౧౧. సక్కసంయుత్తం

౧. పఠమవగ్గో

౧. సువీరసుత్తవణ్ణనా

౨౪౭. సక్కసంయుత్తస్స పఠమే అభియంసూతి కదా అభియంసు? యదా బలవన్తో అహేసుం, తదా. తత్రాయం అనుపుబ్బికథా – సక్కో కిర మగధరట్ఠే మచలగామకే మఘో నామ మాణవో హుత్వా తేత్తింస పురిసే గహేత్వా కల్యాణకమ్మం కరోన్తో సత్త వతపదాని పూరేత్వా తత్థ కాలఙ్కతో దేవలోకే నిబ్బత్తి. తం బలవకమ్మానుభావేన సపరిసం సేసదేవతా దసహి ఠానేహి అధిగణ్హన్తం దిస్వా ‘‘ఆగన్తుకదేవపుత్తా ఆగతా’’తి నేవాసికా గన్ధపానం సజ్జయింసు. సక్కో సకపరిసాయ సఞ్ఞం అదాసి – ‘‘మారిసా మా గన్ధపానం పివిత్థ, పివనాకారమత్తమేవ దస్సేథా’’తి. తే తత్థ అకంసు. నేవాసికదేవతా సువణ్ణసరకేహి ఉపనీతం గన్ధపానం యావదత్థం పివిత్వా మత్తా తత్థ తత్థ సువణ్ణపథవియం పతిత్వా సయింసు. సక్కో ‘‘గణ్హథ పుత్తహతాయ పుత్తే’’తి తే పాదేసు గహేత్వా సినేరుపాదే ఖిపాపేసి. సక్కస్స పుఞ్ఞతేజేన తదనువత్తకాపి సబ్బే తత్థేవ పతింసు. తే సినేరువేమజ్ఝకాలే సఞ్ఞం లభిత్వా, ‘‘తాతా న సురం పివిమ్హ, న సురం పివిమ్హా’’తి ఆహంసు. తతో పట్ఠాయ అసురా నామ జాతా. అథ నేసం కమ్మపచ్చయఉతుసముట్ఠానం సినేరుస్స హేట్ఠిమతలే దసయోజనసహస్సం అసురభవనం నిబ్బత్తి. సక్కో తేసం నివత్తేత్వా అనాగమనత్థాయ ఆరక్ఖం ఠపేసి, యం సన్ధాయ వుత్తం –

‘‘అన్తరా ద్విన్నం అయుజ్ఝపురానం,

పఞ్చవిధా ఠపితా అభిరక్ఖా;

ఉదకం కరోటి-పయస్స చ హారీ,

మదనయుతా చతురో చ మహత్థా’’తి.

ద్వే నగరాని హి యుద్ధేన గహేతుం అసక్కుణేయ్యతాయ అయుజ్ఝపురాని నామ జాతాని దేవనగరఞ్చ అసురనగరఞ్చ. యదా హి అసురా బలవన్తో హోన్తి, అథ దేవేహి పలాయిత్వా దేవనగరం పవిసిత్వా ద్వారే పిదహితే అసురానం సతసహస్సమ్పి కిఞ్చి కాతుం న సక్కోతి. యదా దేవా బలవన్తో హోన్తి, అథాసురేహి పలాయిత్వా అసురనగరస్స ద్వారే పిదహితే సక్కానం సతసహస్సమ్పి కిఞ్చి కాతుం న సక్కోతి. ఇతి ఇమాని ద్వే నగరాని అయుజ్ఝపురాని నామ. నేసం అన్తరా ఏతేసు ఉదకాదీసు పఞ్చసు ఠానేసు సక్కేన ఆరక్ఖా ఠపితా. తత్థ ఉదకసద్దేన నాగా గహితా. తే హి ఉదకే బలవన్తో హోన్తి. తస్మా సినేరుస్స పఠమాలిన్దే తేసం ఆరక్ఖా. కరోటిసద్దేన సుపణ్ణా గహితా. తేసం కిర కరోటి నామ పానభోజనం, తేన తం నామం లభింసు. దుతియాలిన్దే తేసం ఆరక్ఖా. పయస్సహారీసద్దేన కుమ్భణ్డా గహితా. దానవరక్ఖసా కిర తే. తతియాలిన్దే తేసం ఆరక్ఖా. మదనయుతసద్దేన యక్ఖా గహితా. విసమచారినో కిరతే యుజ్ఝసోణ్డా. చతుత్థాలిన్దే తేసం ఆరక్ఖా. చతురో చ మహన్తాతి చత్తారో మహారాజానో వుత్తా. పఞ్చమాలిన్దే తేసం ఆరక్ఖా. తస్మా యది అసురా కుపితావిలచిత్తా దేవపురం ఉపయన్తి యుద్ధేసూ, యం గిరినో పఠమం పరిభణ్డం, తం ఉరగా పటిబాహన్తి ఏవం సేసేసు సేసా.

తే పన అసురా ఆయువణ్ణరసఇస్సరియసమ్పత్తీహి తావతింససదిసావ. తస్మా అన్తరా అత్తానం అజానిత్వా పాటలియా పుప్ఫితాయ, ‘‘న ఇదం దేవనగరం, తత్థ పారిచ్ఛత్తకో పుప్ఫతి, ఇధ పన చిత్తపాటలీ, జరసక్కేనామ్హాకం సురం పాయేత్వా వఞ్చితా, దేవనగరఞ్చ నో గహితం, గచ్ఛామ తేన సద్ధిం యుజ్ఝిస్సామా’’తి హత్థిఅస్సరథే ఆరుయ్హ సువణ్ణరజతమణిఫలకాని గహేత్వా, యుద్ధసజ్జా హుత్వా, అసురభేరియో వాదేన్తా మహాసముద్దే ఉదకం ద్విధా భేత్వా ఉట్ఠహన్తి. తే దేవే వుట్ఠే వమ్మికమక్ఖికా వమ్మికం వియ సినేరుం అభిరుహితు ఆరభన్తి. అథ నేసం పఠమం నాగేహి సద్ధిం యుద్ధం హోతి. తస్మిం ఖో పన యుద్ధే న కస్సచి ఛవి వా చమ్మం వా ఛిజ్జతి, న లోహితం ఉప్పజ్జతి, కేవలం కుమారకానం దారుమేణ్డకయుద్ధం వియ అఞ్ఞమఞ్ఞం సన్తాసనమత్తమేవ హోతి. కోటిసతాపి కోటిసహస్సాపి నాగా తేహి సద్ధిం యుజ్ఝిత్వా తే అసురపురంయేవ పవేసేత్వా నివత్తన్తి.

