ్బత్తకాలతో పట్ఠాయాతి అత్థో న గహేతబ్బో, సోకుప్పత్తికాలతో పన పట్ఠాయ నిచ్చన్తి వేదితబ్బం. అనుప్పన్నేసు కిచ్ఛేసూతి ఇతో సత్తాహచ్చయేన యాని దుక్ఖాని ఉప్పజ్జిస్సన్తి, తేసు. అథో ఉప్పతితేసు చాతి యాని పఞ్చసతానం అచ్ఛరానం నిరయే నిబ్బత్తానం దిట్ఠాని, తేసు చాతి ఏవం ఇమేసు ఉప్పన్నానుప్పన్నేసు దుక్ఖేసు నిచ్చం మమ ఉత్రస్తం చిత్తం, అబ్భన్తరే డయ్హమానో వియ హోమి భగవాతి దస్సేతి.

నాఞ్ఞత్ర బోజ్ఝా తపసాతి బోజ్ఝఙ్గభావనఞ్చ తపోగుణఞ్చ అఞ్ఞత్ర ముఞ్చిత్వా సోత్థిం న పస్సామీతి అత్థో. సబ్బనిస్సగ్గాతి నిబ్బానతో. ఏత్థ కిఞ్చాపి బోజ్ఝఙ్గభావనా పఠమం గహితా, ఇన్ద్రియసంవరో పచ్ఛా, అత్థతో పన ఇన్ద్రియసంవరోవ పఠమం వేదితబ్బో. ఇన్దియసంవరే హి గహితే చతుపారిసుద్ధిసీలం గహితం హోతి. తస్మిం పతిట్ఠితో భిక్ఖు నిస్సయముత్తకో ధుతఙ్గసఙ్ఖాతం తపోగుణం సమాదాయ అరఞ్ఞం పవిసిత్వా కమ్మట్ఠానం భావేన్తో సహ విపస్సనాయ బోజ్ఝఙ్గే భావేతి. తస్స అరియమగ్గో యం నిబ్బానం ఆరమ్మణం కత్వా ఉప్పజ్జతి, సో ‘‘సబ్బనిస్సగ్గో’’తి భగవా చతుసచ్చవసేన దేసనం వినివత్తేసి. దేవపుత్తో దేసనాపరియోసానే సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహీతి. సత్తమం.

౮-౧౦. కకుధసుత్తాదివణ్ణనా

౯౯. అట్ఠమే కకుధో దేవపుత్తోతి అయం కిర కోలనగరే మహామోగ్గల్లానత్థేరస్స ఉపట్ఠాకపుత్తో దహరకాలేయేవ థేరస్స సన్తికే వసన్తో ఝానం నిబ్బత్తేత్వా కాలఙ్కతో, బ్రహ్మలోకే ఉప్పజ్జి. తత్రాపి నం కకుధో బ్రహ్మాత్వేవ సఞ్జానన్తి. నన్దసీతి తుస్ససి. కిం లద్ధాతి తుట్ఠి నామ కిఞ్చి మనాపం లభిత్వా హోతి, తస్మా ఏవమాహ. కిం జీయిత్థాతి యస్స హి కిఞ్చి మనాపం చీవరాదివత్థు జిణ్ణం హోతి, సో సోచతి, తస్మా ఏవమాహ. అరతీ నాభికీరతీతి ఉక్కణ్ఠితా నాభిభవతి. అఘజాతస్సాతి దుక్ఖజాతస్స, వట్టదుక్ఖే ఠితస్సాతి అత్థో. నన్దీజాతస్సాతి జాతతణ్హస్స. అఘన్తి ఏవరూపస్స హి వట్టదుక్ఖం ఆగతమేవ హోతి. ‘‘దుక్ఖీ సుఖం పత్థయతీ’’తి హి వుత్తం. ఇతి అఘజాతస్స నన్దీ హోతి, సుఖవిపరిణామేన దుక్ఖం ఆగతమేవాతి నన్దీజాతస్స అఘం హోతి. అట్ఠమం.

౧౦౦. నవమం వుత్తత్థమేవ. నవమం.

౧౦౧. దసమే ఆనన్దత్థేరస్స అనుమానబుద్ధియా ఆనుభావప్పకాసనత్థం అఞ్ఞతరోతి ఆహ. దసమం.

దుతియో వగ్గో.