యదా పన అసురా బలవన్తో హోన్తి, అథ నాగా ఓసక్కిత్వా దుతియే ఆలిన్దే సుపణ్ణేహి సద్ధిం ఏకతోవ హుత్వా యుజ్ఝన్తి. ఏస నయో సుపణ్ణాదీసూపి. యదా పన తాని పఞ్చపి ఠానాని అసురా మద్దన్తి, తదా ఏకతో సమ్పిణ్డితానిపి పఞ్చ బలాని ఓసక్కన్తి. అథ చత్తారో మహారాజానో గన్త్వా సక్కస్స తం పవత్తిం ఆరోచేన్తి. సక్కో తేసం వచనం సుత్వా దియడ్ఢయోజనసతికం వేజయన్తరథం ఆరుయ్హ సయం వా నిక్ఖమతి, ఏకం వా పుత్తం పేసేతి. ఇమస్మిం పన కాలే పుత్తం పేసేతుకామో, తాత సువీరాతిఆదిమాహ.

ఏవం భద్దన్తవాతి ఖోతి ఏవం హోతు భద్దం తవ ఇతి ఖో. పమాదం ఆపాదేసీతి పమాదం అకాసి. అచ్ఛరాసఙ్ఘపరివుతో సట్ఠియోజనం విత్థారేన సువణ్ణమహావీథిం ఓతరిత్వా నక్ఖత్తం కీళన్తో నన్దనవనాదీసు విచరతీతి అత్థో.

అనుట్ఠహన్తి అనుట్ఠహన్తో. అవాయామన్తి అవాయమన్తో. అలస్వస్సాతి అలసో అస్స. న చ కిచ్చాని కారయేతి కిఞ్చి కిచ్చం నామ న కరేయ్య. సబ్బకామసమిద్ధస్సాతి సబ్బకామేహి సమిద్ధో అస్స. తం మే, సక్క, వరం దిసాతి, సక్క దేవసేట్ఠ, తం మే వరం ఉత్తమం ఠానం ఓకాసం దిసం ఆచిక్ఖ కథేహీతి వదతి. నిబ్బానస్స హి సో మగ్గోతి కమ్మం అకత్వా జీవితట్ఠానం నామ నిబ్బానస్స మగ్గో. పఠమం.

౨. సుసీమసుత్తవణ్ణనా

౨౪౮. దుతియే సుసీమన్తి అత్తనో పుత్తసహస్సస్స అన్తరే ఏవంనామకం ఏకం పుత్తమేవ. దుతియం.

౩. ధజగ్గసుత్తవణ్ణనా

౨౪౯. తతియే సముపబ్యూళ్హోతి సమ్పిణ్డితో రాసిభూతో. ధజగ్గంఉల్లోకేయ్యథాతి సక్కస్స కిర దియడ్ఢయోజనసతాయామో రథో. తస్స హి పచ్ఛిమన్తో పణ్ణాసయోజనో, మజ్ఝే రథపఞ్జరో పణ్ణాసయోజనో, రథసన్ధితో యావ రథసీసా పణ్ణాసయోజనాని. తదేవ పమాణం దిగుణం కత్వా తియోజనసతాయామోతిపి వదన్తియేవ. తస్మిం యోజనికపల్లఙ్కో అత్థతో, తియోజనికం సేతచ్ఛత్తం మత్థకే ఠపితం, ఏకస్మింయేవ యుగే సహస్సఆజఞ్ఞా యుత్తా, సేసాలఙ్కారస్స పమాణం నత్థి. ధజో పనస్స అడ్ఢతియాని యోజనసతాని ఉగ్గతో, యస్స వాతాహతస్స పఞ్చఙ్గికతూరియస్సేవ సద్దో నిచ్ఛరతి, తం ఉల్లోకేయ్యాథాతి వదతి. కస్మా? తం పస్సన్తానఞ్హి రాజా నో ఆగన్త్వా పరిసపరియన్తే నిఖాతథమ్భో వియ ఠితో, కస్స మయం భాయామాతి భయం న హోతి. పజాపతిస్సాతి సో కిర సక్కేన సమానవణ్ణో సమానాయుకో దుతియం ఆసనం లభతి. తథా వరుణో ఈసానో చ. వరుణో పన తతియం ఆసనం లభతి, ఈసానో చతుత్థం. పలాయీతి అసురేహి పరాజితో తస్మిం రథే ఠితో అప్పమత్తకమ్పి రజధజం దిస్వా పలాయనధమ్మో.

ఇతిపి సో భగవాతిఆదీని విసుద్ధిమగ్గే విత్థారితానేవ. ఇదమవోచాతి ఇదం ధజగ్గపరిత్తం నామ భగవా అవోచ, యస్స ఆణాఖేత్తే కోటిసతసహస్సచక్కవాళే ఆనుభావో వత్తతి. ఇదం ఆవజ్జేత్వా హి యక్ఖభయచోరభయాదీహి దుక్ఖేహి ముత్తానం అన్తో నత్థి. తిట్ఠతు అఞ్ఞదుక్ఖవూపసమో, ఇదం ఆవజ్జమానో హి పసన్నచిత్తో ఆకాసేపి పతిట్ఠం లభతి.

తత్రిదం వత్థు – దీఘవాపిచేతియమ్హి కిర సుధాకమ్మే కయిరమానే ఏకో దహరో ముద్ధవేదికాపాదతో పతిత్వా చేతియకుచ్ఛియా భస్సతి. హేట్ఠా ఠితో భిక్ఖుసఙ్ఘో ‘‘ధజగ్గపరిత్తం, ఆవుసో, ఆవజ్జాహీ’’తి ఆహ. సో మరణభయేన తజ్జితో ‘‘ధజగ్గపరిత్తం మం రక్ఖతూ’’తి ఆహ. తావదేవస్స చేతియకుచ్ఛితో ద్వే ఇట్ఠకా నిక్ఖమిత్వా సోపానం హుత్వా అట్ఠంసు, ఉపరిట్ఠితో వల్లినిస్సేణిం ఓతారేసుం. తస్మిం నిస్సేణియం ఠితే ఇట్ఠకా యథాట్ఠానేయేవ అట్ఠంసు. తతియం.

౪. వేపచిత్తిసుత్తవణ్ణనా

౨౫౦. చతుత్థే వేపచిత్తీతి సో కిర అసురానం సబ్బజేట్ఠకో. యేనాతి నిపాతమత్తం నన్తి చ. కణ్ఠపఞ్చమేహీతి ద్వీసు హత్థేసు పాదేసు కణ్ఠే చాతి ఏవం పఞ్చహి బన్ధనేహి. తాని పన నళినసుత్తం వియ మక్కటకసుత్తం వియ చ చక్ఖుస్సాపాథం ఆగచ్ఛన్తి, ఇరియాపథం రుజ్ఝన్తి. తేహి పన చిత్తేనేవ బజ్ఝతి, చిత్తేనేవ ముచ్చతి. అక్కోసతీతి చోరోసి బాలోసి మూళ్హోసి థేనోసి ఓట్ఠోసి గోణోసి గద్రభోసి నేరయికోసి తిరచ్ఛానగతోసి, నత్థి తుయ్హం సుగతి, దుగ్గతియేవ తుయ్హం పాటికఙ్ఖాతి ఇమేహి దసహి అక్కోసవత్థూహి అక్కోసతి. పరిభాసతీతి, జరసక్క, న త్వం సబ్బకాలం జినిస్ససి, యదా అసురానం జయో భవిస్సతి, తదా తమ్పి ఏవం బన్ధిత్వా అసురభవనస్స ద్వారే నిపజ్జాపేత్వా పోథాపేస్సామీతి ఆదీని వత్వా తజ్జేతి. సక్కో విజితవిజయో న తం మనసి కరోతి, మహాపటిగ్గహణం పనస్స మత్థకే విధునన్తో సుధమ్మదేవసభం పవిసతి చేవ నిక్ఖమతి చ. అజ్ఝభాసీతి ‘‘కిం ను ఖో ఏస సక్కో ఇమాని ఫరుసవచనాని భయేన తితిక్ఖతి, ఉదాహు అధివాసనఖన్తియా సమన్నాగతత్తా’’తి? వీమంసన్తో అభాసి.

దుబ్బల్యా నోతి దుబ్బలభావేన ను. పటిసంయుజేతి పటిసంయుజేయ్య పటిప్ఫరేయ్య. పభిజ్జేయ్యున్తి విరజ్జేయ్యుం. పకుజ్ఝేయ్యున్తిపి పాఠో. పరన్తి పచ్చత్థికం. యో సతో ఉపసమ్మతీతి యో సతిమా హుత్వా ఉపసమ్మతి, తస్స ఉపసమంయేవాహం బాలస్స పటిసేధనం మఞ్ఞేతి అత్థో. యదా నం మఞ్ఞతీతి యస్మా తం మఞ్ఞతి. అజ్ఝారుహతీతి అజ్ఝోత్థరతి. గోవ భియ్యో పలాయినన్తి యథా గోయుద్ధే తావదేవ ద్వే గావో యుజ్ఝన్తే గోగణో ఓలోకేన్తో తిట్ఠతి, యదా పన ఏకో పలాయతి, అథ నం పలాయన్తం సబ్బో గోగణో భియ్యో అజ్ఝోత్థరతి. ఏవం దుమ్మేధో ఖమన్తం భియ్యో అజ్ఝోత్థరతీతి అత్థో.

సదత్థపరమాతి సకత్థపరమా. ఖన్త్యా భియ్యో న విజ్జతీతి తేసు సకఅత్థపరమేసు అత్థేసు ఖన్తితో ఉత్తరితరో అఞ్ఞో అత్థో న విజ్జతి. తమాహు పరమం ఖన్తిన్తి యో బలవా తితిక్ఖతి, తస్స తం ఖన్తిం పరమం ఆహు. బాలబలం నామ అఞ్ఞాణబలం. తం యస్స బలం, అబలమేవ తం బలన్తి ఆహు కథేన్తీతి దీపేతి. ధమ్మగుత్తస్సాతి ధమ్మేన రక్ఖితస్స, ధమ్మం వా రక్ఖన్తస్స. పటివత్తాతి పటిప్ఫరిత్వా వత్తా, పటిప్ఫరిత్వా వా బాలబలన్తి వదేయ్యాపి, ధమ్మట్ఠం పన చాలేతుం సమత్థో నామ నత్థి. తస్సేవ తేన పాపియోతి తేన కోధేన తస్సేవ పుగ్గలస్స పాపం. కతరస్స? యో కుద్ధం పటికుజ్ఝతి. తికిచ్ఛన్తానన్తి ఏకవచనే బహువచనం, తికిచ్ఛన్తన్తి అత్థో. జనా మఞ్ఞన్తీతి ఏవరూపం అత్తనో చ పరస్స చాతి ఉభిన్నం అత్థం తికిచ్ఛన్తం నిప్ఫాదేన్తం పుగ్గలం ‘‘అన్ధబాలో అయ’’న్తి అన్ధబాలపుథుజ్జనావ ఏవం మఞ్ఞన్తి. ధమ్మస్స అకోవిదాతి చతుసచ్చధమ్మే అఛేకా. ఇధాతి ఇమస్మిం సాసనే. ఖోతి నిపాతమత్తం. చతుత్థం.

౫. సుభాసితజయసుత్తవణ్ణనా

౨౫౧. పఞ్చమే అసురిన్దం ఏతదవోచాతి ఛేకతాయ ఏతం అవోచ. ఏవం కిరస్స అహోసి ‘‘పరస్స నామ గాహం మోచేత్వా పఠమం వత్తుం గరు. పరస్స వచనం అనుగన్త్వా పన పచ్ఛా సుఖం వత్తు’’న్తి. పుబ్బదేవాతి దేవలోకే చిరనివాసినో పుబ్బసామికా, తుమ్హాకం తావ పవేణిఆగతం భణథాతి. అదణ్డావచరాతి దణ్డావచరణరహితా, దణ్డం వా సత్థం వా గహేతబ్బన్తి ఏవమేత్థ నత్థీతి అత్థో. పఞ్చమం.

౬. కులావకసుత్తవణ్ణనా

౨౫౨. ఛట్ఠే అజ్ఝభాసీతి తస్స కిర సిమ్బలివనాభిముఖస్స జాతస్స రథసద్దో చ ఆజానీయసద్దో ధజసద్దో చ సమన్తా అసనిపాతసద్దో వియ అహోసి. తం సుత్వా సిమ్బలివనే బలవసుపణ్ణా పలాయింసు, జరాజిణ్ణా చేవ రోగదుబ్బలా చ అసఞ్జాతపక్ఖపోతకా చ పలాయితుం అసక్కోన్తా, మరణభయేన తజ్జితా ఏకప్పహారేనేవ మహావిరవం విరవింసు. సక్కో తం సుత్వా ‘‘కస్స సద్దో, తాతా’’తి? మాతలిం పుచ్ఛి. రథసద్దం, తే దేవ, సుత్వా సుపణ్ణా పలాయితుం అసక్కోన్తా విరవన్తీతి. తం సుత్వా కరుణాసమావజ్జితహదయో అభాసి. ఈసాముఖేనాతి రథస్స ఈసాముఖేన. యథా కులావకే ఈసాముఖం న సఞ్చుణ్ణేతి, ఏవం ఇమినా ఈసాముఖేన తే పరివజ్జయ. సో హి రథో పుఞ్ఞపచ్చయనిబ్బత్తో చక్కవాళపబ్బతేపి సినేరుమ్హిపి సమ్ముఖీభూతే వినివిజ్ఝిత్వావ గచ్ఛతి న సజ్జతి, ఆకాసగతసదిసేనేవ గచ్ఛతి. సచే తేన సిమ్బలివనేన గతో భవేయ్య, యథా మహాసకటే కదలివనమజ్ఝేన వా ఏరణ్డవనమజ్ఝేన వా గచ్ఛన్తే సబ్బవనం విభగ్గం నిమ్మథితం హోతి, ఏవం తమ్పి సిమ్బలివనం భవేయ్య. ఛట్ఠం.

౭. నదుబ్భియసుత్తవణ్ణనా

౨౫౩. సత్తమే ఉపసఙ్కమీతి ‘‘అయం సక్కో ‘యోపి మే అస్స సుపచ్చత్థికో, తస్స పాహం న దుబ్భేయ్య’న్తి చిన్తేతి, మయా తస్స పచ్చత్థికతరో నామ నత్థి, వీమంసిస్సామి తావ నం, కిం ను ఖో మం పస్సిత్వా దుబ్భతి, న దుబ్భతీ’’తి చిన్తేత్వా ఉపసఙ్కమి. తిట్ఠ వేపచిత్తి గహితోసీతి వేపచిత్తి, ఏత్థేవ తిట్ఠ, గహితో త్వం మయాతి వదతి. సహ వచనేనేవస్స సో కణ్ఠపఞ్చమేహి బన్ధనేహి బద్ధోవ అహోసి. సపస్సు చ మేతి మయి అదుబ్భత్థాయ సపథం కరోహీతి వదతి. యం ముసాభణతో పాపన్తి ఇమస్మిం కప్పే పఠమకప్పికేసు చేతియరఞ్ఞో పాపం సన్ధాయాహ. అరియూపవాదినోతి కోకలికస్స వియ పాపం. మిత్తద్దునో చ యం పాపన్తి మహాకపిజాతకే మహాసత్తే దుట్ఠచిత్తస్స పాపం. అకతఞ్ఞునోతి దేవదత్తసదిసస్స అకతఞ్ఞునో పాపం. ఇమాని కిర ఇమస్మిం కప్పే చత్తారి మహాపాపాని. సత్తమం.

౮. వేరోచనఅసురిన్దసుత్తవణ్ణనా

౨౫౪. అట్ఠమే అట్ఠంసూతి ద్వారపాలరూపకాని వియ ఠితా. నిప్ఫదాతి నిప్ఫత్తి, యావ అత్థో నిప్ఫజ్జతి, తావ వాయమేథేవాతి వదతి. దుతియగాథా సక్కస్స. తత్థ ఖన్త్యా భియ్యోతి నిప్ఫన్నసోభనేసు అత్థేసు ఖన్తితో ఉత్తరితరో అత్థో నామ నత్థి. అత్థజాతాతి కిచ్చజాతా. సోణసిఙ్గాలాదయోపి హి ఉపాదాయ అకిచ్చజాతో సత్తో నామ నత్థి. ఇతో ఏత్తో గమనమత్తమ్పి కిచ్చమేవ హోతి. సంయోగపరమా త్వేవ, సమ్భోగా సబ్బపాణినన్తి పారివాసికఓదనాదీని హి అసమ్భోగారహాని హోన్తి, తాని పున ఉణ్హాపేత్వా భజ్జిత్వా సప్పిమధుఫాణితాదీహి సంయోజితాని సమ్భోగారహాని హోన్తి. తేనాహ ‘‘సంయోగపరమా త్వేవ, సమ్భోగా సబ్బపాణిన’’న్తి. నిప్ఫన్నసోభనో అత్థోతి ఇమే అత్థా నామ నిప్ఫన్నావ సోభన్తి. పున చతుత్థగాథా సక్కస్స. తత్థాపి వుత్తనయేనేవ అత్థో వేదితబ్బో. అట్ఠమం.

౯. అరఞ్ఞాయతనఇసిసుత్తవణ్ణనా

౨౫౫. నవమే పణ్ణకుటీసు సమ్మన్తీతి హిమవన్తపదేసే రమణీయే అరఞ్ఞాయతనే రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానచఙ్కమనాదీహి సమ్పన్నాసు పణ్ణసాలాసు వసన్తి. సక్కో చ దేవానమిన్దో వేపచిత్తి చాతి ఇమే ద్వే జనా జామాతికససురా కాలేన కలహం కరోన్తి, కాలేన ఏకతో చరన్తి, ఇమస్మిం పన కాలే ఏకతో చరన్తి. పటలియోతి గణఙ్గణూపాహనా. ఖగ్గం ఓలగ్గేత్వాతి ఖగ్గం అంసే ఓలగ్గేత్వా. ఛత్తేనాతి దిబ్బసేతచ్ఛత్తేన మత్థకే ధారయమానేన. అపబ్యామతో కరిత్వాతి బ్యామతో అకత్వా. చిరదిక్ఖితానన్తి చిరసమాదిణ్ణవతానం. ఇతో పటిక్కమ్మాతి ‘‘ఇతో పక్కమ పరివజ్జయ, మా ఉపరివాతే తిట్ఠా’’తి వదన్తి. న హేత్థ దేవాతి ఏతస్మిం సీలవన్తానం గన్ధే దేవా న పటిక్కూలసఞ్ఞినో, ఇట్ఠకన్తమనాపసఞ్ఞినోయేవాతి దీపేతి. నవమం.

౧౦. సముద్దకసుత్తవణ్ణనా

౨౫౬. దసమే సముద్దతీరే పణ్ణకుటీసూతి చక్కవాళమహాసముద్దపిట్ఠియం రజతపట్టవణ్ణే వాలుకపుళినే వుత్తప్పకారాసు పణ్ణసాలాసు వసన్తి. సియాపి నోతి సియాపి అమ్హాకం. అభయదక్ఖిణం యాచేయ్యామాతి అభయదానం యాచేయ్యామ. యేభుయ్యేన కిర దేవాసురసఙ్గామో మహాసముద్దపిట్ఠే హోతి. అసురానం న సబ్బకాలం జయో హోతి, బహువారే పరాజయోవ హోతి. తే దేవేహి పరాజితా పలాయన్తా ఇసీనం అస్సమపదేన గచ్ఛన్తా ‘‘సక్కో ఇమేహి సద్ధిం మన్తేత్వా అమ్హే నాసేతి, గణ్హథ పుత్తహతాయ పుత్తే’’తి కుపితా అస్సమపదే పానీయఘటచఙ్కమనసాలాదీని విద్ధంసేన్తి. ఇసయో అరఞ్ఞతో ఫలాఫలం ఆదాయ ఆగతా నం దిస్వా పున దుక్ఖేన పటిపాకతికం కరోన్తి. తేపి పునప్పునం తథేవ వినాసేన్తి. తస్మా ‘‘ఇదాని తేసం సఙ్గామో పచ్చుపట్ఠితో’’తి సుత్వా ఏవం చిన్తయింసు.

కామంకరోతి ఇచ్ఛితకరో. భయస్స అభయస్స వాతి భయం వా అభయం వా. ఇదం వుత్తం హోతి – సచే త్వం అభయం దాతుకామో, అభయం దాతుం పహోసి. సచే భయం దాతుకామో. భయం దాతుం పహోసి. అమ్హాకం పన అభయదానం దేహీతి. దుట్ఠానన్తి విరుద్ధానం. పవుత్తన్తి ఖేత్తే పతిట్ఠాపితం.

తిక్ఖత్తుం ఉబ్బిజ్జీతి సాయమాసభత్తం భుఞ్జిత్వా సయనం అభిరుయ్హ నిపన్నో నిద్దాయ ఓక్కన్తమత్తాయ సమన్తా ఠత్వా సత్తిసతేన పహటో వియ విరవన్తో ఉట్ఠహతి, దసయోజనసహస్సం అసురభవనం ‘‘కిమిద’’న్తి సఙ్ఖోభం ఆపజ్జతి. అథ నం ఆగన్త్వా ‘‘కిమిద’’న్తి పుచ్ఛన్తి. సో ‘‘న కిఞ్చీ’’తి వదతి. దుతియయామాదీసుపి ఏసేవ నయో. ఇతి అసురానం ‘‘మా భాయి, మహారాజా’’తి తం అస్సాసేన్తానంయేవ అరుణం ఉగ్గచ్ఛతి. ఏవమస్స తతో పట్ఠాయ గేలఞ్ఞజాతం చిత్తం వేపతి. తేనేవ చస్స ‘‘వేపచిత్తీ’’తి అపరం నామం ఉదపాదీతి. దసమం.

పఠమో వగ్గో.

౨. దుతియవగ్గో

౧. వతపదసుత్తవణ్ణనా

౨౫౭. దుతియవగ్గస్స పఠమే వతపదానీతి వతకోట్ఠాసాని. సమత్తానీతి పరిపుణ్ణాని. సమాదిన్నానీతి గహితాని. కులే జేట్ఠాపచాయీతి కులజేట్ఠకానం మహాపితా మహామాతా చూళపితా చూళమాతా మాతులో మాతులానీతిఆదీనం అపచితికారకో. సణ్హవాచోతి పియముదుమధురవాచో. ముత్తచాగోతి విస్సట్ఠచాగో. పయతపాణీతి దేయ్యధమ్మదానత్థాయ సదా ధోతహత్థో. వోస్సగ్గరతోతి వోస్సజ్జనే రతో. యాచయోగోతి పరేహి యాచితబ్బారహో, యాచయోగోతి వా యాచయోగేనేవ యుత్తో. దానసంవిభాగరతోతి దానే చ సంవిభాగే చ రతో. పఠమం.

౨. సక్కనామసుత్తవణ్ణనా

౨౫౮. దుతియే మనుస్సభూతోతి మగధరట్ఠే మచలగామే మనుస్సభూతో. ఆవసథం అదాసీతి చతుమహాపథే మహాజనస్స ఆవసథం కారేత్వా అదాసి. సహస్సమ్పి అత్థానన్తి సహస్సమ్పి కారణానం, జనసహస్సేన వా వచనసహస్సేన వా ఓసారితే ‘‘అయం ఇమస్స అత్థో, అయం ఇమస్స అత్థో’’తి ఏకపదే ఠితోవ వినిచ్ఛినతి. దుతియం.

౩. మహాలిసుత్తవణ్ణనా

౨౫౯. తతియే ఉపసఙ్కమీతి ‘‘సక్కో దేవరాజాతి కథేన్తి, అత్థి ను ఖో సో సక్కో, యేన సో దిట్ఠపుబ్బోతి ఇమమత్థం దసబలం పుచ్ఛిస్సామీ’’తి ఉపసఙ్కమి. తఞ్చ పజానామీతి బహువచనే ఏకవచనం, తే చ ధమ్మే పజానామీతి అత్థో. సక్కో కిర అనన్తరే అత్తభావే మగధరట్ఠే మచలగామే మఘో నామ మాణవో అహోసి పణ్డితో బ్యత్తో, బోధిసత్తచరియా వియ చ తస్స చరియా అహోసి. సో తేత్తింస పురిసే గహేత్వా కల్యాణమకాసి. ఏకదివసం అత్తనోవ పఞ్ఞాయ ఉపపరిక్ఖిత్వా గామమజ్ఝే మహాజనస్స సన్నిపతితట్ఠానే కచవరం ఉభతోపస్సేసు అపబ్యూహిత్వా తం ఠానం రమణీయం అకాసి. పున తత్థేవ మణ్డపం కారేసి. పున గచ్ఛన్తే కాలే సాలం కారేసి. గామతో చ నిక్ఖమిత్వా గావుతమ్పి అడ్ఢయోజనమ్పి తిగావుతమ్పి యోజనమ్పి విచరిత్వా తేహి సహాయేహి సద్ధిం విసమం సమం అకాసి. తే సబ్బేవ ఏకచ్ఛన్దా తత్థ తత్థ సేతుయుత్తట్ఠానే సేతుం, మణ్డపసాలాపోక్ఖరణిమాలావచ్ఛరోపనపదీనం యుత్తట్ఠానేసు మణ్డపసాలాపోక్ఖరణిమాలావచ్ఛరోపనాదీని కరోన్తా బహుం పుఞ్ఞమకంసు. మఘో సత్త వతపదాని పూరేత్వా కాయస్స భేదా సద్ధిం సహాయేహి తావతింసభవనే నిబ్బత్తి. తం సబ్బం భగవా జానాతి. తేనాహ – యేసం ధమ్మానం సమాదిన్నత్తా సక్కో సక్కత్తం అజ్ఝగా, తఞ్చ పజానామీతి. అయం సక్కస్స సక్కత్తాధిగమే సఙ్ఖేపకథా, విత్థారో పన సుమఙ్గలవిలాసినియా దీఘనికాయట్ఠకథాయ సక్కపణ్హవణ్ణనాయం వుత్తో. తతియం.

౪. దలిద్దసుత్తవణ్ణనా

౨౬౦. చతుత్థే మనుస్సదలిద్దోతి మనుస్సఅధనో. మనుస్సకపణోతి మనుస్సకారుఞ్ఞతం పత్తో. మనుస్సవరాకోతి మనుస్సలామకో. తత్రాతి తస్మిం ఠానే, తస్మిం వా అతిరోచనే. ఉజ్ఝాయన్తీతి అవజ్ఝాయన్తి లామకతో చిన్తేన్తి. ఖియన్తీతి కథేన్తి పకాసేన్తి. విపాచేన్తీతి తత్థ తత్థ కథేన్తి విత్థారేన్తి. ఏసో ఖో మారిసాతి ఏత్థ అయమనుపుబ్బికథా – సో కిర అనుప్పన్నే బుద్ధే కాసిరట్ఠే బారాణసిరాజా హుత్వా సముస్సితద్ధజపటాకనానాలఙ్కారేన సుట్ఠు అలఙ్కతం నగరం పదక్ఖిణం అకాసి అత్తనో సిరిసమ్పత్తియా సమాకడ్ఢితనేత్తేన జనకాయేన సముల్లోకియమానో. తస్మిఞ్చ సమయే ఏకో పచ్చేకబుద్ధో గన్ధమాదనపబ్బతా ఆగమ్మ తస్మిం నగరే పిణ్డాయ చరతి, సన్తిన్ద్రియో సన్తమానసో ఉత్తమదమథసమన్నాగతో. మహాజనోపి రాజగతం చిత్తీకారం పహాయ పచ్చేకబుద్ధమేవ ఓలోకేసి. రాజా – ‘‘ఇదాని ఇమస్మిం జనకాయే ఏకోపి మం న ఓలోకేతి. కిం ను ఖో ఏత’’న్తి? ఓలోకేన్తో పచ్చేకబుద్ధం అద్దస. సోపి పచ్చేకబుద్ధో మహల్లకో హోతి పచ్ఛిమవయే ఠితో. చీవరానిపిస్స జిణ్ణాని, తతో తతో సుత్తాని గళన్తి. రఞ్ఞో సతసహస్సాధికాని ద్వే అసఙ్ఖ్యేయ్యాని పూరితపారమిం పచ్చేకబుద్ధం దిస్వా చిత్తపసాదమత్తం వా హత్థం పసారేత్వా వన్దనమత్తం వా నాహోసి. సో రాజా ‘‘పబ్బజితో మఞ్ఞే ఏస ఉసూయాయ మం న ఓలోకేతీ’’తి కుజ్ఝిత్వా ‘‘క్వాయం కుట్ఠిచీవరాని పారుతో’’తి నిట్ఠుభిత్వా పక్కామి. తస్స కమ్మస్స విపాకేన మహానిరయే నిబ్బత్తిత్వా విపాకావసేసేన మనుస్సలోకం ఆగచ్ఛన్తో రాజగహే పరమకపణాయ ఇత్థియా కుచ్ఛిమ్హి పటిసన్ధిం గణ్హి. గహితకాలతో పట్ఠాయ సా ఇత్థీ కఞ్జికమత్తమ్పి ఉదరపూరం నాలత్థ. తస్స కుచ్ఛిగతస్సేవ కణ్ణనాసా విలీనా, సఙ్ఖపలితకుట్ఠీ హుత్వా మాతుకుచ్ఛితో నిక్ఖన్తో. మాతాపితరో నామ దుక్కరకారికా హోన్తి, తేనస్స మాతా యావ కపాలం గహేత్వా చరితుం న సక్కోతి, తావస్స కఞ్జికమ్పి ఉదకమ్పి ఆహరిత్వా అదాసి. భిక్ఖాయ చరితుం సమత్థకాలే పనస్స కపాలం హత్థే దత్వా ‘‘పఞ్ఞాయిస్ససి సకేన కమ్మేనా’’తి పక్కామి.

అథస్స తతో పట్ఠాయ సకలసరీరతో మంసాని ఛిజ్జిత్వా ఛిజ్జిత్వా పతన్తి, యూసం పగ్ఘరతి, మహావేదనా వత్తన్తి. యం యం రచ్ఛం నిస్సాయ సయతి, సబ్బరత్తిం మహారవేన రవతి. తస్స కారుఞ్ఞపరిదేవితసద్దేన సకలవీథియం మనుస్సా సబ్బరత్తిం నిద్దం న లభన్తి. తస్స తతో పట్ఠాయ సుఖసయితే పబోధేతీతి సుప్పబుద్ధోత్వేవ నామం ఉదపాది. అథాపరేన సమయేన భగవతి రాజగహం సమ్పత్తే నాగరా సత్థారం నిమన్తేత్వా నగరమజ్ఝే మహామణ్డపం కత్వా దానం అదంసు. సుప్పబుద్ధోపి కుట్ఠీ గన్త్వా దానగ్గమణ్డపస్స అవిదూరే నిసీది. నాగరా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన పరివిసన్తా తస్సాపి యాగుభత్తం అదంసు. తస్స పణీతభోజనం భుత్తస్స చిత్తం ఏకగ్గం అహోసి. సత్థా భత్తకిచ్చావసానే అనుమోదనం కత్వా సచ్చాని దీపేసి, సుప్పబుద్ధో నిసిన్నట్ఠానే నిసిన్నోవ దేసనానుసారేన ఞాణం పేసేత్వా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠితో. సత్థా ఉట్ఠాయ విహారం గతో. సోపి చుమ్బటం ఆరుయ్హ కపాలమాదాయ దణ్డమోలుబ్భ అత్తనో వసనట్ఠానం గచ్ఛన్తో విబ్భన్తాయ గావియా జీవితా వోరోపితో మత్తికపాతిం భిన్దిత్వా సువణ్ణపాతిం పటిలభన్తో వియ దుతియచిత్తవారే దేవలోకే నిబ్బత్తో అత్తనో పుఞ్ఞం నిస్సాయ అఞ్ఞే దేవే అతిక్కమ్మ విరోచిత్థ. తం కారణం దస్సేన్తో సక్కో దేవానమిన్దో ఏసో ఖో మారిసాతిఆదిమాహ.

సద్ధాతి మగ్గేనాగతసద్ధా. సీలఞ్చ యస్స కల్యాణన్తి కల్యాణసీలం నామ అరియసావకస్స అరియకన్తసీలం వుచ్చతి. తత్థ కిఞ్చాపి అరియసావకస్స ఏకసీలమ్పి అకన్తం నామ నత్థి, ఇమస్మిం పనత్థే భవన్తరేపి అప్పహీనం పఞ్చసీలం అధిప్పేతం. చతుత్థం.

౫. రామణేయ్యకసుత్తవణ్ణనా

౨౬౧. పఞ్చమే ఆరామచేత్యాతి ఆరామచేతియాని. వనచేత్యాతి వనచేతియాని. ఉభయత్థాపి చిత్తీకతట్ఠేన చేత్యం వేదితబ్బం. మనుస్సరామణేయ్యస్సాతి మనుస్సరమణీయభావస్స. ఇదాని మనుస్సరమణీయకవసేన భూమిరమణీయకం దస్సేన్తో గామే వాతిఆదిమాహ. పఞ్చమం.

౬. యజమానసుత్తవణ్ణనా

౨౬౨. ఛట్ఠే యజమానానన్తి యజన్తానం. తదా కిర అఙ్గమగధవాసికా మనుస్సా అనుసంవచ్ఛరం సప్పిమధుఫాణితాదీసు అగ్గం గహేత్వా ఏకస్మిం ఠానే దారూనం సట్ఠిమత్తే సకటభారే రాసిం కత్వా అగ్గిం దత్వా పజ్జలితకాలే ‘‘మహాబ్రహ్మునో యజామా’’తి తం సబ్బం పక్ఖిపన్తి. ‘‘ఏకవారం పక్ఖిత్తం సహస్సగుణఫలం దేతీ’’తి నేసం లద్ధి. సక్కో దేవరాజా ‘‘సబ్బేపిమే సబ్బఅగ్గాని గహేత్వా ‘మహాబ్రహ్మునో యజామా’తి అగ్గిమ్హి ఝాపేన్తి. అఫలం కరోన్తి, మయి పస్సన్తే మా నస్సన్తు, యథా బుద్ధస్స చేవ సఙ్ఘస్స చ దత్వా బహుం పుఞ్ఞం పసవన్తి, ఏవం కరిస్సామీ’’తి దారురాసిం జలాపేత్వా ఓలోకేన్తేసు మనుస్సేసు పుణ్ణమదివసే బ్రహ్మత్తభావం మాపేత్వా మహాజనస్స పస్సన్తస్సేవ చన్దమణ్డలం భిన్దిత్వా నిక్ఖన్తో వియ అహోసి. మహాజనో దిస్వా ‘‘ఇమం యఞ్ఞం పటిగ్గహేతుం మహాబ్రహ్మా ఆగచ్ఛతీ’’తి జణ్ణుకేహి భూమియం పతిట్ఠాయ, అఞ్జలిం పగ్గయ్హ నమస్సమానో అట్ఠాసి. బ్రాహ్మణా ఆహంసు ‘‘తుమ్హే ‘మయం తక్కేన కథేమా’తి మఞ్ఞథ, ఇదాని పస్సథ, అయం వో బ్రహ్మా సహత్థా యఞ్ఞం పటిగ్గహేతుం ఆగచ్ఛతీ’’తి. సక్కో ఆగన్త్వా దారుచితకమత్థకే ఆకాసే ఠత్వా ‘‘కస్సాయం సక్కారో’’తి పుచ్ఛి? తుమ్హాకం, భన్తే, పటిగ్గణ్హథ నో యఞ్ఞన్తి. తేన హి ఆగచ్ఛథ, మా తులం ఛడ్డేత్వా హత్థేన తులయిత్థ, అయం సత్థా ధురవిహారే వసతి, తం పుచ్ఛిస్సామ ‘‘కస్స దిన్నం మహప్ఫలం హోతీ’’తి? ఉభయరట్ఠవాసినో గహేత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా పుచ్ఛన్తో ఏవమాహ.

తత్థ పుఞ్ఞపేక్ఖానన్తి పుఞ్ఞం ఇచ్ఛన్తానం పుఞ్ఞత్థికానం. ఓపధికం పుఞ్ఞన్తి ఉపధివిపాకం పుఞ్ఞం. సఙ్ఘే దిన్నం మహప్ఫలన్తి అరియసఙ్ఘే దిన్నం విప్ఫారవన్తం హోతి. దేసనావసానే చతురాసీతిపాణసహస్సాని అమతపానం పివింసు. తతో పట్ఠాయ మనుస్సా సబ్బాని అగ్గదానాని భిక్ఖుసఙ్ఘస్స అదంసు. ఛట్ఠం.

౭. బుద్ధవన్దనాసుత్తవణ్ణనా

౨౬౩. సత్తమే ఉట్ఠేహీతి ఉట్ఠహ, ఘట, వాయమ. విజితసఙ్గామాతి రాగాదీనఞ్చేవ ద్వాదసయోజనికస్స చ మారబలస్స జితత్తా భగవన్తం ఏవం ఆలపతి. పన్నభారాతి ఓరోపితఖన్ధకిలేసాభిసఙ్ఖారభార. పన్నరసాయ రత్తిన్తి పన్నరసాయ పుణ్ణమాయ రత్తిం. సత్తమం.

౮. గహట్ఠవన్దనాసుత్తవణ్ణనా

౨౬౪. అట్ఠమే పుథుద్దిసాతి చతస్సో దిసా చతస్సో అనుదిసా చ. భుమ్మాతి భూమివాసినో. చిరరత్తసమాహితేతి ఉపచారప్పనాహి చిరరత్తసమాహితచిత్తే. వన్దేతి వన్దామి. బ్రహ్మచరియపరాయణేతి దసపి వస్సాని వీసతిపి వస్సాని…పే… సట్ఠిపి వస్సాని ఆపాణకోటికం ఏకసేయ్యం ఏకభత్తన్తిఆదికం సేట్ఠచరియం బ్రహ్మచరియం చరమానేతి అత్థో. పుఞ్ఞకరాతి చతుపచ్చయదానం కుసుమ్భసుమనపూజా దీపసహస్సజాలన్తి ఏవమాదిపుఞ్ఞకారకా. సీలవన్తోతి ఉపాసకత్తే పతిట్ఠాయ పఞ్చహిపి దసహిపి సీలేహి సమన్నాగతా. ధమ్మేన దారం పోసేన్తీతి ఉమఙ్గభిన్దనాదీని అకత్వా ధమ్మికేహి కసిగోరక్ఖవణిజ్జాదీహి పుత్తదారం పోసేన్తి. పముఖో రథమారుహీతి దేవానం పముఖో సేట్ఠో రథం ఆరుహి. అట్ఠమం.

౯. సత్థారవన్దనాసుత్తవణ్ణనా

౨౬౫. నవమే భగవన్తం నమస్సతీతి ఏకంసం ఉత్తరియం దుకులం కత్వా, బ్రహ్మజాణుకో హుత్వా సిరసి అఞ్జలిం ఠపేత్వా నమస్సతి. సో యక్ఖోతి సో సక్కో. అనోమనామన్తి సబ్బగుణేహి ఓమకభావస్స నత్థితాయ సబ్బగుణనేమిత్తకేహి నామేహి అనోమనామం. అవిజ్జాసమతిక్కమాతి చతుసచ్చపటిచ్ఛాదికాయ వట్టమూలకఅవిజ్జాయ సమతిక్కమేన. సేక్ఖాతి సత్త సేక్ఖా. అపచయారామాతి వట్టవిద్ధంసనే రతా. సిక్ఖరేతి సిక్ఖన్తి. నవమం.

౧౦. సఙ్ఘవన్దనాసుత్తవణ్ణనా

౨౬౬. దసమే అజ్ఝభాసీతి కస్మా ఏస పునప్పునం ఏవం భాసతీతి? సక్కస్స కిర దేవరఞ్ఞో సద్దో మధురో, సుఫసితం దన్తావరణం, కథనకాలే సువణ్ణకిఙ్కిణికసద్దో వియ నిచ్ఛరతి. తం పునప్పునం సోతుం లభిస్సామీతి భాసతి. పూతిదేహసయాతి పూతిమ్హి మాతుసరీరే వా, అత్తనోయేవ వా సరీరం అవత్థరిత్వా సయనతో పూతిదేహసయా. నిముగ్గా కుణపమ్హేతేతి దసమాసే మాతుకుచ్ఛిసఙ్ఖాతే కుణపస్మిం ఏతే నిముగ్గా. ఏతం తేసం పిహయామీతి ఏతేసం ఏతం పిహయామి పత్థయామి. న తే సం కోట్ఠే ఓపేన్తీతి న తే సం సన్తకం ధఞ్ఞం కోట్ఠే పక్ఖిపన్తి. న హి ఏతేసం ధఞ్ఞం అత్థి. న కుమ్భీతి న కుమ్భియం. న కళోపియన్తి న పచ్ఛియం. పరనిట్ఠితమేసానాతి పరేసం నిట్ఠితం పరఘరే పక్కం భిక్ఖాచారవత్తేన ఏసమానా గవేసమానా. తేనాతి ఏవం పరియిట్ఠేన. సుబ్బతాతి దసపి…పే… సట్ఠిపి వస్సాని సుసమాదిన్నసున్దరవతా.

సుమన్తమన్తినోతి ధమ్మం సజ్ఝాయిస్సామ, ధుతఙ్గం సమాదియిస్సామ, అమతం పరిభుఞ్జిస్సామ, సమణధమ్మం కరిస్సామాతి ఏవం సుభాసితభాసినో. తుణ్హీభూతా సమఞ్చరాతి తియామరత్తిం అసనిఘోసేన ఘోసితా వియ ధమ్మం కథేన్తాపి తుణ్హీభూతా సమం చరన్తియేవ నామ. కస్మా? నిరత్థకవచనస్సాభావా. పుథుమచ్చా చాతి బహుసత్తా చ అఞ్ఞమఞ్ఞం విరుద్ధా. అత్తదణ్డేసు నిబ్బుతాతి పరవిహేఠనత్థం గహితదణ్డేసు సత్తేసు నిబ్బుతా విస్సట్ఠదణ్డా. సాదానేసు అనాదానాతి సగహణేసు సత్తేసు చ భవయోనిఆదీనం ఏకకోట్ఠాసస్సాపి అగహితత్తా అగహణా. దసమం.

దుతియో వగ్గో.

౩. తతియవగ్గో

౧. ఛేత్వాసుత్తవణ్ణనా

౨౬౭. తతియవగ్గస్స పఠమం వుత్తత్థమేవ. పఠమం.

౨. దుబ్బణ్ణియసుత్తవణ్ణనా

౨౬౮. దుతియే దుబ్బణ్ణోతి ఝామఖాణువణ్ణో. ఓకోటిమకోతి లకుణ్డకో మహోదరో. ఆసనేతి పణ్డుకమ్బలసిలాయం. కోధభక్ఖోతి సక్కేన గహితనామమేవేతం. సో పన ఏకో రూపావచరబ్రహ్మా, ‘‘సక్కో కిర ఖన్తిబలేన సమన్నాగతో’’తి సుత్వా వీమంసనత్థం ఆగతో. అవరుద్ధకయక్ఖా పన ఏవరూపం సంవిహితారక్ఖం ఠానం పవిసితుం న సక్కోన్తి. ఉపసఙ్కమీతి దేవానం సుత్వా ‘‘న సక్కా ఏస ఫరుసేన చాలేతుం, నీచవుత్తినా పన ఖన్తియం ఠితేన సక్కా పలాపేతు’’న్తి తథా పలాపేతుకామో ఉపసఙ్కమి. అన్తరధాయీతి ఖన్తియం ఠత్వా బలవచిత్తీకారం పచ్చుపట్ఠపేత్వా నీచవుత్తియా దస్సియమానాయ సక్కాసనే ఠాతుం అసక్కోన్తో అన్తరధాయి. న సూపహతచిత్తోమ్హీతి ఏత్థ సూతి నిపాతమత్తం, ఉపహతచిత్తోమ్హీతి ఆహ. నావత్తేన సువానయోతి న కోధావత్తేన సుఆనయో, కోధవసే వత్తేతుం న సుకరోమ్హీతి వదతి. న వో చిరాహన్తి వోతి నిపాతమత్తం, అహం చిరం న కుజ్ఝామీతి వదతి. దుతియం.

౩. సమ్బరిమాయాసుత్తవణ్ణనా

౨౬౯. తతియే ఆబాధికోతి ఇసిగణేన అభిసపకాలే ఉప్పన్నాబాధేన ఆబాధికో. వాచేహి మన్తి సచే మం సమ్బరిమాయం వాచేసి, ఏవమహం తమ్పి తికిచ్ఛిస్సామీతి వదతి. మా ఖో త్వం, మారిస, వాచేసీతి వినాపి తావ సమ్బరిమాయం సక్కో అమ్హే బాధతి, యది పన తం జానిస్సతి, నట్ఠా మయం, మా అత్తనో ఏకస్స అత్థాయ అమ్హే నాసేహీతి వత్వా నివారయింసు. సమ్బరోవ సతం సమన్తి యథా సమ్బరో అసురిన్దో మాయావీ మాయం పయోజేత్వా వస్ససతం నిరయే పక్కో, ఏవం పచ్చతి. తుమ్హే ధమ్మికావ, అలం వో మాయాయాతి వదతి. కిం పన సక్కో తస్స కోధం తికిచ్ఛితుం సక్కుణేయ్యాతి? ఆమ సక్కుణేయ్య. కథం? తదా కిర సో ఇసిగణో ధరతియేవ, తస్మా నం ఇసీనం సన్తికం నేత్వా ఖమాపేయ్య, ఏవమస్స ఫాసు భవేయ్య. తేన పన వఞ్చితత్తా తథా అకత్వా పక్కన్తోవ. తతియం.

౪. అచ్చయసుత్తవణ్ణనా

౨౭౦. చతుత్థే సమ్పయోజేసున్తి కలహం అకంసు. అచ్చసరాతి అతిక్కమి, ఏకో భిక్ఖు ఏకం భిక్ఖుం అతిక్కమ్మ వచనం అవోచాతి అత్థో. యథాధమ్మం నప్పటిగ్గణ్హాతీతి న ఖమతి. కోధో వో వసమాయాతూతి కోధో తుమ్హాకం వసం ఆగచ్ఛతు, మా తుమ్హే కోధవసం గమిత్థాతి దీపేతి. మా చ మిత్తే హి వో జరాతి ఏత్థ హీతి నిపాతమత్తం, తుమ్హాకం మిత్తధమ్మే జరా నామ మా నిబ్బత్తి. భుమ్మత్థే వా కరణవచనం, మిత్తేసు వో జరా మా నిబ్బత్తి, మిత్తభావతో అఞ్ఞథాభావో మా హోతూతి అత్థో. అగరహియం మా గరహిత్థాతి అగారయ్హం ఖీణాసవపుగ్గలం మా గరహిత్థ. చతుత్థం.

౫. అక్కోధసుత్తవణ్ణనా

౨౭౧. పఞ్చమే మా వో కోధో అజ్ఝభవీతి కోధో తుమ్హే మా అభిభవి, తుమ్హేవ కోధం అభిభవథ. మా చ కుజ్ఝిత్థ కుజ్ఝితన్తి కుజ్ఝన్తానం మా పటికుజ్ఝిత్థ. అక్కోధోతి మేత్తా చ మేత్తాపుబ్బభాగో చ. అవిహింసాతి కరుణా చ కరుణాపుబ్బభాగో చ. అథ పాపజనం కోధో, పబ్బతోవాభిమద్దతీతి లామకజనం పబ్బతో వియ కోధో అభిమద్దతీతి. పఞ్చమం.

తతియో వగ్గో.

సక్కసంయుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఇతి సారత్థప్పకాసినియా సంయుత్తనికాయ-అట్ఠకథాయ

సగాథావగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సంయుత్తనికాయ-అట్ఠకథాయ పఠమో భాగో.